১২. গরহদিন্নৰত্থু

যথা সঙ্কারট্ঠানস্মিন্তি ইমং ধম্মদেসনং সত্থা জেতৰনে ৰিহরন্তো গরহদিন্নং নাম নিগণ্ঠসাৰকং আরব্ভ কথেসি.

সাৰত্থিযঞ্হি সিরিগুত্তো চ গরহদিন্নো চাতি দ্ৰে সহাযকা অহেসুং. তেসু সিরিগুত্তো উপাসকো বুদ্ধসাৰকো, গরহদিন্নো নিগণ্ঠসাৰকো. তং নিগণ্ঠা অভিক্খণং এৰং ৰদন্তি – ‘‘তৰ সহাযকং সিরিগুত্তং ‘কিং ত্ৰং সমণং গোতমং উপসঙ্কমসি, তস্স সন্তিকে কিং লভিস্সসী’তি ৰত্ৰা যথা অম্হে উপসঙ্কমিত্ৰা অম্হাকঞ্চ দেয্যধম্মং দস্সতি, কিং এৰং ওৰদিতুং ন ৰট্টতী’’তি. গরহদিন্নো তেসং ৰচনং সুত্ৰা অভিক্খণং গন্ত্ৰা ঠিতনিসিন্নট্ঠানাদীসু সিরিগুত্তং এৰং ওৰদতি – ‘‘সম্ম, কিং তে সমণেন গোতমেন, তং উপসঙ্কমিত্ৰা কিং লভিস্সসি, কিং তে মম, অয্যে, উপসঙ্কমিত্ৰা তেসং দানং দাতুং ন ৰট্টতী’’তি? সিরিগুত্তো তস্স কথং সুত্ৰাপি বহূ দিৰসে তুণ্হী হুত্ৰা নিব্বিজ্জিত্ৰা একদিৰসং, ‘‘সম্ম, ত্ৰং অভিক্খণং আগন্ত্ৰা মং ঠিতট্ঠানাদীসু এৰং ৰদেসি, ‘সমণং গোতমং উপসঙ্কমিত্ৰা কিং লভিস্সসি, মম, অয্যে, উপসঙ্কমিত্ৰা তেসং দানং দেহী’তি, কথেহি তাৰ মে, তৰ, অয্যা, কিং জানন্তী’’তি? ‘‘‘অহো, সামি, মা এৰং ৰদ, মম অয্যানং অঞ্ঞাতং নাম নত্থি, সব্বং অতীতানাগতপচ্চুপ্পন্নং সব্বং কাযৰচীমনোকম্মং ইদং ভৰিস্সতি, ইদং ন ভৰিস্সতী’তি সব্বং ভব্বাভব্বং জানন্তী’’তি? ‘‘এৰং ৰদেসী’’তি. ‘‘আম, ৰদেমী’’তি. ‘‘যদি এৰং, অতিভারিযং তে কতং, এত্তকং কালং ময্হং এতমত্থং অনাচিক্খন্তেন, অজ্জ মযা অয্যানং ঞাণানুভাৰো ঞাতো, গচ্ছ, সম্ম, অয্যে, মম ৰচনেন নিমন্তেহী’’তি. সো নিগণ্ঠানং সন্তিকং গন্ত্ৰা তে ৰন্দিত্ৰা ‘‘ময্হং সহাযকো সিরিগুত্তো স্ৰাতনায তুম্হে নিমন্তেতী’’তি আহ. ‘‘সিরিগুত্তেন সামং ত্ৰং ৰুত্তো’’তি? ‘‘আম, অয্যা’’তি. তে হট্ঠতুট্ঠা হুত্ৰা ‘‘নিপ্ফন্নং নো কিচ্চং, সিরিগুত্তস্স অম্হেসু পসন্নকালতো পট্ঠায কা নাম সম্পত্তি অম্হাকং ন ভৰিস্সতী’’তি ৰদিংসু.

সিরিগুত্তস্সাপি মহন্তং নিৰেসনং. সো তস্মিং দ্ৰিন্নং গেহানং অন্তরে উভতো দীঘং আৰাটং খণাপেত্ৰা গূথকললস্স পূরাপেসি. বহিআৰাটে দ্ৰীসু পরিযন্তেসু খাণুকে কোট্টাপেত্ৰা তেসু রজ্জুযো বন্ধাপেত্ৰা আসনানং পুরিমপাদে আৰাটস্স পুরিমপস্সে ঠপাপেত্ৰা পচ্ছিমপাদে রজ্জুকেসু ঠপাপেসি. ‘‘এৰং নিসিন্নকালে এৰং অৰংসিরা পতিস্সন্তী’’তি মঞ্ঞমানো যথা আৰাটো ন পঞ্ঞাযতি, এৰং আসনানং উপরি পচ্চত্থরণানি দাপেসি. মহন্তা মহন্তা চাটিযো ঠপাপেত্ৰা কদলিপণ্ণেহি চ সেতপিলোতিকাহি চ মুখানি বন্ধাপেত্ৰা তা তুচ্ছা এৰ গেহস্স পচ্ছিমভাগে বহি যাগুভত্তসিত্থসপ্পিতেলমধুফাণিতপূৰচুণ্ণমক্খিতা কত্ৰা ঠপাপেসি. গরহদিন্নো পাতোৰ তস্স ঘরং ৰেগেন গন্ত্ৰা, ‘‘অয্যানং সক্কারো সজ্জিতো’’তি পুচ্ছি. ‘‘আম, সম্ম, সজ্জিতো’’তি. ‘‘কহং পন এসো’’তি. ‘‘এতাসু এত্তিকাসু চাটীসু যাগু, এত্তিকাসু ভত্তং, এত্তিকাসু সপ্পিফাণিতপূৰাদীনি পূরিতানি, আসনানি পঞ্ঞত্তানী’’তি. সো ‘‘সাধূ’’তি ৰত্ৰা গতো তস্স গতকালে পঞ্চসতা নিগণ্ঠা আগমিংসু. সিরিগুত্তো গেহা নিক্খমিত্ৰা পঞ্চপতিট্ঠিতেন নিগণ্ঠে ৰন্দিত্ৰা তেসং পুরতো অঞ্জলিং পগ্গয্হ ঠিতো এৰং চিন্তেসি – ‘‘তুম্হে কির অতীতাদিভেদং সব্বং জানাথ, এৰং তুম্হাকং উপট্ঠাকেন ময্হং কথিতং. সচে সব্বং তুম্হে জানাথ, ময্হং গেহং মা পৰিসিত্থ. মম গেহং পৰিট্ঠানঞ্হি ৰো নেৰ যাগু অত্থি, ন ভত্তাদীনি. সচে অজানিত্ৰা পৰিসিস্সথ, গূথআৰাটে ৰো পাতেত্ৰা পোথেস্সামী’’তি এৰং চিন্তেত্ৰা পুরিসানং সঞ্ঞং অদাসি. এৰং তেসং নিসীদনভাৰং ঞত্ৰা পচ্ছিমপস্সে ঠত্ৰা আসনানং উপরি পচ্চত্থরণানি অপনেয্যাথ, মা তানি অসুচিনা মক্খযিংসূতি.

অথ নিগণ্ঠে ‘‘ইতো এথ, ভন্তে’’তি আহ. নিগণ্ঠা পৰিসিত্ৰা পঞ্ঞত্তাসনেসু নিসীদিতুং আরভিংসু. অথ নে মনুস্সা ৰদিংসু – ‘‘আগমেথ, ভন্তে, মা তাৰ নিসীদথা’’তি. ‘‘কিং কারণা’’তি? ‘‘অম্হাকং গেহং পৰিট্ঠানং অয্যানং ৰত্তং ঞত্ৰা নিসীদিতুং ৰট্টতী’’তি. ‘‘কিং কাতুং ৰট্টতি, আৰুসো’’তি? ‘‘অত্তনো অত্তনো পত্তাসনমূলেসু ঠত্ৰা সব্বেপি একপ্পহারেনেৰ নিসীদিতুং ৰট্টতী’’তি. ইদং কিরস্স অধিপ্পাযো – ‘‘একস্মিং আৰাটে পতিতে ‘মা, আৰুসো, অৰসেসা আসনে নিসীদন্তূ’তি ৰত্তুং মা লভতূ’’তি. তে ‘‘সাধূ’’তি ৰত্ৰা ‘‘ইমেহি কথিতকথং অম্হেহি কাতুং ৰট্টতী’’তি চিন্তযিংসু. অথ সব্বে অত্তনো অত্তনো পত্তাসনমূলে পটিপাটিযা অট্ঠংসু. অথ নে, ‘‘ভন্তে, খিপ্পং একপ্পহারেনেৰ নিসীদথা’’তি ৰত্ৰা তেসং নিসিন্নভাৰং ঞত্ৰা আসনানং উপরি পচ্চত্থরণানি নীহরিংসু. নিগণ্ঠা একপ্পহারেনেৰ নিসিন্না, রজ্জূনং উপরি ঠপিতা আসনপাদা ভট্ঠা, নিগণ্ঠা অৰংসিরা আৰাটে পতিংসু. সিরিগুত্তো তেসু পতিতেসু দ্ৰারং পিদহিত্ৰা তে উত্তিণ্ণুত্তিণ্ণে ‘‘অতীতানাগতপচ্চুপ্পন্নং কস্মা ন জানাথা’’তি দণ্ডেহি পাথেত্ৰা ‘‘এত্তকং এতেসং ৰট্টিস্সতী’’তি দ্ৰারং ৰিৰরাপেসি. তে নিক্খমিত্ৰা পলাযিতুং আরভিংসু. গমনমগ্গে পন তেসং সুধাপরিকম্মকতং ভূমিং পিচ্ছিলং কারাপেসি. তে তত্থ অসণ্ঠহিত্ৰা পতিতে পতিতে পুন পোথাপেত্ৰা ‘‘অলং এত্তকং তুম্হাক’’ন্তি উয্যোজেসি. তে ‘‘নাসিতম্হা তযা, নাসিতম্হা তযা’’তি কন্দন্তা উপট্ঠাকস্স গেহদ্ৰারং অগমংসু.

গরহদিন্নো তং ৰিপ্পকারং দিস্ৰা কুদ্ধো ‘‘নাসিতম্হি সিরিগুত্তেন, হত্থং পসারেত্ৰা ৰন্দন্তানং সদেৰকে লোকে যথারুচিযা দাতুং সমত্থে নাম পুঞ্ঞক্খেত্তভূতে মম, অয্যে, পোথাপেত্ৰা ব্যসনং পাপেসী’’তি রাজকুলং গন্ত্ৰা তস্স কহাপণসহস্সং দণ্ডং কারেসি. অথস্স রাজা সাসনং পেসেসি. সো গন্ত্ৰা রাজানং ৰন্দিত্ৰা, ‘‘দেৰ, উপপরিক্খিত্ৰা দণ্ডং গণ্হথ, মা অনুপপরিক্খিত্ৰা’’তি আহ. ‘‘উপপরিক্খিত্ৰা গণ্হিস্সামী’’তি. ‘‘সাধু, দেৰা’’তি. ‘‘তেন হি গণ্হাহী’’তি. দেৰ, ময্হং সহাযকো নিগণ্ঠসাৰকো মং উপসঙ্কমিত্ৰা ঠিতনিসিন্নট্ঠানাদীসু অভিণ্হং এৰং ৰদেসি – ‘‘সম্ম, কিং তে সমণেন গোতমেন, তং উপসঙ্কমিত্ৰা কিং লভিস্সসী’’তি ইদং আদিং কত্ৰা সিরিগুত্তো সব্বং তং পৰত্তিং আরোচেত্ৰা ‘‘দেৰ, সচে ইমস্মিং কারণে দণ্ডং গহেতুং যুত্তং, গণ্হথা’’তি. রাজা গরহদিন্নং ওলোকেত্ৰা ‘‘সচ্চং কির তে এৰং ৰুত্ত’’ন্তি আহ. ‘‘সচ্চং, দেৰা’’তি. ত্ৰং এত্তকম্পি অজানন্তে সত্থারোতি গহেত্ৰা ৰিচরন্তো ‘‘সব্বং জানন্তী’’তি কিং কারণা তথাগতসাৰকস্স কথেসি. ‘‘তযা আরোপিতদণ্ডো তুয্হমেৰ হোতূ’’তি এৰং স্ৰেৰ দণ্ডং পাপিতো, তস্সেৰ কুলূপকা পোথেত্ৰা নীহটা.

সো তং কুজ্ঝিত্ৰা ততো পট্ঠায অড্ঢমাসমত্তম্পি সিরিগুত্তেন সদ্ধিং অকথেত্ৰা চিন্তেসি – ‘‘এৰং ৰিচরিতুং ময্হং অযুত্তং, এতস্স কুলূপকানম্পি মযা ব্যসনং কাতুং ৰট্টতী’’তি সিরিগুত্তং উপসঙ্কমিত্ৰা আহ – ‘‘সহায সিরিগুত্তা’’তি. ‘‘কিং, সম্মা’’তি? ‘‘ঞাতিসুহজ্জানং নাম কলহোপি হোতি ৰিৰাদোপি, কিং ত্ৰং কিঞ্চি ন কথেসি, কস্মা এৰং করোসী’’তি? ‘‘সম্ম, তৰ মযা সদ্ধিং অকথনতো ন কথেমী’’তি. ‘‘যং, সম্ম, কতং, কতমেৰ তং ন মযং মেত্তিং ভিন্দিস্সামা’’তি. ততো পট্ঠায উভোপি একট্ঠানে তিট্ঠন্তি নিসীদন্তি. অথেকদিৰসং সিরিগুত্তো গরহদিন্নং আহ – ‘‘কিং তে নিগণ্ঠেহি, তে উপসঙ্কমিত্ৰা কিং লভিস্সসি, মম সত্থারং উপসঙ্কমিতুং ৰা অয্যানং দানং দাতুং ৰা কিং তে ন ৰট্টতী’’তি? সোপি এতমেৰ পচ্চাসীসতি, তেনস্স কণ্ডুৰনট্ঠানে নখেন ৰিলেখিতং ৰিয অহোসি. সো, ‘‘সিরিগুত্ত, তৰ সত্থা কিং জানাতী’’তি পুচ্ছি. ‘‘অম্ভো, মা এৰং ৰদ, সত্থু মে অজানিতব্বং নাম নত্থি, অতীতাদিভেদং সব্বং জানাতি, সোল়সহাকারেহি সত্তানং চিত্তং পরিচ্ছিন্দতী’’তি. ‘‘অহং এৰং ন জানামি, কস্মা ময্হং এত্তকং কালং ন কথেসি, তেন হি ত্ৰং গচ্ছ, তৰ সত্থারং স্ৰাতনায নিমন্তেহি, ভোজেস্সামি, পঞ্চহি ভিক্খুসতেহি সদ্ধিং মম ভিক্খং গণ্হিতুং ৰদেহী’’তি.

সিরিগুত্তো সত্থারং উপসঙ্কমিত্ৰা ৰন্দিত্ৰা এৰমাহ – ‘‘ভন্তে, মম সহাযকো গরহদিন্নো তুম্হে নিমন্তাপেতি, পঞ্চহি কির ভিক্খুসতেহি সদ্ধিং স্ৰে তস্স ভিক্খং গণ্হথ, পুরিমদিৰসে খো পন তস্স কুলূপকানং মযা ইদং নাম কতং, মযা কতস্স পটিকরণম্পি ন জানামি, তুম্হাকং সুদ্ধচিত্তেন ভিক্খং দাতুকামতম্পি ন জানামি, আৰজ্জেত্ৰা যুত্তং চে, অধিৰাসেথ. নো চে, মা অধিৰাসযিত্থা’’তি. সত্থা ‘‘কিং নু খো সো অম্হাকং কাতু কামো’’তি আৰজ্জেত্ৰা অদ্দস ‘‘দ্ৰিন্নং গেহানং অন্তরে মহন্তং আৰাটং খণাপেত্ৰা অসীতিসকটমত্তানি খদিরদারূনি আহরাপেত্ৰা পূরাপেত্ৰা অগ্গিং দত্ৰা অম্হে অঙ্গারআৰাটে পাতেত্ৰা নিগ্গণ্হিতুকামো’’তি. পুন আৰজ্জেসি – ‘‘কিং নু খো তত্থ গতপচ্চযা অত্থো অত্থি, নত্থী’’তি. ততো ইদং অদ্দস – ‘‘অহং অঙ্গারআৰাটে পাদং পসারেস্সামি, তং পটিচ্ছাদেত্ৰা ঠপিতকিলঞ্জং অন্তরধাযিস্সতি, অঙ্গারকাসুং ভিন্দিত্ৰা চক্কমত্তং মহাপদুমং উট্ঠহিস্সতি, অথাহং পদুমকণ্ণিকা অক্কমন্তো আসনে নিসীদিস্সামি, পঞ্চসতা ভিক্খূপি তথেৰ গন্ত্ৰা নিসীদিস্সন্তি, মহাজনো সন্নিপতিস্সতি, অহং তস্মিং সমাগমে দ্ৰীহি গাথাহি অনুমোদনং করিস্সামি, অনুমোদনপরিযোসানে চতুরাসীতিযা পাণসহস্সানং ধম্মাভিসমযো ভৰিস্সতি, সিরিগুত্তো চ গরহদিন্নো চ সোতাপন্না ভৰিস্সন্তি, অত্তনো চ ধনরাসিং সাসনে ৰিকিরিস্সন্তি, ইমং কুলপুত্তং নিস্সায মযা গন্তুং ৰট্টতী’’তি ভিক্খং অধিৰাসেসি.

সিরিগুত্তো গন্ত্ৰা সত্থু অধিৰাসনং গরহদিন্নস্স আরোচেত্ৰা ‘‘লোকজেট্ঠস্স সক্কারং করোহী’’তি আহ. গরহদিন্নো ‘‘ইদানিস্স কত্তব্বযুত্তকং জানিস্সামী’’তি দ্ৰিন্নং গেহানং অন্তরে মহন্তং আৰাটং খণাপেত্ৰা অসীতিসকটমত্তানি খদিরদারূনি আহরাপেত্ৰা পূরাপেত্ৰা অগ্গিং দত্ৰা খদিরঙ্গাররাসীনং যোজাপেত্ৰা সব্বরত্তিং ধমাপেত্ৰা খদিরঙ্গাররাসিং কারাপেত্ৰা আৰাটমত্থকে রুক্খপদরানি ঠপাপেত্ৰা কিলঞ্জেন পটিচ্ছাদেত্ৰা গোমযেন লিম্পাপেত্ৰা একেন পস্সেন দুব্বলদণ্ডকে অত্থরিত্ৰা গমনমগ্গং কারেসি, ‘‘এৰং অক্কন্তঅক্কন্তকালে দণ্ডকেসু ভগ্গেসু পরিৰট্টেত্ৰা অঙ্গারকাসুযং পতিস্সন্তী’’তি মঞ্ঞমানো গেহপচ্ছাভাগে সিরিগুত্তেন ঠপিতনিযামেনেৰ চাটিযো ঠপাপেসি, আসনানিপি তথেৰ পঞ্ঞাপেসি. সিরিগুত্তো পাতোৰ তস্স গেহং গন্ত্ৰা ‘‘কতো তে, সম্ম, সক্কারো’’তি আহ. ‘‘আম, সম্মা’’তি. ‘‘কহং পন সো’’তি? ‘‘এহি, পস্সামা’’তি সব্বং সিরিগুত্তেন দস্সিতনযেনেৰ দস্সেসি. সিরিগুত্তো ‘‘সাধু, সম্মা’’তি আহ. মহাজনো সন্নিপতি. মিচ্ছাদিট্ঠিকেন হি নিমন্তিতে মহন্তো সন্নিপাতো অহোসি. মিচ্ছাদিট্ঠিকাপি ‘‘সমণস্স গোতমস্স ৰিপ্পকারং পস্সিস্সামা’’তি সন্নিপতন্তি, সম্মাদিট্ঠিকাপি ‘‘অজ্জ সত্থা মহাধম্মদেসনং দেসেস্সতি, বুদ্ধৰিসযং বুদ্ধলীলং উপধারেস্সামা’’তি সন্নিপতন্তি.

পুনদিৰসে সত্থা পঞ্চহি ভিক্খুসতেহি সদ্ধিং গরহদিন্নস্স গেহদ্ৰারং অগমাসি. সো গেহা নিক্খমিত্ৰা পঞ্চপতিট্ঠিতেন ৰন্দিত্ৰা পুরতো অঞ্জলিং পগ্গয্হ ঠিতো চিন্তেসি – ‘‘ভন্তে, ‘তুম্হে কির অতীতাদিভেদং সব্বং জানাথ, সত্তানং সোল়সহাকারেহি চিত্তং পরিচ্ছিন্দথা’তি এৰং তুম্হাকং উপট্ঠাকেন ময্হং কথিতং. সচে জানাথ, ময্হং গেহং মা পৰিসিত্থ. পৰিট্ঠানঞ্হি ৰো নেৰ যাগু অত্থি, ন ভত্তাদীনি, সব্বে খো পন তুম্হে অঙ্গারকাসুযং পাতেত্ৰা নিগ্গণ্হিস্সামী’’তি. এৰং চিন্তেত্ৰা সত্থু পত্তং গহেত্ৰা ‘‘ইতো এথ ভগৰা’’তি ৰত্ৰা, ‘‘ভন্তে, অম্হাকং গেহং আগতানং ৰত্তং ঞত্ৰা আগন্তুং ৰট্টতী’’তি আহ. ‘‘কিং কাতুং ৰট্টতি, আৰুসো’’তি? ‘‘একেকস্স পৰিসিত্ৰা পুরতো গন্ত্ৰা নিসিন্নকালে পচ্ছা অঞ্ঞেন আগন্তুং ৰট্টতী’’তি. এৰং কিরস্স অহোসি – ‘‘পুরতো গচ্ছন্তং অঙ্গারকাসুযং পতিতং দিস্ৰা অৰসেসা ন আগচ্ছিস্সন্তি, একেকমেৰ পাতেত্ৰা নিগ্গণ্হিস্সামী’’তি. সত্থা ‘‘সাধূ’’তি ৰত্ৰা এককোৰ পাযাসি. গরহদিন্নো অঙ্গারকাসুং পত্ৰা অপসক্কিত্ৰা ঠিতো ‘‘পুরতো যাথ, ভন্তে’’তি আহ. অথ সত্থা অঙ্গারকাসুমত্থকে পাদং পসারেসি, কিলঞ্জং অন্তরধাযি, অঙ্গারকাসুং ভিন্দিত্ৰা চক্কমত্তানি পদুমানি উট্ঠহিংসু. সত্থা পদুমকণ্ণিকা অক্কমন্তো গন্ত্ৰা পঞ্ঞত্তে বুদ্ধাসনে নিসীদি, ভিক্খূপি তথেৰ গন্ত্ৰা নিসীদিংসু. গরহদিন্নস্স কাযতো ডাহো উট্ঠহি.

সো ৰেগেন গন্ত্ৰা সিরিগুত্তং উপসঙ্কমিত্ৰা, ‘‘সামি, মে তাণং হোহী’’তি আহ. ‘‘কিং এত’’ন্তি? ‘‘পঞ্চন্নং ভিক্খুসতানং গেহে যাগু ৰা ভত্তাদীনি ৰা নত্থি, কিং নু খো করোমী’’তি? ‘‘কিং পন তযা কত’’ন্তি আহ. অহং দ্ৰিন্নং গেহানং অন্তরে মহন্তং আৰাটং অঙ্গারস্স পূরং কারেসিং – ‘‘তত্থ পাতেত্ৰা নিগ্গণ্হিস্সামী’’তি. ‘‘অথ নং ভিন্দিত্ৰা মহাপদুমানি উট্ঠহিংসু. সব্বে পদুমকণ্ণিকা অক্কমিত্ৰা গন্ত্ৰা পঞ্ঞত্তাসনেসু নিসিন্না, ইদানি কিং করোমি, সামী’’তি? ননু ত্ৰং ইদানেৰ ময্হং ‘‘‘এত্তিকা চাটিযো, এত্তিকা যাগু, এত্তকানি সত্তাদীনী’তি দস্সেসী’’তি. ‘‘মুসা তং, সামি, তুচ্ছাৰ চাটিযো’’তি. হোতু, ‘‘গচ্ছ, তাসু চাটীসু যাগুআদীনি ওলোকেহী’’তি. তং খণঞ্ঞেৰ তেন যাসু চাটীসু ‘‘যাগূ’’তি ৰুত্তং, তা যাগুযা পূরযিংসু, যাসু ‘‘ভত্তাদীনী’’তি ৰুত্তং, তা ভত্তাদীনং পরিপুণ্ণাৰ অহেসুং. তং সম্পত্তিং দিস্ৰাৰ গরহদিন্নস্স সরীরং পীতিপামোজ্জেন পরিপূরিতং, চিত্তং পসন্নং. সো সক্কচ্চং বুদ্ধপ্পমুখং ভিক্খুসঙ্ঘং পরিৰিসিত্ৰা কতভত্তকিচ্চস্স সত্থুনো অনুমোদনং কারেতুকামো পত্তং গণ্হি. সত্থা অনুমোদনং করোন্তো ‘‘ইমে সত্তা পঞ্ঞাচক্খুনো অভাৰেনেৰ মম সাৰকানং বুদ্ধসাসনস্স গুণং ন জানন্তি. পঞ্ঞাচক্খুৰিরহিতা হি অন্ধা নাম, পঞ্ঞৰন্তো সচক্খুকা নামা’’তি ৰত্ৰা ইমা গাথা অভাসি –

৫৮. ‘‘যথা সঙ্কারধানস্মিং, উজ্ঝিতস্মিং মহাপথে;

পদুমং তত্থ জাযেথ, সুচিগন্ধং মনোরমং.

৫৯. ‘‘এৰং সঙ্কারভূতেসু, অন্ধভূতে পুথুজ্জনে;

অতিরোচতি পঞ্ঞায, সম্মাসম্বুদ্ধসাৰকো’’তি.

তত্থ সঙ্কারধানস্মিন্তি সঙ্কারঠানস্মিং, কচৰররাসিম্হীতি অত্থো. উজ্ঝিতস্মিং মহাপথেতি মহামগ্গে ছড্ডিতস্মিং. সুচিগন্ধন্তি সুরভিগন্ধং. মনো এত্থ রমতীতি মনোরমং. সঙ্কারভূতেসূতি সঙ্কারমিৰ ভূতেসু. পুথুজ্জনেতি পুথূনং কিলেসানং জননতো এৰংলদ্ধনামে লোকিযমহাজনে. ইদং ৰুত্তং হোতি – যথা নাম মহাপথে ছড্ডিতে সঙ্কাররাসিম্হি অসুচিজেগুচ্ছিযপটিকূলেপি সুচিগন্ধং পদুমং জাযেথ, তং রাজরাজমহামত্তাদীনং মনোরমং পিযং মনাপং উপরিমত্থকে পতিট্ঠানারহমেৰ ভৰেয্য, এৰমেৰ সঙ্কারভূতেসুপি পুথুজ্জনেসু জাতো নিপ্পঞ্ঞস্স মহাজনস্স অচক্খুকস্স অন্তরে নিব্বত্তোপি অত্তনো পঞ্ঞাবলেন কামেসু আদীনৰং, নেক্খম্মে চ আনিসংসং দিস্ৰা নিক্খমিত্ৰা পব্বজিতো পব্বজ্জামত্তেনপি, কতো উত্তরিং সীলসমাধিপঞ্ঞাৰিমুত্তিৰিমুত্তিঞাণদস্সনানি আরাধেত্ৰাপি অতিরোচতি. সম্মাসম্বুদ্ধসাৰকো হি খীণাসৰো ভিক্খু অন্ধভূতে পুথুজ্জনে অতিক্কমিত্ৰা রোচতি ৰিরোচতি সোভতীতি.

দেসনাৰসানে চতুরাসীতিযা পাণসহস্সানং ধম্মাভিসমযো অহোসি. গরহদিন্নো চ সিরিগুত্তো চ সোতাপত্তিফলং পাপুণিংসু. তে সব্বং অত্তনো ধনং বুদ্ধসাসনে ৰিপ্পকিরিংসু. সত্থা উট্ঠাযাসনা ৰিহারমগমাসি. ভিক্খূ সাযন্হসমযে ধম্মসভাযং কথং সমুট্ঠাপেসুং – ‘‘অহো অচ্ছরিযা বুদ্ধগুণা নাম, তথারূপং নাম খদিরঙ্গাররাসিং ভিন্দিত্ৰা পদুমানি উট্ঠহিংসূ’’তি. সত্থা আগন্ত্ৰা ‘‘কায নুত্থ, ভিক্খৰে, এতরহি কথায সন্নিসিন্না’’তি পুচ্ছিত্ৰা, ‘‘ইমায নামা’’তি ৰুত্তে – ‘‘অনচ্ছরিযং, ভিক্খৰে, যং মম এতরহি বুদ্ধভূতস্স অঙ্গাররাসিম্হা পদুমানি উট্ঠিতানি, অপরিপক্কে ঞাণে ৰত্তমানস্স বোধিসত্তভূতস্সপি মে উট্ঠহিংসূ’’তি ৰত্ৰা, ‘‘কদা, ভন্তে, আচিক্খথ নো’’তি যাচিতো অতীতং আহরিত্ৰা –

‘‘কামং পতামি নিরযং, উদ্ধংপাদো অৰংসিরো;

নানরিযং করিস্সামি, হন্দ পিণ্ডং পটিগ্গহা’’তি. (জা. ১.১.৪০) –

ইদং খদিরঙ্গারজাতকং ৰিত্থারেত্ৰা কথেসীতি.

গরহদিন্নৰত্থু দ্ৰাদসমং.

পুপ্ফৰগ্গৰণ্ণনা নিট্ঠিতা.

চতুত্থো ৰগ্গো.