১১. গোধিকত্থেরপরিনিব্বানৰত্থু
তেসং সম্পন্নসীলানন্তি ইমং ধম্মদেসনং সত্থা রাজগহং উপনিস্সায ৰেল়ুৰনে ৰিহরন্তো গোধিকত্থেরস্স পরিনিব্বানং আরব্ভ কথেসি.
সো হি আযস্মা ইসিগিলিপস্সে কাল়সিলাযং ৰিহরন্তো অপ্পমত্তো আতাপী পহিতত্তো সামাযিকং চেতোৰিমুত্তিং ফুসিত্ৰা একস্স অনুস্সাযিকস্স রোগস্স ৰসেন ততো পরিহাযি. সো দুতিযম্পি ততিযম্পি ছক্খত্তুং ঝানং নিব্বত্তেত্ৰা পরিহীনো, সত্তমে ৰারে উপ্পাদেত্ৰা চিন্তেসি – ‘‘অহং ছক্খত্তুং ঝানা পরিহীনো, পরিহীনজ্ঝানস্স খো পন অনিযতা গতি, ইদানেৰ সত্থং আহরিস্সামী’’তি কেসোরোপনসত্থকং গহেত্ৰা গলনাল়িং ছিন্দিতুং পঞ্চকে নিপজ্জি. মারো তস্স চিত্তং ঞত্ৰা ‘‘অযং ভিক্খু সত্থং আহরিতুকামো, সত্থং আহরন্তা খো পন জীৰিতে নিরপেক্খা হোন্তি, তে ৰিপস্সনং পট্ঠপেত্ৰা অরহত্তম্পি পাপুণন্তি, সচাহং এতং ৰারেস্সামি, ন মে ৰচনং করিস্সতি, সত্থারং ৰারাপেস্সামী’’তি অঞ্ঞাতকৰেসেন সত্থারং উপসঙ্কমিত্ৰা এৰমাহ –
‘‘মহাৰীর মহাপঞ্ঞ, ইদ্ধিযা যসসা জলং;
সব্বৰেরভযাতীত, পাদে ৰন্দামি চক্খুম.
‘‘সাৰকো তে মহাৰীর, মরণং মরণাভিভূ;
আকঙ্খতি চেতযতি, তং নিসেধ জুতিন্ধর.
‘‘কথঞ্হি ভগৰা তুয্হং, সাৰকো সাসনে রতো;
অপ্পত্তমানসো সেক্খো, কালং কযিরা জনে সুতা’’তি. (সং. নি. ১.১৫৯);
তস্মিং খণে থেরেন সত্থং আহরিতং হোতি. সত্থা ‘‘মারো অয’’ন্তি ৰিদিত্ৰা ইমং গাথমাহ –
‘‘এৰঞ্হি ধীরা কুব্বন্তি, নাৰকঙ্খন্তি জীৰিতং;
সমূলং তণ্হমব্বুয্হ, গোধিকো পরিনিব্বুতো’’তি. (সং. নি. ১.১৫৯);
অথ খো ভগৰা সম্বহুলেহি ভিক্খূহি সদ্ধিং থেরস্স সত্থং আহরিত্ৰা নিপন্নট্ঠানং অগমাসি. তস্মিং খণে মারো পাপিমা ‘‘কত্থ নু খো ইমস্স পটিসন্ধিৰিঞ্ঞাণং পতিট্ঠিত’’ন্তি ধূমরাসি ৰিয তিমিরপুঞ্জো ৰিয চ হুত্ৰা সব্বদিসাসু থেরস্স ৰিঞ্ঞাণং সমন্ৰেসতি. ভগৰা তং ধূমতিমিরভাৰং ভিক্খূনং দস্সেত্ৰা ‘‘এসো খো, ভিক্খৰে, মারো পাপিমা গোধিকস্স কুলপুত্তস্স ৰিঞ্ঞাণং সমন্ৰেসতি ‘কত্থ গোধিকস্স কুলপুত্তস্স ৰিঞ্ঞাণং পতিট্ঠিত’ন্তি. অপতিট্ঠিতেন চ, ভিক্খৰে, ৰিঞ্ঞাণেন গোধিকো কুলপুত্তো পরিনিব্বুতো’’তি আহ. মারোপি তস্স ৰিঞ্ঞাণট্ঠানং দট্ঠুং অসক্কোন্তো কুমারকৰণ্ণো হুত্ৰা বেলুৰপণ্ডুৰীণং আদায সত্থারং উপসঙ্কমিত্ৰা পুচ্ছি –
‘‘উদ্ধং অধো চ তিরিযং, দিসা অনুদিসা স্ৰহং;
অন্ৰেসং নাধিগচ্ছামি, গোধিকো সো কুহিং গতো’’তি. (সং. নি. ১.১৫৯);
অথ নং সত্থা আহ –
‘‘যো ধীরো ধিতিসম্পন্নো, ঝাযী ঝানরতো সদা;
অহোরত্তং অনুযুঞ্জং, জীৰিতং অনিকামযং.
‘‘জেত্ৰান মচ্চুনো সেনং, অনাগন্ত্ৰা পুনব্ভৰং;
সমূলং তণ্হমব্বুয্হ, গোধিকো পরিনিব্বুতো’’তি. (সং. নি. ১.১৫৯);
এৰং ৰুত্তে মারো পাপিমা ভগৰন্তং গাথায অজ্ঝভাসি –
‘‘তস্স সোকপরেতস্স, ৰীণা কচ্ছা অভস্সথ;
ততো সো দুম্মনো যক্খো, তত্থেৰন্তরধাযথা’’তি. (সং. নি. ১.১৫৯);
সত্থাপি ‘‘কিং তে, পাপিম, গোধিকস্স কুলপুত্তস্স নিব্বত্তট্ঠানেন? তস্স হি নিব্বত্তট্ঠানং তুম্হাদিসানং সতম্পি সহস্সম্পি দট্ঠুং ন সক্কোতী’’তি ৰত্ৰা ইমং গাথমাহ –
৫৭. ‘‘তেসং সম্পন্নসীলানং, অপ্পমাদৰিহারিনং;
সম্মদঞ্ঞা ৰিমুত্তানং, মারো মগ্গং ন ৰিন্দতী’’তি.
তত্থ তেসন্তি যথা অপ্পতিট্ঠিতেন ৰিঞ্ঞাণেন গোধিকো কুলপুত্তো পরিনিব্বুতো, যে চ এৰং পরিনিব্বাযন্তি, তেসং সম্পন্নসীলানন্তি পরিপুণ্ণসীলানং. অপ্পমাদৰিহারিনন্তি সতিঅৰিপ্পৰাসসঙ্খাতেন অপ্পমাদেন ৰিহরন্তানং. সম্মদঞ্ঞা ৰিমুত্তানন্তি হেতুনা ঞাযেন কারণেন জানিত্ৰা ‘‘তদঙ্গৰিমুত্তিযা, ৰিক্খম্ভনৰিমুত্তিযা, সমুচ্ছেদৰিমুত্তিযা, পটিপ্পস্সদ্ধিৰিমুত্তিযা, নিস্সরণৰিমুত্তিযা’’তি ইমাহি পঞ্চহি ৰিমুত্তীহি ৰিমুত্তানং. মারো মগ্গং ন ৰিন্দতীতি এৰরূপানং মহাখীণাসৰানং সব্বথামেন মগ্গন্তোপি মারো গতমগ্গং ন ৰিন্দতি ন লভতি ন পস্সতীতি.
দেসনাৰসানে বহূ সোতাপত্তিফলাদীনি পত্তা. দেসনা মহাজনস্স সাত্থিকা জাতাতি.
গোধিকত্থেরপরিনিব্বানৰত্থু একাদসমং.