৯. সোরেয্যত্থেরৰত্থু
ন তং মাতা পিতা কযিরাতি ইমং ধম্মদেসনং সত্থা সাৰত্থিযং জেতৰনে ৰিহরন্তো সোরেয্যত্থেরং আরব্ভ কথেসি.
ৰত্থু সোরেয্যনগরে সমুট্ঠিতং, সাৰত্থিযং নিট্ঠাপেসি. সম্মাসম্বুদ্ধে সাৰত্থিযং ৰিহরন্তে সোরেয্যনগরে সোরেয্যসেট্ঠিপুত্তো একেন সহাযকেন সদ্ধিং সুখযানকে নিসীদিত্ৰা মহন্তেন পরিৰারেন ন্হানত্থায নগরা নিক্খমি. তস্মিং খণে মহাকচ্চাযনত্থেরো সোরেয্যনগরং পিণ্ডায পৰিসিতুকামো হুত্ৰা বহিনগরে সঙ্ঘাটিং পারুপতি. থেরস্স চ সুৰণ্ণৰণ্ণং সরীরং. সোরেয্যসেট্ঠিপুত্তো তং দিস্ৰা চিন্তেসি – ‘‘অহো ৰত অযং ৰা থেরো মম ভরিযা ভৰেয্য, মম ৰা ভরিযায সরীরৰণ্ণো এতস্স সরীরৰণ্ণো ৰিয ভৰেয্যা’’তি. তস্স চিন্তিতমত্তেযেৰ পুরিসলিঙ্গং অন্তরধাযি, ইত্থিলিঙ্গং পাতুরহোসি. সো লজ্জমানো যানকা ওরুয্হ পলাযি. পরিজনো তং অসঞ্জানন্তো ‘‘কিমেত’’ন্তি আহ. সাপি তক্কসিলমগ্গং পটিপজ্জি. সহাযকোপিস্সা ইতো চিতো চ ৰিচরিত্ৰাপি নাদ্দস. সব্বে ন্হাযিত্ৰা গেহং অগমিংসু. ‘‘কহং সেট্ঠিপুত্তো’’তি চ ৰুত্তে, ‘‘ন্হত্ৰা আগতো ভৰিস্সতীতি মঞ্ঞিম্হা’’তি ৰদিংসু. অথস্স মাতাপিতরো তত্থ তত্থ পরিযেসিত্ৰা অপস্সন্তা রোদিত্ৰা পরিদেৰিত্ৰা, ‘‘মতো ভৰিস্সতী’’তি মতকভত্তং অদংসু. সা একং তক্কসিলগামিং সত্থৰাহং দিস্ৰা যানকস্স পচ্ছতো পচ্ছতো অনুবন্ধি.
অথ নং মনুস্সা দিস্ৰা, ‘‘অম্হাকং যানকস্স পচ্ছতো পচ্ছতো অনুগচ্ছতি, মযং ‘কস্সেসা দারিকা’তি তং ন জানামা’’তি ৰদিংসু. সাপি ‘‘তুম্হে অত্তনো যানকং পাজেথ, অহং পদসা গমিস্সামী’’তি গচ্ছন্তী অঙ্গুলিমুদ্দিকং দত্ৰা একস্মিং যানকে ওকাসং কারেসি. মনুস্সা চিন্তযিংসু – ‘‘তক্কসিলনগরে অম্হাকং সেট্ঠিপুত্তস্স ভরিযা নত্থি, তস্স আচিক্খিস্সাম, মহাপণ্ণাকারো নো ভৰিস্সতী’’তি. তে গেহং গন্ত্ৰা, ‘‘সামি, অম্হেহি তুম্হাকং একং ইত্থিরতনং আনীত’’ন্তি আহংসু. সো তং সুত্ৰা তং পক্কোসাপেত্ৰা অত্তনো ৰযানুরূপং অভিরূপং পাসাদিকং দিস্ৰা উপ্পন্নসিনেহো গেহে অকাসি. পুরিসা হি ইত্থিযো, ইত্থিযো ৰা পুরিসা অভূতপুব্বা নাম নত্থি. পুরিসা হি পরস্স দারেসু অতিচরিত্ৰা কালং কত্ৰা বহূনি ৰস্সসতসহস্সানি নিরযে পচ্চিত্ৰা মনুস্সজাতিং আগচ্ছন্তা অত্তভাৰসতে ইত্থিভাৰং আপজ্জন্তি.
আনন্দত্থেরোপি কপ্পসতসহস্সং পূরিতপারমী অরিযসাৰকো সংসারে সংসরন্তো একস্মিং অত্তভাৰে কম্মারকুলে নিব্বত্তো. পরদারকম্মং কত্ৰা নিরযে পচ্চিত্ৰা পক্কাৰসেসেন চুদ্দসসু অত্তভাৰেসু পুরিসস্স পাদপরিচারিকা ইত্থী অহোসি, সত্তসু অত্তভাৰেসু বীজুদ্ধরণং পাপুণি. ইত্থিযো পন দানাদীনি পুঞ্ঞানি কত্ৰা ইত্থিভাৰে ছন্দং ৰিরাজেত্ৰা, ‘‘ইদং নো পুঞ্ঞং পুরিসত্তভাৰপটিলাভায সংৰত্ততূ’’তি চিত্তং অধিট্ঠহিত্ৰা কালং কত্ৰা পুরিসত্তভাৰং পটিলভন্তি, পতিদেৰতা হুত্ৰা সামিকে সম্মাপটিপত্তিৰসেনাপি পুরিসত্তভাৰং পটিলভন্তেৰ.
অযং পন সেট্ঠিপুত্তো থেরে অযোনিসো চিত্তং উপ্পাদেত্ৰা ইমস্মিংযেৰ অত্তভাৰে ইত্থিভাৰং পটিলভি. তক্কসিলাযং সেট্ঠিপুত্তেন সদ্ধিং সংৰাসমন্ৰায পন তস্সা কুচ্ছিযং গব্ভো পতিট্ঠাসি. সা দসমাসচ্চযেন পুত্তং লভিত্ৰা তস্স পদসা গমনকালে অপরম্পি পুত্তং পটিলভি. এৰমস্সা কুচ্ছিযং ৰুত্থা দ্ৰে, সোরেয্যনগরে তং পটিচ্চ নিব্বত্তা দ্ৰেতি চত্তারো পুত্তা অহেসুং. তস্মিং কালে সোরেয্যনগরতো তস্সা সহাযকো সেট্ঠিপুত্তো পঞ্চহি সকটসতেহি তক্কসিলং গন্ত্ৰা সুখযানকে নিসিন্নো নগরং পাৰিসি. অথ নং সা উপরিপাসাদতলে ৰাতপানং ৰিৰরিত্ৰা অন্তরৰীথিং ওলোকযমানা ঠিতা দিস্ৰা সঞ্জানিত্ৰা দাসিং পেসেত্ৰা পক্কোসাপেত্ৰা মহাতলে নিসীদাপেত্ৰা মহন্তং সক্কারসম্মানং অকাসি. অথ নং সো আহ – ‘‘ভদ্দে, ত্ৰং ইতো পুব্বে অম্হেহি ন দিট্ঠপুব্বা, অথ চ পন নো মহন্তং সক্কারং করোসি, জানাসি ত্ৰং অম্হে’’তি. ‘‘আম, সামি, জানামি, ননু তুম্হে সোরেয্যনগরৰাসিনো’’তি? ‘‘আম, ভদ্দে’’তি. সা মাতাপিতূনঞ্চ ভরিযায চ পুত্তানঞ্চ অরোগভাৰং পুচ্ছি. ইতরো ‘‘আম, ভদ্দে, অরোগা’’তি ৰত্ৰা ‘‘জানাসি ত্ৰং এতে’’তি আহ. ‘‘আম সামি, জানামি. তেসং একো পুত্তো অত্থি, সো কহং, সামী’’তি? ‘‘ভদ্দে, মা এতং কথেহি, মযং তেন সদ্ধিং একদিৰসং সুখযানকে নিসীদিত্ৰা ন্হাযিতুং নিক্খন্তা নেৰস্স গতিং জানাম, ইতো চিতো চ ৰিচরিত্ৰা তং অদিস্ৰা মাতাপিতূনং আরোচযিম্হা, তেপিস্স রোদিত্ৰা কন্দিত্ৰা পেতকিচ্চং কিরিংসূ’’তি. ‘‘অহং সো, সামী’’তি. ‘‘অপেহি, ভদ্দে, কিং কথেসি ময্হং সহাযো দেৰকুমারো ৰিয একো পুরিসো’’তি? ‘‘হোতু, সামি, অহং সো’’তি. ‘‘অথ ইদং কিং নামা’’তি? ‘‘তং দিৰসং তে অয্যো মহাকচ্চাযনত্থেরো দিট্ঠো’’তি? ‘‘আম, দিট্ঠো’’তি. অহং অয্যং মহাকচ্চাযনত্থেরং ওলোকেত্ৰা, ‘‘অহো ৰত অযং ৰা থেরো মম ভরিযা ভৰেয্য, এতস্স ৰা সরীরৰণ্ণো ৰিয মম ভরিযায সরীরৰণ্ণো ভৰেয্যা’’তি চিন্তেসিং. চিন্তিতক্খণেযেৰ মে পুরিসলিঙ্গং অন্তরধাযি, ইত্থিলিঙ্গং পাতুভৰি. অথাহং লজ্জমানা কস্সচি কিঞ্চি ৰত্তুং অসক্কুণিত্ৰা ততো পলাযিত্ৰা ইধাগতা, সামীতি.
‘‘অহো ৰত তে ভারিযং কম্মং কতং, কস্মা ময্হং নাচিক্খি, অপিচ পন তে থেরো খমাপিতো’’তি? ‘‘ন খমাপিতো, সামি. জানাসি পন ত্ৰং কহং থেরো’’তি? ‘‘ইমমেৰ নগরং উপনিস্সায ৰিহরতী’’তি. ‘‘সচে পিণ্ডায চরন্তো ইধাগচ্ছেয্য, অহং মম অয্যস্স ভিক্খাহারং দদেয্যং, সামী’’তি. ‘‘তেন হি সীঘং সক্কারং করোহি, অম্হাকং অয্যং খমাপেস্সামা’’তি সো থেরস্স ৰসনট্ঠানং গন্ত্ৰা ৰন্দিত্ৰা একমন্তং নিসিন্নো, ‘‘ভন্তে, স্ৰে ময্হং ভিক্খং গণ্হথা’’তি আহ. ‘‘ননু ত্ৰং, সেট্ঠিপুত্ত, আগন্তুকোসী’’তি. ‘‘ভন্তে, মা অম্হাকং আগন্তুকভাৰং পুচ্ছথ, স্ৰে মে ভিক্খং গণ্হথা’’তি. থেরো অধিৰাসেসি, গেহেপি থেরস্স মহাসক্কারো পটিযত্তো. থেরো পুনদিৰসে তং গেহদ্ৰারং অগমাসি. অথ নং নিসীদাপেত্ৰা পণীতেনাহারেন পরিৰিসিত্ৰা সেট্ঠিপুত্তো তং ইত্থিং গহেত্ৰা থেরস্স পাদমূলে নিপজ্জাপেত্ৰা, ‘‘ভন্তে, ময্হং সহাযিকায খমথা’’তি আহ. ‘‘কিমেত’’ন্তি? ‘‘অযং, ভন্তে, পুব্বে ময্হং পিযসহাযকো হুত্ৰা তুম্হে ওলোকেত্ৰা এৰং নাম চিন্তেসি, অথস্স পুরিসলিঙ্গং অন্তরধাযি, ইত্থিলিঙ্গং পাতুভৰি, খমথ, ভন্তে’’তি. ‘‘তেন হি উট্ঠহথ, খমামি ৰো অহ’’ন্তি. থেরেন ‘‘খমামী’’তি ৰুত্তমত্তেযেৰ ইত্থিলিঙ্গং অন্তরধাযি, পুরিসলিঙ্গং পাতুভৰি.
পুরিসলিঙ্গে পাতুভূতমত্তেযেৰ তং তক্কসিলায সেট্ঠিপুত্তো আহ – ‘‘সম্ম সহাযক, ইমে দ্ৰে দারকা তৰ কুচ্ছিযং ৰুত্থত্তা মং পটিচ্চ নিব্বত্তত্তা উভিন্নম্পিনো পুত্তা এৰ, ইধেৰ ৰসিস্সাম, মা উক্কণ্ঠী’’তি. ‘‘সম্ম, অহং একেনত্তভাৰেন পঠমং পুরিসো হুত্ৰা ইত্থিভাৰং পত্ৰা পুন পুরিসো জাতোতি ৰিপ্পকারপ্পত্তো, পঠমং মং পটিচ্চ দ্ৰে পুত্তা নিব্বত্তা, ইদানি মে কুচ্ছিতো দ্ৰে পুত্তা নিক্খন্তা, স্ৰাহং একেনত্তভাৰেন ৰিপ্পকারপ্পত্তো, পুন ‘গেহে ৰসিস্সতী’তি সঞ্ঞং মা করি, অহং মম অয্যস্স সন্তিকে পব্বজিস্সামি. ইমে দ্ৰে দারকা তৰ ভারাতি, ইমেসু মা পমজ্জী’’তি ৰত্ৰা পুত্তে সীসে পরিচুম্বিত্ৰা পরিমজ্জিত্ৰা উরে নিপজ্জাপেত্ৰা পিতু নিয্যাদেত্ৰা নিক্খমিত্ৰা থেরস্স সন্তিকে পব্বজ্জং যাচি. থেরোপি নং পব্বাজেত্ৰা উপসম্পাদেত্ৰা গণ্হিত্ৰাৰ চারিকং চরমানো অনুপুব্বেন সাৰত্থিং অগমাসি. তস্স সোরেয্যত্থেরোতি নামং অহোসি. জনপদৰাসিনো তং পৰত্তিং ঞত্ৰা সঙ্খুভিত্ৰা কোতূহলজাতা তং উপসঙ্কমিত্ৰা পুচ্ছিংসু – ‘‘এৰং কির, ভন্তে’’তি? ‘‘আম, আৰুসো’’তি. ‘‘ভন্তে, এৰরূপম্পি কারণং নাম হোতি’’? ‘‘তুম্হাকং কুচ্ছিযং কির দ্ৰে পুত্তা নিব্বত্তা, তুম্হে পটিচ্চ দ্ৰে জাতা, তেসং ৰো কতরেসু বলৰসিনেহো হোতী’’তি? ‘‘কুচ্ছিযং ৰুত্থকেসু, আৰুসো’’তি. আগতাগতা নিবদ্ধং তথেৰ পুচ্ছিংসু.
থেরো ‘‘কুচ্ছিযং ৰুত্তকেসু এৰ সিনেহো বলৰা’’তি পুনপ্পুনং কথেন্তো হরাযমানো একোৰ নিসীদতি, একোৰ তিট্ঠতি. সো এৰং একত্তূপগতো অত্তভাৰে খযৰযং সমুট্ঠাপেত্ৰা সহ পটিসম্ভিদাহি অরহত্তং পাপুণি. অথ নং আগতাগতা পুচ্ছন্তি – ‘‘ভন্তে, এৰং কির নাম অহোসী’’তি? ‘‘আমাৰুসো’’তি. ‘‘কতরেসু সিনেহো বলৰা’’তি? ‘‘ময্হং কত্থচি সিনেহো নাম নত্থী’’তি. ভিক্খূ ‘‘অযং অভূতং কথেসি, পুরিমদিৰসেসু ‘কুচ্ছিযং ৰুত্থপুত্তেসু সিনেহো বলৰা’তি ৰত্ৰা ইদানি ‘ময্হং কত্থচি সিনেহো নত্থী’তি ৰদতি, অঞ্ঞং ব্যাকরোতি, ভন্তে’’তি আহংসু. সত্থা ‘‘ন, ভিক্খৰে, মম পুত্তো অঞ্ঞং ব্যাকরোতি, মম পুত্তস্স সম্মাপণিহিতেন চিত্তেন মগ্গস্স দিট্ঠকালতো পট্ঠায ন কত্থচি সিনেহো জাতো, যং সম্পত্তিং নেৰ মাতা, ন পিতা কাতুং সক্কোতি, তং ইমেসং সত্তানং অব্ভন্তরে পৰত্তং সম্মাপণিহিতং চিত্তমেৰ দেতী’’তি ৰত্ৰা ইমং গাথমাহ –
৪৩. ‘‘ন তং মাতা পিতা কযিরা, অঞ্ঞে ৰাপি চ ঞাতকা;
সম্মাপণিহিতং চিত্তং, সেয্যসো নং ততো করে’’তি.
তত্থন তন্তি তং কারণং নেৰ মাতা করেয্য, ন পিতা, ন অঞ্ঞে ঞাতকা. সম্মাপণিহিতন্তি দসসু কুসলকম্মপথেসু সম্মা ঠপিতং. সেয্যসো নং ততো করেতি ততো কারণতো সেয্যসো নং ৰরতরং উত্তরিতরং করেয্য, করোতীতি অত্থো. মাতাপিতরো হি পুত্তানং ধনং দদমানা একস্মিংযেৰ অত্তভাৰে কম্মং অকত্ৰা সুখেন জীৰিককপ্পনং ধনং দাতুং সক্কোন্তি. ৰিসাখায মাতাপিতরোপি তাৰ মহদ্ধনা মহাভোগা, তস্সা একস্মিংযেৰ অত্তভাৰে সুখেন জীৰিককপ্পনং ধনং অদংসু. চতূসু পন দীপেসু চক্কৰত্তিসিরিং দাতুং সমত্থা মাতাপিতরোপি নাম পুত্তানং নত্থি, পগেৰ দিব্বসম্পত্তিং ৰা পঠমজ্ঝানাদিসম্পত্তিং ৰা, লোকুত্তরসম্পত্তিদানে কথাৰ নত্থি, সম্মাপণিহিতং পন চিত্তং সব্বম্পেতং সম্পত্তিং দাতুং সক্কোতি. তেন ৰুত্তং ‘‘সেয্যসো নং ততো করে’’তি.
দেসনাৰসানে বহূ সোতাপত্তিফলাদীনি পত্তা. দেসনা মহাজনস্স সাত্থিকা জাতাতি.
সোরেয্যত্থেরৰত্থু নৰমং.
চিত্তৰগ্গৰণ্ণনা নিট্ঠিতা.
ততিযো ৰগ্গো.