৭. দেৰদত্তৰত্থু

অনিক্কসাৰোতি ইমং ধম্মদেসনং সত্থা জেতৰনে ৰিহরন্তো রাজগহে দেৰদত্তস্স কাসাৰলাভং আরব্ভ কথেসি.

একস্মিঞ্হি সমযে দ্ৰে অগ্গসাৰকা পঞ্চসতে পঞ্চসতে অত্তনো অত্তনো পরিৰারে আদায সত্থারং আপুচ্ছিত্ৰা ৰন্দিত্ৰা জেতৰনতো রাজগহং অগমংসু. রাজগহৰাসিনো দ্ৰেপি তযোপি বহূপি একতো হুত্ৰা আগন্তুকদানং অদংসু. অথেকদিৰসং আযস্মা সারিপুত্তো অনুমোদনং করোন্তো ‘‘উপাসকা একো সযং দানং দেতি, পরং ন সমাদপেতি, সো নিব্বত্তনিব্বত্তট্ঠানে ভোগসম্পদং লভতি, নো পরিৰারসম্পদং. একো সযং ন দেতি, পরং সমাদপেতি, সো নিব্বত্তনিব্বত্তট্ঠানে পরিৰারসম্পদং লভতি, নো ভোগসম্পদং. একো সযম্পি ন দেতি, পরম্পি ন সমাদপেতি, সো নিব্বত্তনিব্বত্তট্ঠানে কঞ্জিকমত্তম্পি কুচ্ছিপূরং ন লভতি, অনাথো হোতি নিপ্পচ্চযো. একো সযম্পি দেতি, পরম্পি সমাদপেতি, সো নিব্বত্তনিব্বত্তট্ঠানে অত্তভাৰসতেপি অত্তভাৰসহস্সেপি অত্তভাৰসতসহস্সেপি ভোগসম্পদঞ্চেৰ পরিৰারসম্পদঞ্চ লভতী’’তি এৰং ধম্মং দেসেসি.

তমেকো পণ্ডিতপুরিসো ধম্মং সুত্ৰা ‘‘অচ্ছরিযা ৰত ভো, অব্ভুতা ৰত ভো ধম্মদেসনা, সুকারণং কথিতং, মযা ইমাসং দ্ৰিন্নং সম্পত্তীনং নিপ্ফাদকং কম্মং কাতুং ৰট্টতী’’তি চিন্তেত্ৰা – ‘‘ভন্তে, স্ৰে ময্হং ভিক্খং গণ্হথা’’তি থেরং নিমন্তেসি. ‘‘কিত্তকেহি তে ভিক্খূহি অত্থো উপাসকা’’তি. ‘‘কিত্তকা পন ৰো, ভন্তে, পরিৰারা’’তি? ‘‘সহস্সমত্তা উপাসকা’’তি. ‘‘সব্বেহি সদ্ধিংযেৰ স্ৰে ভিক্খং গণ্হথ, ভন্তে’’তি. ‘‘থেরো অধিৰাসেসি’’. উপাসকো নগরৰীথিযং চরন্তো – ‘‘অম্মা, তাতা, মযা ভিক্খুসহস্সং নিমন্তিতং, তুম্হে কিত্তকানং ভিক্খূনং ভিক্খং দাতুং সক্খিস্সথ, তুম্হে কিত্তকান’’ন্তি সমাদপেসি. মনুস্সা অত্তনো অত্তনো পহোনকনিযামেন – ‘‘মযং দসন্নং দস্সাম, মযং ৰীসতিযা, মযং সতস্সা’’তি আহংসু. উপাসকো – ‘‘তেন হি একস্মিং ঠানে সমাগমং কত্ৰা একতোৰ পরিৰিসিস্সাম, সব্বে তিলতণ্ডুলসপ্পিমধুফাণিতাদীনি সমাহরথা’’তি একস্মিং ঠানে সমাহরাপেসি.

অথস্স একো কুটুম্বিকো সতসহস্সগ্ঘনিকং গন্ধকাসাৰৰত্থং দত্ৰা – ‘‘সচে তে দানৰত্তং নপ্পহোতি, ইদং ৰিস্সজ্জেত্ৰা যং ঊনং, তং পূরেয্যাসি. সচে পহোতি, যস্সিচ্ছসি, তস্স ভিক্খুনো দদেয্যাসী’’তি আহ. তদা তস্স সব্বং দানৰত্তং পহোসি, কিঞ্চি ঊনং নাম নাহোসি. সো মনুস্সে পুচ্ছি – ‘‘ইদং, অয্যা, কাসাৰং একেন কুটুম্বিকেন এৰং নাম ৰত্ৰা দিন্নং অতিরেকং জাতং, কস্স নং দেমা’’তি. একচ্চে ‘‘সারিপুত্তত্থেরস্সা’’তি আহংসু. একচ্চে ‘‘থেরো সস্সপাকসমযে আগন্ত্ৰা গমনসীলো, দেৰদত্তো অম্হাকং মঙ্গলামঙ্গলেসু সহাযো উদকমণিকো ৰিয নিচ্চং পতিট্ঠিতো, তস্স তং দেমা’’তি আহংসু. সম্বহুলিকায কথাযপি ‘‘দেৰদত্তস্স দাতব্ব’’ন্তি ৰত্তারো বহুতরা অহেসুং, অথ নং দেৰদত্তস্স অদংসু. সো তং ছিন্দিত্ৰা সিব্বিত্ৰা রজিত্ৰা নিৰাসেত্ৰা পারুপিত্ৰা ৰিচরতি. তং দিস্ৰা মনুস্সা ‘‘নযিদং দেৰদত্তস্স অনুচ্ছৰিকং, সারিপুত্তত্থেরস্স অনুচ্ছৰিকং. দেৰদত্তো অত্তনো অননুচ্ছৰিকং নিৰাসেত্ৰা পারুপিত্ৰা ৰিচরতী’’তি ৰদিংসু. অথেকো দিসাৰাসিকো ভিক্খু রাজগহা সাৰত্থিং গন্ত্ৰা সত্থারং ৰন্দিত্ৰা কতপটিসন্থারো সত্থারা দ্ৰিন্নং অগ্গসাৰকানং ফাসুৰিহারং পুচ্ছিতো আদিতো পট্ঠায সব্বং তং পৰত্তিং আরোচেসি. সত্থা ‘‘ন খো ভিক্খু ইদানেৰেসো অত্তনো অননুচ্ছৰিকং ৰত্থং ধারেতি, পুব্বেপি ধারেসিযেৰা’’তি ৰত্ৰা অতীতং আহরি –

অতীতে বারাণসিযং ব্রহ্মদত্তে রজ্জং কারেন্তে বারাণসিৰাসী একো হত্থিমারকো হত্থিং মারেত্ৰা মারেত্ৰা দন্তে চ নখে চ অন্তানি চ ঘনমংসঞ্চ আহরিত্ৰা ৰিক্কিণন্তো জীৰিতং কপ্পেতি. অথেকস্মিং অরঞ্ঞে অনেকসহস্সা হত্থিনো গোচরং গহেত্ৰা গচ্ছন্তা পচ্চেকবুদ্ধে দিস্ৰা ততো পট্ঠায গচ্ছমানা গমনাগমনকালে জণ্ণুকেহি নিপতিত্ৰা ৰন্দিত্ৰা পক্কমন্তি. একদিৰসঞ্হি হত্থিমারকো তং কিরিযং দিস্ৰা – ‘‘অহং ইমে কিচ্ছেন মারেমি, ইমে চ গমনাগমনকালে পচ্চেকবুদ্ধে ৰন্দন্তি, কিং নু খো দিস্ৰা ৰন্দন্তী’’তি চিন্তেন্তো – ‘‘কাসাৰ’’ন্তি সল্লক্খেত্ৰা, ‘‘মযাপি ইদানি কাসাৰং লদ্ধুং ৰট্টতী’’তি চিন্তেত্ৰা একস্স পচ্চেকবুদ্ধস্স জাতস্সরং ওরুয্হ ন্হাযন্তস্স তীরে ঠপিতেসু কাসাৰেসু চীৰরং থেনেত্ৰা তেসং হত্থীনং গমনাগমনমগ্গে সত্তিং গহেত্ৰা সসীসং পারুপিত্ৰা নিসীদতি. হত্থিনো তং দিস্ৰা – ‘‘পচ্চেকবুদ্ধো’’তি সঞ্ঞায ৰন্দিত্ৰা পক্কমন্তি. সো তেসং সব্বপচ্ছতো গচ্ছন্তং সত্তিযা পহরিত্ৰা মারেত্ৰা দন্তাদীনি গহেত্ৰা সেসং ভূমিযং নিখণিত্ৰা গচ্ছতি. অপরভাগে বোধিসত্তো হত্থিযোনিযং পটিসন্ধিং গহেত্ৰা হত্থিজেট্ঠকো যূথপতি অহোসি. তদাপি সো তথেৰ করোতি. মহাপুরিসো অত্তনো পরিসায পরিহানিং ঞত্ৰা, ‘‘কুহিং ইমে হত্থী গতা, মন্দা জাতা’’তি পুচ্ছিত্ৰা, ‘‘ন জানাম, সামী’’তি ৰুত্তে, ‘‘কুহিঞ্চি গচ্ছন্তা মং অনাপুচ্ছিত্ৰা ন গমিস্সন্তি, পরিপন্থেন ভৰিতব্ব’’ন্তি ৰত্ৰা, ‘‘একস্মিং ঠানে কাসাৰং পারুপিত্ৰা নিসিন্নস্স সন্তিকা পরিপন্থেন ভৰিতব্ব’’ন্তি পরিসঙ্কিত্ৰা, ‘‘তং পরিগ্গণ্হিতুং ৰট্টতী’’তি সব্বে হত্থী পুরতো পেসেত্ৰা সযং পচ্ছতো ৰিলম্বমানো আগচ্ছতি. সো সেসহত্থীসু ৰন্দিত্ৰা গতেসু মহাপুরিসং আগচ্ছন্তং দিস্ৰা চীৰরং সংহরিত্ৰা সত্তিং ৰিস্সজ্জি. মহাপুরিসো সতিং উপ্পট্ঠপেত্ৰা আগচ্ছন্তো পচ্ছতো পটিক্কমিত্ৰা সত্তিং ৰিৰজ্জেসি. অথ নং ‘‘ইমিনা ইমে হত্থী নাসিতা’’তি গণ্হিতুং পক্খন্দি. ইতরো একং রুক্খং পুরতো কত্ৰা নিলীযি. অথ ‘‘নং রুক্খেন সদ্ধিং সোণ্ডায পরিক্খিপিত্ৰা গহেত্ৰা ভূমিযং পোথেস্সামী’’তি তেন নীহরিত্ৰা দস্সিতং কাসাৰং দিস্ৰা – ‘‘সচাহং ইমস্মিং দুব্ভিস্সামি, অনেকসহস্সেসু মে বুদ্ধপচ্চেকবুদ্ধখীণাসৰেসু লজ্জা নাম ভিন্না ভৰিস্সতী’’তি অধিৰাসেত্ৰা – ‘‘তযা মে এত্তকা ঞাতকা নাসিতা’’তি পুচ্ছি. ‘‘আম, সামী’’তি. ‘‘কস্মা এৰং ভারিযকম্মমকাসি, অত্তনো অননুচ্ছৰিকং ৰীতরাগানং অনুচ্ছৰিকং ৰত্থং পরিদহিত্ৰা এৰরূপং কম্মং করোন্তেন ভারিযং তযা কত’’ন্তি. এৰঞ্চ পন ৰত্ৰা উত্তরিপি নং নিগ্গণ্হন্তো ‘‘অনিক্কসাৰো কাসাৰং…পে… স ৰে কাসাৰমরহতী’’তি গাথং ৰত্ৰা – ‘‘অযুত্তং তে কত’’ন্তি ৰত্ৰা তং ৰিস্সজ্জেসি.

সত্থা ইমং ধম্মদেসনং আহরিত্ৰা, ‘‘তদা হত্থিমারকো দেৰদত্তো অহোসি, তস্স নিগ্গাহকো হত্থিনাগো অহমেৰা’’তি জাতকং সমোধানেত্ৰা, ‘‘ন, ভিক্খৰে, ইদানেৰ, পুব্বেপি দেৰদত্তো অত্তনো অননুচ্ছৰিকং ৰত্থং ধারেসিযেৰা’’তি ৰত্ৰা ইমা গাথা অভাসি –

৯. ‘‘অনিক্কসাৰো কাসাৰং, যো ৰত্থং পরিদহিস্সতি;

অপেতো দমসচ্চেন, ন সো কাসাৰমরহতি.

১০. ‘‘যো চ ৰন্তকসাৰস্স, সীলেসু সুসমাহিতো;

উপেতো দমসচ্চেন, স ৰে কাসাৰমরহতী’’তি.

ছদ্দন্তজাতকেনাপি (জা. ১.১৬.১২২-১২৩) চ অযমত্থো দীপেতব্বো.

তত্থ অনিক্কসাৰোতি রাগাদীহি কসাৰেহি সকসাৰো. পরিদহিস্সতীতি নিৰাসনপারুপনঅত্থরণৰসেন পরিভুঞ্জিস্সতি. পরিধস্সতীতিপি পাঠো. অপেতো দমসচ্চেনাতি ইন্দ্রিযদমেন চেৰ পরমত্থসচ্চপক্খিকেন ৰচীসচ্চেন চ অপেতো, ৰিযুত্তো পরিচ্চত্থোতি অত্থো. ন সোতি সো এৰরূপো পুগ্গলো কাসাৰং পরিদহিতুং নারহতি. ৰন্তকসাৰস্সাতি চতূহি মগ্গেহি ৰন্তকসাৰো ছড্ডিতকসাৰো পহীনকসাৰো অস্স. সীলেসূতি চতুপারিসুদ্ধিসীলেসু. সুসমাহিতোতি সুট্ঠু সমাহিতো সুট্ঠিতো. উপেতোতি ইন্দ্রিযদমেন চেৰ ৰুত্তপ্পকারেন চ সচ্চেন উপগতো. স ৰেতি সো এৰরূপো পুগ্গলো তং গন্ধকাসাৰৰত্থং অরহতীতি.

গাথাপরিযোসানে সো দিসাৰাসিকো ভিক্খু সোতাপন্নো অহোসি, অঞ্ঞেপি বহূ সোতাপত্তিফলাদীনি পাপুণিংসু. দেসনা মহাজনস্স সাত্থিকা অহোসীতি.

দেৰদত্তৰত্থু সত্তমং.