৩. তিস্সত্থেরৰত্থু

অক্কোচ্ছি মন্তি ইমং ধম্মদেসনং সত্থা জেতৰনে ৰিহরন্তো তিস্সত্থেরং আরব্ভ কথেসি.

সো কিরাযস্মা তিস্সত্থেরো ভগৰতো পিতুচ্ছাপুত্তো অহোসি, মহল্লককালে পব্বজিত্ৰা বুদ্ধানং উপ্পন্নলাভসক্কারং পরিভুঞ্জন্তো থূলসরীরো আকোটিতপচ্চাকোটিতেহি চীৰরেহি নিৰাসেত্ৰা যেভুয্যেন ৰিহারমজ্ঝে উপট্ঠানসালাযং নিসীদতি. তথাগতং দস্সনত্থায আগতা আগন্তুকভিক্খূ তং দিস্ৰা ‘‘একো মহাথেরো ভৰিস্সতী’’তি সঞ্ঞায তস্স সন্তিকং গন্ত্ৰা ৰত্তং আপুচ্ছন্তি, পাদসম্বাহনাদীনি আপুচ্ছন্তি. সো তুণ্হী অহোসি. অথ নং একো দহরভিক্খু ‘‘কতিৰস্সা তুম্হে’’তি পুচ্ছিত্ৰা ‘‘ৰস্সং নত্থি, মহল্লককালে পব্বজিতা ময’’ন্তি ৰুত্তে, ‘‘আৰুসো, দুব্বিনীত, মহল্লক, অত্তনো পমাণং ন জানাসি, এত্তকে মহাথেরে দিস্ৰা সামীচিকম্মমত্তম্পি ন করোসি, ৰত্তে আপুচ্ছিযমানে তুণ্হী হোসি, কুক্কুচ্চমত্তম্পি তে নত্থী’’তি অচ্ছরং পহরি. সো খত্তিযমানং জনেত্ৰা ‘‘তুম্হে কস্স সন্তিকং আগতা’’তি পুচ্ছিত্ৰা ‘‘সত্থু সন্তিক’’ন্তি ৰুত্তে ‘‘মং পন ‘কো এসো’তি সল্লক্খেথ, মূলমেৰ ৰো ছিন্দিস্সামী’’তি ৰত্ৰা রুদন্তো দুক্খী দুম্মনো সত্থু সন্তিকং অগমাসি. অথ নং সত্থা ‘‘কিং নু ত্ৰং তিস্স দুক্খী দুম্মনো অস্সুমুখো রোদমানো আগতোসী’’তি পুচ্ছি. তেপি ভিক্খূ ‘‘এস গন্ত্ৰা কিঞ্চি আলোল়ং করেয্যা’’তি তেনেৰ সদ্ধিং গন্ত্ৰা সত্থারং ৰন্দিত্ৰা একমন্তং নিসীদিংসু. সো সত্থারা পুচ্ছিতো ‘‘ইমে মং, ভন্তে, ভিক্খূ অক্কোসন্তী’’তি আহ. ‘‘কহং পন ত্ৰং নিসিন্নোসী’’তি? ‘‘ৰিহারমজ্ঝে উপট্ঠানসালাযং, ভন্তে’’তি. ‘‘ইমে তে ভিক্খূ আগচ্ছন্তা দিট্ঠা’’তি? ‘‘আম, দিট্ঠা, ভন্তে’’তি. ‘‘কিং উট্ঠায তে পচ্চুগ্গমনং কত’’ন্তি? ‘‘ন কতং, ভন্তে’’তি. ‘‘পরিক্খারগ্গহণং আপুচ্ছিত’’ন্তি? ‘‘নাপুচ্ছিতং, ভন্তে’’তি. ‘‘ৰত্তং ৰা পানীযং ৰা আপুচ্ছিত’’ন্তি. ‘‘নাপুচ্ছিতং ভন্তে’’তি? ‘‘আসনং নীহরিত্ৰা অভিৰাদেত্ৰা পাদসম্বাহনং কত’’ন্তি? ‘‘ন কতং, ভন্তে’’তি. ‘‘তিস্স মহল্লকভিক্খূনং সব্বং এতং ৰত্তং কাতব্বং, এতং ৰত্তং অকরোন্তেন ৰিহারমজ্ঝে নিসীদিতুং ন ৰট্টতি, তৰেৰ দোসো, এতে ভিক্খূ খমাপেহী’’তি? ‘‘এতে মং, ভন্তে, অক্কোসিংসু, নাহং এতে খমাপেমী’’তি. ‘‘তিস্স মা এৰং করি, তৰেৰ দোসো, খমাপেহি নে’’তি? ‘‘ন খমাপেমি, ভন্তে’’তি. অথ সত্থা ‘‘দুব্বচো এস, ভন্তে’’তি ভিক্খূহি ৰুত্তে ‘‘ন, ভিক্খৰে, ইদানেৰ দুব্বচো এস, পুব্বেপি এস দুব্বচোযেৰা’’তি ৰত্ৰা ‘‘ইদানি তাৰস্স, ভন্তে, দুব্বচভাৰো অম্হেহি ঞাতো, অতীতে এস কিং অকাসী’’তি ৰুত্তে ‘‘তেন হি, ভিক্খৰে, সুণাথা’’তি ৰত্ৰা অতীতমাহরি.

অতীতে বারাণসিযং বারাণসিরঞ্ঞে রজ্জং কারেন্তে দেৰিলো নাম তাপসো অট্ঠ মাসে হিমৰন্তে ৰসিত্ৰা লোণম্বিলসেৰনত্থায চত্তারো মাসে নগরমুপনিস্সায ৰসিতুকামো হিমৰন্ততো আগন্ত্ৰা নগরদ্ৰারে দারকে দিস্ৰা পুচ্ছি – ‘‘ইমং নগরং সম্পত্তপব্বজিতা কত্থ ৰসন্তী’’তি? ‘‘কুম্ভকারসালাযং, ভন্তে’’তি. তাপসো কুম্ভকারসালং গন্ত্ৰা দ্ৰারে ঠত্ৰা ‘‘সচে তে ভগ্গৰ অগরু, ৰসেয্যাম একরত্তিং সালায’’ন্তি আহ. কুম্ভকারো ‘‘ময্হং রত্তিং সালাযং কিচ্চং নত্থি, মহতী সালা, যথাসুখং ৰসথ, ভন্তে’’তি সালং নিয্যাদেসি. তস্মিং পৰিসিত্ৰা নিসিন্নে অপরোপি নারদো নাম তাপসো হিমৰন্ততো আগন্ত্ৰা কুম্ভকারং একরত্তিৰাসং যাচি. কুম্ভকারো ‘‘পঠমং আগতো ইমিনা সদ্ধিং একতো ৰসিতুকামো ভৰেয্য ৰা নো ৰা, অত্তানং পরিমোচেস্সামী’’তি চিন্তেত্ৰা ‘‘সচে, ভন্তে, পঠমং উপগতো রোচেস্সতি, তস্স রুচিযা ৰসথা’’তি আহ. সো তমুপসঙ্কমিত্ৰা ‘‘সচে তে, আচরিয অগরু, মযঞ্চেত্থ একরত্তিং ৰসেয্যামা’’তি যাচি. ‘‘মহতী সালা, পৰিসিত্ৰা একমন্তে ৰসাহী’’তি ৰুত্তে পৰিসিত্ৰা পুরেতরং পৰিট্ঠস্স দেৰিলস্স অপরভাগে নিসীদি. উভোপি সারণীযকথং কথেত্ৰা নিপজ্জিংসু.

সযনকালে নারদো দেৰিলস্স নিপজ্জনট্ঠানঞ্চ দ্ৰারঞ্চ সল্লক্খেত্ৰা নিপজ্জি. সো পন দেৰিলো নিপজ্জমানো অত্তনো নিপজ্জনট্ঠানে অনিপজ্জিত্ৰা দ্ৰারমজ্ঝে তিরিযং নিপজ্জি. নারদো রত্তিং নিক্খমন্তো তস্স জটাসু অক্কমি. ‘‘কো মং অক্কমী’’তি চ ৰুত্তে, ‘‘আচরিয, অহ’’ন্তি আহ. ‘‘কূটজটিল, অরঞ্ঞতো আগন্ত্ৰা মম জটাসু অক্কমসী’’তি. ‘‘আচরিয, তুম্হাকং ইধ নিপন্নভাৰং ন জানামি, খমথ মে’’তি ৰত্ৰা তস্স কন্দন্তস্সেৰ বহি নিক্খমি. ইতরো ‘‘অযং পৰিসন্তোপি মং অক্কমেয্যা’’তি পরিৰত্তেত্ৰা পাদট্ঠানে সীসং কত্ৰা নিপজ্জি. নারদোপি পৰিসন্তো ‘‘পঠমংপাহং আচরিযে অপরজ্ঝিং, ইদানিস্স পাদপস্সেন পৰিসিস্সামী’’তি চিন্তেত্ৰা আগচ্ছন্তো গীৰায অক্কমি. ‘‘কো এসো’’তি চ ৰুত্তে ‘‘অহং, আচরিযা’’তি ৰত্ৰা ‘‘কূটজটিল, পঠমং মম জটাসু অক্কমিত্ৰা ইদানি গীৰায অক্কমসি, অভিসপিস্সামি ত’’ন্তি ৰুত্তে, ‘‘আচরিয, ময্হং দোসো নত্থি, অহং তুম্হাকং এৰং নিপন্নভাৰং ন জানামি, ‘পঠমম্পি মে অপরদ্ধং, ইদানি পাদপস্সেন পৰিসিস্সামী’তি পৰিট্ঠোম্হি, খমথ মে’’তি আহ. ‘‘কূটজটিল, অভিসপিস্সামি ত’’ন্তি. ‘‘মা এৰং করিত্থ আচরিযা’’তি. সো তস্স ৰচনং অনাদিযিত্ৰা –

‘‘সহস্সরংসী সততেজো, সূরিযো তমৰিনোদনো;

পাতোদযন্তে সূরিযে, মুদ্ধা তে ফলতু সত্তধা’’তি. –

তং অভিসপি এৰ. নারদো, ‘‘আচরিয, ময্হং দোসো নত্থীতি মম ৰদন্তস্সেৰ তুম্হে অভিসপথ, যস্স দোসো অত্থি, তস্স মুদ্ধা ফলতু, মা নিদ্দোসস্সা’’তি ৰত্ৰা –

‘‘সহস্সরংসী সততেজো, সূরিযো তমৰিনোদনো;

পাতোদযন্তে সূরিযে, মুদ্ধা তে ফলতু সত্তধা’’তি. –

অভিসপি. সো পন মহানুভাৰো অতীতে চত্তালীস, অনাগতে চত্তালীসাতি অসীতিকপ্পে অনুস্সরতি. তস্মা ‘‘কস্স নু খো উপরি অভিসপো পতিস্সতী’’তি উপধারেন্তো ‘‘আচরিযস্সা’’তি ঞত্ৰা তস্মিং অনুকম্পং পটিচ্চ ইদ্ধিবলেন অরুণুগ্গমনং নিৰারেতি.

নাগরা অরুণে অনুগ্গচ্ছন্তে রাজদ্ৰারং গন্ত্ৰা, ‘‘দেৰ, তযি রজ্জং কারেন্তে অরুণো ন উট্ঠহতি, অরুণং নো উট্ঠাপেহী’’তি কন্দিংসু. রাজা অত্তনো কাযকম্মাদীনি ওলোকেন্তো কিঞ্চি অযুত্তং অদিস্ৰা ‘‘কিং নু খো কারণ’’ন্তি চিন্তেত্ৰা ‘‘পব্বজিতানং ৰিৰাদেন ভৰিতব্ব’’ন্তি পরিসঙ্কমানো ‘‘কচ্চি ইমস্মিং নগরে পব্বজিতা অত্থী’’তি পুচ্ছি. ‘‘হিয্যো সাযং কুম্ভকারসালাযং আগতা অত্থি দেৰা’’তি ৰুত্তে তংখণঞ্ঞেৰ রাজা উক্কাহি ধারিযমানাহি তত্থ গন্ত্ৰা নারদং ৰন্দিত্ৰা একমন্তং নিসিন্নো আহ –

‘‘কম্মন্তা নপ্পৰত্তন্তি, জম্বুদীপস্স নারদ;

কেন লোকো তমোভূতো, তং মে অক্খাহি পুচ্ছিতো’’তি.

নারদো সব্বং তং পৰত্তিং আচিক্খিত্ৰা ইমিনা কারণেন অহং ইমিনা অভিসপিতো, অথাহং ‘‘ময্হং দোসো নত্থি, যস্স দোসো অত্থি, তস্সেৰ উপরি অভিসপো পততূ’’তি ৰত্ৰা অভিসপিং. অভিসপিত্ৰা চ পন ‘‘কস্স নু খো উপরি অভিসপো পতিস্সতী’’তি উপধারেন্তো ‘‘সূরিযুগ্গমনৰেলায আচরিযস্স মুদ্ধা সত্তধা ফলিস্সতী’’তি দিস্ৰা এতস্মিং অনুকম্পং পটিচ্চ অরুণস্স উগ্গমনং ন দেমীতি. ‘‘কথং পন অস্স, ভন্তে, অন্তরাযো ন ভৰেয্যা’’তি. ‘‘সচে মং খমাপেয্য, ন ভৰেয্যা’’তি. ‘‘তেন হি খমাপেহী’’তি ৰুত্তে ‘‘এসো, মহারাজ, মং জটাসু চ গীৰায চ অক্কমি, নাহং এতং কূটজটিলং খমাপেমী’’তি. ‘‘খমাপেহি, ভন্তে, মা এৰং করিত্থা’’তি. ‘‘ন খমাপেমী’’তি. ‘‘মুদ্ধা তে সত্তধা ফলিস্সতী’’তি ৰুত্তেপি ন খমাপেতিযেৰ. অথ নং রাজা ‘‘ন ত্ৰং অত্তনো রুচিযা খমাপেস্সসী’’তি হত্থপাদকুচ্ছিগীৰাসু গাহাপেত্ৰা নারদস্স পাদমূলে ওনমাপেসি. নারদোপি ‘‘উট্ঠেহি, আচরিয, খমামি তে’’তি ৰত্ৰা, ‘‘মহারাজ, নাযং যথামনেন খমাপেতি, নগরস্স অৰিদূরে একো সরো অত্থি, তত্থ নং সীসে মত্তিকাপিণ্ডং কত্ৰা গলপ্পমাণে উদকে ঠপাপেহী’’তি আহ. রাজা তথা কারেসি. নারদো দেৰিলং আমন্তেত্ৰা, ‘‘আচরিয, মযা ইদ্ধিযা ৰিস্সট্ঠায সূরিযসন্তাপে উট্ঠহন্তে উদকে নিমুজ্জিত্ৰা অঞ্ঞেন ঠানেন উত্তরিত্ৰা গচ্ছেয্যাসী’’তি আহ. ‘‘তস্স সূরিযরংসীহি সংফুট্ঠমত্তোৰ মত্তিকাপিণ্ডো সত্তধা ফলি, সো নিমুজ্জিত্ৰা অঞ্ঞেন ঠানেন পলাযী’’তি.

সত্থা ইমং ধম্মদেসনং আহরিত্ৰা ‘‘তদা, ভিক্খৰে, রাজা আনন্দো অহোসি, দেৰিলো তিস্সো, নারদো অহমেৰাতি এৰং তদাপেস দুব্বচোযেৰা’’তি ৰত্ৰা তিস্সত্থেরং আমন্তেত্ৰা, ‘‘তিস্স, ভিক্খুনো নাম ‘অসুকেনাহং অক্কুট্ঠো, অসুকেন পহটো, অসুকেন জিতো, অসুকো খো মে ভণ্ডং অহাসী’তি চিন্তেন্তস্স ৰেরং নাম ন ৰূপসম্মতি, এৰং পন অনুপনয্হন্তস্সেৰ উপসম্মতী’’তি ৰত্ৰা ইমা গাথা অভাসি –

৩. ‘‘অক্কোচ্ছি মং অৰধি মং, অজিনি মং অহাসি মে;

যে চ তং উপনয্হন্তি, ৰেরং তেসং ন সম্মতি.

৪. ‘‘অক্কোচ্ছি মং অৰধি মং, অজিনি মং অহাসি মে;

যে চ তং নুপনয্হন্তি, ৰেরং তেসূপসম্মতী’’তি.

তত্থ অক্কোচ্ছীতি অক্কোসি. অৰধীতি পহরি. অজিনীতি কূটসক্খিওতারণেন ৰা ৰাদপটিৰাদেন ৰা করণুত্তরিযকরণেন ৰা অজেসি. অহাসি মেতি মম সন্তকং পত্তাদীসু কিঞ্চিদেৰ অৰহরি. যে চ তন্তি যে কেচি দেৰতা ৰা মনুস্সা ৰা গহট্ঠা ৰা পব্বজিতা ৰা তং ‘‘অক্কোচ্ছি ম’’ন্তিআদিৰত্থুকং কোধং সকটধুরং ৰিয নদ্ধিনা পূতিমচ্ছাদীনি ৰিয চ কুসাদীহি পুনপ্পুনং ৰেঠেত্ৰা উপনয্হন্তি, তেসং সকিং উপ্পন্নং ৰেরং ন সম্মতীতি ৰূপসম্মতি. যে চ তং নুপনয্হন্তীতি অসতিযা অমনসিকারৰসেন ৰা কম্মপচ্চৰেক্খণাদিৰসেন ৰা যে তং অক্কোসাদিৰত্থুকং কোধং তযাপি কোচি নিদ্দোসো পুরিমভৰে অক্কুট্ঠো ভৰিস্সতি, পহটো ভৰিস্সতি, কূটসক্খিং ওতারেত্ৰা জিতো ভৰিস্সতি, কস্সচি তে পসয্হ কিঞ্চি অচ্ছিন্নং ভৰিস্সতি, তস্মা নিদ্দোসো হুত্ৰাপি অক্কোসাদীনি পাপুণাসীতি এৰং ন উপনয্হন্তি. তেসু পমাদেন উপ্পন্নম্পি ৰেরং ইমিনা অনুপনয্হনেন নিরিন্ধনো ৰিয জাতৰেদো ৰূপসম্মতীতি.

দেসনাপরিযোসানে সতসহস্সভিক্খূ সোতাপত্তিফলাদীনি পাপুণিংসু. ধম্মদেসনা মহাজনস্স সাত্থিকা অহোসি. দুব্বচোপি সুব্বচোযেৰ জাতোতি.

তিস্সত্থেরৰত্থু ততিযং.