২. মট্ঠকুণ্ডলীৰত্থু

২. মনোপুব্বঙ্গমা ধম্মাতি দুতিযগাথাপি সাৰত্থিযংযেৰ মট্ঠকুণ্ডলিং আরব্ভ ভাসিতা.

সাৰত্থিযং কির অদিন্নপুব্বকো নাম ব্রাহ্মণো অহোসি. তেন কস্সচি কিঞ্চি ন দিন্নপুব্বং, তেন তং ‘‘অদিন্নপুব্বকো’’ত্ৰেৰ সঞ্জানিংসু. তস্স একপুত্তকো অহোসি পিযো মনাপো. অথস্স পিলন্ধনং কারেতুকামো ‘‘সচে সুৰণ্ণকারে কারেস্সামি, ভত্তৰেতনং দাতব্বং ভৰিস্সতী’’তি সযমেৰ সুৰণ্ণং কোট্টেত্ৰা মট্ঠানি কুণ্ডলানি কত্ৰা অদাসি. তেনস্স পুত্তো মট্ঠকুণ্ডলীত্ৰেৰ পঞ্ঞাযিত্থ. তস্স সোল়সৰস্সিককালে পণ্ডুরোগো উদপাদি. তস্স মাতা পুত্তং ওলোকেত্ৰা, ‘‘ব্রাহ্মণ, পুত্তস্স তে রোগো উপ্পন্নো, তিকিচ্ছাপেহি ন’’ন্তি আহ. ‘‘ভোতি সচে ৰেজ্জং আনেস্সামি, ভত্তৰেতনং দাতব্বং ভৰিস্সতি; কিং ত্ৰং মম ধনচ্ছেদং ন ওলোকেস্সসী’’তি? ‘‘অথ নং কিং করিস্সসি, ব্রাহ্মণা’’তি? ‘‘যথা মে ধনচ্ছেদো ন হোতি, তথা করিস্সামী’’তি. সো ৰেজ্জানং সন্তিকং গন্ত্ৰা ‘‘অসুকরোগস্স নাম তুম্হে কিং ভেসজ্জং করোথা’’তি পুচ্ছি. অথস্স তে যং ৰা তং ৰা রুক্খতচাদিং আচিক্খন্তি. সো তমাহরিত্ৰা পুত্তস্স ভেসজ্জং করোতি. তং করোন্তস্সেৰস্স রোগো বলৰা অহোসি, অতেকিচ্ছভাৰং উপাগমি. ব্রাহ্মণো তস্স দুব্বলভাৰং ঞত্ৰা একং ৰেজ্জং পক্কোসি. সো তং ওলোকেত্ৰাৰ ‘‘অম্হাকং একং কিচ্চং অত্থি, অঞ্ঞং ৰেজ্জং পক্কোসিত্ৰা তিকিচ্ছাপেহী’’তি তং পহায নিক্খমি. ব্রাহ্মণো তস্স মরণসমযং ঞত্ৰা ‘‘ইমস্স দস্সনত্থায আগতা অন্তোগেহে সাপতেয্যং পস্সিস্সন্তি, বহি নং করিস্সামী’’তি পুত্তং নীহরিত্ৰা বহিআল়িন্দে নিপজ্জাপেসি.

তং দিৰসং ভগৰা বলৰপচ্চূসসমযে মহাকরুণাসমাপত্তিতো ৰুট্ঠায পুব্ববুদ্ধেসু কতাধিকারানং উস্সন্নকুসলমূলানং ৰেনেয্যবন্ধৰানং দস্সনত্থং বুদ্ধচক্খুনা লোকং ৰোলোকেন্তো দসসহস্সচক্কৰাল়েসু ঞাণজালং পত্থরি. মট্ঠকুণ্ডলী বহিআল়িন্দে নিপন্নাকারেনেৰ তস্স অন্তো পঞ্ঞাযি. সত্থা তং দিস্ৰা তস্স অন্তোগেহা নীহরিত্ৰা তত্থ নিপজ্জাপিতভাৰং ঞত্ৰা ‘‘অত্থি নু খো ময্হং এত্থ গতপচ্চযেন অত্থো’’তি উপধারেন্তো ইদং অদ্দস – অযং মাণৰো মযি চিত্তং পসাদেত্ৰা কালং কত্ৰা তাৰতিংসদেৰলোকে তিংসযোজনিকে কনকৰিমানে নিব্বত্তিস্সতি, অচ্ছরাসহস্সপরিৰারো ভৰিস্সতি, ব্রাহ্মণোপি তং ঝাপেত্ৰা রোদন্তো আল়াহনে ৰিচরিস্সতি. দেৰপুত্তো তিগাৰুতপ্পমাণং সট্ঠিসকটভারালঙ্কারপটিমণ্ডিতং অচ্ছরাসহস্সপরিৰারং অত্তভাৰং ওলোকেত্ৰা ‘‘কেন নু খো কম্মেন মযা অযং সিরিসম্পত্তি লদ্ধা’’তি ওলোকেত্ৰা মযি চিত্তপ্পসাদেন লদ্ধভাৰং ঞত্ৰা ‘‘অযং ব্রাহ্মণো ধনচ্ছেদভযেন মম ভেসজ্জমকত্ৰা ইদানি আল়াহনং গন্ত্ৰা রোদতি, ৰিপ্পকারপ্পত্তং নং করিস্সামী’’তি পিতরি রোদন্তে মট্ঠকুণ্ডলিৰণ্ণেন আগন্ত্ৰা আল়াহনস্সাৰিদূরে নিপজ্জিত্ৰা রোদিস্সতি. অথ নং ব্রাহ্মণো ‘‘কোসি ত্ৰ’’ন্তি পুচ্ছিস্সতি. ‘‘অহং তে পুত্তো মট্ঠকুণ্ডলী’’তি আচিক্খিস্সতি. ‘‘কুহিং নিব্বত্তোসী’’তি? ‘‘তাৰসিংসভৰনে’’তি. ‘‘কিং কম্মং কত্ৰা’’তি ৰুত্তে মযি চিত্তপ্পসাদেন নিব্বত্তভাৰং আচিক্খিস্সতি. ব্রাহ্মণো ‘‘তুম্হেসু চিত্তং পসাদেত্ৰা সগ্গে নিব্বত্তো নাম অত্থী’’তি মং পুচ্ছিস্সতি. অথস্সাহং ‘‘এত্তকানি সতানি ৰা সহস্সানি ৰা সতসহস্সানি ৰাতি ন সক্কা গণনা পরিচ্ছিন্দিতু’’ন্তি ৰত্ৰা ধম্মপদে গাথং ভাসিস্সামি. গাথাপরিযোসানে চতুরাসীতিযা পাণসহস্সানং ধম্মাভিসমযো ভৰিস্সতি, মট্ঠ কুণ্ডলী সোতাপন্নো ভৰিস্সতি. তথা অদিন্নপুব্বকো ব্রাহ্মণো. ইতি ইমং কুলপুত্তং নিস্সায মহাধম্মাভিসমযো ভৰিস্সতীতি দিস্ৰা পুনদিৰসে কতসরীরপটিজগ্গনো মহাভিক্খুসঙ্ঘপরিৰুতো সাৰত্থিং পিণ্ডায পৰিসিত্ৰা অনুপুব্বেন ব্রাহ্মণস্স গেহদ্ৰারং গতো.

তস্মিং খণে মট্ঠকুণ্ডলী অন্তোগেহাভিমুখো নিপন্নো হোতি. অথস্স সত্থা অত্তনো অপস্সনভাৰং ঞত্ৰা একং রস্মিং ৰিস্সজ্জেসি. মাণৰো ‘‘কিং ওভাসো নামেসো’’তি পরিৰত্তেত্ৰা নিপন্নোৰ সত্থারং দিস্ৰা, ‘‘অন্ধবালপিতরং নিস্সায এৰরূপং বুদ্ধং উপসঙ্কমিত্ৰা কাযৰেয্যাৰটিকং ৰা কাতুং দানং ৰা দাতুং ধম্মং ৰা সোতুং নালত্থং, ইদানি মে হত্থাপি অনধিপতেয্যা, অঞ্ঞং কত্তব্বং নত্থী’’তি মনমেৰ পসাদেসি. সত্থা ‘‘অলং এত্তকেন চিত্তপ্পসাদেন ইমস্সা’’তি পক্কামি. সো তথাগতে চক্খুপথং ৰিজহন্তেযেৰ পসন্নমনো কালং কত্ৰা সুত্তপ্পবুদ্ধো ৰিয দেৰলোকে তিংসযোজনিকে কনকৰিমানে নিব্বত্তি.

ব্রাহ্মণোপিস্স সরীরং ঝাপেত্ৰা আল়াহনে রোদনপরাযণো অহোসি, দেৰসিকং আল়াহনং গন্ত্ৰা রোদতি – ‘‘কহং একপুত্তক, কহং একপুত্তকা’’তি. দেৰপুত্তোপি অত্তনো সম্পত্তিং ওলোকেত্ৰা, ‘‘কেন মে কম্মেন লদ্ধা’’তি উপধারেন্তো ‘‘সত্থরি মনোপসাদেনা’’তি ঞত্ৰা ‘‘অযং ব্রাহ্মণো মম অফাসুককালে ভেসজ্জমকারেত্ৰা ইদানি আল়াহনং গন্ত্ৰা রোদতি, ৰিপ্পকারপ্পত্তমেৰ নং কাতুং ৰট্টতী’’তি মট্ঠকুণ্ডলিৰণ্ণেন আগন্ত্ৰা আল়াহনস্সাৰিদূরে বাহা পগ্গয্হ রোদন্তো অট্ঠাসি. ব্রাহ্মণো তং দিস্ৰা ‘‘অহং তাৰ পুত্তসোকেন রোদামি, এস কিমত্থং রোদতি, পুচ্ছিস্সামি ন’’ন্তি পুচ্ছন্তো ইমং গাথমাহ –

‘‘অলঙ্কতো মট্ঠকুণ্ডলী,

মালধারী হরিচন্দনুস্সদো;

বাহা পগ্গয্হ কন্দসি,

ৰনমজ্ঝে কিং দুক্খিতো তুৰ’’ন্তি. (ৰি. ৰ. ১২০৭; পে. ৰ. ১৮৬);

সো মাণৰো আহ –

‘‘সোৰণ্ণমযো পভস্সরো,

উপ্পন্নো রথপঞ্জরো মম;

তস্স চক্কযুগং ন ৰিন্দামি,

তেন দুক্খেন জহামি জীৰিত’’ন্তি. (ৰ. ১২০৮; পে. ৰ. ১৮৭);

অথ নং ব্রাহ্মণো আহ –

‘‘সোৰণ্ণমযং মণিমযং,

লোহিতকমযং অথ রূপিযমযং;

আচিক্খ মে ভদ্দ মাণৰ,

চক্কযুগং পটিপাদযামি তে’’তি. (ৰি. ৰ. ১২০৯; পে. ৰ. ১৮৮);

তং সুত্ৰা মাণৰো ‘‘অযং ব্রাহ্মণো পুত্তস্স ভেসজ্জমকত্ৰা পুত্তপতিরূপকং মং দিস্ৰা রোদন্তো ‘সুৰণ্ণাদিমযং রথচক্কং করোমী’তি ৰদতি, হোতু নিগ্গণ্হিস্সামি ন’’ন্তি চিন্তেত্ৰা ‘‘কীৰ মহন্তং মে চক্কযুগং করিস্সসী’’তি ৰত্ৰা ‘‘যাৰ মহন্তং আকঙ্খসি, তাৰ মহন্তং করিস্সামী’’তি ৰুত্তে ‘‘চন্দিমসূরিযেহি মে অত্থো, তে মে দেহী’’তি যাচন্তো আহ –

‘‘সো মাণৰো তস্স পাৰদি,

চন্দসূরিযা উভযেত্থ দিস্সরে;

সোৰণ্ণমযো রথো মম,

তেন চক্কযুগেন সোভতী’’তি. (ৰি. ৰ. ১২১০; পে. ৰ. ১৮৯);

অথ নং ব্রাহ্মণো আহ –

‘‘বালো খো ত্ৰং অসি মাণৰ,

যো ত্ৰং পত্থযসে অপত্থিযং;

মঞ্ঞামি তুৰং মরিস্সসি,

ন হি ত্ৰং লচ্ছসি চন্দসূরিযে’’তি. (ৰি. ৰ. ১২১১; পে. ৰ. ১৯০);

অথ নং মাণৰো আহ –

‘‘কিং পন পঞ্ঞাযমানস্সত্থায রোদন্তো বালো হোতি, উদাহু অপঞ্ঞাযমানস্সত্থাযা’’তি ৰত্ৰা –

‘‘গমনাগমনম্পি দিস্সতি,

ৰণ্ণধাতু উভযত্থ ৰীথিযা;

পেতো কালকতো ন দিস্সতি,

কো নিধ কন্দতং বাল্যতরো’’তি. (ৰি. ৰ. ১২১২; পে. ৰ. ১৯১);

তং সুত্ৰা ব্রাহ্মণো ‘‘যুত্তং এস ৰদতী’’তি সল্লক্খেত্ৰা –

‘‘সচ্চং খো ৰদেসি মাণৰ,

অহমেৰ কন্দতং বাল্যতরো;

চন্দং ৰিয দারকো রুদং,

পেতং কালকতাভিপত্থযি’’ন্তি. (ৰি. ৰ. ১২১৩; পে. ৰ. ১৯২) –

ৰত্ৰা তস্স কথায নিস্সোকো হুত্ৰা মাণৰস্স থুতিং করোন্তো ইমা গাথা অভাসি –

‘‘আদিত্তং ৰত মং সন্তং, ঘতসিত্তংৰ পাৰকং;

ৰারিনা ৰিয ওসিঞ্চং, সব্বং নিব্বাপযে দরং.

‘‘অব্বহী ৰত মে সল্লং, সোকং হদযনিস্সিতং;

যো মে সোকপরেতস্স, পুত্তসোকং অপানুদি.

‘‘স্ৰাহং অব্বূল়্হসল্লোস্মি, সীতিভূতোস্মি নিব্বুতো;

ন সোচামি ন রোদামি, তৰ সুত্ৰান মাণৰা’’তি. (ৰি. ৰ. ১২১৪-১২১৬; পে. ৰ. ১৯৩-১৯৫);

অথ নং ‘‘কো নাম ত্ৰ’’ন্তি পুচ্ছন্তো –

‘‘দেৰতানুসি গন্ধব্বো, অদু সক্কো পুরিন্দদো;

কো ৰা ত্ৰং কস্স ৰা পুত্তো, কথং জানেমু তং ময’’ন্তি. (ৰি. ৰ. ১২১৭; পে. ৰ. ১৯৬) –

আহ. অথস্স মাণৰো –

‘‘যঞ্চ কন্দসি যঞ্চ রোদসি,

পুত্তং আল়াহনে সযং দহিত্ৰা;

স্ৰাহং কুসলং করিত্ৰা কম্মং,

তিদসানং সহব্যতং গতো’’তি. (ৰি. ৰ. ১২১৮; পে. ৰ. ১৯৭) –

আচিক্খি. অথ নং ব্রাহ্মণো আহ –

‘‘অপ্পং ৰা বহুং ৰা নাদ্দসাম,

দানং দদন্তস্স সকে অগারে;

উপোসথকম্মং ৰা তাদিসং,

কেন কম্মেন গতোসি দেৰলোক’’ন্তি. (ৰি. ৰ. ১২১৯; পে. ৰ. ১৯৮);

মাণৰো আহ –

‘‘আবাধিকোহং দুক্খিতো গিলানো,

আতূররূপোম্হি সকে নিৰেসনে;

বুদ্ধং ৰিগতরজং ৰিতিণ্ণকঙ্খং,

অদ্দক্খিং সুগতং অনোমপঞ্ঞং.

‘‘স্ৰাহং মুদিতধনো পসন্নচিত্তো,

অঞ্জলিং অকরিং তথাগতস্স;

তাহং কুসলং করিত্ৰান কম্মং,

তিদসানং সহব্যতং গতো’’তি. (ৰি. ৰ. ১২২০-১২২১; পে. ৰ. ১৯৯-২০০);

তস্মিং কথেন্তেযেৰ ব্রাহ্মণস্স সকলসরীরং পীতিযা পরিপূরি. সো তং পীতিং পৰেদেন্তো –

‘‘অচ্ছরিযং ৰত অব্ভুতং ৰত,

অঞ্জলিকম্মস্স অযমীদিসো ৰিপাকো;

অহম্পি পমুদিতমনো পসন্নচিত্তো,

অজ্জেৰ বুদ্ধং সরণং ৰজামী’’তি. (ৰি. ৰ. ১২২২; পে. ৰ. ২০১) –

আহ. অথ নং মাণৰো –

‘‘অজ্জেৰ বুদ্ধং সরণং ৰজাহি,

ধম্মঞ্চ সঙ্ঘঞ্চ পসন্নচিত্তো;

তথেৰ সিক্খাপদানি পঞ্চ,

অখণ্ডফুল্লানি সমাদিযস্সু.

পাণাতিপাতা ৰিরমস্সু খিপ্পং,

লোকে অদিন্নং পরিৰজ্জযস্সু;

অমজ্জপো মা চ মুসা ভণাহি,

সকেন দারেন চ হোহি তুট্ঠো’’তি. (ৰি. ৰ. ১২২৩-১২২৪; পে. ৰ. ২০২-২০৩) –

আহ. সো ‘‘সাধূ’’তি সম্পটিচ্ছিত্ৰা ইমা গাথা অভাসি –

‘‘অত্থকামোসি মে যক্খ, হিতকামোসি দেৰতে;

করোমি তুয্হং ৰচনং, ত্ৰংসি আচরিযো মম.

‘‘উপেমি সরণং বুদ্ধং, ধম্মঞ্চাপি অনুত্তরং;

সঙ্ঘঞ্চ নরদেৰস্স, গচ্ছামি সরণং অহং.

‘‘পাণাতিপাতা ৰিরমামি খিপ্পং,

লোকে অদিন্নং পরিৰজ্জযামি;

অমজ্জপো নো চ মুসা ভণামি,

সকেন দারেন চ হোমি তুট্ঠো’’তি. (ৰি. ৰ. ১২২৫-১২২৭; পে. ৰ. ২০৪-২০৬);

অথ নং দেৰপুত্তো, ‘‘ব্রাহ্মণ, তে গেহে বহুং ধনং অত্থি, সত্থারং উপসঙ্কমিত্ৰা দানং দেহি, ধম্মং সুণাহি, পঞ্হং পুচ্ছাহী’’তি ৰত্ৰা তত্থেৰ অন্তরধাযি.

ব্রাহ্মণোপি গেহং গন্ত্ৰা ব্রাহ্মণিং আমন্তেত্ৰা, ‘‘ভদ্দে, অহং অজ্জ সমণং গোতমং নিমন্তেত্ৰা পঞ্হং পুচ্ছিস্সামি, সক্কারং করোহী’’তি ৰত্ৰা ৰিহারং গন্ত্ৰা সত্থারং নেৰ অভিৰাদেত্ৰা ন পটিসন্থারং কত্ৰা একমন্তং ঠিতো, ‘‘ভো গোতম, অধিৰাসেহি অজ্জতনায ভত্তং সদ্ধিং ভিক্খুসঙ্ঘেনা’’তি আহ. সত্থা অধিৰাসেসি. সো সত্থু অধিৰাসনং ৰিদিত্ৰা ৰেগেনাগন্ত্ৰা সকে নিৰেসনে পণীতং খাদনীযং ভোজনীযঞ্চ পটিযাদাপেসি. সত্থা ভিক্খুসঙ্ঘপরিৰুতো তস্স গেহং গন্ত্ৰা পঞ্ঞত্তাসনে নিসীদি. ব্রাহ্মণো সক্কচ্চং পরিৰিসি, মহাজনো সন্নিপতি. মিচ্ছাদিট্ঠিকেন কির তথাগতে নিমন্তিতে দ্ৰে জনকাযা সন্নিপতন্তি মিচ্ছাদিট্ঠিকা ‘‘অজ্জ সমণং গোতমং পঞ্হং পুচ্ছনায ৰিহেঠিযমানং পস্সিস্সামা’’তি সন্নিপতন্তি, সম্মাদিট্ঠিকা ‘‘অজ্জ বুদ্ধৰিসযং বুদ্ধলীল়ং পস্সিস্সামা’’তি সন্নিপতন্তি. অথ খো ব্রাহ্মণো কতভত্তকিচ্চং তথাগতমুপসঙ্কমিত্ৰা নীচাসনে নিসিন্নো পঞ্হং পুচ্ছি – ‘‘ভো গোতম, তুম্হাকং দানং অদত্ৰা পূজং অকত্ৰা ধম্মং অসুত্ৰা উপোসথৰাসং অৰসিত্ৰা কেৰলং মনোপসাদমত্তেনেৰ সগ্গে নিব্বত্তা নাম হোন্তী’’তি? ‘‘ব্রাহ্মণ, কস্মা মং পুচ্ছসি, ননু তে পুত্তেন মট্ঠকুণ্ডলিনা মযি মনং পসাদেত্ৰা অত্তনো সগ্গে নিব্বত্তভাৰো কথিতো’’তি? ‘‘কদা, ভো গোতমা’’তি? ননু ত্ৰং অজ্জ সুসানং গন্ত্ৰা কন্দন্তো অৰিদূরে বাহা পগ্গয্হ কন্দন্তং একং মাণৰং দিস্ৰা ‘‘অলঙ্কতো মট্ঠকুণ্ডলী, মালধারী হরিচন্দনুস্সদো’’তি দ্ৰীহি জনেহি কথিতকথং পকাসেন্তো সব্বং মট্ঠকুণ্ডলিৰত্থুং কথেসি. তেনেৰেতং বুদ্ধভাসিতং নাম জাতং.

তং কথেত্ৰা চ পন ‘‘ন খো, ব্রাহ্মণ, একসতং ৰা ন দ্ৰেসতং, অথ খো মযি মনং পসাদেত্ৰা সগ্গে নিব্বত্তানং গণনা নাম নত্থী’’তি আহ. অথ মহাজনো ন নিব্বেমতিকো হোতি, অথস্স অনিব্বেমতিকভাৰং ৰিদিত্ৰা সত্থা ‘‘মট্ঠকুণ্ডলিদেৰপুত্তো ৰিমানেনেৰ সদ্ধিং আগচ্ছতূ’’তি অধিট্ঠাসি. সো তিগাৰুতপ্পমাণেনেৰ দিব্বাভরণপটিমণ্ডিতেন অত্তভাৰেন আগন্ত্ৰা ৰিমানতো ওরুয্হ সত্থারং ৰন্দিত্ৰা একমন্তং অট্ঠাসি. অথ নং সত্থা ‘‘ত্ৰং ইমং সম্পত্তিং কিং কম্মং কত্ৰা পটিলভী’’তি পুচ্ছন্তো –

‘‘অভিক্কন্তেন ৰণ্ণেন, যা ত্ৰং তিট্ঠসি দেৰতে;

ওভাসেন্তী দিসা সব্বা, ওসধী ৰিয তারকা;

পুচ্ছামি তং দেৰ মহানুভাৰ, মনুস্সভূতো কিমকাসি পুঞ্ঞ’’ন্তি. –

গাথমাহ. ‘‘দেৰপুত্তো অযং মে, ভন্তে, সম্পত্তি তুম্হেসু চিত্তং পসাদেত্ৰা লদ্ধা’’তি. ‘‘মযি চিত্তং পসাদেত্ৰা লদ্ধা তে’’তি? ‘‘আম, ভন্তে’’তি. মহাজনো দেৰপুত্তং ওলোকেত্ৰা ‘‘অচ্ছরিযা ৰত, ভো, বুদ্ধগুণা, অদিন্নপুব্বকব্রাহ্মণস্স নাম পুত্তো অঞ্ঞং কিঞ্চি পুঞ্ঞং অকত্ৰা সত্থরি চিত্তং পসাদেত্ৰা এৰরূপং সম্পত্তিং পটিলভী’’তি তুট্ঠিং পৰেদেসি.

অথ নেসং কুসলাকুসলকম্মকরণে মনোৰ পুব্বঙ্গমো, মনোৰ সেট্ঠো. পসন্নেন হি মনেন কতং কম্মং দেৰলোকং মনুস্সলোকং গচ্ছন্তং পুগ্গলং ছাযাৰ ন ৰিজহতীতি ইদং ৰত্থুং কথেত্ৰা অনুসন্ধিং ঘটেত্ৰা পতিট্ঠাপিতমত্তিকং সাসনং রাজমুদ্দায লঞ্ছন্তো ৰিয ধম্মরাজা ইমং গাথমাহ –

২. ‘‘মনোপুব্বঙ্গমা ধম্মা, মনোসেট্ঠা মনোমযা.

মনসা চে পসন্নেন, ভাসতি ৰা করোতি ৰা;

ততো নং সুখমন্ৰেতি, ছাযাৰ অনপাযিনী’’তি.

তত্থ কিঞ্চাপি মনোতি অৰিসেসেন সব্বম্পি চতুভূমিকচিত্তং ৰুচ্চতি, ইমস্মিং পন পদে নিযমিযমানং ৰৰত্থাপিযমানং পরিচ্ছিজ্জিযমানং অট্ঠৰিধং কামাৰচরকুসলচিত্তং লব্ভতি. ৰত্থুৰসেন পনাহরিযমানং ততোপি সোমনস্সসহগতং ঞাণসম্পযুত্তচিত্তমেৰ লব্ভতি. পুব্বঙ্গমাতি তেন পঠমগামিনা হুত্ৰা সমন্নাগতা. ধম্মাতি ৰেদনাদযো তযো খন্ধা. এতে হি উপ্পাদপচ্চযট্ঠেন সোমনস্সসম্পযুত্তমনো পুব্বঙ্গমো এতেসন্তি মনোপুব্বঙ্গমা নাম. যথা হি বহূসু একতো হুত্ৰা মহাভিক্খুসঙ্ঘস্স চীৰরদানাদীনি ৰা উল়ারপূজাধম্মস্সৰনাদীনি ৰা মালাগন্ধসক্কারকরণাদীনি ৰা পুঞ্ঞানি করোন্তেসু ‘‘কো এতেসং পুব্বঙ্গমো’’তি ৰুত্তে যো তেসং পচ্চযো হোতি, যং নিস্সায তে তানি পুঞ্ঞানি করোন্তি, সো তিস্সো ৰা ফুস্সো ৰা তেসং পুব্বঙ্গমোতি ৰুচ্চতি, এৰংসম্পদমিদং ৰেদিতব্বং. ইতি উপ্পাদপচ্চযট্ঠেন মনো পুব্বঙ্গমো এতেসন্তি মনোপুব্বঙ্গমা. ন হি তে মনে অনুপ্পজ্জন্তে উপ্পজ্জিতুং সক্কোন্তি, মনো পন একচ্চেসু চেতসিকেসু অনুপ্পজ্জন্তেসুপি উপ্পজ্জতিযেৰ. এৰং অধিপতিৰসেন পন মনো সেট্ঠো এতেসন্তি মনোসেট্ঠা. যথা হি গণাদীনং অধিপতি পুরিসো গণসেট্ঠো সেণিসেট্ঠোতি ৰুচ্চতি, তথা তেসম্পি মনোৰ সেট্ঠো. যথা পন সুৰণ্ণাদীহি নিপ্ফাদিতানি ভণ্ডানি সুৰণ্ণমযাদীনি নাম হোন্তি, তথা এতেপি মনতো নিপ্ফন্নত্তা মনোমযা নাম.

পসন্নেনাতি অনভিজ্ঝাদীহি গুণেহি পসন্নেন. ভাসতি ৰা করোতি ৰাতি এৰরূপেন মনেন ভাসন্তো চতুব্বিধং ৰচীসুচরিতমেৰ ভাসতি, করোন্তো তিৰিধং কাযসুচরিতমেৰ করোতি, অভাসন্তো অকরোন্তো তায অনভিজ্ঝাদীহি পসন্নমানসতায তিৰিধং মনোসুচরিতং পূরেতি. এৰমস্স দস কুসলকম্মপথা পারিপূরিং গচ্ছন্তি.

ততো নং সুখমন্ৰেতীতি ততো তিৰিধসুচরিততো নং পুগ্গলং সুখ মন্ৰেতি. ইধ তেভূমিকম্পি কুসলং অধিপ্পেতং, তস্মা তেভূমিকসুচরিতানুভাৰেন সুগতিভৰে নিব্বত্তং পুগ্গলং, দুগ্গতিযং ৰা সুখানুভৰনট্ঠানে ঠিতং কাযৰত্থুকম্পি ইতরৰত্থুকম্পি অৰত্থুকম্পীতি কাযিকচেতসিকং ৰিপাকসুখং অনুগচ্ছতি, ন ৰিজহতীতি অত্থো ৰেদিতব্বো. যথা কিং? ছাযাৰ অনপাযিনীতি যথা হি ছাযা নাম সরীরপ্পটিবদ্ধা সরীরে গচ্ছন্তে গচ্ছতি, তিট্ঠন্তে তিট্ঠতি, নিসীদন্তে নিসীদতি, ন সক্কোতি, ‘‘সণ্হেন ৰা ফরুসেন ৰা নিৰত্তাহী’’তি ৰত্ৰা ৰা পোথেত্ৰা ৰা নিৰত্তাপেতুং. কস্মা? সরীরপ্পটিবদ্ধত্তা. এৰমেৰ ইমেসং দসন্নং কুসলকম্মপথানং আচিণ্ণসমাচিণ্ণকুসলমূলিকং কামাৰচরাদিভেদং কাযিকচেতসিকসুখং গতগতট্ঠানে অনপাযিনী ছাযা ৰিয হুত্ৰা ন ৰিজহতীতি.

গাথাপরিযোসানে চতুরাসীতিযা পাণসহস্সানং ধম্মাভিসমযো অহোসি, মট্ঠকুণ্ডলিদেৰপুত্তো সোতাপত্তিফলে পতিট্ঠহি, তথা অদিন্নপুব্বকো ব্রাহ্মণো. সো তাৰমহন্তং ৰিভৰং বুদ্ধসাসনে ৰিপ্পকিরীতি.

মট্ঠকুণ্ডলীৰত্থু দুতিযং.