১০. মচ্ছরাজচরিযাৰণ্ণনা
৮৩. দসমে যদা হোমি, মচ্ছরাজা মহাসরেতি অতীতে মচ্ছযোনিযং নিব্বত্তিত্ৰা কোসলরট্ঠে সাৰত্থিযং জেতৰনে পোক্খরণিট্ঠানে ৰল্লিগহনপরিক্খিত্তে একস্মিং মহাসরে মচ্ছানং চতূহি সঙ্গহৰত্থূহি রঞ্জনতো যদা অহং রাজা হোমি, মচ্ছগণপরিৰুতো তত্থ পটিৰসামি তদা. উণ্হেতি উণ্হকালে গিম্হসমযে. সূরিযসন্তাপেতি আদিচ্চসন্তাপেন. সরে উদক খীযথাতি তস্মিং সরে উদকং খীযিত্থ ছিজ্জিত্থ. তস্মিঞ্হি রট্ঠে তদা দেৰো ন ৰস্সি, সস্সানি মিলাযিংসু, ৰাপিআদীসু উদকং পরিক্খযং পরিযাদানং অগমাসি, মচ্ছকচ্ছপা কললগহনং পৰিসিংসু. তস্মিম্পি সরে মচ্ছা কদ্দমগহনং পৰিসিত্ৰা তস্মিং তস্মিং ঠানে নিলীযিংসু.
৮৪. ততোতি ততো উদকপরিক্খযতো অপরভাগে. কুললসেনকাতি কুললাচেৰ সেনা চ. ভক্খযন্তি দিৰারত্তিং, মচ্ছে উপনিসীদিযাতি তত্থ তত্থ কললপিট্ঠে উপনিসীদিত্ৰা কললগহনং পৰিসিত্ৰা নিপন্নে মচ্ছে কাকা ৰা ইতরে ৰা দিৰা চেৰ রত্তিঞ্চ কণযগ্গসদিসেহি তুণ্ডেহি কোট্টেত্ৰা কোট্টেত্ৰা নীহরিত্ৰা ৰিপ্ফন্দমানে ভক্খযন্তি.
৮৫. অথ মহাসত্তো মচ্ছানং তং ব্যসনং দিস্ৰা মহাকরুণায সমুস্সাহিতহদযো ‘‘ঠপেত্ৰা মং ইমে মম ঞাতকে ইমস্মা দুক্খা মোচেতুং সমত্থো নাম অঞ্ঞো নত্থি, কেন নু খো অহং উপাযেন তে ইতো দুক্খতো মোচেয্য’’ন্তি চিন্তেন্তো ‘‘যংনূনাহং পুব্বকেহি মহেসীহি আচিণ্ণসমাচিণ্ণং মযি চ সংৰিজ্জমানং সচ্চধম্মং নিস্সায সচ্চকিরিযং কত্ৰা দেৰং ৰস্সাপেত্ৰা মম ঞাতিসঙ্ঘস্স জীৰিতদানং দদেয্যং, তেন চ সকলস্সাপি আহারূপজীৰিনো সত্তলোকস্স মহাউপকারো সম্পাদিতো মযা’’তি নিচ্ছযং কত্ৰা দেৰং ৰস্সাপেতুং সচ্চকিরিযং অকাসি. তেন ৰুত্তং ‘‘এৰং চিন্তেসহ’’ন্তিআদি.
তত্থ সহ ঞাতীহি পীল়িতোতি ময্হং ঞাতীহি সদ্ধিং তেন উদকপরিক্খযেন পীল়িতো. সহাতি ৰা নিপাতমত্তং. মহাকারুণিকতায তেন ব্যসনেন দুক্খিতেহি ঞাতীহি কারণভূতেহি পীল়িতো, ঞাতিসঙ্ঘদুক্খদুক্খিতোতি অত্থো.
৮৬. ধম্মত্থন্তি ধম্মভূতং অত্থং, ধম্মতো ৰা অনপেতং অত্থং. কিং তং? সচ্চং. অদ্দসপস্সযন্তি ময্হং ঞাতীনঞ্চ অপস্সযং অদ্দসং. অতিক্খযন্তি মহাৰিনাসং.
৮৭. সদ্ধম্মন্তি সতং সাধূনং বুদ্ধাদীনং একস্সাপি পাণিনো অহিংসনসঙ্খাতং ধম্মং. অনুস্সরিত্ৰা. পরমত্থং ৰিচিন্তযন্তি তং খো পন পরমত্থং সচ্চং অৰিপরীতসভাৰং কত্ৰা চিন্তযন্তো. যং লোকে ধুৰসস্সতন্তি যদেতং বুদ্ধপচ্চেকবুদ্ধসাৰকানং একস্সাপি পাণিনো অহিংসনং, তং সব্বকালং তথভাৰেন ধুৰং সস্সতং ৰিচিন্তযং সচ্চকিরিযং অকাসিন্তি সম্বন্ধো.
৮৮. ইদানি তং ধম্মং মহাসত্তো অত্তনি ৰিজ্জমানং গহেত্ৰা সচ্চৰচনং পযোজেতুকামো কালৰণ্ণং কদ্দমং দ্ৰিধা ৰিযূহিত্ৰা অঞ্জনরুক্খসারঘটিকৰণ্ণমহাসরীরো সুধোতলোহিতকমণিসদিসানি অক্খীনি উম্মীলেত্ৰা আকাসং উল্লোকেন্তো ‘‘যতো সরামি অত্তান’’ন্তি গাথমাহ.
তত্থ যতো সরামি অত্তানন্তি যতো পট্ঠায অহং অত্তভাৰসঙ্খাতং অত্তানং সরামি অনুস্সরামি. যতো পত্তোস্মি ৰিঞ্ঞুতন্তি যতো পট্ঠায তাসু তাসু ইতিকত্তব্বতাসু ৰিঞ্ঞুতং ৰিজাননভাৰং পত্তোস্মি, উদ্ধং আরোহনৰসেন ইতো যাৰ ময্হং কাযৰচীকম্মানং অনুস্সরণসমত্থতা ৰিঞ্ঞুতপ্পত্তি এৰ, এত্থন্তরে সমানজাতিকানং খাদনট্ঠানে নিব্বত্তোপি তণ্ডুলকণপ্পমাণম্পি মচ্ছং মযা ন খাদিতপুব্বং, অঞ্ঞম্পি কঞ্চি পাণং সঞ্চিচ্চ হিংসিতং বাধিতং নাভিজানামি, পগেৰ জীৰিতা ৰোরোপিতং.
৮৯. এতেন সচ্চৰজ্জেনাতি ‘‘যদেতং মযা কস্সচি পাণস্স অহিংসনং ৰুত্তং, সচে এতং সচ্চং তথং অৰিপরীতং, এতেন সচ্চৰচনেন পজ্জুন্নো মেঘো অভিৰস্সতু, ঞাতিসঙ্ঘং মে দুক্খা পমোচেতূ’’তি ৰত্ৰা পুন অত্তনো পরিচারিকচেটকং আণাপেন্তো ৰিয পজ্জুন্নং দেৰরাজানং আলপন্তো ‘‘অভিত্থনযা’’তি গাথমাহ.
তত্থ অভিত্থনয পজ্জুন্নাতি পজ্জুন্নো ৰুচ্চতি মেঘো, অযং পন মেঘৰসেন লদ্ধনামং ৰস্সৰলাহকদেৰরাজানং আলপতি. অযং হিস্স অধিপ্পাযো – দেৰো নাম অনভিত্থনযন্তো ৰিজ্জুলতা অনিচ্ছারেন্তো পৰস্সন্তোপি ন সোভতি, তস্মা ত্ৰং অভিত্থনযন্তো ৰিজ্জুলতা নিচ্ছারেন্তো ৰস্সাপেহীতি. নিধিং কাকস্স নাসযাতি কাকা কললং পৰিসিত্ৰা ঠিতে মচ্ছে তুণ্ডেন কোট্টেত্ৰা নীহরিত্ৰা খাদন্তি, তস্মা তেসং অন্তোকললে মচ্ছা ‘‘নিধী’’তি ৰুচ্চন্তি. তং কাকসঙ্ঘস্স নিধিং দেৰং ৰস্সাপেন্তো উদকেন পটিচ্ছাদেত্ৰা নাসেহি. কাকং সোকায রন্ধেহীতি কাকসঙ্ঘো ইমস্মিং মহাসরে উদকেন পুণ্ণে মচ্ছে অলভমানো সোচিস্সতি, তং কাকগণং ত্ৰং ইমং কদ্দমং পূরেন্তো সোকায রন্ধেহি, সোকস্সত্থায পন ৰস্সাপযথ, যথা অন্তোনিজ্ঝানলক্খণং সোকং পাপুণাতি, এৰং করোহীতি অত্থো. মচ্ছে সোকা পমোচযাতি মম ঞাতকে সব্বেৰ মচ্ছে ইমম্হা মরণসোকা পমোচেহি. ‘‘মঞ্চ সোকা পমোচযা’’তি (জা. ১.১.৭৫) জাতকে পঠন্তি. তত্থ চ-কারো সম্পিণ্ডনত্থো, মঞ্চ মম ঞাতকে চাতি সব্বেৰ মরণসোকা পমোচেহি (জা. অট্ঠ. ১.১.৭৫). মচ্ছানঞ্হি অনুদকভাৰেন পচ্চত্থিকানং ঘাসভাৰং গচ্ছামাতি মহামরণসোকো, মহাসত্তস্স পন তেসং অনযব্যসনং পটিচ্চ করুণাযতো করুণাপতিরূপমুখেন সোকসম্ভৰো ৰেদিতব্বো.
এৰং বোধিসত্তো অত্তনো পরিচারিকচেটকং আণাপেন্তো ৰিয পজ্জুন্নং আলপিত্ৰা সকলে কোসলরট্ঠে মহাৰস্সং ৰস্সাপেসি. মহাসত্তস্স হি সীলতেজেন সচ্চকিরিযায সমকালমেৰ সক্কস্স পণ্ডুকম্বলসিলাসনং উণ্হাকারং দস্সেসি. সো ‘‘কিং নু খো’’তি আৰজ্জেন্তো তং কারণং ঞত্ৰা ৰস্সৰলাহকদেৰরাজানং পক্কোসাপেত্ৰা ‘‘তাত, মহাপুরিসো মচ্ছরাজা ঞাতীনং মরণসোকেন ৰস্সাপনং ইচ্ছতি, সকলং কোসলরট্ঠং একমেঘং কত্ৰা ৰস্সাপেহী’’তি আহ.
সো ‘‘সাধূ’’তি সম্পটিচ্ছিত্ৰা একং ৰলাহকং নিৰাসেত্ৰা একং পারুপিত্ৰা মেঘগীতং গাযন্তো পাচীনলোকধাতুঅভিমুখো পক্খন্দি. পাচীনদিসাভাগে খলমণ্ডলমত্তং একং মেঘমণ্ডলং উট্ঠায সতপটলং সহস্সপটলং হুত্ৰা অভিত্থনযন্তং ৰিজ্জুলতা নিচ্ছারেন্তং অধোমুখঠপিতউদককুম্ভাকারেন ৰিস্সন্দমানং সকলং কোসলরট্ঠং মহোঘেন অজ্ঝোত্থরি. দেৰো অচ্ছিন্নধারং ৰস্সন্তো মুহুত্তেনেৰ তং মহাসরং পূরেসি. মচ্ছা মরণভযতো মুচ্চিংসু. কাকাদযো অপতিট্ঠা অহেসুং. ন কেৰলং মচ্ছা এৰ, মনুস্সাপি ৰিৰিধসস্সানি সম্পাদেন্তা চতুপ্পদাদযোপীতি সব্বেপি ৰস্সূপজীৰিনো কাযিকচেতসিকদুক্খতো মুচ্চিংসু. তেন ৰুত্তং –
৯০. ‘‘সহ কতে সচ্চৰরে, পজ্জুন্নো অভিগজ্জিয;
থলং নিন্নঞ্চ পূরেন্তো, খণেন অভিৰস্সথা’’তি.
তত্থ খণেন অভিৰস্সথাতি অদন্ধাযিত্ৰা সচ্চকিরিযখণেনেৰ অভিৰস্সি.
৯১. কত্ৰা ৰীরিযমুত্তমন্তি দেৰে অৰস্সন্তে কিং কাতব্বন্তি কোসজ্জং অনাপজ্জিত্ৰা ঞাতত্থচরিযাসম্পাদনমুখেন মহতো সত্তনিকাযস্স হিতসুখনিপ্ফাদনং উত্তমং ৰীরিযং কত্ৰা. সচ্চতেজবলস্সিতো মম সচ্চানুভাৰবলসন্নিস্সিতো হুত্ৰা তদা মহামেঘং ৰস্সাপেসিং. যস্মা চেতদেৰং, তস্মা ‘‘সচ্চেন মে সমো নত্থি, এসা মে সচ্চপারমী’’তি মহামচ্ছরাজকালে অত্তনো সচ্চপারমিযা অনঞ্ঞসাধারণভাৰং দস্সেসি ধম্মরাজা.
এৰং মহাসত্তো মহাকরুণায সমুস্সাহিতহদযো সকলরট্ঠে মহাৰস্সং ৰস্সাপনৰসেন মহাজনং মরণদুক্খতো মোচেত্ৰা জীৰিতপরিযোসানে যথাকম্মং গতো.
তদা পজ্জুন্নো আনন্দত্থেরো অহোসি, মচ্ছগণা বুদ্ধপরিসা, মচ্ছরাজা লোকনাথো.
তস্স হেট্ঠা ৰুত্তনযেনেৰ সেসপারমিযোপি নিদ্ধারেতব্বা. তথা অত্তনো সমানজাতিকানং খাদনট্ঠানে মচ্ছযোনিযং নিব্বত্তিত্ৰা তণ্ডুলকণমত্তম্পি মচ্ছং আদিং কত্ৰা কস্সচিপি পাণিনো অখাদনং, তিট্ঠতু খাদনং একসত্তস্সপি অৰিহেঠনং, তথা সচ্চকরণেন দেৰস্স ৰস্সাপনং, উদকে পরিক্খীণে কললগহনে নিমুজ্জনৰসেন অত্তনা অনুভৰমানং দুক্খং ৰীরভাৰেন অগণেত্ৰা ঞাতিসঙ্ঘস্সেৰ তং দুক্খং অত্তনো হদযে কত্ৰা অসহন্তস্স সব্বভাৰেন করুণাযনা, তথা চ পটিপত্তীতি এৰমাদযো গুণানুভাৰা ৰিভাৰেতব্বাতি.
মচ্ছরাজচরিযাৰণ্ণনা নিট্ঠিতা.