১. যসত্থেরঅপদানৰণ্ণনা

ছপ্পঞ্ঞাসমে ৰগ্গে পঠমাপদানে মহাসমুদ্দং ওগ্গয্হাতিআদিকং আযস্মতো যসত্থেরস্স অপদানং. অযম্পি পুরিমবুদ্ধেসু কতাধিকারো তত্থ তত্থ ভৰে ৰিৰট্টূপনিস্সযানি পুঞ্ঞানি উপচিনন্তো সুমেধস্স ভগৰতো কালে মহানুভাৰো নাগরাজা হুত্ৰা বুদ্ধপ্পমুখং ভিক্খুসঙ্ঘং অত্তনো ভৰনং নেত্ৰা মহাদানং পৰত্তেসি, ভগৰন্তং মহগ্ঘেন তিচীৰরেন অচ্ছাদেসি, একেকঞ্চ ভিক্খুং মহগ্ঘেনেৰ পচ্চেকদুস্সযুগেন সব্বেন চ সমণপরিক্খারেন. সো তেন পুঞ্ঞকম্মেন দেৰমনুস্সেসু সংসরন্তো সিদ্ধত্থস্স ভগৰতো কালে সেট্ঠিপুত্তো হুত্ৰা মহাবোধিমণ্ডলং সত্তহি রতনেহি পূজেসি. কস্সপস্স ভগৰতো কালে সাসনে পব্বজিত্ৰা সমণধম্মং অকাসি. এৰং সো সুগতীসুযেৰ সংসরন্তো অম্হাকং ভগৰতো কালে বারাণসিযং মহাৰিভৰস্স সেট্ঠিনো পুত্তো হুত্ৰা সুজাতায ভগৰতো খীরপাযাসং দিন্নায সেট্ঠিধীতায কুচ্ছিম্হি নিব্বত্তি, যসো নাম নামেন পরমসুখুমালো. তস্স তযো পাসাদা হোন্তি – একো হেমন্তিকো, একো গিম্হিকো, একো ৰস্সিকোতি. সো ৰস্সিকে পাসাদে ৰস্সিকে চত্তারো মাসে নিপ্পুরিসেহি তূরিযেহি পরিচারযমানো ৰসতি, হেট্ঠাপাসাদং ন ওতরতি. হেমন্তিকে পাসাদে চত্তারো মাসে সুফুসিতৰাতপানকৰাটে তত্থেৰ পটিৰসতি. গিম্হিকে পাসাদে বহুকৰাটৰাতপানজালাহি সম্পন্নে তত্থেৰ ৰসতি. হত্থপাদানং সুখুমালতায ভূমিযং নিসজ্জাদিকিচ্চং নত্থি. সিম্বলিতুলাদিপুণ্ণসভাৰে অত্থরিত্ৰা তত্থ উপধানানি কিচ্চানি করোতি. এৰং দেৰলোকে দেৰকুমারো ৰিয পঞ্চহি কামগুণেহি সমপ্পিতস্স সমঙ্গীভূতস্স পরিচারযমানস্স পটিকচ্চেৰ নিদ্দা ওক্কমি, পরিজনস্সাপি নিদ্দা ওক্কমি, সব্বরত্তিযো চ তেলপদীপো ঝাযতি. অথ খো যসো কুলপুত্তো পটিকচ্চেৰ পবুজ্ঝিত্ৰা অদ্দস সকং পরিজনং সুপন্তং অঞ্ঞিস্সা কচ্ছে ৰীণং, অঞ্ঞিস্সা কণ্ঠে মুদিঙ্গং, অঞ্ঞিস্সা কচ্ছে আল়ম্বরং, অঞ্ঞং ৰিকেসিকং, ৰিক্খেল়িকং, অঞ্ঞা ৰিপ্পলপন্তিযো হত্থপত্তং সুসানং মঞ্ঞে, দিস্ৰানস্স আদীনৰো পাতুরহোসি, নিব্বিদায চিত্তং সণ্ঠাসি. অথ খো যসো কুলপুত্তো উদানং উদানেসি – ‘‘উপদ্দুতং ৰত ভো, উপস্সট্ঠং ৰত ভো’’তি.

অথ খো যসো কুলপুত্তো সুৰণ্ণপাদুকাযো আরোহিত্ৰা যেন নিৰেসনদ্ৰারং তেনুপসঙ্কমি, অমনুস্সা দ্ৰারং ৰিৰরিংসু – ‘‘মা যসস্স কুলপুত্তস্স কোচি অন্তরাযমকাসি অগারস্মা অনগারিযং পব্বজ্জাযা’’তি. অথ খো যসো কুলপুত্তো যেন নগরদ্ৰারং তেনুপসঙ্কমি, অমনুস্সা দ্ৰারং ৰিৰরিংসু – ‘‘মা যসস্স কুলপুত্তস্স কোচি অন্তরাযমকাসি অগারস্মা অনগারিযং পব্বজ্জাযা’’তি. অথ খো যসো কুলপুত্তো যেন ইসিপতনং মিগদাযো তেনুপসঙ্কমি.

তেন খো পন সমযেন ভগৰা রত্তিযা পচ্চূসসমযং পচ্চুট্ঠায অজ্ঝোকাসে চঙ্কমতি, অদ্দসা খো ভগৰা যসং কুলপুত্তং দূরতোৰ আগচ্ছন্তং, দিস্ৰান চঙ্কমা ওরোহিত্ৰা পঞ্ঞত্তে আসনে নিসীদি. অথ খো যসো কুলপুত্তো ভগৰতো অৰিদূরে উদানং উদানেসি – ‘‘উপদ্দুতং ৰত ভো, উপস্সট্ঠং ৰত ভো’’তি. অথ খো ভগৰা যসং কুলপুত্তং এতদৰোচ – ‘‘ইদং খো, যস, অনুপদ্দুতং, ইদং অনুপস্সট্ঠং, এহি, যস, নিসীদ, ধম্মং তে দেসেস্সামী’’তি. অথ খো যসো কুলপুত্তো, ‘‘ইদং কির অনুপদ্দুতং, ইদং অনুপস্সট্ঠ’’ন্তি হট্ঠো উদগ্গো সুৰণ্ণপাদুকাহি ওরোহিত্ৰা যেন ভগৰা তেনুপসঙ্কমি, উপসঙ্কমিত্ৰা ভগৰন্তং অভিৰাদেত্ৰা একমন্তং নিসীদি, একমন্তং নিসিন্নস্স খো যসস্স কুলপুত্তস্স ভগৰা অনুপুব্বিং কথং কথেসি, সেয্যথিদং, দানকথং সীলকথং সগ্গকথং কামানং আদীনৰং ওকারং সংকিলেসং নেক্খম্মে আনিসংসং পকাসেসি. যদা ভগৰা অঞ্ঞাসি যসং কুলপুত্তং কল্লচিত্তং মুদুচিত্তং ৰিনীৰরণচিত্তং উদগ্গচিত্তং পসন্নচিত্তং, অথ যা বুদ্ধানং সামুক্কংসিকা ধম্মদেসনা, তং পকাসেসি দুক্খং সমুদযং নিরোধং মগ্গং. সেয্যথাপি নাম সুদ্ধং ৰত্থং অপগতকাল়কং সম্মদেৰ রজনং পটিগ্গণ্হেয্য, এৰমেৰ যসস্স কুলপুত্তস্স তস্মিংযেৰ আসনে ৰিরজং ৰীতমলং ধম্মচক্খুং উদপাদি – ‘‘যং কিঞ্চি সমুদযধম্মং, সব্বং তং নিরোধধম্ম’’ন্তি.

অথ খো যসস্স কুলপুত্তস্স মাতা পাসাদং অভিরুহিত্ৰা যসং কুলপুত্তং অপস্সন্তী যেন সেট্ঠি গহপতি তেনুপসঙ্কমি; উপসঙ্কমিত্ৰা সেট্ঠিং গহপতিং এতদৰোচ – ‘‘পুত্তো তে গহপতি যসো ন দিস্সতী’’তি. অথ খো, সেট্ঠি গহপতি, চতুদ্দিসা অস্সদূতে উয্যোজেত্ৰা সামংযেৰ যেন ইসিপতনং মিগদাযো তেনুপসঙ্কমি. অদ্দসা খো, সেট্ঠি গহপতি, সুৰণ্ণপাদুকানং নিক্খেপং, দিস্ৰান তংযেৰ অনুগমাসি. অদ্দসা খো ভগৰা সেট্ঠিং গহপতিং দূরতোৰ আগচ্ছন্তং, দিস্ৰান ভগৰতো এতদহোসি – ‘‘যংনূনাহং তথারূপং ইদ্ধাভিসঙ্খারং অভিসঙ্খরেয্যং, যথা সেট্ঠি গহপতি ইধ নিসিন্নো ইধ নিসিন্নং যসং কুলপুত্তং ন পস্সেয্যা’’তি. অথ খো ভগৰা তথারূপং ইদ্ধাভিসঙ্খারং অভিসঙ্খরেসি. অথ খো সেট্ঠি গহপতি যেন ভগৰা তেনুপসঙ্কমি; উপসঙ্কমিত্ৰা ভগৰন্তং এতদৰোচ – ‘‘অপি, ভন্তে, ভগৰা যসং কুলপুত্তং পস্সেয্যা’’তি. তেন হি গহপতি নিসীদ, অপ্পেৰ নাম ইধ নিসিন্নো ইধ নিসিন্নং যসং কুলপুত্তং পস্সেয্যাসীতি. অথ খো সেট্ঠি গহপতি ‘‘ইধেৰ কিরাহং নিসিন্নো ইধ নিসিন্নং যসং কুলপুত্তং পস্সিস্সামী’’তি হট্ঠো উদগ্গো ভগৰন্তং অভিৰাদেত্ৰা একমন্তং নিসীদি, একমন্তং নিসিন্নস্স খো সেট্ঠিস্স গহপতিস্স ভগৰা অনুপুব্বিং কথং কথেসি…পে… অপরপ্পচ্চযো অত্থু সাসনে ভগৰন্তং এতদৰোচ – ‘‘অভিক্কন্তং ভন্তে, অভিক্কন্তং ভন্তে, সেয্যথাপি, ভন্তে, নিক্কুজ্জিতং ৰা উক্কুজ্জেয্য, পটিচ্ছন্নং ৰা ৰিৰরেয্য মূল়্হস্স ৰা মগ্গং আচিক্খেয্য, অন্ধকারে ৰা তেলপজ্জোতং ধারেয্য ‘চক্খুমন্তো রূপানি দক্খন্তী’তি, এৰমেৰং ভগৰতা অনেকপরিযাযেন ধম্মো পকাসিতো. এসাহং, ভন্তে, ভগৰন্তং সরণং গচ্ছামি ধম্মঞ্চ ভিক্খুসঙ্ঘঞ্চ, উপাসকং মং ভগৰা ধারেতু অজ্জতগ্গে পাণুপেতং সরণং গত’’ন্তি. সোৰ লোকে পঠমং উপাসকো অহোসি তেৰাচিকো.

অথ খো যসস্স কুলপুত্তস্স পিতুনো ধম্মে দেসিযমানে যথাদিট্ঠং যথাৰিদিতং ভূমিং পচ্চৰেক্খন্তস্স অনুপাদায আযৰেহি চিত্তং ৰিমুচ্চি. অথ খো ভগৰতো এতদহোসি – ‘‘যসস্স খো কুলপুত্তস্স পিতুনো ধম্মে দেসিযমানে যথাদিট্ঠং যথাৰিদিতং ভূমিং পচ্চৰেক্খন্তস্স অনুপাদায আসৰেহি চিত্তং ৰিমুত্তং, অভব্বো খো যসো কুলপুত্তো হীনাযাৰত্তিত্ৰা কামে পরিভুঞ্জিতুং, সেয্যথাপি পুব্বে অগারিকভূতো, যংনূনাহং তং ইদ্ধাভিসঙ্খারং পটিপ্পস্সম্ভেয্য’’ন্তি. অথ খো ভগৰা তং ইদ্ধাভিসঙ্খারং পটিপ্পস্সম্ভেসি. অদ্দসা খো সেট্ঠি গহপতি যসং কুলপুত্তং নিসিন্নং, দিস্ৰান যসং কুলপুত্তং এতদৰোচ – ‘‘মাতা তে তাত, যস, পরিদেৰসোকসমাপন্না, দেহি মাতুযা জীৰিত’’ন্তি. অথ খো যসো কুলপুত্তো ভগৰন্তং উল্লোকেসি. অথ খো ভগৰা সেট্ঠিং গহপতিং এতদৰোচ – ‘‘তং কিং মঞ্ঞসি, গহপতি, যস্স সেক্খেন ঞাণেন সেক্খেন দস্সনেন ধম্মো দিট্ঠো ৰিদিতো সেয্যথাপি তযা, তস্স যথাদিট্ঠং যথাৰিদিতং ভূমিং পচ্চৰেক্খন্তস্স অনুপাদায আসৰেহি চিত্তং ৰিমুত্তং, ভব্বো নু খো সো, গহপতি, হীনাযাৰত্তিত্ৰা কামে পরিভুঞ্জিতুং সেয্যথাপি পুব্বে অগারিকভূতো’’তি? ‘‘নো হেতং, ভন্তে’’. ‘‘যসস্স খো, গহপতি, কুলপুত্তস্স সেক্খেন ঞাণেন সেক্খেন দস্সনেন ধম্মো দিট্ঠো ৰিদিতো সেয্যথাপি তযা, তস্স যথাদিট্ঠং যথাৰিদিতং ভূমিং পচ্চৰেক্খন্তস্স অনুপাদায আসৰেহি চিত্তং ৰিমুত্তং, অভব্বো খো, গহপতি, যসো কুলপুত্তো হীনাযাৰত্তিত্ৰা কামে পরিভুঞ্জিতুং সেয্যথাপি পুব্বে অগারিকভূতো’’তি. ‘‘লাভা, ভন্তে, যসস্স কুলপুত্তস্স, সুলদ্ধং, ভন্তে, যসস্স কুলপুত্তস্স, যথা যসস্স কুলপুত্তস্স অনুপাদায আসৰেহি চিত্তং ৰিমুত্তং, অধিৰাসেতু মে, ভন্তে ভগৰা, অজ্জতনায ভত্তং যসেন কুলপুত্তেন পচ্ছাসমণেনা’’তি. ‘‘অধিৰাসেসি ভগৰা তুণ্হীভাৰেন’’. অথ খো সেট্ঠি গহপতি, ভগৰতো অধিৰাসনং ৰিদিত্ৰা উট্ঠাযাসনা ভগৰন্তং অভিৰাদেত্ৰা পদক্খিণং কত্ৰা পক্কামি. অথ খো যসো কুলপুত্তো অচিরপক্কন্তে সেট্ঠিম্হি গহপতিম্হি ভগৰন্তং এতদৰোচ – ‘‘লভেয্যাহং, ভন্তে, ভগৰতো সন্তিকে পব্বজ্জং, লভেয্যং উপসম্পদ’’ন্তি. ‘‘এহি ভিক্খূ’’তি ভগৰা অৰোচ – ‘‘স্ৰাক্খাতো ধম্মো, চর ব্রহ্মচরিযং সম্মা দুক্খস্স অন্তকিরিযাযা’’তি, সাৰ তস্স আযস্মতো উপসম্পদা অহোসি.

১. অরহা পন হুত্ৰা সোমনস্সজাতো অত্তনো পুব্বচরিতাপদানং পকাসেন্তো মহাসমুদ্দং ওগ্গয্হাতিআদিমাহ. তত্থ সমুদ্দন্তি অঙ্গুলিমুদ্দায সং সুট্ঠু দস্সেতব্বতো সমুদ্দো, অথ ৰা সং সুট্ঠু উদিযতি খোভিযতি পসোধিযতি ঘোসনং করোন্তো আলুল়িযতীতি সমুদ্দো, মহন্তো চ সো সমুদ্দো চাতি মহাসমুদ্দো, তং মহাসমুদ্দং. ওগ্গয্হাতি অজ্ঝোগাহেত্ৰা অব্ভন্তরং পৰিসিত্ৰা তস্স মহাসমুদ্দস্স অন্তো পৰিসিত্ৰা, সাম্যত্থে চেতং উপযোগৰচনন্তি দট্ঠব্বং. ভৰনং মে সুমাপিতন্তি এত্থ ভৰন্তি নিব্বত্তন্তি নিৰসন্তি চতূহি ইরিযাপথেহি ৰাসং কপ্পেন্তি এত্থাতি ভৰনং, ময্হং তং ভৰনং তং ৰিমানং তং পাসাদং পঞ্চপাকারকূটাগারেহি সং সুট্ঠু মাপিতং নগরং, অত্তনো বলেন সুট্ঠু নিম্মিতন্তি অত্থো. সুনিম্মিতা পোক্খরণীতি সুমহন্তা হুত্ৰা ভূতা ইতা গতা পৰত্তা খণিতা কতাতি পোক্খরণী, মচ্ছকচ্ছপপুপ্ফপুলিনতিত্থমধুরোদকাদীহি সুট্ঠু নিব্বত্তা নিম্মিতাতি অত্থো. চক্কৰাকূপকূজিতাতি চক্কৰাককুক্কুটহংসাদীহি কূজিতা ঘোসিতা নাদিতা সা পোক্খরণীতি সম্বন্ধো. ইতো পরং নদীৰনদ্ৰিপদচতুপ্পদপাদপপক্খীনং ৰণ্ণঞ্চ সুমেধস্স ভগৰতো দস্সনঞ্চ নিমন্তেত্ৰা সুমেধস্স ভগৰতো দানক্কমঞ্চ সুৰিঞ্ঞেয্যমেৰ.

লোকাহুতিপটিগ্গহন্তি এত্থ লোকে আহুতি লোকাহুতি, কামরূপারূপসঙ্খাতস্স লোকস্স আহুতিং পূজাসক্কারং পটিগ্গণ্হাতীতি লোকাহুতিপটিগ্গহং, সুমেধং ভগৰন্তন্তি অত্থো. সেসং ব্যাকরণদানঞ্চ অরহত্তপ্পত্তফলঞ্চ সুৰিঞ্ঞেয্যমেৰাতি.

যসত্থেরঅপদানৰণ্ণনা সমত্তা.