৪. ৰঙ্গীসত্থেরঅপদানৰণ্ণনা
চতুত্থাপদানে পদুমুত্তরো নাম জিনোতিআদিকং আযস্মতো ৰঙ্গীসত্থেরস্স অপদানং. অযম্পি পুরিমবুদ্ধেসু কতাধিকারো তত্থ তত্থ ভৰে ৰিৰট্টূপনিস্সযানি পুঞ্ঞানি উপচিনন্তো পদুমুত্তরস্স ভগৰতো কালে হংসৰতীনগরে মহাভোগকুলে নিব্বত্তো ৰুদ্ধিপ্পত্তো ধম্মং সোতুং গচ্ছন্তেহি নগরৰাসীহি সদ্ধিং ৰিহারং গন্ত্ৰা ধম্মং সুণন্তো সত্থারং একভিক্খুং পটিভানৰন্তানং অগ্গট্ঠানে ঠপেন্তং দিস্ৰা সত্থু অধিকারকম্মং কত্ৰা – ‘‘অহম্পি অনাগতে পটিভানৰন্তানং অগ্গো ভৰেয্য’’ন্তি পত্থনং কত্ৰা সত্থারা ব্যাকতো যাৰজীৰং কুসলং কত্ৰা দেৰমনুস্সেসু উভযসম্পত্তিযো অনুভৰিত্ৰা ইমস্মিং বুদ্ধুপ্পাদে সাৰত্থিযং ব্রাহ্মণকুলে নিব্বত্তিত্ৰা মাতু পরিব্বাজিকাভাৰেন অপরভাগে পরিব্বাজকোতি পাকটো ৰঙ্গীসোতি চ লদ্ধনামো তযো ৰেদে উগ্গণ্হিত্ৰা ততো আচরিযং আরাধেত্ৰা ছৰসীসজাননমন্তং নাম সিক্খিত্ৰা ছৰসীসং নখেন আকোটেত্ৰা – ‘‘অযং সত্তো অসুকযোনিযং নিব্বত্তো’’তি জানাতি.
ব্রাহ্মণা ‘‘অযং অম্হাকং জিৰিকায মগ্গো’’তি ৰঙ্গীসং গহেত্ৰা গামনিগমরাজধানিযো ৰিচরিংসু. ৰঙ্গীসো তিৰস্সমত্থকে মতানম্পি সীসং আহরাপেত্ৰা নখেন আকোটেত্ৰা – ‘‘অযং সত্তো অসুকযোনিযং নিব্বত্তো’’তি ৰত্ৰা মহাজনস্স কঙ্খাচ্ছেদনত্থং তে তে জনে আৰাহেত্ৰা অত্তনো অত্তনো গতিং কথাপেতি. তেন তস্মিং মহাজনো অভিপ্পসীদতি. সো তং নিস্সায মহাজনস্স হত্থতো সতম্পি সহস্সম্পি লভতি. ব্রাহ্মণা ৰঙ্গীসং আদায যথারুচি ৰিচরিংসু. ৰঙ্গীসো সত্থু গুণে সুত্ৰা সত্থারং উপসঙ্কমিতুকামো অহোসি. ব্রাহ্মণা ‘‘সমণো গোতমো মাযায তং আৰট্টেস্সতী’’তি পটিক্খিপিংসু.
ৰঙ্গীসো তেসং ৰচনং অনাদিযিত্ৰা, সত্থু সন্তিকং গন্ত্ৰা, পটিসন্থারং কত্ৰা, একমন্তং নিসীদি. সত্থা তং পুচ্ছি – ‘‘ৰঙ্গীস, কিঞ্চি সিপ্পং জানাতী’’তি? ‘‘আম, ভো গোতম, ছৰসীসমন্তং নামেকং জানামি, তেন তিৰস্সমত্থকে মতানম্পি সীসং নখেন আকোটেত্ৰা নিব্বত্তট্ঠানং জানামী’’তি. অথ সত্থা তস্স একং নিরযে নিব্বত্তস্স সীসং, একং মনুস্সেসু, একং দেৰেসু, একং পরিনিব্বুতস্স সীসং আহরাপেত্ৰা দস্সেসি. সো পঠমসীসং আকোটেত্ৰা, ‘‘ভো গোতম, অযং সত্তো নিরযে নিব্বত্তো’’তি আহ. সাধু ৰঙ্গীস, সুট্ঠু তযা দিট্ঠং, ‘‘অযং সত্তো কুহিং নিব্বত্তো’’তি পুচ্ছি. ‘‘মনুস্সলোকে’’তি. ‘‘অযং কুহি’’ন্তি? ‘‘দেৰলোকে’’তি. তিণ্ণন্নম্পি নিব্বত্তট্ঠানং কথেসি. পরিনিব্বুতস্স পন সীসং নখেন আকোটেন্তো নেৰ অন্তং ন কোটিং পস্সি. অথ নং সত্থা ‘‘ন সক্কোসি, ৰঙ্গীসা’’তি পুচ্ছি. ‘‘পস্সথ, ভো গোতম, উপপরিক্খামি তাৰাতি পুনপ্পুনং পরিৰত্তেত্ৰাপি বাহিরকমন্তেন খীণাসৰস্স সীসং জানিতুং ন সক্কোতি. অথস্স মত্থকতো সেদো মুচ্চি. সো লজ্জিত্ৰা তুণ্হী অহোসি’’. অথ নং সত্থা ‘‘কিলমসি, ৰঙ্গীসা’’তি আহ. ‘‘আম, ভো গোতম, ইমস্স নিব্বত্তট্ঠানং জানিতুং ন সক্কোমি. সচে তুম্হে জানাথ, কথেথা’’তি. ‘‘ৰঙ্গীস, অহং এতম্পি জানামি, ইতো উত্তরিপি জানামী’’তি ৰত্ৰা –
‘‘চুতিং যো ৰেদি সত্তানং, উপপত্তিঞ্চ সব্বসো;
অসত্তং সুগতং বুদ্ধং, তমহং ব্রূমি ব্রাহ্মণং.
‘‘যস্স গতিং ন জানন্তি, দেৰা গন্ধব্বমানুসা;
খীণাসৰং অরহন্তং, তমহং ব্রূমি ব্রাহ্মণ’’ন্তি. (ধ. প. ৪১৯-৪২০; সু. নি. ৬৪৮-৬৪৯) –
ইমা দ্ৰে গাথাযো অভাসি. সো তেন হি, ভো গোতম, তং ৰিজ্জং মে দেথাতি অপচিতিং দস্সেত্ৰা সত্থু সন্তিকে নিসীদি. সত্থা ‘‘অম্হেহি সমানলিঙ্গস্স দেমা’’তি আহ. ৰঙ্গীসো ‘‘যং কিঞ্চি কত্ৰা মযা ইমং মন্তং গহেতুং ৰট্টতী’’তি ব্রাহ্মণে উপগন্ত্ৰা আহ – ‘‘তুম্হে মযি পব্বজন্তে মা চিন্তযিত্থ, অহং মন্তং উগ্গণ্হিত্ৰা সকলজম্বুদীপে জেট্ঠকো ভৰিস্সামি, তুম্হাকম্পি তেন ভদ্দমেৰ ভৰিস্সতী’’তি সো মন্তত্থায সত্থু সন্তিকং উপসঙ্কমিত্ৰা পব্বজ্জং যাচি. তদা চ থেরো নিগ্রোধকপ্পো ভগৰতো সন্তিকে ঠিতো হোতি, তং ভগৰা আণাপেসি – ‘‘নিগ্রোধকপ্প, ইমং পব্বাজেহী’’তি. থেরো সত্থু আণায তং পব্বাজেত্ৰা ‘‘মন্তপরিৰারং তাৰ উগ্গণ্হাহী’’তি দ্ৰত্তিংসাকারকম্মট্ঠানং ৰিপস্সনাকম্মট্ঠানঞ্চ আচিক্খি. সো দ্ৰত্তিংসাকারকম্মট্ঠানং সজ্ঝাযন্তোৰ ৰিপস্সনায কম্মট্ঠানং পট্ঠপেসি. ব্রাহ্মণা তং উপসঙ্কমিত্ৰা – ‘‘কিং, ভো ৰঙ্গীস, সমণস্স গোতমস্স সন্তিকে সিপ্পং উগ্গহিত’’ন্তি পুচ্ছিংসু. ‘‘আম সিক্খিতং’’. ‘‘তেন হি এহি গমিস্সামা’’তি. ‘‘কিং সিপ্পসিক্খনেন, গচ্ছথ তুম্হে ন ময্হং তুম্হেহি কত্তব্বকিচ্চ’’ন্তি. ব্রাহ্মণা ‘‘ত্ৰম্পি দানি সমণস্স গোতমস্স ৰসং আপন্নো, মাযায আৰট্টিতো, কিং মযং তৰ সন্তিকে করিস্সামা’’তি আগতমগ্গেনেৰ পক্কমিংসু. ৰঙ্গীসো ৰিপস্সনং ৰড্ঢেত্ৰা অরহত্তং সচ্ছাকাসি.
৯৬. এৰং থেরো অরহত্তং পত্ৰা অত্তনো পুব্বকম্মং সরিত্ৰা সোমনস্সজাতো পুব্বচরিতাপদানং পকাসেন্তো পদুমুত্তরো নাম জিনোতিআদিমাহ. অনুত্তানত্থমেৰ ৰণ্ণযিস্সাম.
৯৯. পভাহি অনুরঞ্জন্তোতি সো পদুমুত্তরো ভগৰা নীলপীতাদিছব্বণ্ণপভাহি রংসীহি অনুরঞ্জন্তো জলন্তো সোভযমানো ৰিজ্জোতমানোতি অত্থো. ৰেনেয্যপদুমানি সোতি পদুমুত্তরসূরিযো অত্তনো ৰচনসঙ্খাতেন সূরিযরংসিযা ৰেনেয্যজনসঙ্খাতপদুমানি ৰিসেসেন বোধেন্তো পবোধেন্তো অরহত্তমগ্গাধিগমেন ফুল্লিতানি করোতীতি অত্থো.
১০০. ৰেসারজ্জেহি সম্পন্নোতি –
‘‘অন্তরাযে চ নিয্যানে, বুদ্ধত্তে আসৰক্খযে;
এতেসু চতুট্ঠানেসু, বুদ্ধো সুট্ঠু ৰিসারদো’’তি. –
এৰং ৰুত্তচতুৰেসারজ্জঞাণেহি সম্পন্নো সমঙ্গীভূতো সমন্নাগতোতি অত্থো.
১০৫. ৰাগীসো ৰাদিসূদনোতি ৰাদীনং পণ্ডিতজনানং ঈসো পধানো ‘‘ৰাদীসো’’তি ৰত্তব্বে দ-কারস্স গ-কারং কত্ৰা এৰং ৰুত্তন্তি দট্ঠব্বং. সকত্থপরত্থৰাদং সূদতি পগ্ঘরাপেতি পাকটং করোতীতি ৰাদিসূদনো.
১১০. মারমসনাতি খন্ধমারাদযো পঞ্চমারে মসতি পরামসতি ৰিদ্ধংসেতীতি মারমসনো. দিট্ঠিসূদনাতি ৰোহারপরমত্থসঙ্খাতং দিট্ঠিদস্সনং সূদতি পগ্ঘরং দীপেতীতি দিট্ঠিসূদনো.
১১১. ৰিস্সামভূমি সন্তানন্তি সকলসংসারসাগরে সন্তানং কিলমন্তানং সোতাপত্তিমগ্গাদিঅধিগমাপনেন ৰিস্সমভূমি ৰিস্সমট্ঠানং ৰূপসমনট্ঠানন্তি অত্থো.
১৩২. ততোহং ৰিহতারম্ভোতি ততো পচ্চেকবুদ্ধস্স সরীরদস্সনেন অহং ৰিহতারম্ভো ৰিনট্ঠসারম্ভো, ৰিনট্ঠমানো নিম্মদো হুত্ৰা পব্বজ্জং সং সুট্ঠু যাচিং সংযাচিং আরোচেসিন্তি অত্থো. সেসং সুৰিঞ্ঞেয্যমেৰাতি.
ৰঙ্গীসত্থেরঅপদানৰণ্ণনা সমত্তা.