৬. বাহিযত্থেরঅপদানৰণ্ণনা
ছট্ঠাপদানে ইতো সতসহস্সম্হীতিআদিকং আযস্মতো বাহিযস্স দারুচীরিযত্থেরস্স অপদানং. অযম্পি পুরিমবুদ্ধেসু কতাধিকারো তত্থ তত্থ ভৰে ৰিৰট্টূপনিস্সযানি পুঞ্ঞানি উপচিনন্তো পদুমুত্তরস্স ভগৰতো কালে ব্রাহ্মণকুলে নিব্বত্তো ব্রাহ্মণসিপ্পেসু নিপ্ফত্তিং গন্ত্ৰা ৰেদঙ্গেসু অনৰযো একদিৰসং সত্থু সন্তিকং গন্ত্ৰা ধম্মং সুণন্তো পসন্নমানসো সত্থারং একং ভিক্খুং খিপ্পাভিঞ্ঞানং অগ্গট্ঠানে ঠপেন্তং দিস্ৰা তং ঠানং পত্তুকামো সত্তাহং বুদ্ধপ্পমুখস্স ভিক্খুসঙ্ঘস্স মহাদানং দত্ৰা সত্তাহস্স অচ্চযেন ভগৰতো পাদমূলে নিপন্নো ‘‘ভগৰা, ভন্তে, ইতো সত্তমে দিৰসে যং ভিক্খুং খিপ্পাভিঞ্ঞানং অগ্গট্ঠানে ঠপেসি, সো ৰিয অহম্পি অনাগতে একস্স বুদ্ধস্স সাসনে খিপ্পাভিঞ্ঞানং অগ্গো ভৰেয্য’’ন্তি পত্থনং অকাসি. ভগৰা অনাগতংসঞাণেন ওলোকেত্ৰা সমিজ্ঝনভাৰং ঞত্ৰা ‘‘অনাগতে গোতমস্স ভগৰতো সাসনে পব্বজিত্ৰা খিপ্পাভিঞ্ঞানং অগ্গো ভৰিস্সতী’’তি ব্যাকাসি. সো যাৰতাযুকং পুঞ্ঞানি কত্ৰা ততো চুতো দেৰলোকে নিব্বত্তো তত্থ ছ কামাৰচরসম্পত্তিযো অনুভৰিত্ৰা পুন মনুস্সেসু চক্কৰত্তিআদিসম্পত্তিযো অনেককপ্পকোটিসতেসু অনুভৰিত্ৰা কস্সপস্স ভগৰতো কালে একস্মিং কুলে নিব্বত্তো, ভগৰতি পরিনিব্বুতে পব্বজিতো যদা সাসনে ওসক্কমানে সত্ত ভিক্খূ চতুন্নং পরিসানং অজ্ঝাচারং দিস্ৰা সংৰেগপ্পত্তা অরঞ্ঞং পৰিসিত্ৰা ‘‘যাৰ সাসনস্স অন্তরধানং ন হোতি, তাৰ অত্তনো পতিট্ঠং করিস্সামা’’তি সুৰণ্ণচেতিযং ৰন্দিত্ৰা তত্থ অরঞ্ঞে একং পব্বতং দিস্ৰা ‘‘জীৰিতসালযা নিৰত্তন্তু, নিরালযা ইমং পব্বতং অভিরুহন্তূ’’তি নিস্সেণিং বন্ধিত্ৰা সব্বে তং পব্বতং অভিরুয্হ নিস্সেণিং পাতেত্ৰা সমণধম্মং করিংসু. তেসু সঙ্ঘত্থেরো একরত্তাতিক্কমেন অরহত্তং পাপুণি. সো অনোতত্তদহে নাগলতাদন্তকট্ঠং খাদিত্ৰা মুখং ধোৰিত্ৰা উত্তরকুরুতো পিণ্ডপাতং আহরিত্ৰা তে ভিক্খূ আহ – ‘‘আৰুসো, ইমং পিণ্ডপাতং ভুঞ্জথা’’তি. তে আহংসু – ‘‘কিং, ভন্তে, অম্হেহি এৰং কতিকা কতা ‘যো পঠমং অরহত্তং পাপুণাতি, তেনাভতং পিণ্ডপাতং অৰসেসা পরিভুঞ্জন্তূ’’’তি? ‘‘নো হেতং, আৰুসো’’তি. ‘‘তেন হি সচে মযম্পি তুম্হে ৰিয ৰিসেসং নিব্বত্তেস্সাম, সযং আহরিত্ৰা ভুঞ্জিস্সামা’’তি ন ইচ্ছিংসু.
দুতিযদিৰসে দুতিযত্থেরো অনাগামী হুত্ৰা তথেৰ পিণ্ডপাতং আহরিত্ৰা ইতরে নিমন্তেসি. তে এৰমাহংসু – ‘‘কিং পনাৰুসো, কতিকা কতা, ‘মহাথেরেন আভতং পিণ্ডপাতং অভুঞ্জিত্ৰা অনুথেরেন আভতং ভুঞ্জিস্সামা’’’তি? ‘‘নো হেতং, আৰুসো’’তি. ‘‘এৰং সন্তে তুম্হে ৰিয মযম্পি ৰিসেসং নিব্বত্তেত্ৰা অত্তনো অত্তনো পুরিসকারেন ভুঞ্জিতুং সক্কোন্তা ভুঞ্জিস্সামা’’তি ন ইচ্ছিংসু. তেসু অরহত্তপ্পত্তত্থেরো পরিনিব্বাযি, দুতিযো অনাগামী ব্রহ্মলোকে নিব্বত্তি, ইতরে পঞ্চ ৰিসেসং নিব্বত্তেতুং অসক্কোন্তা সুস্সিত্ৰা সত্তমে দিৰসে কালং কত্ৰা দেৰলোকে নিব্বত্তিংসু. তত্থ দিব্বসুখং অনুভৰিত্ৰা ইমস্মিং বুদ্ধুপ্পাদে ততো চৰিত্ৰা মনুস্সেসু নিব্বত্তিংসু. তেসু একো পুক্কুসাতি রাজা অহোসি, একো গন্ধাররট্ঠে তক্কসিলাযং কুমারকস্সপো, একো বাহিযো দারুচীরিযো, একো দব্বো মল্লপুত্তো, একো সভিযো পরিব্বাজকোতি. তেসু অযং বাহিযো দারুচীরিযো সুপ্পারকপট্টনে ৰাণিজকুলে নিব্বত্তো ৰাণিজকম্মে নিপ্ফত্তিং গতো মহদ্ধনো মহাভোগো, সো সুৰণ্ণভূমিং গচ্ছন্তেহি ৰাণিজেহি সদ্ধিং নাৰমারুয্হ ৰিদেসং গচ্ছন্তো কতিপাহং গন্ত্ৰা ভিন্নায নাৰায সেসেসু মচ্ছকচ্ছপভক্খেসু জাতেসু একোযেৰ অৰসিট্ঠো একং ফলকং গহেত্ৰা ৰাযমন্তো সত্তমে দিৰসে সুপ্পারকপট্টনতীরং ওক্কমি. তস্স নিৰাসনপারুপনং নত্থি, সো অঞ্ঞং কিঞ্চি অপস্সন্তো সুক্খকট্ঠদণ্ডকে ৰাকেহি পলিৰেঠেত্ৰা নিৰাসেত্ৰা পারুপিত্ৰা চ দেৰকুলতো কপালং গহেত্ৰা সুপ্পারকপট্টনং অগমাসি. মনুস্সা তং দিস্ৰা যাগুভত্তাদীনি দত্ৰা ‘‘অযং একো অরহা’’তি সম্ভাৰেসুং. সো ৰত্থেসু উপনীতেসু ‘‘সচাহং নিৰাসেমি, পারুপামি ৰা, লাভসক্কারো মে পরিহাযিস্সতী’’তি তানি পটিক্খিপিত্ৰা দারুচীরানেৰ পরিহরি.
অথস্স ‘‘অরহা, অরহা’’তি বহূহি সম্ভাৰিযমানস্স এৰং চেতসো পরিৰিতক্কো উদপাদি ‘‘যে কেচি লোকে অরহন্তো ৰা অরহত্তমগ্গং ৰা সমাপন্না, অহং তেসং অঞ্ঞতরো’’তি সো তেন নিযামেন কুহনকম্মেন জীৰিকং কপ্পেতি.
কস্সপদসবলস্স সাসনে সত্তসু জনেসু পব্বতং আরুয্হ সমণধম্মং করোন্তেসু একো অনাগামী হুত্ৰা সুদ্ধাৰাসব্রহ্মলোকে নিব্বত্তিত্ৰা অত্তনো ব্রহ্মসম্পত্তিং ওলোকেন্তো আগতট্ঠানং আৰজ্জেন্তো পব্বতমারুয্হ সমণধম্মং করণট্ঠানং দিস্ৰা সেসানং নিব্বত্তনট্ঠানং আৰজ্জেন্তো একস্স পরিনিব্বুতভাৰং ইতরেসঞ্চ পঞ্চন্নং কামাৰচরদেৰলোকে নিব্বত্তভাৰং ঞত্ৰা তে কালানুকালং আৰজ্জেসি ‘‘ইমস্মিং পন কালে কহং নু খো তে’’তি আৰজ্জেন্তো দারুচীরিযং সুপ্পারকপট্টনং নিস্সায কুহনকম্মেন জীৰিতং কপ্পেন্তং দিস্ৰা ‘‘নট্ঠো ৰতাযং বালো, পুব্বে সমণধম্মং করোন্তো অতিউক্কট্ঠভাৰেন অরহতাপি আভতং পিণ্ডপাতং অপরিভুঞ্জিত্ৰা ইদানি উদরহেতু অনারহাৰ সমানো অরহত্তং পটিজানিত্ৰা লোকং ৰঞ্চেন্তো ৰিচরতি, দসবলস্স উপ্পন্নভাৰং ন জানাতি, গচ্ছামি নং সংৰেজেত্ৰা বুদ্ধুপ্পাদং জানাপেস্সামী’’তি খণেনেৰ ব্রহ্মলোকতো ওতরিত্ৰা সুপ্পারকপট্টনে রত্তিভাগসমনন্তরে দারুচীরিযস্স সম্মুখে পাতুরহোসি. সো অত্তনো ৰসনট্ঠানে ওভাসং দিস্ৰা বহি নিক্খমিত্ৰা মহাব্রহ্মানং দিস্ৰা অঞ্জলিং পগ্গয্হ ‘‘কে তুম্হে’’তি পুচ্ছি. ‘‘অহং তুম্হাকং পোরাণকসহাযো অনাগামিফলং পত্ৰা ব্রহ্মলোকে নিব্বত্তো, অম্হাকং সব্বজেট্ঠকো অরহা হুত্ৰা পরিনিব্বুতো, তুম্হে পন পঞ্চজনা দেৰলোকে নিব্বত্তা. স্ৰাহং দানি তং ইমস্মিং ঠানে কুহনকম্মেন জীৰিকং কপ্পেন্তং দিস্ৰা দমিতুং আগতো’’তি ৰত্ৰা ইদং কারণং আহ – ‘‘নেৰ খো ত্ৰং, বাহিয, অরহা নাপি অরহত্তমগ্গং ৰা সমাপন্নো, সাপি তে পটিপদা নত্থি, যায ত্ৰং অরহা ৰা অস্স অরহত্তমগ্গং ৰা সমাপন্নো’’তি. অথস্স সত্থু উপ্পন্নভাৰং সাৰত্থিযং ৰসনভাৰঞ্চ আচিক্খিত্ৰা ‘‘সত্থু সন্তিকং গচ্ছা’’তি তং উয্যোজেত্ৰা ব্রহ্মলোকমেৰ অগমাসি.
বাহিযো পন আকাসে ঠত্ৰা কথেন্তং মহাব্রহ্মানং ওলোকেত্ৰা চিন্তেসি – ‘‘অহো ভারিযং কম্মং মযা কতং, অনরহং অরহা অহন্তি চিন্তেসিং, অযঞ্চ মং ‘ন ত্ৰং অরহা, নাপি অরহত্তমগ্গং ৰা সমাপন্নাসী’তি ৰদতি, অত্থি নু খো লোকে অঞ্ঞো অরহা’’তি. অথ নং পুচ্ছি – ‘‘অথ কে চরহি সদেৰকে লোকে অরহন্তো ৰা অরহত্তমগ্গং ৰা সমাপন্না’’তি. অথস্স দেৰতা আচিক্খি – ‘‘অত্থি, বাহিয, উত্তরেসু জনপদেসু সাৰত্থি নাম নগরং, তত্থ সো ভগৰা এতরহি ৰিহরতি অরহং সম্মাসম্বুদ্ধো. সো হি, বাহিয, ভগৰা অরহা চেৰ অরহত্তায চ ধম্মং দেসেসী’’তি. বাহিযো রত্তিভাগে দেৰতায কথং সুত্ৰা সংৰিগ্গমানসো তংখণংযেৰ সুপ্পারকা নিক্খমিত্ৰা একরত্তিৰাসেন সাৰত্থিং অগমাসি, গচ্ছন্তো চ পন দেৰতানুভাৰেন বুদ্ধানুভাৰেন চ ৰীসযোজনসতিকং মগ্গং অতিক্কমিত্ৰা সাৰত্থিং অনুপ্পত্তো, তস্মিং খণে সত্থা সাৰত্থিযং পিণ্ডায পৰিট্ঠো হোতি. সো জেতৰনং পৰিসিত্ৰা অব্ভোকাসে চঙ্কমন্তে সম্বহুলে ভিক্খূ পুচ্ছি – ‘‘কুহিং এতরহি সত্থা’’তি? ভিক্খূ ‘‘সাৰত্থিযং পিণ্ডায পৰিট্ঠো’’তি ৰত্ৰা ‘‘ত্ৰং পন কুতো আগতোসী’’তি পুচ্ছিংসু. ‘‘সুপ্পারকা আগতোম্হী’’তি. ‘‘কদা নিক্খন্তোসী’’তি? ‘‘হিয্যো সাযন্হসমযে নিক্খন্তোম্হী’’তি. ‘‘দূরতোপি আগতো, নিসীদ তাৰ পাদে ধোৰিত্ৰা তেলেন মক্খেত্ৰা থোকং ৰিস্সমাহি, আগতকালে সত্থারং দক্খিস্সতী’’তি আহংসু. ‘‘অহং, ভন্তে, সত্থু ৰা অত্তনো ৰা জীৰিতন্তরাযং ন জানামি, কত্থচি অট্ঠত্ৰা অনিসীদিত্ৰা একরত্তেনেৰ ৰীসযোজনসতিকং মগ্গং আগতো, সত্থারং পস্সিত্ৰাৰ ৰিস্সমিস্সামী’’তি আহ. সো এৰং ৰত্ৰা তরমানরূপো সাৰত্থিং পৰিসিত্ৰা ভগৰন্তং অনোপমায বুদ্ধসিরিযা চরন্তং দিস্ৰা ‘‘চিরস্সং ৰত মে গোতমো সম্মাসম্বুদ্ধো দিট্ঠো’’তি দিট্ঠট্ঠানতো পট্ঠায ওনতসরীরো গন্ত্ৰা অন্তরৰীথিযং পঞ্চপতিট্ঠিতেন ৰন্দিত্ৰা গোপ্ফকেসু দল়্হং গহেত্ৰা এৰমাহ – ‘‘দেসেতু, ভন্তে ভগৰা, ধম্মং, দেসেতু সুগতো ধম্মং, যং মমস্স দীঘরত্তং হিতায সুখাযা’’তি. অথ নং সত্থা ‘‘অকালো খো তাৰ, বাহিয, অন্তরঘরং পৰিট্ঠম্হা পিণ্ডাযা’’তি পটিক্খিপি.
তং সুত্ৰা বাহিযো, ‘‘ভন্তে, সংসারে সংসরন্তেন কবল়ীকারাহারো ন অলদ্ধপুব্বো, তুম্হাকং ৰা ময্হং ৰা জীৰিতন্তরাযং ন জানামি, দেসেতু মে, ভন্তে ভগৰা, ধম্মং, দেসেতু সুগতো ধম্ম’’ন্তি পুন যাচি. সত্থা দুতিযম্পি তথেৰ পটিক্খিপি. এৰং কিরস্স অহোসি – ‘‘ইমস্স দিট্ঠকালতো পট্ঠায সকলসরীরং পীতিযা নিরন্তরং অজ্ঝোত্থটং হোতি, বলৰপীতিৰেগো ধম্মং সুত্ৰাপি ন সক্খিস্সতি পটিৰিজ্ঝিতুং, মজ্ঝত্তুপেক্খায তাৰ তিট্ঠতু, একরত্তেনেৰ ৰীসযোজনসতিকং মগ্গং আগতস্সপি চস্স দরথো বলৰা সোপি তাৰ পটিপ্পস্সম্ভতূ’’তি. তস্মা দ্ৰিক্খত্তুং পটিক্খিপিত্ৰা ততিযং যাচিতো অন্তরৰীথিযং ঠিতোৰ ‘‘তস্মাতিহ তে, বাহিয, এৰং সিক্খিতব্বং, দিট্ঠে দিট্ঠমত্তং ভৰিস্সতী’’তিআদিনা (উদা. ১০) নযেন অনেকপরিযাযেন ধম্মং দেসেসি. সো সত্থু ধম্মং সুণন্তোযেৰ সব্বাসৰে খেপেত্ৰা সহ পটিসম্ভিদাহি অরহত্তং পাপুণি.
১৭৮. সো অরহত্তং পত্তক্খণেযেৰ পুব্বকম্মং সরিত্ৰা সঞ্জাতসোমনস্সো পুব্বচরিতাপদানং পকাসেন্তো ইতো সতসহস্সম্হীতিআদিমাহ. তং হেট্ঠা ৰুত্তনযত্তা উত্তানত্থমেৰ. অনুত্তানপদৰণ্ণনমেৰ করিস্সাম.
১৮১. হসনং পচ্চৰেক্খণন্তি পরিপুণ্ণসোমনস্সজাতং পচ্চৰেক্খণং, কোমারৰণ্ণং অতিকোমলন্তি অত্থো.
১৮২. হেমযঞ্ঞোপচিতঙ্গন্তি সুৰণ্ণসুত্তযঞ্ঞোপচিতসুত্তঅৰযৰং সরীরং দেহন্তি অত্থো. পলম্ববিম্বতম্বোট্ঠন্তি ওলম্বিতবিম্বফলসদিসং রত্তৰণ্ণং ওট্ঠদ্ৰযসমন্নাগতন্তি অত্থো. সেততিণ্হসমং দিজন্তি সুনিসিততিখিণঅযলোহঘংসনেন ঘংসিত্ৰা সমং কতং ৰিয সমদন্তন্তি অত্থো.
১৮৩. পীতিসম্ফুল্লিতাননন্তি পীতিযা সুট্ঠু ফুল্লিতং ৰিকসিতং আননং মুখং আদাসতলসদিসমুখৰন্তন্তি অত্থো.
১৮৪. খিপ্পাভিঞ্ঞস্স ভিক্খুনোতি খিপ্পং দেসনায সমুগ্ঘাটিতক্খণেযেৰ অভিৰিসেসেন ঞাতুং সমত্থস্স ভিক্খুনোতি অত্থো.
১৮৬. সগ্গং অগং সভৰনং যথাতি অত্তনো গেহং ৰিয সগ্গং লোকং অগমাসিন্তি অত্থো.
১৯৬. ন ত্ৰং উপাযমগ্গঞ্ঞূতি ত্ৰং নিব্বানাধিগমূপাযভূতমগ্গঞ্ঞূ ন অহোসীতি অত্থো.
২০০. সত্থুনো সদা জিনন্তি সদা সব্বকালং জিনং জিনন্তো পরাজিতকোপো সত্থুনো সম্মাসম্বুদ্ধস্স ৰিমলাননং আদাসতলসদিসমুখং পস্সিস্সামি পস্সিতুং নিক্খমামীতি যোজনা. দিজে অপুচ্ছিং কুহিং লোকনন্দনোতি কুহিং ঠানে লোকপসাদকরো সত্থাতি দিজে ব্রাহ্মণে অহং ভিক্খূ অপুচ্ছিন্তি অত্থো.
২০১. সসোৰ খিপ্পং মুনিদস্সনুস্সুকোতি মুনিদস্সনে তথাগতদস্সনে উস্সুকো উস্সাহজাতো সসো ইৰ খিপ্পং পাপুণাতীতি অত্থো.
২০২. তুৰটং গন্ত্ৰাতি সীঘং গন্ত্ৰা. পিণ্ডত্থং অপিহাগিধন্তি পিণ্ডপাতং পটিচ্চ অপিহং অপগতপিহং অগিধং নিত্তণ্হং.
২০৩. অলোলক্খন্তি ইতো চিতো চ অনোলোকযমানং উত্তমে সাৰত্থিনগরে পিণ্ডায ৰিচরন্তং অদক্খিন্তি সম্বন্ধো. সিরীনিলযসঙ্কাসন্তি সিরিযা লক্খণানুব্যঞ্জনসোভায নিলযং সঙ্কাসং জলমানতোরণসদিসং. রৰিদিত্তিহরাননন্তি ৰিজ্জোতমানসূরিযমণ্ডলং ৰিয ৰিজ্জোতমানমুখমণ্ডলং.
২০৪. কুপথে ৰিপ্পনট্ঠস্সাতি কুচ্ছিতপথে সোপদ্দৰমগ্গে মূল়্হস্স মিচ্ছাপটিপন্নস্স মে সরণং হোহি পতিট্ঠা হোহি. গোতমাতি ভগৰন্তং গোত্তেন আলপতি.
২১৮. ন তত্থ সুক্কা জোতন্তীতি সুক্কপভাসম্পন্না জোতমানওসধিতারকাদযো ন জোতন্তি নপ্পভাসন্তি. সেসং উত্তানত্থমেৰ. সো এৰং পুব্বচরিতাপদানং পকাসেত্ৰা তাৰদেৰ চ ভগৰন্তং পব্বজ্জং যাচি. ‘‘পরিপুণ্ণং তে পত্তচীৰর’’ন্তি চ পুট্ঠো ‘‘ন পরিপুণ্ণ’’ন্তি আহ. অথ নং সত্থা ‘‘তেন হি পত্তচীৰরং পরিযেসাহী’’তি ৰত্ৰা পক্কামি. সো কির ৰীসতিৰস্সসহস্সানি সমণধম্মং করোন্তো ‘‘ভিক্খুনা নাম অত্তনা পচ্চযে লভিত্ৰা অঞ্ঞং অনোলোকেত্ৰা সযমেৰ পরিভুঞ্জিতুং ৰট্টতী’’তি ৰত্ৰা একভিক্খুস্সাপি পত্তেন ৰা চীৰরেন ৰা সঙ্গহং নাকাসি, ‘‘ন তেনস্স ইদ্ধিমযং পত্তচীৰরং উপ্পজ্জিস্সতী’’তি ঞত্ৰা ভগৰা এহিভিক্খুভাৰেন পব্বজ্জং নাদাসি. তম্পি পত্তচীৰরং পরিযেসমানমেৰ সঙ্কারট্ঠানতো চোল়ক্খণ্ডানি সংকড্ঢেন্তং পুব্বৰেরিকো অমনুস্সো একিস্সা তরুণৰচ্ছায গাৰিযা সরীরে অধিমুচ্চিত্ৰা ৰামঊরুম্হি পহরিত্ৰা জীৰিতক্খযং পাপেসি. সত্থা পিণ্ডায চরিত্ৰা কতভত্তকিচ্চো সম্বহুলেহি ভিক্খূহি সদ্ধিং নিক্খমন্তো বাহিযস্স সরীরং সঙ্কারট্ঠানে পতিতং দিস্ৰা ‘‘গণ্হথ, ভিক্খৰে, এতং বাহিযং দারুচীরিযন্তি একস্মিং গেহদ্ৰারে ঠত্ৰা মঞ্চকং আহরাপেত্ৰা ইমং সরীরং নগরদ্ৰারতো নীহরিত্ৰা ঝাপেত্ৰা ধাতুযো গহেত্ৰা থূপং করোথা’’তি ভিক্খূ আণাপেসি.
তে ভিক্খূ ধাতুং মহাপথে থূপং কারেত্ৰা সত্থারং উপসঙ্কমিত্ৰা অত্তনো কতকম্মং আরোচেসুং. ততো সঙ্ঘমজ্ঝে কথা উদপাদি – ‘‘তথাগতো ভিক্খুসঙ্ঘেন সরীরঝাপনকিচ্চং কারেসি, ধাতুযো চ গাহাপেত্ৰা চেতিযং কারাপেসি, কতরমগ্গো নু খো তেন সমধিগতো, সামণেরো নু খো সো, ভিক্খু নু খো’’তি. সত্থা তং অট্ঠুপ্পত্তিং কত্ৰা ‘‘পতিট্ঠিতো, ভিক্খৰে, বাহিযো দারুচীরিযো অরহত্তো’’তি উপরি ধম্মদেসনং ৰড্ঢেতি. তস্স পরিনিব্বুতভাৰঞ্চ আচিক্খিত্ৰা ‘‘এতদগ্গং, ভিক্খৰে, মম সাৰকানং ভিক্খূনং খিপ্পাভিঞ্ঞানং যদিদং বাহিযো দারুচীরিযো’’তি (অ. নি. ১.২০৯, ২১৬) এতদগ্গে ঠপেসি.
অথ নং ভিক্খূ পুচ্ছিংসু – ‘‘তুম্হে, ভন্তে, ‘বাহিযো দারুচীরিযো অরহত্তং পত্তো’তি ৰদেথ, কদা সো অরহত্তং পত্তো’’তি? ‘‘মম ধম্মং সুতকালে, ভিক্খৰে’’তি. ‘‘কদা পনস্স, ভন্তে, তুম্হেহি ধম্মো কথিতো’’তি? ‘‘ভিক্খায চরন্তেন অন্তরৰীথিযং ঠিতেনা’’তি. ‘‘অপ্পমত্তকো, ভন্তে, তুম্হেহি অন্তরৰীথিযং ঠত্ৰা কথিতধম্মো; কথং সো তাৰত্তকেন ৰিসেসং নিব্বত্তেসী’’তি? অথ নে সত্থা, ‘‘ভিক্খৰে, মম ধম্মং ‘অপ্পং’ ৰা ‘বহুং ৰা’তি মা চিন্তযিত্থ. অনেকানিপি হি অনত্থপদসংহিতানি গাথাসহস্সানি ন সেয্যো, অত্থনিস্সিতং পন একম্পি গাথাপদং সেয্যো’’তি ৰত্ৰা অনুসন্ধিং ঘটেত্ৰা ধম্মং দেসেন্তো ইমং গাথমাহ –
‘‘সহস্সমপি চে গাথা, অনত্থপদসংহিতা;
একং গাথাপদং সেয্যো, যং সুত্ৰা উপসম্মতী’’তি. (ধ. প. ১০১) –
দেসনাপরিযোসানে চতুরাসীতিযা পাণসহস্সানং ধম্মাভিসমযো অহোসীতি.
বাহিযত্থেরঅপদানৰণ্ণনা সমত্তা.