২. ৰক্কলিত্থেরঅপদানৰণ্ণনা
দুতিযাপদানে ইতো সতসহস্সম্হীতিআদিকং আযস্মতো ৰক্কলিত্থেরস্স অপদানং. অযম্পি থেরো পুরিমজিনৰরেসু কতাধিকারো তত্থ তত্থ ভৰে ৰিৰট্টূপনিস্সযানি পুঞ্ঞানি উপচিনন্তো পদুমুত্তরস্স ভগৰতো কালে হংসৰতীনগরে কুলগেহে নিব্বত্তো ৰিঞ্ঞুতং পত্তো সত্থু সন্তিকং গচ্ছন্তেহি উপাসকেহি সদ্ধিং ৰিহারং গন্ত্ৰা পরিসপরিযন্তে ঠিতো ধম্মং সুণন্তো সত্থারা একং ভিক্খুং সদ্ধাধিমুত্তানং অগ্গট্ঠানে ঠপিতং দিস্ৰা সযম্পি তং ঠানন্তরং পত্থেন্তো সত্তাহং বুদ্ধপ্পমুখস্স ভিক্খুসঙ্ঘস্স মহাদানং দত্ৰা পণিধানং অকাসি. সত্থা তস্স অনন্তরাযং দিস্ৰা ব্যাকরি.
সো যাৰজীৰং কুসলং কত্ৰা দেৰমনুস্সেসু সংসরন্তো অম্হাকং ভগৰতো কালে সাৰত্থিযং ব্রাহ্মণকুলে নিব্বত্তি, তস্স ৰক্কলীতি নামং করিংসু. তত্থ কলীতি অপরাধতিলকাল়কাদিদোসস্স অধিৰচনং. নিদ্ধন্তসুৰণ্ণপিণ্ডসদিসতায অপগতো ব্যপগতো কলি দোসো অস্সাতি ৰ-কারাগমং কত্ৰা ৰক্কলীতি ৰুচ্চতি. সো ৰুদ্ধিপ্পত্তো তযো ৰেদে উগ্গণ্হিত্ৰা ব্রাহ্মণসিপ্পেসু নিপ্ফত্তিং গতো, সত্থারং দিস্ৰা রূপকাযসম্পত্তিদস্সনেন অতিত্তো সত্থারা সদ্ধিংযেৰ ৰিচরতি. ‘‘অগারমজ্ঝে ৰসন্তো নিচ্চকালং সত্থু দস্সনং ন লভিস্সামী’’তি সত্থু সন্তিকে পব্বজিত্ৰা ঠপেত্ৰা ভোজনকালং সরীরকিচ্চকালঞ্চ সেসকালে যত্থ ঠিতেন সক্কা দসবলং পস্সিতুং, তত্থ ঠিতো অঞ্ঞং কিচ্চং পহায ভগৰন্তং ওলোকেন্তোযেৰ ৰিহরতি. সত্থা তস্স ঞাণপরিপাকং আগমেন্তো বহুকালং তস্মিং রূপদস্সনেনেৰ ৰিচরন্তে কিঞ্চি অৰত্ৰা পুনেকদিৰসং – ‘‘কিং তে, ৰক্কলি, ইমিনা পূতিকাযেন দিট্ঠেন? যো খো, ৰক্কলি, ধম্মং পস্সতি, সো মং পস্সতি; যো মং পস্সতি, সো ধম্মং পস্সতি. ধম্মঞ্হি, ৰক্কলি, পস্সন্তো মং পস্সতী’’তি (সং. নি. ৩.৮৭) আহ. সত্থরি এৰং ৰদন্তেপি থেরো সত্থু দস্সনং পহায অঞ্ঞত্থ গন্তুং ন সক্কোতি. ততো সত্থা, ‘‘নাযং ভিক্খু সংৰেগং অলভিত্ৰা বুজ্ঝিস্সতী’’তি ৰস্সূপনাযিকদিৰসে – ‘‘অপেহি, ৰক্কলী’’তি থেরং পণামেসি. সো সত্থারা পণামিতো সত্থু সম্মুখে ঠাতুং অসক্কোন্তো – ‘‘কিং ময্হং জীৰিতেন, যোহং সত্থারং দট্ঠুং ন লভামী’’তি গিজ্ঝকূটে পব্বতে পপাতট্ঠানং অভিরুহি? সত্থা তস্স তং পৰত্তিং ঞত্ৰা – ‘‘অযং ভিক্খু মম সন্তিকা অস্সাসং অলভন্তো মগ্গফলানং উপনিস্সযং নাসেয্যা’’তি অত্তানং দস্সেত্ৰা ওভাসং ৰিস্সজ্জেন্তো –
‘‘পামোজ্জবহুলো ভিক্খু, পসন্নো বুদ্ধসাসনে;
অধিগচ্ছে পদং সন্তং, সঙ্খারূপসমং সুখ’’ন্তি. (ধ. প. ৩৮১) –
গাথং ৰত্ৰা ‘‘এহি, ৰক্কলী’’তি (ধ. প. অট্ঠ. ২.৩৮১) হত্থং পসারেসি. থেরো ‘‘দসবলো মে দিট্ঠো, ‘এহী’তি অৰ্হাযনম্পি লদ্ধ’’ন্তি বলৰপীতিসোমনস্সং উপ্পাদেত্ৰা ‘‘কুতো গচ্ছামী’’তি অত্তনো গমনভাৰং অজানিত্ৰাৰ সত্থু সম্মুখে আকাসে পক্খন্দিত্ৰা পঠমেন পাদেন পব্বতে ঠিতোযেৰ সত্থারা ৰুত্তগাথাযো আৰজ্জেন্তো আকাসেযেৰ পীতিং ৰিক্খম্ভেত্ৰা সহ পটিসম্ভিদাহি অরহত্তং পাপুণীতি অঙ্গুত্তরট্ঠকথাযং (অ. নি. অট্ঠ. ১.১.২০৮) ধম্মপদৰণ্ণনাযঞ্চ (ধ. প. অট্ঠ. ২.৩৮১ ৰক্কলিত্থেরৰত্থু) আগতং.
ইধ পন এৰং ৰেদিতব্বং – ‘‘কিং তে, ৰক্কলী’’তিআদিনা সত্থারা ওৰদিতো গিজ্ঝকূটে ৰিহরন্তো ৰিপস্সনং পট্ঠপেসি, তস্স সদ্ধায বলৰভাৰতো এৰ ৰিপস্সনা ৰীথিং ন ওতরতি? ভগৰা তং ঞত্ৰা কম্মট্ঠানং সোধেত্ৰা অদাসি. সো পুন ৰিপস্সনং মত্থকং পাপেতুং নাসক্খিযেৰ. অথস্স আহারৰেকল্লেন ৰাতাবাধো উপ্পজ্জি, তং ৰাতাবাধেন পীল়িযমানং ঞত্ৰা ভগৰা তত্থ গন্ত্ৰা পুচ্ছন্তো –
‘‘ৰাতরোগাভিনীতো ত্ৰং, ৰিহরং কাননে ৰনে;
পৰিদ্ধগোচরে লূখে, কথং ভিক্খু করিস্সসী’’তি. (থেরগা. ৩৫০) –
আহ. তং সুত্ৰা থেরো –
‘‘পীতিসুখেন ৰিপুলেন, ফরমানো সমুস্সযং;
লূখম্পি অভিসম্ভোন্তো, ৰিহরিস্সামি কাননে.
‘‘ভাৰেন্তো সতিপট্ঠানে, ইন্দ্রিযানি বলানি চ;
বোজ্ঝঙ্গানি চ ভাৰেন্তো, ৰিহরিস্সামি কাননে.
‘‘আরদ্ধৰীরিযে পহিতত্তে, নিচ্চং দল়্হপরক্কমে;
সমগ্গে সহিতে দিস্ৰা, ৰিহরিস্সামি কাননে.
‘‘অনুস্সরন্তো সম্বুদ্ধং, অগ্গং দন্তং সমাহিতং;
অতন্দিতো রত্তিন্দিৰং, ৰিহরিস্সামি কাননে’’তি. (থেরগা. ৩৫১-৩৫৪) –
চতস্সো গাথাযো অভাসি. তাসং অত্থো থেরগাথাৰণ্ণনাযং (থেরগা. অট্ঠ. ২.৩৫১-৩৫৪) ৰুত্তোযেৰ. এৰং থেরো ৰিপস্সনং উস্সুক্কাপেত্ৰা অরহত্তং পাপুণি.
২৮. সো অরহত্তং পত্ৰা অত্তনো পুব্বকম্মং সরিত্ৰা সোমনস্সজাতো পুব্বচরিতাপদানং পকাসেন্তো ইতো সতসহস্সম্হীতিআদিমাহ. তত্থ ইতোতি ককুসন্ধাদীনং উপ্পন্নভদ্দকপ্পতো হেট্ঠা কপ্পসতসহস্সমত্থকেতি অত্থো.
২৯. পদুমাকারৰদনোতি সুপুপ্ফিতপদুমসস্সিরীকমুখো. পদুমপত্তক্খোতি সেতপদুমপুপ্ফপণ্ণসদিসঅক্খীতি অত্থো.
৩০. পদুমুত্তরগন্ধোৰাতি পদুমগন্ধমুখোতি অত্থো.
৩১. অন্ধানং নযনূপমোতি চক্খুৰিরহিতানং সত্তানং নযনসদিসো, ধম্মদেসনায সব্বসত্তানং পঞ্ঞাচক্খাদিচক্খুদাযকোতি অত্থো. সন্তৰেসোতি সন্তসভাৰো সন্তইরিযাপথো. গুণনিধীতি গুণানং নিধি, সব্বগুণগণানং নিধানট্ঠানভূতোতি অত্থো. করুণামতিআকরোতি সাধূনং চিত্তকম্পনসঙ্খাতায করুণায চ অত্থানত্থমিননপরিচ্ছিন্নমতিযা চ আকরো আধারভূতো.
৩২. ব্রহ্মাসুরসুরচ্চিতোতি ব্রহ্মেহি চ অসুরেহি চ দেৰেহি চ অচ্চিতো পূজিতোতি অত্থো.
৩৩. মধুরেন রুতেন চাতি করৰীকরুতমধুরেন সদ্দেন সকলং জনং রঞ্জযন্তীতি সম্বন্ধো. সন্থৰী সাৰকং সকন্তি অত্তনো সাৰকং মধুরধম্মদেসনায সন্থৰী, থুতিং অকাসীতি অত্থো.
৩৪. সদ্ধাধিমুত্তোতি সদ্দহনসদ্ধায সাসনে অধিমুত্তো পতিট্ঠিতোতি অত্থো. মম দস্সনলালসোতি ময্হং দস্সনে ব্যাৰটো তপ্পরো.
৩৫. তং ঠানমভিরোচযিন্তি তং সদ্ধাধিমুত্তট্ঠানন্তরং অভিরোচযিং, ইচ্ছিং পত্থেসিন্তি অত্থো.
৪০. পীতমট্ঠনিৰাসনন্তি সিলিট্ঠসুৰণ্ণৰণ্ণৰত্থে নিৰত্থন্তি অত্থো. হেমযঞ্ঞোপচিতঙ্গন্তি সুৰণ্ণপামঙ্গলগ্গিতগত্তন্তি অত্থো.
৪৭-৪৮. নোনীতসুখুমালং মন্তি নৰনীতমিৰ মুদুতলুণহত্থপাদং. জাতপল্লৰকোমলন্তি অসোকপল্লৰপত্তকোমলমিৰ মুদুকন্তি অত্থো. পিসাচীভযতজ্জিতাতি তদা এৰংভূতং কুমারং মং অঞ্ঞা পিসাচী একা রক্খসী ভযেন তজ্জেসি ভিংসাপেসীতি অত্থো. তদা মহেসিস্স সম্মাসম্বুদ্ধস্স পাদমূলে মং সাযেসুং নিপজ্জাপেসুং. দীনমানসা ভীতচিত্তা মম মাতাপিতরো ইমং দারকং তে দদাম, ইমস্স সরণং পতিট্ঠা হোতু নাথ নাযকাতি সম্বন্ধো.
৪৯. তদা পটিগ্গহি সো মন্তি সো ভগৰা তদা তস্মিং মম মাতুযা দিন্নকালে জালিনা জালযুত্তেন সঙ্খালকেন চক্কলক্খণাদীহি লক্খিতেন মুদুকোমলপাণিনা মুদুকেন ৰিসুদ্ধেন হত্থতলেন মং অগ্গহেসীতি অত্থো.
৫২. সব্বপারমিসম্ভূতন্তি সব্বেহি দানপারমিতাদীহি সম্ভূতং জাতং. নীলক্খিনযনং ৰরং পুঞ্ঞসম্ভারজং উত্তমনীলঅক্খিৰন্তং. সব্বসুভাকিণ্ণং সব্বেন সুভেন ৰণ্ণেন সণ্ঠানেন আকিণ্ণং গহনীভূতং রূপং ভগৰতো হত্থপাদসীসাদিরূপং দিস্ৰাতি অত্থো, তিত্তিং অপত্তো ৰিহরামি অহন্তি সম্বন্ধো.
৬১. তদা মং চরণন্তগোতি তস্মিং ময্হং অরহত্তং পত্তকালে সীলাদিপন্নরসন্নং চরণধম্মানং অন্তগো, পরিযোসানপ্পত্তো পরিপূরকারীতি অত্থো. ‘‘মরণন্তগো’’তিপি পাঠো. তস্স মরণস্স অন্তং নিব্বানং পত্তোতি অত্থো. সদ্ধাধিমুত্তানং অগ্গং পঞ্ঞপেসীতি সম্বন্ধো. অথ সত্থা ভিক্খুসঙ্ঘমজ্ঝে নিসিন্নো ‘‘এতদগ্গং, ভিক্খৰে, মম সাৰকানং সদ্ধাধিমুত্তানং যদিদং, ৰক্কলী’’তি (অ. নি. ১.১৯৮, ২০৮) মং এতদগ্গট্ঠানে ঠপেসীতি ৰুত্তং হোতি. সেসং সুৰিঞ্ঞেয্যমেৰাতি.
ৰক্কলিত্থেরঅপদানৰণ্ণনা সমত্তা.