৪. কুণ্ডধানৰগ্গো
১. কুণ্ডধানত্থেরঅপদানৰণ্ণনা
সত্তাহং পটিসল্লীনন্তিআদিকং আযস্মতো কুণ্ডধানত্থেরস্স অপদানং. অযম্পি পুরিমবুদ্ধেসু কতাধিকারো তত্থ তত্থ ভৰে ৰিৰট্টূপনিস্সযানি পুঞ্ঞানি উপচিনন্তো পদুমুত্তরস্স ভগৰতো কালে হংসৰতীনগরে কুলগেহে নিব্বত্তো ৰুত্তনযেন ভগৰন্তং উপসঙ্কমিত্ৰা ধম্মং সুণন্তো সত্থারং একং ভিক্খুং পঠমং সলাকং গণ্হন্তানং অগ্গট্ঠানে ঠপেন্তং দিস্ৰা তং ঠানন্তরং পত্থেত্ৰা তদনুরূপং পুঞ্ঞং করোন্তো ৰিচরি. সো একদিৰসং পদুমুত্তরস্স ভগৰতো নিরোধসমাপত্তিতো ৰুট্ঠায নিসিন্নস্স মনোসিলাচুণ্ণপিঞ্জরং মহন্তং কদলিফলকণ্ণিকং উপনেসি, তং ভগৰা পটিগ্গহেত্ৰা পরিভুঞ্জি. সো তেন পুঞ্ঞকম্মেন একাদসক্খত্তুং দেৰেসু দেৰরজ্জং কারেসি. চতুৰীসতিৰারে চ রাজা অহোসি চক্কৰত্তী.
সো এৰং অপরাপরং পুঞ্ঞানি কত্ৰা দেৰমনুস্সেসু সংসরন্তো কস্সপবুদ্ধকালে ভুম্মদেৰতা হুত্ৰা নিব্বত্তি. দীঘাযুকবুদ্ধানঞ্চ নাম ন অন্ৰদ্ধমাসিকো উপোসথো হোতি. তথা হি ৰিপস্সিস্স ভগৰতো ছব্বস্সন্তরে ছব্বস্সন্তরে উপোসথো অহোসি, কস্সপদসবলো পন ছট্ঠে ছট্ঠে মাসে পাতিমোক্খং ওসারেসি, তস্স পাতিমোক্খস্স ওসারণকালে দিসাৰাসিকা দ্ৰে সহাযকা ভিক্খূ ‘‘উপোসথং করিস্সামা’’তি গচ্ছন্তি. অযং ভুম্মদেৰতা চিন্তেসি – ‘‘ইমেসং দ্ৰিন্নং ভিক্খূনং মেত্তি অতিৰিয দল়্হা, কিং নু খো ভেদকে সতি ভিজ্জেয্য, ন ভিজ্জেয্যা’’তি. তেসং ওকাসং ওলোকযমানা তেসং অৰিদূরে গচ্ছতি.
অথেকো থেরো একস্স হত্থে পত্তচীৰরং দত্ৰা সরীরৰল়ঞ্জনত্থং উদকফাসুকট্ঠানং গন্ত্ৰা ধোতহত্থপাদো হুত্ৰা গুম্বসমীপতো নিক্খমতি. ভুম্মদেৰতা তস্স থেরস্স পচ্ছতো পচ্ছতো উত্তমরূপা ইত্থী হুত্ৰা কেসে ৰিধুনিত্ৰা সংৰিধায বন্ধন্তী ৰিয পিট্ঠিযং পংসুং পুঞ্ছমানা ৰিয সাটকং সংৰিধায নিৰাসযমানা ৰিয চ হুত্ৰা থেরস্স পদানুপদিকা হুত্ৰা গুম্বতো নিক্খন্তা. একমন্তে ঠিতো সহাযকত্থেরো তং কারণং দিস্ৰাৰ দোমনস্সজাতো ‘‘নট্ঠো দানি মে ইমিনা ভিক্খুনা সদ্ধিং দীঘরত্তানুগতো সিনেহো, সচাহং এৰংৰিধভাৰং জানেয্যং, এত্তকং কালং ইমিনা সদ্ধিং ৰিস্সাসং ন করেয্য’’ন্তি চিন্তেত্ৰা আগচ্ছন্তংযেৰ নং ‘‘গণ্হাহাৰুসো, তুয্হং পত্তচীৰরং, তাদিসেন পাপেন সদ্ধিং একমগ্গেন ন গচ্ছামী’’তি আহ. তং কথং সুত্ৰা তস্স লজ্জিভিক্খুনো হদযং তিখিণসত্তিং গহেত্ৰা ৰিদ্ধং ৰিয অহোসি. ততো নং আহ – ‘‘আৰুসো, কিন্নামেতং ৰদসি, অহং এত্তকং কালং দুক্কটমত্তম্পি আপত্তিং ন জানামি, ত্ৰং পন মং অজ্জ ‘পাপো’তি ৰদসি, কিং তে দিট্ঠন্তি, কিং অঞ্ঞেন দিট্ঠেন, কিং ত্ৰং এৰংৰিধেন অলঙ্কতপটিযত্তেন মাতুগামেন সদ্ধিং একট্ঠানে হুত্ৰা নিক্খন্তো’’তি? ‘‘নত্থেতং, আৰুসো, ময্হং, নাহং এৰরূপং মাতুগামং পস্সামী’’তি তস্স যাৰততিযং কথেন্তস্সাপি ইতরো থেরো কথং অসদ্দহিত্ৰা অত্তনা দিট্ঠকারণংযেৰ ভূতত্তং কত্ৰা গণ্হন্তো তেন সদ্ধিং একমগ্গেন অগন্ত্ৰা অঞ্ঞেন মগ্গেন সত্থু সন্তিকং গতো. ইতরোপি ভিক্খু অঞ্ঞেন মগ্গেন সত্থু সন্তিকংযেৰ গতো.
ততো ভিক্খুসঙ্ঘস্স উপোসথাগারং পৰিসনৰেলায সো ভিক্খু তং ভিক্খুং উপোসথগ্গে দিস্ৰা সঞ্জানিত্ৰা ‘‘ইমস্মিং উপোসথগ্গে এৰরূপো নাম পাপভিক্খু অত্থি, নাহং তেন সদ্ধিং উপোসথং করিস্সামী’’তি নিক্খমিত্ৰা বহি অট্ঠাসি. অথ ভুম্মদেৰতা ‘‘ভারিযং মযা কম্মং কত’’ন্তি মহল্লকউপাসকৰণ্ণেন তস্স সন্তিকং গন্ত্ৰা – ‘‘কস্মা, ভন্তে, অয্যো ইমস্মিং ঠানে ঠিতো’’তি আহ. ‘‘উপাসক, ইমং উপোসথগ্গং একো পাপভিক্খু পৰিট্ঠো, ‘অহং তেন সদ্ধিং উপোসথং ন করোমী’তি বহি ঠিতোম্হী’’তি. ‘‘ভন্তে, মা এৰং গণ্হথ, পরিসুদ্ধসীলো এস ভিক্খু, তুম্হেহি দিট্ঠমাতুগামো নাম অহং. মযা তুম্হাকং ৰীমংসনত্থায ‘দল়্হা নু খো ইমেসং থেরানং মেত্তি, নো দল়্হা’তি ভিজ্জনাভিজ্জনভাৰং ওলোকেন্তেন তং কম্মং কত’’ন্তি. ‘‘কো পন ত্ৰং, সপ্পুরিসা’’তি? ‘‘অহং একা ভুম্মদেৰতা, ভন্তে’’তি. দেৰপুত্তো কথেন্তোযেৰ দিব্বানুভাৰেন ঠত্ৰা থেরস্স পাদমূলে পতিত্ৰা ‘‘ময্হং, ভন্তে, খমথ, থেরস্স এসো দোসো নত্থি, উপোসথং করোথা’’তি থেরং যাচিত্ৰা উপোসথগ্গং পৰেসেসি. সো থেরো উপোসথং তাৰ একট্ঠানে অকাসি. মিত্তসন্থৰৰসেন পন পুন তেন সদ্ধিং ন একট্ঠানে ৰসি. ইমস্স থেরস্স দোসং ন কথেসি. অপরভাগে চুদিতকত্থেরো পন ৰিপস্সনায কম্মং করোন্তো অরহত্তং পাপুণি.
ভুম্মদেৰতা তস্স কম্মস্স নিস্সন্দেন একং বুদ্ধন্তরং অপাযতো ন মুচ্চিত্থ. সচে পন কালেন কালং মনুস্সত্তং আগচ্ছতি, অঞ্ঞেন যেন কেনচি কতো দোসো তস্সেৰ উপরি পততি. সো অম্হাকং ভগৰতো উপ্পন্নকালে সাৰত্থিযং ব্রাহ্মণকুলে নিব্বত্তি, ধানমাণৰোতিস্স নামং অকংসু. সো ৰযপ্পত্তো তযো ৰেদে উগ্গণ্হিত্ৰা মহল্লককালে সত্থু ধম্মদেসনং সুত্ৰা পটিলদ্ধসদ্ধো সাসনে পব্বজি. তস্স উপসম্পন্নদিৰসতো পট্ঠায একা অলঙ্কতপটিযত্তা ইত্থী তস্মিং গামং পৰিসন্তে সদ্ধিংযেৰ পৰিসতি, নিক্খমন্তে নিক্খমতি, ৰিহারং পৰিসন্তেপি সদ্ধিং পৰিসতি, তিট্ঠন্তেপি তিট্ঠতীতি এৰং নিচ্চানুবন্ধা পঞ্ঞাযতি. থেরো তং ন পস্সতি. তস্স পন পুরিমকম্মস্স নিস্সন্দেন সা অঞ্ঞেসং উপট্ঠাসি.
গামে যাগুভিক্খং দদমানা ইত্থিযো, ‘‘ভন্তে, অযং একো যাগুউল়ুঙ্কো তুম্হাকং, একো ইমিস্সা অম্হাকং সহাযিকাযা’’তি পরিহাসং করোন্তি. থেরস্স মহতী ৰিহেসা হোতি. ৰিহারগতম্পি নং সামণেরা চেৰ দহরভিক্খূ চ পরিৰারেত্ৰা ‘‘ধানো কোণ্ডো জাতো’’তি পরিহাসং করোন্তি. অথস্স তেনেৰ কারণেন কুণ্ডধানো থেরোতি নামং জাতং. সো উট্ঠায সমুট্ঠায তেহি করিযমানং কেল়িং সহিতুং অসক্কোন্তো উম্মাদং গহেত্ৰা ‘‘তুম্হে কোণ্ডা, তুম্হাকং উপজ্ঝাযো কোণ্ডো, আচরিযো কোণ্ডো’’তি ৰদতি. অথ নং সত্থু আরোচেসুং – ‘‘কুণ্ডধানো, ভন্তে, দহরসামণেরেহি সদ্ধিং এৰং ফরুসৰাচং ৰদতী’’তি. সত্থা তং পক্কোসাপেত্ৰা ‘‘সচ্চং কির ত্ৰং, ধান, দহরসামণেরেহি সদ্ধিং ফরুসৰাচং ৰদসী’’তি পুচ্ছি. তেন ‘‘সচ্চং ভগৰা’’তি ৰুত্তে – ‘‘কস্মা এৰং ৰদসী’’তি আহ. ‘‘ভন্তে, নিবদ্ধং ৰিহেসং সহিতুং অসক্কোন্তো এৰং কথেমী’’তি. ‘‘ত্ৰং পুব্বে কতকম্মং যাৰজ্জদিৰসা জীরাপেতুং ন সক্কোসি, পুন এৰং ফরুসৰাচং মা ৰদ ভিক্খূ’’তি ৰত্ৰা আহ –
‘‘মাৰোচ ফরুসং কঞ্চি, ৰুত্তা পটিৰদেয্যু তং;
দুক্খা হি সারম্ভকথা, পটিদণ্ডা ফুসেয্যু তং.
‘‘সচে নেরেসি অত্তানং, কংসো উপহতো যথা;
এস পত্তোসি নিব্বানং, সারম্ভো তে ন ৰিজ্জতী’’তি. (ধ. প. ১৩৩-১৩৪) –
ইমঞ্চ পন তস্স থেরস্স মাতুগামেন সদ্ধিং ৰিচরণভাৰং কোসলরঞ্ঞোপি কথযিংসু. রাজা ‘‘গচ্ছথ, ভণে, নং ৰীমংসথা’’তি পেসেত্ৰা সযম্পি মন্দেনেৰ পরিৰারেন সদ্ধিং থেরস্স সন্তিকং গন্ত্ৰা একমন্তে ওলোকেন্তো অট্ঠাসি. তস্মিং খণে থেরো সূচিকম্মং করোন্তো নিসিন্নো হোতি. সাপি ইত্থী অৰিদূরে ঠানে ঠিতা ৰিয পঞ্ঞাযতি.
রাজা তং দিস্ৰা ‘‘অত্থি তং কারণ’’ন্তি তস্সা ঠিতট্ঠানং অগমাসি. সা তস্মিং আগচ্ছন্তে থেরস্স ৰসনপণ্ণসালং পৰিট্ঠা ৰিয অহোসি. রাজাপি তায সদ্ধিং এৰ পণ্ণসালাযং পৰিসিত্ৰা সব্বত্থ ওলোকেন্তো অদিস্ৰা ‘‘নাযং মাতুগামো, থেরস্স একো কম্মৰিপাকো’’তি সঞ্ঞং কত্ৰা পঠমং থেরস্স সমীপেন গচ্ছন্তোপি থেরং অৰন্দিত্ৰা তস্স কারণস্স অভূতভাৰং ঞত্ৰা পণ্ণসালতো নিক্খমিত্ৰা থেরং ৰন্দিত্ৰা একমন্তে নিসিন্নো ‘‘কচ্চি, ভন্তে, পিণ্ডকেন ন কিলমথা’’তি পুচ্ছি. থেরো ‘‘ৰট্টতি, মহারাজা’’তি আহ. ‘‘জানামহং, ভন্তে, অয্যস্স কথং, এৰরূপেনুপক্কিলেসেন সদ্ধিং চরন্তানং তুম্হাকং কে নাম পসীদিস্সন্তি, ইতো পট্ঠায ৰো কত্থচি গমনকিচ্চং নত্থি. অহং চতূহি পচ্চযেহি উপট্ঠহিস্সামি, তুম্হে যোনিসোমনসিকারে মা পমজ্জিত্থা’’তি ৰত্ৰা নিবদ্ধভিক্খং পট্ঠপেসি. থেরো রাজানং উপত্থম্ভকং লভিত্ৰা ভোজনসপ্পাযেন একগ্গচিত্তো হুত্ৰা ৰিপস্সনং ৰড্ঢেত্ৰা অরহত্তং পাপুণি. ততো পট্ঠায সা ইত্থী অন্তরধাযি.
তদা মহাসুভদ্দা উগ্গনগরে মিচ্ছাদিট্ঠিকুলে ৰসমানা ‘‘সত্থা মং অনুকম্পতূ’’তি উপোসথঙ্গং অধিট্ঠায নিরামগন্ধা হুত্ৰা উপরিপাসাদতলে ঠিতা ‘‘ইমানি পুপ্ফানি অন্তরে অট্ঠত্ৰা দসবলস্স মত্থকে ৰিতানং হুত্ৰা তিট্ঠন্তু, দসবলো ইমায সঞ্ঞায স্ৰে পঞ্চহি ভিক্খুসতেহি সদ্ধিং ময্হং ভিক্খং গণ্হতূ’’তি সচ্চকিরিযং কত্ৰা অট্ঠ সুমনপুপ্ফমুট্ঠিযো ৰিস্সজ্জেসি. পুপ্ফানি গন্ত্ৰা ধম্মদেসনাৰেলায সত্থু মত্থকে ৰিতানং হুত্ৰা অট্ঠংসু. সত্থা তং সুমনপুপ্ফৰিতানং দিস্ৰা চিত্তেনেৰ সুভদ্দায ভিক্খং অধিৰাসেত্ৰা পুনদিৰসে অরুণে উট্ঠিতে আনন্দত্থেরং আহ – ‘‘আনন্দ, মযং অজ্জ দূরং ভিক্খাচারং গমিস্সাম, পুথুজ্জনানং অদত্ৰা অরিযানংযেৰ সলাকং দেহী’’তি. থেরো ভিক্খূনং আরোচেসি – ‘‘আৰুসো, সত্থা অজ্জ দূরং ভিক্খাচারং গমিস্সতি. পুথুজ্জনা মা গণ্হন্তু, অরিযাৰ সলাকং গণ্হন্তূ’’তি. কুণ্ডধানত্থেরো – ‘‘আহরাৰুসো, সলাক’’ন্তি পঠমংযেৰ হত্থং পসারেসি. আনন্দো ‘‘সত্থা তাদিসানং ভিক্খূনং সলাকং ন দাপেতি, অরিযানংযেৰ দাপেতী’’তি ৰিতক্কং উপ্পাদেত্ৰা গন্ত্ৰা সত্থু আরোচেসি. সত্থা ‘‘আহরাপেন্তস্স সলাকং দেহী’’তি আহ. থেরো চিন্তেসি – ‘‘সচে কুণ্ডধানস্স সলাকা দাতুং ন যুত্তা, অথ সত্থা পটিবাহেয্য, ভৰিস্সতি এত্থ কারণ’’ন্তি ‘‘কুণ্ডধানস্স সলাকং দস্সামী’’তি গমনং অভিনীহরি. কুণ্ডধানো তস্স পুরাগমনা এৰ অভিঞ্ঞাপাদকং চতুত্থজ্ঝানং সমাপজ্জিত্ৰা ইদ্ধিযা আকাসে ঠত্ৰা ‘‘আহরাৰুসো আনন্দ, সত্থা মং জানাতি, মাদিসং ভিক্খুং পঠমং সলাকং গণ্হন্তং ন সত্থা ৰারেতী’’তি হত্থং পসারেত্ৰা সলাকং গণ্হি. সত্থা তং অট্ঠুপ্পত্তিং কত্ৰা থেরং ইমস্মিং সাসনে পঠমং সলাকং গণ্হন্তানং অগ্গট্ঠানে ঠপেসি. যস্মা অযং থেরো রাজানং উপত্থম্ভং লভিত্ৰা সপ্পাযাহারপটিলাভেন সমাহিতচিত্তো ৰিপস্সনায কম্মং করোন্তো উপনিস্সযসম্পন্নতায ছল়ভিঞ্ঞো অহোসি. এৰংভূতস্সাপি ইমস্স থেরস্স গুণে অজানন্তা যে পুথুজ্জনা ভিক্খূ ‘‘অযং পঠমং সলাকং গণ্হতি, কিং নু খো এত’’ন্তি ৰিমতিং উপ্পাদেন্তি. তেসং তং ৰিমতিৰিধমনত্থং থেরো আকাসং অব্ভুগ্গন্ত্ৰা ইদ্ধিপাটিহারিযং দস্সেত্ৰা অঞ্ঞাপদেসেন অঞ্ঞং ব্যাকরোন্তো ‘‘পঞ্চ ছিন্দে’’তি গাথং অভাসি.
১. এৰং সো পূরিতপুঞ্ঞসম্ভারানুরূপেন অরহা হুত্ৰা পত্তএতদগ্গট্ঠানো অত্তনো পুব্বকম্মং সরিত্ৰা সোমনস্সৰসেন পুব্বচরিতাপদানং পকাসেন্তো সত্তাহং পটিসল্লীনন্তিআদিমাহ. তত্থ সত্থাহং সত্তদিৰসং নিরোধসমাপত্তিৰিহারেন পটিসল্লীনং ৰিৰেকভূতন্তি অত্থো. সেসং উত্তানত্থমেৰাতি.
কুণ্ডধানত্থেরঅপদানৰণ্ণনা সমত্তা.
২. সাগতত্থেরঅপদানৰণ্ণনা
সোভিতো নাম নামেনাতিআদিকং আযস্মতো সাগতত্থেরস্স অপদানং. অযম্পি পুরিমবুদ্ধেসু কতাধিকারো তত্থ তত্থ ভৰে ৰিৰট্টূপনিস্সযানি পুঞ্ঞানি উপচিনন্তো পদুমুত্তরস্স ভগৰতো কালে একস্মিং ব্রাহ্মণকুলে নিব্বত্তো সব্বসিপ্পেসু নিপ্ফত্তিং পত্তো নামেন সোভিতো নাম হুত্ৰা তিণ্ণং ৰেদানং পারগূ সনিঘণ্ডুকেটুভানং সাক্খরপ্পভেদানং ইতিহাসপঞ্চমানং পদকো ৰেয্যাকরণো লোকাযতমহাপুরিসলক্খণেসু অনৰযো. সো একদিৰসং পদুমুত্তরং ভগৰন্তং দ্ৰত্তিংসমহাপুরিসলক্খণসিরিযা সোভমানং উয্যানদ্ৰারেন গচ্ছন্তং দিস্ৰা অতীৰ পসন্নমানসো অনেকেহি উপাযেহি অনেকেহি গুণৰণ্ণেহি থোমনং অকাসি. ভগৰা তস্স থোমনং সুত্ৰা ‘‘অনাগতে গোতমস্স ভগৰতো সাসনে সাগতো নাম সাৰকো ভৰিস্সতী’’তি ব্যাকরণং অদাসি. সো ততো পট্ঠায পুঞ্ঞানি করোন্তো যাৰতাযুকং ঠত্ৰা ততো চুতো দেৰলোকে নিব্বত্তো. কপ্পসতসহস্সদেৰমনুস্সেসু উভযসম্পত্তিযো অনুভৰিত্ৰা ইমস্মিং বুদ্ধুপ্পাদে একস্মিং কুলগেহে নিব্বত্তো. তস্স মাতাপিতরো সোমনস্সং ৰড্ঢেন্তো সুজাতো আগতোতি সাগতোতি নামং করিংসু. সো সাসনে পসীদিত্ৰা পব্বজিত্ৰা ৰিপস্সনং ৰড্ঢেত্ৰা অরহত্তং পত্তো.
১৭. এৰং সো পুঞ্ঞসম্ভারানুরূপেন পত্তঅরহত্তফলো অত্তনো পুব্বকম্মং সরিত্ৰা সোমনস্সজাতো পুব্বচরিতাপদানং পকাসেন্তো সোভিতো নাম নামেনাতিআদিমাহ. তত্থ তদা পুঞ্ঞসম্ভারস্স পরিপূরণসমযে নামেন সোভিতো নাম ব্রাহ্মণো অহোসিন্তি সম্বন্ধো.
২১. ৰিপথা উদ্ধরিত্ৰানাতি ৰিরুদ্ধপথা কুমগ্গা, উপ্পথা ৰা উদ্ধরিত্ৰা অপনেত্ৰা. পথং আচিক্খসেতি, ভন্তে, সব্বঞ্ঞু তুৰং পথং সপ্পুরিসমগ্গং নিব্বানাধিগমনুপাযং আচিক্খসে কথেসি দেসেসি ৰিভজি উত্তানিং অকাসীতি অত্থো. সেসং উত্তানত্থমেৰাতি.
সাগতত্থেরঅপদানৰণ্ণনা সমত্তা.
৩. মহাকচ্চানত্থেরঅপদানৰণ্ণনা
পদুমুত্তরনাথস্সাতিআদিকং আযস্মতো কচ্চানত্থেরস্স অপদানং. অযম্পি পুরিমবুদ্ধেসু কতাধিকারো তত্থ তত্থ ভৰে ৰিৰট্টূপনিস্সযানি পুঞ্ঞানি উপচিনন্তো পদুমুত্তরস্স ভগৰতো কালে গহপতিমহাসালকুলগেহে নিব্বত্তেত্ৰা ৰুদ্ধিপ্পত্তো একদিৰসং সত্থু সন্তিকে ধম্মং সুণন্তো সত্থারং একং ভিক্খুং সংখিত্তেন ভাসিতস্স ৰিত্থারেন অত্থং ৰিভজন্তানং অগ্গট্ঠানে ঠপেন্তং দিস্ৰা সযম্পি তং ঠানন্তরং পত্থেন্তো দানাদীনি পুঞ্ঞানি কত্ৰা দেৰমনুস্সেসু সংসরন্তো সুমেধস্স ভগৰতো কালে ৰিজ্জাধরো হুত্ৰা আকাসেন গচ্ছন্তো সত্থারং একস্মিং ৰনসণ্ডে নিসিন্নং দিস্ৰা পসন্নমানসো কণিকারপুপ্ফেহি পূজং অকাসি.
সো তেন পুঞ্ঞকম্মেন অপরাপরং সুগতীসুযেৰ পরিৰত্তেত্ৰা কস্সপদসবলস্স কালে বারাণসিযং কুলঘরে নিব্বত্তিত্ৰা পরিনিব্বুতে ভগৰতি সুৰণ্ণচেতিযকরণট্ঠানং দসসহস্সগ্ঘনিকায সুৰণ্ণিট্ঠকায পূজং কত্ৰা ‘‘ভগৰা ময্হং নিব্বত্তনিব্বত্তট্ঠানে সরীরং সুৰণ্ণৰণ্ণং হোতূ’’তি পত্থরং অকাসি. ততো যাৰজীৰং কুসলং কত্ৰা একং বুদ্ধন্তরং দেৰমনুস্সেসু সংসরিত্ৰা ইমস্মিং বুদ্ধুপ্পাদে উজ্জেনিযং রঞ্ঞো চণ্ডপজ্জোতস্স পুরোহিতস্স গেহে নিব্বত্তি, তস্স নামগ্গহণদিৰসে মাতাপিতরো ‘‘অম্হাকং পুত্তো সুৰণ্ণৰণ্ণো অত্তনো নামং গহেত্ৰা আগতো’’তি কঞ্চনমাণৰোত্ৰেৰ নামং করিংসু. সো ৰুদ্ধিমন্ৰায তযো ৰেদে উগ্গণ্হিত্ৰা পিতু অচ্চযেন পুরোহিতট্ঠানং লভি. সো গোত্তৰসেন কচ্চানোতি পঞ্ঞাযিত্থ.
রাজা চণ্ডপজ্জোতো বুদ্ধুপ্পাদং সুত্ৰা, ‘‘আচরিয, ত্ৰং তত্থ গন্ত্ৰা সত্থারং ইধানেহী’’তি পেসেসি. সো অত্তট্ঠমো সত্থু সন্তিকং উপগতো. তস্স সত্থা ধম্মং দেসেসি. দেসনাপরিযোসানে সো সত্তহি জনেহি সদ্ধিং সহপটিসম্ভিদাহি অরহত্তে পতিট্ঠাসি. অথ সত্থা ‘‘এথ, ভিক্খৰো’’তি হত্থং পসারেসি. তে তাৰদেৰ দ্ৰঙ্গুলমত্তকেসমস্সুকা ইদ্ধিমযপত্তচীৰরধরা ৰস্সসট্ঠিকত্থেরা ৰিয অহেসুং. এৰং থেরো সদত্থং নিপ্ফাদেত্ৰা, ‘‘ভন্তে, রাজা পজ্জোতো তুম্হাকং পাদে ৰন্দিতুং ধম্মঞ্চ সোতুং ইচ্ছতী’’তি সত্থু আরোচেসি. সত্থা ‘‘ত্ৰংযেৰ ভিক্খু তত্থ গচ্ছ, তযি গতেপি রাজা পসীদিস্সতী’’তি আহ. থেরো অত্তট্ঠমো তত্থ গন্ত্ৰা রাজানং পসাদেত্ৰা অৰন্তীসু সাসনং পতিট্ঠাপেত্ৰা পুন সত্থু সন্তিকমেৰ গতো.
৩১. এৰং সো পত্তঅরহত্তফলো ‘‘এতদগ্গং, ভিক্খৰে, মম সাৰকানং সংখিত্তেন ভাসিতস্স ৰিত্থারেন অত্থং ৰিভজন্তানং যদিদং মহাকচ্চানো’’তি (অ. নি. ১.১৮৮, ১৯৭) এতদগ্গট্ঠানং পত্ৰা অত্তনো পুব্বকম্মং সরিত্ৰা পুব্বচরিতাপদানং পকাসেন্তো পদুমুত্তরনাথস্সাতিআদিমাহ. তত্থ পদুমং নাম চেতিযন্তি পদুমেহি ছাদিতত্তা ৰা পদুমাকারেহি কতত্তা ৰা ভগৰতো ৰসনগন্ধকুটিৰিহারোৰ পূজনীযভাৰেন চেতিযং, যথা ‘‘গোতমকচেতিযং, আল়ৰকচেতিয’’ন্তি ৰুত্তে তেসং যক্খানং নিৰসনট্ঠানং পূজনীযট্ঠানত্তা চেতিযন্তি ৰুচ্চতি, এৰমিদং ভগৰতো ৰসনট্ঠানং চেতিযন্তি ৰুচ্চতি, ন ধাতুনিধাযকচেতিযন্তি ৰেদিতব্বং. ন হি অপরিনিব্বুতস্স ভগৰতো সরীরধাতূনং অভাৰা ধাতুচেতিযং অকরি. সিলাসনং কারযিত্ৰাতি তস্সা পদুমনামিকায গন্ধকুটিযা পুপ্ফাধারত্থায হেট্ঠা ফলিকমযং সিলাসনং কারেত্ৰা. সুৰণ্ণেনাভিলেপযিন্তি তং সিলাসনং জম্বোনদসুৰণ্ণেন অভিৰিসেসেন লেপযিং ছাদেসিন্তি অত্থো.
৩২. রতনামযং সত্তহি রতনেহি কতং ছত্তং পগ্গয্হ মুদ্ধনি ধারেত্ৰা ৰাল়বীজনিঞ্চ সেতপৰরচামরিঞ্চ পগ্গয্হ বুদ্ধস্স অভিরোপযিং. লোকবন্ধুস্স তাদিনোতি সকললোকবন্ধুসদিসস্স তাদিগুণসমঙ্গিস্স বুদ্ধস্স ধারেসিন্তি অত্থো. সেসং উত্তানত্থমেৰাতি.
মহাকচ্চানত্থেরঅপদানৰণ্ণনা সমত্তা.
৪. কাল়ুদাযিত্থেরঅপদানৰণ্ণনা
পদুমুত্তরবুদ্ধস্সাতিআদিকং আযস্মতো কাল়ুদাযিত্থেরস্স অপদানং. অযম্পি পুরিমবুদ্ধেসু কতাধিকারো তত্থ তত্থ ভৰে ৰিৰট্টূপনিস্সযানি পুঞ্ঞানি উপচিনন্তো পদুমুত্তরস্স ভগৰতো কালে হংসৰতীনগরে কুলগেহে নিব্বত্তো সত্থু ধম্মদেসনং সুণন্তো সত্থারং একং ভিক্খুং কুলপ্পসাদকানং ভিক্খূনং অগ্গট্ঠানে ঠপেন্তং দিস্ৰা তজ্জং অভিনীহারং কত্ৰা তং ঠানন্তরং পত্থেসি.
সো যাৰজীৰং কুসলং কত্ৰা দেৰমনুস্সেসু সংসরন্তো অম্হাকং বোধিসত্তস্স মাতুকুচ্ছিযং পটিসন্ধিগ্গহণদিৰসে কপিলৰত্থুস্মিংযেৰ অমচ্চগেহে পটিসন্ধিং গণ্হি, বোধিসত্তেন সদ্ধিং একদিৰসংযেৰ জাতোতি তং দিৰসংযেৰ নং দুকূলচুম্বটকে নিপজ্জাপেত্ৰা বোধিসত্তস্স উপট্ঠানত্থায নযিংসু. বোধিসত্তেন হি সদ্ধিং বোধিরুক্খো, রাহুলমাতা, চত্তারো নিধী, আরোহনহত্থী, অস্সকণ্ডকো, আনন্দো, ছন্নো, কাল়ুদাযীতি ইমে সত্ত একদিৰসে জাতত্তা সহজাতা নাম অহেসুং. অথস্স নামগ্গহণদিৰসে সকলনগরস্স উদগ্গচিত্তদিৰসে জাতত্তা উদাযিত্ৰেৰ নামং অকংসু. থোকং কাল়ধাতুকত্তা পন কাল়ুদাযীতি পঞ্ঞাযিত্থ. সো বোধিসত্তেন সদ্ধিং কুমারকীল়ং কীল়ন্তো ৰুদ্ধিং অগমাসি.
অপরভাগে লোকনাথে মহাভিনিক্খমনং নিক্খমিত্ৰা অনুক্কমেন সব্বঞ্ঞুতং পত্ৰা পৰত্তিতৰরধম্মচক্কে রাজগহং উপনিস্সায ৰেল়ুৰনে ৰিহরন্তে সুদ্ধোদনমহারাজা তং পৰত্তিং সুত্ৰা পুরিসসহস্সপরিৰারং একং অমচ্চং ‘‘পুত্তং মে ইধানেহী’’তি পেসেসি. সো ধম্মদেসনাৰেলাযং সত্থু সন্তিকং গন্ত্ৰা পরিসপরিযন্তে ঠিতো ধম্মং সুত্ৰা সপরিৰারো অরহত্তং পাপুণি. অথ নে সত্থা ‘‘এথ, ভিক্খৰো’’তি হত্থং পসারেসি. সব্বে তঙ্খণঞ্ঞেৰ ইদ্ধিমযপত্তচীৰরধরা ৰস্সসট্ঠিকত্থেরা ৰিয অহেসুং. অরহত্তপ্পত্তিতো পট্ঠায পন অরিযা মজ্ঝত্তাৰ হোন্তি. তস্মা রঞ্ঞা পহিতসাসনং দসবলস্স ন কথেসি. রাজা ‘‘নেৰ গতো আগচ্ছতি, ন সাসনং সুয্যতী’’তি অপরং অমচ্চং পুরিসসহস্সেহি পেসেসি. তস্মিম্পি তথা পটিপন্নে অপরম্পি পেসেসীতি এৰং নৰহি পুরিসসহস্সেহি সদ্ধিং নৰ অমচ্চে পেসেসি. সব্বে অরহত্তং পত্ৰা তুণ্হী অহেসুং.
অথ রাজা চিন্তেসি – ‘‘এত্তকা জনা মযি সিনেহাভাৰেন দসবলস্স ইধাগমনত্থায ন কিঞ্চি কথযিংসু, অযং খো উদাযি দসবলেন সমৰযো, সহপংসুকীল়িকো, মযি চ সিনেহো অত্থি, ইমং পেসেস্সামী’’তি তং পক্কোসাপেত্ৰা, ‘‘তাত, ত্ৰং পুরিসসহস্সপরিৰারো রাজগহং গন্ত্ৰা দসবলং ইধানেহী’’তি ৰত্ৰা পেসেসি. সো পন গচ্ছন্তো ‘‘সচাহং, দেৰ, পব্বজিতুং লভিস্সামি, এৰাহং ভগৰন্তং ইধানেস্সামী’’তি ৰত্ৰা ‘‘যং কিঞ্চি কত্ৰা মম পুত্তং দস্সেহী’’তি ৰুত্তো রাজগহং গন্ত্ৰা সত্থু ধম্মদেসনৰেলাযং পরিসপরিযন্তে ঠিতো ধম্মং সুত্ৰা সপরিৰারো অরহত্তং পত্ৰা এহিভিক্খুভাৰে পতিট্ঠাসি. অরহত্তং পন পত্ৰা ‘‘ন তাৰাযং দসবলস্স কুলনগরং গন্তুং কালো, ৰসন্তে পন উপগতে পুপ্ফিতে ৰনসণ্ডে হরিততিণসঞ্ছন্নায ভূমিযা গমনকালো ভৰিস্সতী’’তি কালং পটিমানেন্তো ৰসন্তে সম্পত্তে সত্থু কুলনগরং গন্তুং গমনমগ্গৰণ্ণং সংৰণ্ণেন্তো –
‘‘অঙ্গারিনো দানি দুমা ভদন্তে, ফলেসিনো ছদনং ৰিপ্পহায;
তে অচ্চিমন্তোৰ পভাসযন্তি, সমযো মহাৰীর ভাগী রথানং.
‘‘দুমানি ফুল্লানি মনোরমানি, সমন্ততো সব্বদিসা পৰন্তি;
পত্তং পহায ফলমাসসানা, কালো ইতো পক্কমনায ৰীর.
‘‘নেৰাতিসীতং ন পনাতিউণ্হং, সুখা উতু অদ্ধনিযা ভদন্তে;
পস্সন্তু তং সাকিযা কোল়িযা চ, পচ্ছামুখং রোহিনিযং তরন্তং.
‘‘আসায কসতে খেত্তং, বীজং আসায ৰপ্পতি;
আসায ৰাণিজা যন্তি, সমুদ্দং ধনহারকা;
যায আসায তিট্ঠামি, সা মে আসা সমিজ্ঝতু. (থেরগা. ৫২৭-৫৩০);
‘‘নাতিসীতং নাতিউণ্হং, নাতিদুব্ভিক্খছাতকং;
সদ্দলা হরিতা ভূমি, এস কালো মহামুনি. (অ. নি. অট্ঠ. ১.১.২২৫);
‘‘পুনপ্পুনঞ্চেৰ ৰপন্তি বীজং, পুনপ্পুনং ৰস্সতি দেৰরাজা;
পুনপ্পুনং খেত্তং কসন্তি কস্সকা, পুনপ্পুনং ধঞ্ঞমুপেতি রট্ঠং.
‘‘পুনপ্পুনং যাচনকা চরন্তি, পুনপ্পুনং দানপ্পতী দদন্তি;
পুনপ্পুনং দানপ্পতী দদিত্ৰা, পুনপ্পুনং সগ্গমুপেন্তি ঠানং.
‘‘ৰীরো হৰে সত্তযুগং পুনেতি, যস্মিং কুলে জাযতি ভূরিপঞ্ঞো;
মঞ্ঞামহং সক্কতি দেৰদেৰো, তযা হি জাতো মুনি সচ্চনামো.
‘‘সুদ্ধোদনো নাম পিতা মহেসিনো, বুদ্ধস্স মাতা পন মাযনামা;
যা বোধিসত্তং পরিহরিয কুচ্ছিনা, কাযস্স ভেদা তিদিৰম্হি মোদতি.
‘‘সা গোতমী কালকতা ইতো চুতা, দিব্বেহি কামেহি সমঙ্গিভূতা;
সা মোদতি কামগুণেহি পঞ্চহি, পরিৰারিতা দেৰগণেহি তেহী’’তি. (থেরগা. ৫৩১-৫৩৫);
ইমা গাথা অভাসি. তত্থ অঙ্গারিনোতি অঙ্গারানি ৰিযাতি অঙ্গারানি. অঙ্গারানি রত্তপৰাল়ৰণ্ণানি রুক্খানং পুপ্ফফলানি, তানি এতেসং সন্তীতি অঙ্গারিনো, অভিলোহিতকুসুমকিসলযেহি অঙ্গারৰুট্ঠিসম্পরিকিণ্ণা ৰিযাতি অত্থো. দানীতি ইমস্মিং কালে. দুমাতি রুক্খা. ভদন্তেতি ভদ্দং অন্তে এতস্সাতি, ‘‘ভদন্তে’’তি একস্স দ-কারস্স লোপং কত্ৰা ৰুচ্চতি. গুণৰিসেসযুত্তো, গুণৰিসেসযুত্তানঞ্চ অগ্গভূতো সত্থা. তস্মা, ভদন্তেতি সত্থু আলপনমেৰ, পচ্চত্তৰচনঞ্চেতং একারন্তং ‘‘সুগতে পটিকম্মে সুখে দুক্খে জীৰে’’তিআদীসু ৰিয. ইধ পন সম্বোধনট্ঠে দট্ঠব্বং. তেন ৰুত্তং, ‘‘ভদন্তেতি আলপন’’ন্তি. ‘‘ভদ্দসদ্দেন সমানত্থং পদন্তরমেক’’ন্তি কেচি. ফলানি এসন্তীতি ফলেসিনো. অচেতনেপি হি সচেতনকিরিযং আহ. এৰং থেরেন যাচিতো ভগৰা তত্থ গমনে বহূনং ৰিসেসাধিগমনং দিস্ৰা ৰীসতিসহস্সখীণাসৰপরিৰুতো রাজগহতো অতুরিতচারিকাৰসেন কপিলৰত্থুগামিমগ্গং পটিপজ্জি. থেরো ইদ্ধিযা কপিলৰত্থুং গন্ত্ৰা রঞ্ঞো পুরতো আকাসে ঠিতোৰ অদিট্ঠপুব্বৰেসং দিস্ৰা রঞ্ঞা ‘‘কোসি ত্ৰ’’ন্তি পুচ্ছিতো ‘‘অমচ্চপুত্তং তযা ভগৰতো সন্তিকং পেসিতং মং ন জানাসি, ত্ৰং এৰং পন জানাহী’’তি দস্সেন্তো –
‘‘বুদ্ধস্স পুত্তোম্হি অসয্হসাহিনো, অঙ্গীরসস্সপ্পটিমস্স তাদিনো;
পিতুপিতা ময্হং তুৰংসি সক্ক, ধম্মেন মে গোতম অয্যকোসী’’তি. (থেরগা. ৫৩৬) –
গাথমাহ.
তত্থ বুদ্ধস্স পুত্তোম্হীতি সব্বঞ্ঞুবুদ্ধস্স ওরস্স পুত্তো অম্হি. অসয্হসাহিনোতি অভিসম্বোধিতো পুব্বে ঠপেত্ৰা মহাবোধিসত্তং অঞ্ঞেহি সহিতুং ৰহিতুং অসক্কুণেয্যত্তা অসয্হস্স সকলস্স বোধিসম্ভারস্স মহাকারুণিকাধিকারস্স চ সহনতো ৰহনতো, ততো পরম্পি অঞ্ঞেহি সহিতুং অভিভৰিতুং অসক্কুণেয্যত্তা অসয্হানং পঞ্চন্নং মারানং সহনতো অভিভৰনতো, আসযানুসযচরিতাধিমুত্তিআদিৰিভাগাৰবোধনেন যথারহং ৰেনেয্যানং দিট্ঠধম্মিকসম্পরাযিকপরমত্থেহি অনুসাসনীসঙ্খাতস্স অঞ্ঞেহি অসয্হস্স বুদ্ধকিচ্চস্স সহনতো, তত্থ ৰা সাধুকারিভাৰতো অসয্হসাহিনো. অঙ্গীরসস্সাতি অঙ্গীকতসীলাদিসম্পত্তিকস্স. অঙ্গমঙ্গেহি নিচ্ছরণকওভাসস্সাতি অপরে. কেচি পন ‘‘অঙ্গীরসো, সিদ্ধত্থোতি দ্ৰে নামানি পিতরাযেৰ গহিতানী’’তি ৰদন্তি. অপ্পটিমস্সাতি অনূপমস্স. ইট্ঠানিট্ঠেসু তাদিলক্খণপ্পত্তিযা তাদিনো. পিতুপিতা ময্হং তুৰংসীতি অরিযজাতিৰসেন ময্হং পিতু সম্মাসম্বুদ্ধস্স লোকৰোহারেন ত্ৰং পিতা অসি. সক্কাতি জাতিৰসেন রাজানং আলপতি. ধম্মেনাতি সভাৰেন অরিযজাতি লোকিযজাতীতি দ্ৰিন্নং জাতীনং সভাৰসমোধানেন. গোতমাতি রাজানং গোত্তেন আলপতি. অয্যকোসীতি পিতামহো অসি. এত্থ চ ‘‘বুদ্ধস্স পুত্তোম্হী’’তিআদিং ৰদন্তো থেরো অঞ্ঞং ব্যাকাসি.
এৰং পন অত্তানং জানাপেত্ৰা হট্ঠতুট্ঠেন রঞ্ঞা মহারহে পল্লঙ্কে নিসীদাপেত্ৰা অত্তনো পটিযাদিতস্স নানগ্গরসভোজনস্স পত্তং পূরেত্ৰা দিন্নে গমনাকারং দস্সেসি. ‘‘কস্মা, ভন্তে, গন্তুকামত্থ, ভুঞ্জথা’’তি চ ৰুত্তে, ‘‘সত্থু সন্তিকং গন্ত্ৰা ভুঞ্জিস্সামী’’তি. ‘‘কহং পন সত্থা’’তি? ‘‘ৰীসতিসহস্সভিক্খুপরিৰারো তুম্হাকং দস্সনত্থায মগ্গং পটিপন্নো’’তি. ‘‘তুম্হে ইমং পিণ্ডপাতং ভুঞ্জথ, অঞ্ঞং ভগৰতো হরিস্সথ. যাৰ চ মম পুত্তো ইমং নগরং সম্পাপুণাতি, তাৰস্স ইতো পিণ্ডপাতং হরথা’’তি ৰুত্তে থেরো ভত্তকিচ্চং কত্ৰা রঞ্ঞো পরিসায চ ধম্মং কথেত্ৰা সত্থু আগমনতো পুরেতরমেৰ সকলরাজনিৰেসনং রতনত্তযে অভিপ্পসন্নং করোন্তো সব্বেসং পস্সন্তানংযেৰ সত্থু আহরিতব্বভত্তপুণ্ণং পত্তং আকাসে ৰিস্সজ্জেত্ৰা সযম্পি ৰেহাসং অব্ভুগ্গন্ত্ৰা পিণ্ডপাতং উপনামেত্ৰা সত্থু হত্থে ঠপেসি. সত্থা তং পিণ্ডপাতং পরিভুঞ্জি. এৰং সট্ঠিযোজনমগ্গে দিৰসে দিৰসে যোজনং গচ্ছন্তস্স ভগৰতো রাজগেহতোযেৰ পিণ্ডপাতং আহরিত্ৰা অদাসি. অথ নং ভগৰা ‘‘অযং ময্হং পিতুনো সকলনিৰেসনং পসাদেতী’’তি ‘‘এতদগ্গং, ভিক্খৰে, মম সাৰকানং কুলপ্পসাদকানং ভিক্খূনং যদিদং কাল়ুদাযী’’তি (অ. নি. ১.২১৯, ২২৫) কুলপ্পসাদকানং অগ্গট্ঠানে ঠপেসি.
৪৮-৯. এৰং সো কতপুঞ্ঞসম্ভারানুরূপেন অরহত্তং পত্ৰা পত্তএতদগ্গট্ঠানো অত্তনো পুব্বকম্মং সরিত্ৰা সোমনস্সৰসেন পুব্বচরিতাপদানং পকাসেন্তো পদুমুত্তরস্স বুদ্ধস্সাতিআদিমাহ. অদ্ধানং পটিপন্নস্সাতি অপররট্ঠং গমনত্থায দূরমগ্গং পটিপজ্জন্তস্স. চরতো চারিকং তদাতি অন্তোমণ্ডলং মজ্ঝেমণ্ডলং বহিমণ্ডলন্তি তীণি মণ্ডলানি তদা চারিকং চরতো চরন্তস্স পদুমুত্তরবুদ্ধস্স ভগৰতো সুফুল্লং সুট্ঠু ফুল্লং পবোধিতং গয্হ গহেত্ৰা ন কেৰলমেৰ পদুমং, উপ্পলঞ্চ মল্লিকং ৰিকসিতং অহং গয্হ উভোহি হত্থেহি গহেত্ৰা পূরেসিন্তি সম্বন্ধো. পরমন্নং গহেত্ৰানাতি পরমং উত্তমং সেট্ঠং মধুরং সব্বসুপক্কং সালিওদনং গহেত্ৰা সত্থুনো অদাসিং ভোজেসিন্তি অত্থো.
৯৭. সক্যানং নন্দিজননোতি সক্যরাজকুলানং ভগৰতো ঞাতীনং আরোহপরিণাহরূপযোব্বনৰচনালপনসম্পত্তিযা নন্দং তুট্ঠিং জনেন্তো উপ্পাদেন্তো. ঞাতিবন্ধু ভৰিস্সতীতি ঞাতো পাকটো বন্ধু ভৰিস্সতি. সেসং সুৰিঞ্ঞেয্যমেৰাতি.
কাল়ুদাযিত্থেরঅপদানৰণ্ণনা সমত্তা.
৫. মোঘরাজত্থেরঅপদানৰণ্ণনা
অত্থদস্সী তু ভগৰাতিআদিকং আযস্মতো মোঘরাজত্থেরস্স অপদানং. অযম্পি পুরিমবুদ্ধেসু কতাধিকারো তত্থ তত্থ ভৰে ৰিৰট্টূপনিস্সযানি পুঞ্ঞানি উপচিনন্তো পদুমুত্তরস্স ভগৰতো কালে কুলগেহে নিব্বত্তিত্ৰা ৰিঞ্ঞুতং পত্তো একদিৰসং সত্থু সন্তিকে ধম্মং সুণন্তো সত্থারং একং ভিক্খুং লূখচীৰরধরানং অগ্গট্ঠানে ঠপেন্তং দিস্ৰা তং ঠানন্তরং আকঙ্খন্তো পণিধানং কত্ৰা তত্থ তত্থ ভৰে পুঞ্ঞানি করোন্তো অত্থদস্সিস্স ভগৰতো কালে পুন ব্রাহ্মণকুলে নিব্বত্তিত্ৰা ব্রাহ্মণানং ৰিজ্জাসিপ্পেসু নিপ্ফত্তিং গতো একদিৰসং অত্থদস্সিং ভগৰন্তং ভিক্খুসঙ্ঘপরিৰুতং রথিযং গচ্ছন্তং দিস্ৰা পসন্নমানসো পঞ্চপতিট্ঠিতেন ৰন্দিত্ৰা সিরসি অঞ্জলিং কত্ৰা ‘‘যাৰতা রূপিনো সত্থা’’তিআদীহি ছহি গাথাহি অভিত্থৰিত্ৰা ভাজনং পূরেত্ৰা মধুং উপনেসি. সত্থা তং পটিগ্গহেত্ৰা অনুমোদনং অকাসি. সো তেন পুঞ্ঞকম্মেন দেৰমনুস্সেসু সংসরন্তো কস্সপভগৰতো কালে কট্ঠৰাহনস্স নাম রঞ্ঞো অমচ্চো হুত্ৰা নিব্বত্তো তেন সত্থু আনযনত্থায পেসিতো সত্থু সন্তিকং গন্ত্ৰা ধম্মং সুত্ৰা পটিলদ্ধসদ্ধো পব্বজিত্ৰা ৰীসতিৰস্সসহস্সানি সমণধম্মং কত্ৰা ততো চুতো একং বুদ্ধন্তরং সুগতীসুযেৰ পরিৰত্তেন্তো ইমস্মিং বুদ্ধুপ্পাদে ব্রাহ্মণকুলে নিব্বত্তিত্ৰা মোঘরাজাতি লদ্ধনামো বাৰরীযব্রাহ্মণস্স সন্তিকে উগ্গহিতসিপ্পো সংৰেগজাতো তাপসপব্বজ্জং পব্বজিত্ৰা তাপসসহস্সপরিৰারো অজিতাদীহি সদ্ধিং সত্থু সন্তিকং পেসিতো তেসং পন্নরসমো হুত্ৰা পঞ্হং পুচ্ছিত্ৰা ৰিস্সজ্জনপরিযোসানে অরহত্তং পাপুণি. অরহত্তং পন পত্ৰা সত্থলূখং সুত্তলূখং রজনলূখন্তি ৰিসেসেন তিৰিধেনপি লূখেন সমন্নাগতং পংসুকূলং ধারেসি. তেন নং সত্থা লূখচীৰরধরানং অগ্গট্ঠানে ঠপেসি.
৬৪. এৰং সো পণিধানানুরূপেন অরহত্তফলং পত্ৰা অত্তনো পুব্বসম্ভারং দিস্ৰা পুব্বকম্মাপদানং পকাসেন্তো অত্থদস্সী তু ভগৰাতিআদিমাহ. তং সব্বং উত্তানত্থমেৰ.
৭৩. পুটকং পূরযিত্ৰানাতি পুটকং ৰুচ্চতি ৰারকং, ঘটং ৰা. অনেল়কং নিদ্দোসং মক্খিকণ্ডৰিরহিতং খুদ্দমধুনা ঘটং পূরেত্ৰা তং উভোহি হত্থেহি পগ্গয্হ পকারেন আদরেন গহেত্ৰা মহেসিনো ভগৰতো উপনেসিন্তি সম্বন্ধো. সেসং সুৰিঞ্ঞেয্যমেৰাতি.
মোঘরাজত্থেরঅপদানৰণ্ণনা সমত্তা.
৬. অধিমুত্তত্থেরঅপদানৰণ্ণনা
নিব্বুতে লোকনাথম্হীতিআদিকং আযস্মতো অধিমুত্তত্থেরস্স অপদানং (থেরগা. অট্ঠ. ২.অধিমুত্তত্থেরগাথাৰণ্ণনা). অযম্পি পুরিমবুদ্ধেসু কতাধিকারো তত্থ তত্থ ভৰে ৰিৰট্টূপনিস্সযানি পুঞ্ঞানি উপচিনন্তো অত্থদস্সিম্হি লোকনাথে পরিনিব্বুতে একস্মিং কুলগেহে নিব্বত্তো রতনত্তযে পসন্নো ভিক্খুসঙ্ঘং নিমন্তেত্ৰা উচ্ছূহি মণ্ডপং কারেত্ৰা মহাদানং পৰত্তেত্ৰা পরিযোসানে সন্তিপদং পণিধেসি. সো ততো চুতো দেৰেসু চ মনুস্সেসু চ উভযসম্পত্তিযো অনুভৰিত্ৰা ইমস্মিং বুদ্ধুপ্পাদে একস্মিং কুলগেহে নিব্বত্তো সাসনে পসীদিত্ৰা সদ্ধায পতিট্ঠিতত্তা অধিমুত্তত্থেরোতি পাকটো.
৮৪. এৰং কতসম্ভারৰসেন অরহত্তং পত্ৰা অত্তনো পুব্বকম্মং সরিত্ৰা সোমনস্সজাতো পুব্বচরিতাপদানং পকাসেন্তো নিব্বুতে লোকনাথম্হীতিআদিমাহ. তং সব্বং উত্তানত্থমেৰাতি.
অধিমুত্তত্থেরঅপদানৰণ্ণনা সমত্তা.
৭. লসুণদাযকত্থেরঅপদানৰণ্ণনা
হিমৰন্তস্সাৰিদূরেতিআদিকং আযস্মতো লসুণদাযকত্থেরস্স অপদানং. এসোপাযস্মা পুরিমবুদ্ধেসু কতাধিকারো তত্থ তত্থ ভৰে ৰিৰট্টূপনিস্সযানি পুঞ্ঞানি উপচিনন্তো ৰিপস্সিস্স ভগৰতো কালে একস্মিং কুলগেহে নিব্বত্তিত্ৰা ৰিঞ্ঞুতং পত্তো ঘরাৰাসে আদীনৰং দিস্ৰা গেহং পহায তাপসপব্বজ্জং পব্বজিত্ৰা হিমৰন্তং নিস্সায ৰনে ৰসন্তো বহূনি লসুণানি রোপেত্ৰা তদেৰ ৰনমূলফলঞ্চ খাদন্তো ৰিহাসি. সো বহূনি লসুণানি কাজেনাদায মনুস্সপথং আহরিত্ৰা পসন্নো দানং দত্ৰা বুদ্ধপ্পমুখস্স ভিক্খুসঙ্ঘস্স ভেসজ্জত্থায দত্ৰা গচ্ছতি. এৰং সো যাৰজীৰং পুঞ্ঞানি কত্ৰা তেনেৰ পুঞ্ঞবলেন দেৰমনুস্সেসু সংসরন্তো উভযসম্পত্তিং অনুভৰিত্ৰা কমেন ইমস্মিং বুদ্ধুপ্পাদে উপ্পন্নো পটিলদ্ধসদ্ধো পব্বজিত্ৰা ৰিপস্সনং ৰড্ঢেত্ৰা নচিরস্সেৰ অরহত্তং পত্তো পুব্বকম্মৰসেন লসুণদাযকত্থেরোতি পাকটো.
৮৯. অত্তনো পুব্বকম্মং সরিত্ৰা সোমনস্সজাতো পুব্বচরিতাপদানং পকাসেন্তো হিমৰন্তস্সাৰিদূরেতিআদিমাহ. তত্থ হিমালযপব্বতস্স পরিযোসানে মনুস্সানং সঞ্চরণট্ঠানে যদা ৰিপস্সী ভগৰা উদপাদি, তদা অহং তাপসো অহোসিন্তি সম্বন্ধো. লসুণং উপজীৰামীতি রত্তলসুণং রোপেত্ৰা তদেৰ গোচরং কত্ৰা জীৰিকং কপ্পেমীতি অত্থো. তেন ৰুত্তং ‘‘লসুণং ময্হভোজন’’ন্তি.
৯০. খারিযো পূরযিত্ৰানাতি তাপসভাজনানি লসুণেন পূরযিত্ৰা কাজেনাদায সঙ্ঘারামং সঙ্ঘস্স ৰসনট্ঠানং হেমন্তাদীসু তীসু কালেসু সঙ্ঘস্স চতূহি ইরিযাপথেহি ৰসনৰিহারং অগচ্ছিং অগমাসিন্তি অত্থো. হট্ঠো হট্ঠেন চিত্তেনাতি অহং সন্তুট্ঠো সোমনস্সযুত্তচিত্তেন সঙ্ঘস্স লসুণং অদাসিন্তি অত্থো.
৯১. ৰিপস্সিস্স…পে… নিরতস্সহন্তি নরানং অগ্গস্স সেট্ঠস্স অস্স ৰিপস্সিস্স ভগৰতো সাসনে নিরতো নিস্সেসেন রতো অহন্তি সম্বন্ধো. সঙ্ঘস্স…পে… মোদহন্তি অহং সঙ্ঘস্স লসুণদানং দত্ৰা সগ্গম্হি সুট্ঠু অগ্গস্মিং দেৰলোকে আযুকপ্পং দিব্বসম্পত্তিং অনুভৰমানো মোদিং, সন্তুট্ঠো ভৰামীতি অত্থো. সেসং সুৰিঞ্ঞেয্যমেৰাতি.
লসুণদাযকত্থেরঅপদানৰণ্ণনা সমত্তা.
৮. আযাগদাযকত্থেরঅপদানৰণ্ণনা
নিব্বুতে লোকনাথম্হীতিআদিকং আযস্মতো আযাগদাযকত্থেরস্স অপদানং. অযম্পি পুরিমবুদ্ধেসু কতাধিকারো তত্থ তত্থ ভৰে ৰিৰট্টূপনিস্সযানি পুঞ্ঞানি উপচিনন্তো সিখিস্স ভগৰতো পরিনিব্বুতকালে একস্মিং কুলগেহে নিব্বত্তো সাসনে পসন্নো ৰড্ঢকীনং মূলং দত্ৰা অতিমনোহরং দীঘং ভোজনসালং কারাপেত্ৰা ভিক্খুসঙ্ঘং নিমন্তেত্ৰা পণীতেনাহারেন ভোজেত্ৰা মহাদানং দত্ৰা চিত্তং পসাদেসি. সো যাৰতাযুকং পুঞ্ঞানি কত্ৰা দেৰমনুস্সেসুযেৰ সংসরন্তো উভযসম্পত্তিং অনুভৰিত্ৰা ইমস্মিং বুদ্ধুপ্পাদে কুলগেহে নিব্বত্তো পটিলদ্ধসদ্ধো পব্বজিত্ৰা ঘটেন্তো ৰাযমন্তো ৰিপস্সনং ৰড্ঢেত্ৰা ন চিরস্সেৰ অরহত্তং পাপুণি. পুব্বে কতপুঞ্ঞৰসেন আযাগত্থেরোতি পাকটো.
৯৪. এৰং সো কতপুঞ্ঞসম্ভারৰসেন অরহত্তং পত্ৰা অত্তনা পুব্বে কতকুসলকম্মং সরিত্ৰা সোমনস্সজাতো পুব্বচরিতাপদানং পকাসেন্তো নিব্বুতে লোকনাথম্হীতিআদিমাহ. তত্থ নিব্বুতেতি ৰদতং ‘‘মযং বুদ্ধা’’তি ৰদন্তানং অন্তরে ৰরে উত্তমে সিখিম্হি ভগৰতি পরিনিব্বুতেতি অত্থো. হট্ঠো হট্ঠেন চিত্তেনাতি সদ্ধতায হট্ঠপহট্ঠো সোমনস্সযুত্তচিত্ততায পহট্ঠেন চিত্তেন উত্তমং থূপং সেট্ঠং চেতিযং অৰন্দিং পণামযিন্তি অত্থো.
৯৫. ৰড্ঢকীহি কথাপেত্ৰাতি ‘‘ভোজনসালায পমাণং কিত্তক’’ন্তি পমাণং কথাপেত্ৰাতি অত্থো. মূলং দত্ৰানহং তদাতি তদা তস্মিং কালে অহং কম্মকরণত্থায তেসং ৰড্ঢকীনং মূলং দত্ৰা আযাগং আযতং দীঘং ভোজনসালং অহং সন্তুট্ঠো সোমনস্সচিত্তেন কারপেসহং কারাপেসিং অহন্তি অত্থো. সেসং সুৰিঞ্ঞেয্যমেৰাতি.
৯৭. আযাগস্স ইদং ফলন্তি ভোজনসালদানস্স ইদং ৰিপাকন্তি অত্থো.
আযাগদাযকত্থেরঅপদানৰণ্ণনা সমত্তা.
৯. ধম্মচক্কিকত্থেরঅপদানৰণ্ণনা
সিদ্ধত্থস্স ভগৰতোতিআদিকং আযস্মতো ধম্মচক্কিকত্থেরস্স অপদানং. অযম্পি পুরিমবুদ্ধেসু কতাধিকারো তত্থ তত্থ ভৰে ৰিৰট্টূপনিস্সযানি পুঞ্ঞানি উপচিনন্তো সিদ্ধত্থস্স ভগৰতো কালে একস্মিং কুলগেহে নিব্বত্তো ৰুদ্ধিপ্পত্তো পুত্তদারেহি ৰড্ঢিতো ৰিভৰসম্পন্নো মহাভোগো, সো রতনত্তযে পসন্নো সদ্ধাজাতো ধম্মসভাযং ধম্মাসনস্স পিট্ঠিতো রতনমযং ধম্মচক্কং কারেত্ৰা পূজেসি. সো তেন পুঞ্ঞকম্মেন দেৰমনুস্সেসু নিব্বত্তট্ঠানেসু সক্কসম্পত্তিং চক্কৰত্তিসম্পত্তিঞ্চ অনুভৰিত্ৰা কমেন ইমস্মিং বুদ্ধুপ্পাদে একস্মিং কুলগেহে উপ্পন্নো ৰিভৰসম্পন্নো সঞ্জাতসদ্ধো পব্বজিত্ৰা ৰিপস্সনং ৰড্ঢেত্ৰা নচিরস্সেৰ অরহত্তং পত্ৰা পুব্বে কতকুসলনামসদিসনামেন ধম্মচক্কিকত্থেরোতি পাকটো জাতো অহোসি.
১০২. সো পুঞ্ঞসম্ভারানুরূপেন পত্তঅরহত্তফলো অত্তনো পুব্বকম্মং সরিত্ৰা জাতসোমনস্সো পুব্বচরিতাপদানং পকাসেন্তো সিদ্ধত্থস্স ভগৰতোতিআদিমাহ. সীহাসনস্স সম্মুখাতি সীহস্স ভগৰতো নিসিন্নস্স সম্মুখা বুদ্ধাসনস্স অভিমুখট্ঠানেতি অত্থো, ধম্মচক্কং মে ঠপিতন্তি মযা ধম্মচক্কাকারেন উভতো সীহরূপং দস্সেত্ৰা মজ্ঝে আদাসসদিসং কারেত্ৰা কতং ধম্মচক্কং ঠপিতং পূজিতং. কিং ভূতং? ৰিঞ্ঞূহি মেধাৰীহি ‘‘অতীৰ সুন্দর’’ন্তি ৰণ্ণিতং থোমিতং সুকতং ধম্মচক্কন্তি সম্বন্ধো.
১০৩. চারুৰণ্ণোৰ সোভামীতি সুৰণ্ণৰণ্ণো ইৰ সোভামি ৰিরোচামীতি অত্থো. ‘‘চতুৰণ্ণেহি সোভামী’’তিপি পাঠো, তস্স খত্তিযব্রাহ্মণৰেস্সসুদ্দজাতিসঙ্খাতেহি চতূহি ৰণ্ণেহি সোভামি ৰিরোচামীতি অত্থো. সযোগ্গবলৰাহনোতি সুৰণ্ণসিৰিকাদীহি যোগ্গেহি চ সেনাপতিমহামত্তাদীহি সেৰকেহি বলেহি চ হত্থিঅস্সরথসঙ্খাতেহি ৰাহনেহি চ সহিতোতি অত্থো. বহুজ্জনা বহৰো মনুস্সা অনুযন্তা মমানুৰত্তন্তা নিচ্চং নিচ্চকালং পরিৰারেন্তীতি সম্বন্ধো. সেসং সুৰিঞ্ঞেয্যমেৰাতি.
ধম্মচক্কিকত্থেরঅপদানৰণ্ণনা সমত্তা.
১০. কপ্পরুক্খিযত্থেরঅপদানৰণ্ণনা
সিদ্ধত্থস্স ভগৰতোতিআদিকং আযস্মতো কপ্পরুক্খিযত্থেরস্স অপদানং (থেরগা. অট্ঠ. ২.৫৭৬). অযম্পি পুরিমবুদ্ধেসু কতাধিকারো তেসু তেসু ভৰেসু নিব্বানাধিগমূপাযভূতানি পুঞ্ঞানি উপচিনন্তো সিদ্ধত্থস্স ভগৰতো কালে ৰিভৰসম্পন্নে একস্মিং কুলে নিব্বত্তো মহদ্ধনো মহাভোগো সত্থরি পসন্নো সত্তহি রতনেহি ৰিচিত্তং সুৰণ্ণমযং কপ্পরুক্খং কারেত্ৰা সিদ্ধত্থস্স ভগৰতো চেতিযস্স সম্মুখে ঠপেত্ৰা পূজেসি. সো এৰরূপং পুঞ্ঞং কত্ৰা যাৰতাযুকং ঠত্ৰা ততো চুতো সুগতীসুযেৰ সংসরন্তো কমেন ইমস্মিং বুদ্ধুপ্পাদে একস্মিং কুলগেহে নিব্বত্তো ৰিঞ্ঞুতং পত্তো ঘরাৰাসং সণ্ঠপেত্ৰা রতনত্তযে পসন্নো ধম্মং সুত্ৰা পটিলদ্ধসদ্ধো সত্থু আরাধেত্ৰা পব্বজিতো নচিরস্সেৰ অরহত্তং পত্ৰা পুব্বে কতকুসলনামেন কপ্পরুক্খিযত্থেরোতি পাকটো অহোসি.
১০৮. সো এৰং পত্তঅরহত্তফলো অত্তনো পুব্বকম্মং সরিত্ৰা সোমনস্সৰসেন পুব্বচরিতাপদানং পকাসেন্তো সিদ্ধত্থস্স ভগৰতোতিআদিমাহ. থূপসেট্ঠস্স সম্মুখাতি সেট্ঠস্স উত্তমস্স ধাতুনিহিতথূপস্স চেতিযস্স সম্মুখট্ঠানে ৰিচিত্তদুস্সে অনেকৰণ্ণেহি ৰিসমেন ৰিসদিসেন চিত্তেন মনোহরে চিনপট্টসোমারপট্টাদিকে দুস্সে. লগেত্ৰা ওলগ্গেত্ৰা কপ্পরুক্খং ঠপেসিং অহং পতিট্ঠপেসিন্তি অত্থো. সেসং উত্তানত্থমেৰাতি.
কপ্পরুক্খিযত্থেরঅপদানৰণ্ণনা সমত্তা.
চতুত্থৰগ্গৰণ্ণনা সমত্তা.