৩-৬. উপালিত্থেরঅপদানৰণ্ণনা

নগরে হংসৰতিযাতিআদিকং আযস্মতো উপালিত্থেরস্স অপদানং. অযম্পি পুরিমবুদ্ধেসু কতাধিকারো তত্থ তত্থ ভৰে ৰিৰট্টূপনিস্সযানি পুঞ্ঞানি উপচিনন্তো পদুমুত্তরস্স ভগৰতো কালে হংসৰতীনগরে ৰিভৰসম্পন্নে ব্রাহ্মণকুলে নিব্বত্তো. একদিৰসং সত্থু সন্তিকে ধম্মকথং সুণন্তো সত্থারং একং ভিক্খুং ৰিনযধরানং অগ্গট্ঠানে ঠপেন্তং দিস্ৰা সত্থু অধিকারকম্মং কত্ৰা তং ঠানন্তরং পত্থেসি.

সো যাৰজীৰং কুসলং কত্ৰা দেৰমনুস্সেসু সংসরন্তো ইমস্মিং বুদ্ধুপ্পাদে কপ্পকগেহে নিব্বত্তো. উপালীতিস্স নামং অকংসু. সো ৰযপ্পত্তো অনুরুদ্ধাদীনং ছন্নং খত্তিযানং পিযসহাযো হুত্ৰা তথাগতে অনুপিযম্বৰনে ৰিহরন্তে পব্বজ্জায নিক্খমন্তেহি ছহি খত্তিযেহি সদ্ধিং নিক্খমিত্ৰা পব্বজি. তস্স পব্বজ্জাৰিধানং পাল়িযং (চূল়ৰ. ৩৩০ আদযো) আগতমেৰ. সো পব্বজিত্ৰা উপসম্পন্নো হুত্ৰা সত্থু সন্তিকে কম্মট্ঠানং গহেত্ৰা ‘‘ময্হং, ভন্তে, অরঞ্ঞৰাসং অনুজানাথা’’তি আহ. ‘‘ভিক্খু অরঞ্ঞে ৰসন্তস্স একমেৰ ধুরং ৰড্ঢিস্সতি, ময্হং পন সন্তিকে ৰসন্তস্স ৰিপস্সনাধুরঞ্চ গন্থধুরঞ্চ পরিপূরেস্সতী’’তি. সো সত্থু ৰচনং সম্পটিচ্ছিত্ৰা ৰিপস্সনায কম্মং করোন্তো নচিরস্সেৰ অরহত্তং পাপুণি. সত্থাপি নং সযমেৰ সকলং ৰিনযপিটকং উগ্গণ্হাপেসি. সো অপরভাগে ভারুকচ্ছৰত্থুং অজ্জুকৰত্থুং কুমারকস্সপৰত্থুন্তি ইমানি তীণি ৰত্থূনি ৰিনিচ্ছিনি. সত্থা একেকস্মিং ৰিনিচ্ছযে সাধুকারং দত্ৰা তযো ৰিনিচ্ছযে অট্ঠুপ্পত্তিং কত্ৰা থেরং ৰিনযধরানং অগ্গট্ঠানে ঠপেসি.

৪৪১. এৰং সো এতদগ্গট্ঠানং পত্ৰা অত্তনো পুব্বকম্মং সরিত্ৰা সোমনস্সপ্পত্তো তং পুব্বচরিতাপদানং পকাসেন্তো নগরে হংসৰতিযাতিআদিমাহ. তত্থ হংসৰতিযাতি হংসাৰট্টআকারেন ৰতি পাকারপরিক্খেপো যস্মিং নগরে, তং নগরং হংসৰতী. অথ ৰা অনেকসঙ্খা হংসা তল়াকপোক্খরণীসরপল্ললাদীসু নিৰসন্তা ইতো চিতো চ ৰিধাৰমানা ৰসন্তি এত্থাতি হংসৰতী, তস্সা হংসৰতিযা. সুজাতো নাম ব্রাহ্মণোতি সুট্ঠু জাতোতি সুজাতো, ‘‘অক্খিত্তো অনুপকুট্ঠো’’তি ৰচনতো অগরহিতো হুত্ৰা জাতোতি অত্থো. অসীতিকোটিনিচযোতি অসীতিকোটিধনরাসিকো পহূতধনধঞ্ঞৰা অসঙ্খ্যেয্যধনধঞ্ঞৰা ব্রাহ্মণো সুজাতো নাম অহোসিন্তি সম্বন্ধো.

৪৪২. পুনপি তস্সেৰ মহন্তভাৰং দস্সেন্তো অজ্ঝাযকোতিআদিমাহ. তত্থ অজ্ঝাযকোতি পরেসং ৰেদত্তযাদিং ৰাচেতা. মন্তধরোতি মন্তা ৰুচ্চতি পঞ্ঞা, অথব্বনৰেদব্যাকরণাদিজাননপঞ্ঞৰাতি অত্থো. তিণ্ণং ৰেদান পারগূতি ইরুৰেদযজুৰেদসামৰেদসঙ্খাতানং তিণ্ণং ৰেদানং পরিযোসানং পত্তোতি অত্থো. লক্খণেতি লক্খণসত্থে, বুদ্ধপচ্চেকবুদ্ধচক্কৰত্তিইত্থিপুরিসানং হত্থপাদাদীসু দিস্সমানলক্খণপকাসনকগন্থে চাতি অত্থো. ইতিহাসেতি ‘‘ইতিহ আস ইতিহ আসা’’তি পোরাণকথাপ্পকাসকে গন্থে. সধম্মেতি সকধম্মে ব্রাহ্মণধম্মে পারমিং গতো পরিযোসানং কোটিং গতো পত্তোতি অত্থো.

৪৪৩. পরিব্বাজাতি যে নিগণ্ঠসাৰকা, তে সব্বে নানাদিট্ঠিকা তদা মহিযা পথৰীতলে চরন্তীতি সম্বন্ধো.

৪৪৫. যাৰ যত্তকং কালং জিনো নুপ্পজ্জতি, তাৰ তত্তকং কালং বুদ্ধোতি ৰচনং নত্থীতি অত্থো.

৪৪৬. অচ্চযেন অহোরত্তন্তি অহো চ রত্তি চ অহোরত্তং, বহূনং সংৰচ্ছরানং অতিক্কমেনাতি অত্থো. সেসং সুৰিঞ্ঞেয্যমেৰ.

৪৫৪. মন্তাণিপুত্তোতি মন্তাণীনামায কপ্পকধীতুযা পুত্তো, মাসপুণ্ণতায দিৰসপুণ্ণতায পুণ্ণোতি লদ্ধনামোতি অত্থো. তস্স সত্থুস্স সাৰকো হেস্সতি ভৰিস্সতীতি সম্বন্ধো.

৪৫৫. এৰং কিত্তযি সো বুদ্ধোতি সো পদুমুত্তরো ভগৰা এৰং ইমিনা পকারেন সুনন্দং সুন্দরাকারেন সোমনস্সদাযকং কিত্তযি ব্যাকরণমদাসীতি অত্থো. সব্বং জনং সকলজনসমূহং সাধুকং হাসযন্তো সোমনস্সং করোন্তো সকং বলং অত্তনো বলং দস্সযন্তো পাকটং করোন্তোতি সম্বন্ধো.

৪৫৬. ততো অনন্তরং অত্তনো আনুভাৰং অঞ্ঞাপদেসেন দস্সেন্তো কতঞ্জলীতিআদিমাহ. তদা তস্মিং বুদ্ধুপ্পাদতো পুরিমকালে সুনন্দং তাপসং কতঞ্জলিপুটা সব্বে জনা নমস্সন্তীতি সম্বন্ধো. বুদ্ধে কারং করিত্ৰানাতি এৰং সো সব্বজনপূজিতোপি সমানো ‘‘পূজিতোম্হী’’তি মানং অকত্ৰা বুদ্ধসাসনে অধিকং কিচ্চং কত্ৰা অত্তনো গতিং জাতিং সোধেসি পরিসুদ্ধমকাসীতি অত্থো.

৪৫৭. সুত্ৰান মুনিনো ৰচন্তি তস্স সম্মাসম্বুদ্ধস্স ৰাচং, গাথাবন্ধসুখত্থং আ-কারস্স রস্সং কত্ৰা ‘‘ৰচ’’ন্তি ৰুত্তং. ‘‘অনাগতম্হি অদ্ধানে গোতমো নাম নামেন সত্থা লোকে ভৰিস্সতী’’তি ইমং মুনিনো ৰচনং সুত্ৰা যথা যেন পকারেন গোতমং ভগৰন্তং পস্সামি, তথা তেন পকারেন কারং অধিককিচ্চং পুঞ্ঞসম্ভারং কস্সামি করিস্সামীতি মে ময্হং সঙ্কপ্পো চেতনামনসিকারো অহু অহোসীতি সম্বন্ধো.

৪৫৮. এৰাহং চিন্তযিত্ৰানাতি ‘‘অহং কারং করিস্সামী’’তি এৰং চিন্তেত্ৰা. কিরিযং চিন্তযিং মমাতি ‘‘মযা কীদিসং পুঞ্ঞং কত্তব্বং নু খো’’তি কিরিযং কত্তব্বকিচ্চং চিন্তযিন্তি অত্থো. ক্যাহং কম্মং আচরামীতি অহং কীদিসং পুঞ্ঞকম্মং আচরামি পূরেমি নু খোতি অত্থো. পুঞ্ঞক্খেত্তে অনুত্তরেতি উত্তরৰিরহিতে সকলপুঞ্ঞস্স ভাজনভূতে রতনত্তযেতি অত্থো.

৪৫৯. অযঞ্চ পাঠিকো ভিক্খূতি অযং ভিক্খু সরভঞ্ঞৰসেন গন্থপাঠপঠনতো ৰাচনতো ‘‘পাঠিকো’’তি লদ্ধনামো ভিক্খু. বুদ্ধসাসনে সব্বেসং পাঠীনং পাঠকৰাচকানং অন্তরে ৰিনযে চ অগ্গনিক্খিত্তো অগ্গো ইতি ঠপিতো. তং ঠানং তেন ভিক্খুনা পত্তট্ঠানন্তরং অহং পত্থযে পত্থেমীতি অত্থো.

৪৬০. ততো পরং অত্তনো পুঞ্ঞকরণূপাযং দস্সেন্তো ইদং মে অমিতং ভোগন্তিআদিমাহ. মে ময্হং অমিতং পমাণৰিরহিতং ভোগরাসিং অক্খোভং খোভেতুং অসক্কুণেয্যং সাগরূপমং সাগরসদিসং তেন ভোগেন তাদিসেন ধনেন বুদ্ধস্স আরামং মাপযেতি সম্বন্ধো. সেসং উত্তানত্থমেৰ.

৪৭৪. ভিক্খুসঙ্ঘে নিসীদিত্ৰা সম্বুদ্ধো তেন সুট্ঠু মাপিতং কারিতং সঙ্ঘারামং পটিগ্গহেত্ৰা তস্সারামস্সানিসংসদীপকং ইদং ৰচনং অব্রৰি কথেসীতি সম্বন্ধো.

৪৭৫. কথং? যো সোতি যো সঙ্ঘারামদাযকো তাপসো সুমাপিতং কুটিলেণমণ্ডপপাসাদহম্মিযপাকারাদিনা সুট্ঠু সজ্জিতং সঙ্ঘারামং বুদ্ধস্স পাদাসি প-কারেন সোমনস্সসম্পযুত্তচিত্তেন অদাসি. তমহং কিত্তযিস্সামীতি তং তাপসং অহং পাকটং করিস্সামি, উত্তানিং করিস্সামীতি অত্থো. সুণাথ মম ভাসতোতি ভাসন্তস্স ময্হং ৰচনং সুণাথ, ওহিতসোতা অৰিক্খিত্তচিত্তা মনসি করোথাতি অত্থো.

৪৭৬. তেন দিন্নারামস্স ফলং দস্সেন্তো হত্থী অস্সা রথা পত্তীতিআদিমাহ. তং সুৰিঞ্ঞেয্যমেৰ.

৪৭৭. সঙ্ঘারামস্সিদং ফলন্তি ইদং আযতিং অনুভৰিতব্বসম্পত্তিসঙ্খাতং ইট্ঠফলং সঙ্ঘারামদানস্স ফলং ৰিপাকন্তি অত্থো.

৪৭৮. ছল়াসীতিসহস্সানীতি ছসহস্সানি অসীতিসহস্সানি সমলঙ্কতা সুট্ঠু অলঙ্কতা সজ্জিতা নারিযো ইত্থিযো ৰিচিত্তৰত্থাভরণাতি ৰিচিত্তেহি অনেকরূপেহি ৰত্থেহি আভরণেহি চ সমন্নাগতা. আমুত্তমণিকুণ্ডলাতি ওলম্বিতমুত্তাহারমণিকঞ্চিতকণ্ণাতি অত্থো.

৪৭৯. তাসং ইত্থীনং রূপসোভাতিসযং ৰণ্ণেন্তো আল়ারপম্হাতিআদিমাহ. তত্থ আল়ারানি মহন্তানি অক্খীনি মণিগুল়সদিসানি যাসং ইত্থীনং তা আল়ারপম্হা ভমরানমিৰ মন্দলোচনাতি অত্থো. হসুলা হাসপকতি, লীলাৰিলাসাতি অত্থো. সুসঞ্ঞাতি সুন্দরসঞ্ঞিতব্বসরীরাৰযৰা. তনুমজ্ঝিমাতি খুদ্দকউদরপদেসা. সেসং উত্তানমেৰ.

৪৮৪. তস্স ধম্মেসু দাযাদোতি তস্স গোতমস্স ভগৰতো ধম্মেসু দাযাদো ধম্মকোট্ঠাসভাগী. ওরসোতি উরসি জাতো, সিথিলধনিতাদিদসৰিধব্যঞ্জনবুদ্ধিসম্পন্নং কণ্ঠতালুওট্ঠাদিপঞ্চট্ঠানে ঘট্টেত্ৰা দেসিতধম্মং সুত্ৰা সোতাপত্তিমগ্গাদিমগ্গপটিপাটিযা সব্বকিলেসে খেপেত্ৰা অরহত্তে ঠিতভাৰেন উরসি জাতপুত্তোতি অত্থো. ধম্মনিম্মিতোতি ধম্মেন সমেন অদণ্ডেন অসত্থেন নিম্মিতো পাকটো ভৰিস্সসীতি অত্থো. উপালি নাম নামেনাতি কিঞ্চাপি সো মাতু নামেন মন্তাণিপুত্তনামো, অনুরুদ্ধাদীহি পন সহ গন্ত্ৰা পব্বজিতত্তা খত্তিযানং উপসমীপে অল্লীনো যুত্তো কাযচিত্তেহি সমঙ্গীভূতোতি উপালীতি নামেন সত্থু সাৰকো হেস্সতি ভৰিস্সতীতি অত্থো.

৪৮৫. ৰিনযে পারমিং পত্ৰাতি ৰিনযপিটকে কোটিং পরিযোসানং পত্ৰা পাপুণিত্ৰা. ঠানাট্ঠানে চ কোৰিদোতি কারণাকারণে চ দক্খো ছেকোতি অত্থো. জিনসাসনং ধারেন্তোতি জিনেন ৰুত্তানুসাসনিং জিনস্স পিটকত্তযং ৰাচনসৰনচিন্তনধারণাদিৰসেন ধারেন্তো, সল্লক্খেন্তোতি অত্থো. ৰিহরিস্সতিনাসৰোতি নিক্কিলেসো চতূহি ইরিযাপথেহি অপরিপতন্তং অত্তভাৰং হরিস্সতি পৰত্তেস্সতীতি অত্থো.

৪৮৭. অপরিমেয্যুপাদাযাতি অনেকসতসহস্সে আদিং কত্ৰা. পত্থেমি তৰ সাসনন্তি ‘‘গোতমস্স ভগৰতো সাসনে ৰিনযধরানং অগ্গো ভৰেয্য’’ন্তি তুয্হং সাসনং পত্থেমি ইচ্ছামীতি অত্থো. সো মে অত্থোতি সো এতদগ্গট্ঠানন্তরসঙ্খাতো অত্থো মে মযা অনুপ্পত্তোতি অত্থো. সব্বসংযোজনক্খযোতি সব্বেসং সংযোজনানং খযো মযা অনুপ্পত্তোতি সম্বন্ধো, নিব্বানং অধিগতন্তি অত্থো.

৪৮৮. রাজদণ্ডেন তজ্জিতো পীল়িতো সূলাৰুতো সূলে আৰুতো আৰুণিতো পোসো পুরিসো সূলে সাতং মধুরসুখং অৰিন্দন্তো নানুভৰন্তো পরিমুত্তিংৰ পরিমোচনমেৰ ইচ্ছতি যথাতি সম্বন্ধো.

৪৮৯-৯০. মহাৰীর ৰীরানমন্তরে ৰীরুত্তম অহং ভৰদণ্ডেন জাতিদণ্ডেন, তজ্জিতো পীল়িতো কম্মসূলাৰুতো কুসলাকুসলকম্মসূলস্মিং আৰুতো সন্তো সংৰিজ্জমানো, পিপাসাৰেদনায পিপাসাতুরভাৰেন অট্টিতো অভিভূতো দুক্খাপিতো ভৰে সাতং সংসারে মধুরং সুখং ন ৰিন্দামি ন লভামি. রাগগ্গিদোসগ্গিমোহগ্গিসঙ্খাতেহি, নরকগ্গিকপ্পুট্ঠানগ্গিদুক্খগ্গিসঙ্খাতেহি ৰা তীহি অগ্গীহি ডয্হন্তো পরিমুত্তিং পরিমুচ্চনুপাযং গৰেসামি পরিযেসামি তথেৰাতি সম্বন্ধো. যথা রাজদণ্ডং ইতো গতো পত্তো পরিমুত্তিং গৰেসতি, তথা অহং ভৰদণ্ডপ্পত্তো পরিমুত্তিং গৰেসামীতি সম্বন্ধো.

৪৯১-২. পুন সংসারতো মোচনং উপমোপমেয্যৰসেন দস্সেন্তো যথা ৰিসাদোতিআদিমাহ. তত্থ ৰিসেন সপ্পৰিসেন আ সমন্ততো দংসীযিত্থ দট্ঠো হোতীতি ৰিসাদো, সপ্পদট্ঠোতি অত্থো. অথ ৰা ৰিসং হলাহলৰিসং অদতি গিলতীতি ৰিসাদো, ৰিসখাদকোতি অত্থো. যো পুরিসো ৰিসাদো, তেন তাদিসেন ৰিসেন পরিপীল়িতো, তস্স ৰিসস্স ৰিঘাতায ৰিনাসায উপাযনং উপাযভূতং অগদং ওসধং গৰেসেয্য পরিযেসেয্য, তং গৰেসমানো ৰিসঘাতকং ৰিসনাসকং অগদং ওসধং পস্সেয্য দক্খেয্য. সো তং অত্তনো দিট্ঠং ওসধং পিৰিত্ৰা ৰিসম্হা ৰিসতো পরিমুত্তিযা পরিমোচনকারণা সুখী অস্স ভৰেয্য যথাতি সম্বন্ধো.

৪৯৩. তথেৰাহন্তি যথা যেন পকারেন সো নরো ৰিসহতো, সৰিসেন সপ্পেন দট্ঠো ৰিসখাদকো ৰা ওসধং পিৰিত্ৰা সুখী ভৰেয্য, তথেৰ তেন পকারেন অহং অৰিজ্জায মোহেন সং সুট্ঠু পীল়িতো. সদ্ধম্মাগদমেসহন্তি অহং সদ্ধম্মসঙ্খাতং ওসধং এসং পরিযেসন্তোতি অত্থো.

৪৯৪-৫. ধম্মাগদং গৰেসন্তোতি সংসারদুক্খৰিসস্স ৰিনাসায ধম্মোসধং গৰেসন্তো. অদ্দক্খিং সক্যসাসনন্তি সক্যৰংসপভৰস্স গোতমস্স সাসনং সদ্দক্খিন্তি অত্থো. অগ্গং সব্বোসধানং তন্তি সব্বেসং ওসধানং অন্তরে তং সক্যসাসনসঙ্খাতং ধম্মোসধং অগ্গং উত্তমন্তি অত্থো. সব্বসল্লৰিনোদনন্তি রাগসল্লাদীনং সব্বেসং সল্লানং ৰিনোদনং ৰূপসমকরং ধম্মোসধং ধম্মসঙ্খাতং ওসধং পিৰিত্ৰা সব্বং ৰিসং সকলসংসারদুক্খৰিসং সমূহনিং নাসেসিন্তি সম্বন্ধো. অজরামরন্তি তং দুক্খৰিসং সমূহনিত্ৰা অজরং জরাৰিরহিতং অমরং মরণৰিরহিতং সীতিভাৰং রাগপরিল়াহাদিৰিরহিতত্তা সীতলভূতং নিব্বানং অহং ফস্সযিং পচ্চক্খমকাসিন্তি সম্বন্ধো.

৪৯৬. পুন কিলেসতমস্স উপমং দস্সেন্তো যথা ভূতট্টিতোতিআদিমাহ. তত্থ যথা যেন পকারেন ভূতট্টিতো ভূতেন যক্খেন অট্টিতো পীল়িতো পোসো পুরিসো ভূতগ্গাহেন যক্খগ্গাহেন পীল়িতো দুক্খিতো ভূতস্মা যক্খগ্গাহতো পরিমুত্তিযা মোচনত্থায ভূতৰেজ্জং গৰেসেয্য.

৪৯৭. তং গৰেসমানো চ ভূতৰিজ্জায সুট্ঠু কোৰিদং ছেকং ভূতৰেজ্জং পস্সেয্য, সো ভূতৰেজ্জো তস্স যক্খগ্গহিতস্স পুরিসস্স আৰেসভূতং ৰিহনে ৰিনাসেয্য, সমূলঞ্চ মূলেন সহ আযতিং অনাসেৰকং কত্ৰা ৰিনাসযে ৰিদ্ধংসেয্যাতি সম্বন্ধো.

৪৯৮. মহাৰীর ৰীরুত্তম তমগ্গাহেন কিলেসন্ধকারগ্গাহেন পীল়িতো অহং তথেৰ তেন পকারেনেৰ তমতো কিলেসন্ধকারতো পরিমুত্তিযা মোচনত্থায ঞাণালোকং পঞ্ঞাআলোকং গৰেসামীতি সম্বন্ধো.

৪৯৯. অথ তদনন্তরং কিলেসতমসোধনং কিলেসন্ধকারনাসকং সক্যমুনিং অদ্দসন্তি অত্থো. সো সক্যমুনি মে ময্হং তমং অন্ধকারং কিলেসতিমিরং ভূতৰেজ্জোৰ ভূতকং যক্খগ্গহিতং ইৰ ৰিনোদেসি দূরী অকাসীতি সম্বন্ধো.

৫০০. সো অহং এৰং ৰিমুত্তো সংসারসোতং সংসারপৰাহং সং সুট্ঠু ছিন্দিং ছেদেসিং, তণ্হাসোতং তণ্হামহোঘং নিৰারযিং নিরৰসেসং অপ্পৰত্তিং অকাসিন্তি অত্থো. ভৰং উগ্ঘাটযিং সব্বন্তি কামভৰাদিকং সব্বং নৰভৰং উগ্ঘাটযিং ৰিনাসেসিন্তি অত্থো. মূলতো ৰিনাসেন্তো ভূতৰেজ্জো ইৰ মূলতো উগ্ঘাটযিন্তি সম্বন্ধো.

৫০১. ততো নিব্বানপরিযেসনায উপমং দস্সেন্তো যথাতিআদিমাহ. তত্থ গরুং ভারিযং নাগং গিলতীতি গরুল়ো. গরুং ৰা নাগং লাতি আদদাতীতি গরুল়ো, গরুল়রাজা. অত্তনো ভক্খং সকগোচরং পন্নগং পকারেন পরহত্থং ন গচ্ছতীতি পন্নগোতি লদ্ধনামং নাগং গহণত্থায ওপততি অৰপততি, সমন্তা সমন্ততো যোজনসতং সতযোজনপ্পমাণং মহাসরং মহাসমুদ্দং অত্তনো পক্খৰাতেহি ৰিক্খোভেতি আলোল়েতি যথাতি সম্বন্ধো.

৫০২. সো সুপণ্ণো ৰিহঙ্গমো ৰেহাসগমনসীলো পন্নগং নামং গহেত্ৰা অধোসীসং ওলম্বেত্ৰা ৰিহেঠযং তত্থ তত্থ ৰিৰিধেন হেঠনেন হেঠেন্তো আদায দল়্হং গহেত্ৰা যেন কামং যত্থ গন্তুকামো, তত্থ পক্কমতি গচ্ছতীতি সম্বন্ধো.

৫০৩. ভন্তে মহাৰীর, যথা গরুল়ো বলী বলৰা পন্নগং গহেত্ৰা পক্কমতি, তথা এৰ অহং অসঙ্খতং পচ্চযেহি অকতং নিব্বানং গৰেসন্তো পটিপত্তিপূরণৰসেন পরিযেসন্তো দোসে সকলদিযড্ঢকিলেসসহস্সে ৰিক্খালযিং ৰিসেসেন সমুচ্ছেদপ্পহানেন সোধেসিং অহন্তি সম্বন্ধো.

৫০৪. যথা গরুল়ো পন্নগং গহেত্ৰা ভুঞ্জিত্ৰা ৰিহরতি, তথা অহং ধম্মৰরং উত্তমধম্মং দিট্ঠো পস্সন্তো এতং সন্তিপদং নিব্বানপদং অনুত্তরং উত্তরৰিরহিতং মগ্গফলেহি আদায গহেত্ৰা ৰল়ঞ্জেত্ৰা ৰিহরামীতি সম্বন্ধো.

৫০৫. ইদানি নিব্বানস্স দুল্লভভাৰং দস্সেন্তো আসাৰতী নাম লতাতিআদিমাহ. তত্থ সব্বেসং দেৰানং আসা ইচ্ছা এতিস্সং লতাযং অত্থীতি আসাৰতী নাম লতা, চিত্তলতাৰনে অনেকৰিচিত্তাহি লতাহি গহনীভূতে ৰনে উয্যানে জাতা নিব্বত্তাতি অত্থো. তস্সা লতায ৰস্সসহস্সেন ৰস্সসহস্সচ্চযেন একং ফলং নিব্বত্ততে একং ফলং গণ্হাতি.

৫০৬. তং দেৰাতি তং আসাৰতিং লতং তাৰ দূরফলং তত্তকং চিরকালং অতিক্কমিত্ৰা ফলং গণ্হন্তং সংৰিজ্জমানং দেৰা তাৰতিংসদেৰতা পযিরুপাসন্তি ভজন্তি, সা আসাৰতী নাম লতুত্তমা লতানং অন্তরে উত্তমলতা এৰং দেৰানং পিযা অহোসীতি সম্বন্ধো.

৫০৭. সতসহস্সুপাদাযাতি সতসহস্সসংৰচ্ছরং আদিং কত্ৰা. তাহং পরিচরে মুনীতি মোনং ৰুচ্চতি ঞাণং, ভন্তে, মুনি ঞাণৰন্ত সব্বঞ্ঞু, অহং তং ভগৰন্তং পরিচরে পযিরুপাসামি. সাযংপাতং নমস্সামীতি সাযন্হসমযঞ্চ পুব্বণ্হসমযঞ্চাতি দ্ৰিক্খত্তুং নমস্সামি পণামং করোমি. যথা দেৰা তাৰতিংসা দেৰা ৰিয আসাৰতীলতং সাযংপাতঞ্চ পযিরুপাসন্তীতি সম্বন্ধো.

৫০৮. অৰঞ্ঝা পারিচরিযাতি যস্মা বুদ্ধদস্সনহেতু নিব্বানপ্পত্তি অহোসি, তস্মা বুদ্ধপারিচরিযা ৰত্তপটিপত্তিকিরিযা অৰঞ্ঝা অতুচ্ছা নমস্সনা পণামকিরিযা চ অমোঘা অতুচ্ছা. তথা হি দূরাগতং দূরতো সংসারদ্ধানতো আগতম্পি, সন্তং সংৰিজ্জমানং খণোযং অযং বুদ্ধুপ্পাদক্খণো ন ৰিরাধযি নাতিক্কমি, মং অতিক্কমিত্ৰা ন গতোতি অত্থো.

৫০৯. বুদ্ধদস্সনহেতু নিব্বানপ্পত্তো অহং আযতিং উপ্পজ্জনকভৰে মম পটিসন্ধিং ৰিচিনন্তো উপপরিক্খন্তো ন পস্সামীতি সম্বন্ধো. নিরূপধি খন্ধূপধিকিলেসূপধীহি ৰিরহিতো ৰিপ্পমুত্তো সব্বকিলেসেহি ৰিনাভূতো উপসন্তো কিলেসপরিল়াহাভাৰেন সন্তমানসো চরামি অহন্তি সম্বন্ধো.

৫১০. পুন অত্তনো বুদ্ধদস্সনায উপমং দস্সেন্তো যথাপি পদুমং নামাতিআদিমাহ. সূরিযরংসেন সূরিযরংসিসম্ফস্সেন যথা পদুমং নাম অপি পুপ্ফতি ৰিকসতি মহাৰীর ৰীরুত্তম অহং তথা এৰ বুদ্ধরংসেন বুদ্ধেন ভগৰতা দেসিতধম্মরংসিপ্পভাৰেন পুপ্ফিতোতি অত্থো.

৫১১-১২. পুন বুদ্ধদস্সনেন নিব্বানদস্সনং দীপেন্তো যথা বলাকাতিআদিমাহ. তত্থ বলাকযোনিম্হি বলাকজাতিযং সদা সব্বস্মিং কালে পুমা পুরিসো যথা ন ৰিজ্জতি. পুমে অৰিজ্জমানে কথং বলাকানং গব্ভগ্গহণং হোতীতি চে? মেঘেসু গজ্জমানেসু সদ্দং করোন্তেসু মেঘগজ্জনং সুত্ৰা তা বলাকিনিযো সদা সব্বকালে গব্ভং গণ্হন্তি অণ্ডং ধারেন্তীতি অত্থো. যাৰ যত্তকং কালং মেঘো ন গজ্জতি মেঘো সদ্দং ন করোতি, তাৰ তত্তকং কালং চিরং চিরকালেন গব্ভং অণ্ডং ধারেন্তি. যদা যস্মিং কালে মেঘো পৰস্সতি পকারেন গজ্জিত্ৰা ৰস্সতি ৰুট্ঠিধারং পগ্ঘরতি, তদা তস্মিং কালে ভারতো গব্ভধারণতো পরিমুচ্চন্তি অণ্ডং পাতেন্তীতি অত্থো.

৫১৩. ততো পরং উপমেয্যসম্পদং দস্সেন্তো পদুমুত্তরবুদ্ধস্সাতিআদিমাহ. পদুমুত্তরস্স বুদ্ধস্স ধম্মমেঘেন ৰোহারপরমত্থদেসনাসঙ্খাতমেঘেন গজ্জতো গজ্জন্তস্স দেসেন্তস্স ধম্মমেঘস্স সদ্দেন ঘোসানুসারেন অহং তদা ধম্মগব্ভং ৰিৰট্টূপনিস্সযং দানসীলাদিপুঞ্ঞসম্ভারগব্ভং অগণ্হিং গহেসিং তথাতি সম্বন্ধো.

৫১৪. সতসহস্সুপাদায কপ্পসতসহস্সং আদিং কত্ৰা পুঞ্ঞগব্ভং দানসীলাদিপুঞ্ঞসম্ভারং অহং ধরেমি পূরেমি. যাৰ ধম্মমেঘো ধম্মদেসনা ন গজ্জতি বুদ্ধেন ন দেসীযতি, তাৰ অহং ভারতো সংসারগব্ভভারতো নপ্পমুচ্চামি ন মোচেমি ন ৰিসুং ভৰামীতি সম্বন্ধো.

৫১৫. ভন্তে, সক্যমুনি সক্যৰংসপ্পভৰ যদা যস্মিং কালে সুদ্ধোদনমহারাজস্স তৰ পিতু রম্মে রমণীযে কপিলৰত্থৰে কপিলৰত্থুনামকে নগরে তুৰং ধম্মমেঘেন গজ্জতি ঘোসেতি, তদা তস্মিং কালে অহং ভারতো সংসারগব্ভভারতো পরিমুচ্চিং মুত্তো অহোসিন্তি সম্বন্ধো.

৫১৬. ততো পরং অত্তনা অধিগতে মগ্গফলে দস্সেন্তো সুঞ্ঞতন্তিআদিমাহ. তত্থ অত্তঅত্তনিযাদীনং অভাৰতো সুঞ্ঞতং ৰিমোক্খঞ্চ রাগদোসমোহসব্বকিলেসনিমিত্তানং অভাৰতো, অনিমিত্তং ৰিমোক্খঞ্চ তণ্হাপণিধিস্স অভাৰতো, অপ্পণিহিতং ৰিমোক্খঞ্চ অরিযমগ্গং অধিগঞ্ছিং ভাৰেসিন্তি সম্বন্ধো. চতুরো চ ফলে সব্বেতি চত্তারি সামঞ্ঞফলানি সব্বানি সচ্ছি অকাসিন্তি অত্থো. ধম্মেৰং ৰিজটযিং অহন্তি অহং এৰং সব্বধম্মে জটং গহনং ৰিজটযিং ৰিদ্ধংসেসিন্তি অত্থো.

দুতিযভাণৰারৰণ্ণনা সমত্তা.

৫১৭. ততো পরং অত্তনা অধিগতৰিসেসমেৰ দস্সেন্তো অপরিমেয্যুপাদাযাতিআদিমাহ. তত্থ ন পরিমেয্যোতি অপরিমেয্যো, সংৰচ্ছরগণনৰসেন পমেতুং সঙ্খাতুং অসক্কুণেয্যোতি অত্থো. তং অপরিমেয্যং কপ্পং উপাদায আদিং কত্ৰা তৰ সাসনং তুয্হং সাসনং ‘‘অনাগতে গোতমস্স ভগৰতো সাসনে ৰিনযধরানং অগ্গো ভৰেয্য’’ন্তি এৰং পত্থেমি. অতীতত্থে ৰত্তমানৰচনং, পত্থেসিন্তি অত্থো. সো মে অত্থোতি সো পত্থনাসঙ্খাতো অত্থো মে মযা অনুপ্পত্তো নিপ্ফাদিতোতি অত্থো. অনুত্তরং সন্তিপদং নিব্বানং অনুপ্পত্তং অধিগতন্তি সম্বন্ধো.

৫১৮. সো অহং অধিগতত্তা ৰিনযে ৰিনযপিটকে পারমিং পত্তো পরিযোসানপ্পত্তো. যথাপি পাঠিকো ইসীতি যথা পদুমুত্তরস্স ভগৰতো সাসনে ৰিনযধরানং অগ্গো ইসি ভিক্খু পাঠিকো পাকটো অহোসি, তথেৰাহন্তি অত্থো. ন মে সমসমো অত্থীতি ৰিনযধারিতায মে মযা সমসমো সমানো অঞ্ঞো ন অত্থীতি অত্থো. সাসনং ওৰাদানুসাসনীসঙ্খাতং সাসনং ধারেমি পূরেমীতি অত্থো.

৫১৯. পুনপি অত্তনো ৰিসেসং দস্সেন্তো ৰিনযে খন্ধকে চাপীতিআদিমাহ. তত্থ ৰিনযেতি উভতোৰিভঙ্গে. খন্ধকেতি মহাৰগ্গচূল়ৰগ্গে. তিকচ্ছেদে চাতি তিকসঙ্ঘাদিসেসতিকপাচিত্তিযাদিকে চ. পঞ্চমেতি পরিৰারে চ. এত্থ এতস্মিং সকলে ৰিনযপিটকে ময্হং ৰিমতি দ্ৰেল়্হকং নত্থি ন সংৰিজ্জতি. অক্খরেতি ৰিনযপিটকপরিযাপন্নে অ-কারাদিকে অক্খরে. ব্যঞ্জনেতি ক-কারাদিকে ব্যঞ্জনে ৰা মে ৰিমতি সংসযো নত্থীতি সম্বন্ধো.

৫২০. নিগ্গহে পটিকম্মে চাতি পাপভিক্খূনং নিগ্গহে চ সাপত্তিকানং ভিক্খূনং পরিৰাসদানাদিকে পটিকম্মে চ ঠানাট্ঠানে চ কারণে চ অকারণে চ কোৰিদো ছেকোতি অত্থো. ওসারণে চ তজ্জনীযাদিকম্মস্স পটিপ্পস্সদ্ধিৰসেন ওসারণে পৰেসনে চ. ৰুট্ঠাপনে চ আপত্তিতো ৰুট্ঠাপনে নিরাপত্তিকরণে চ ছেকোতি সম্বন্ধো. সব্বত্থ পারমিং গতোতি সব্বস্মিং ৰিনযকম্মে পরিযোসানং পত্তো, দক্খো ছেকোতি অত্থো.

৫২১. ৰিনযে খন্ধকে চাপীতি ৰুত্তপ্পকারে ৰিনযে চ খন্ধকে চ, পদং সুত্তপদং নিক্খিপিত্ৰা পট্ঠপেত্ৰা. উভতো ৰিনিৰেঠেত্ৰাতি ৰিনযতো খন্ধকতো চাতি উভযতো নিব্বত্তেত্ৰা ৰিজটেত্ৰা নযং আহরিত্ৰা. রসতোতি কিচ্চতো. ওসরেয্যং ওসারণং করোমীতি অত্থো.

৫২২. নিরুত্তিযা চ কুসলোতি ‘‘রুক্খো পটো কুম্ভো মালা চিত্ত’’ন্তিআদীসু ৰোহারেসু ছেকো. অত্থানত্থে চ কোৰিদোতি অত্থে ৰড্ঢিযং অনত্থে হানিযঞ্চ কোৰিদো দক্খোতি অত্থো. অনঞ্ঞাতং মযা নত্থীতি ৰিনযপিটকে সকলে ৰা পিটকত্তযে মযা অনঞ্ঞাতং অৰিদিতং অপাকটং কিঞ্চি নত্থীতি অত্থো. একগ্গো সত্থু সাসনেতি বুদ্ধসাসনে অহমেৰ একো ৰিনযধরানং অগ্গো সেট্ঠো উত্তমোতি অত্থো.

৫২৩. রূপদক্খে অহং অজ্জাতি অজ্জ এতরহি কালে সক্যপুত্তস্স ভগৰতো সাসনে পাৰচনে অহং রূপদক্খে রূপদস্সনে ৰিনযৰিনিচ্ছযদস্সনে সব্বং কঙ্খং সকলং সংসযং ৰিনোদেমি ৰিনাসেমীতি সম্বন্ধো. ছিন্দামি সব্বসংসযন্তি ‘‘অহোসিং নু খো অহমতীতমদ্ধান’’ন্তিআদিকং (ম. নি. ১.১৮; সং. নি. ২.২০; মহানি. ১৭৪) কালত্তযং আরব্ভ উপ্পন্নং সব্বং সোল়সৰিধং কঙ্খং ছিন্দামি ৰূপসমেমি সব্বসো ৰিদ্ধংসেমীতি অত্থো.

৫২৪. পদং অনুপদঞ্চাপীতি পদং পুব্বপদঞ্চ অনুপদং পরপদঞ্চ অক্খরং একেকমক্খরঞ্চ ব্যঞ্জনং সিথিলধনিতাদিদসৰিধং ব্যঞ্জনৰিধানঞ্চ. নিদানেতি তেন সমযেনাতিআদিকে নিদানে চ. পরিযোসানেতি নিগমনে. সব্বত্থ কোৰিদোতি সব্বেসু ছসু ঠানেসু ছেকোতি অত্থো.

৫২৫. ততো পরং ভগৰতোযেৰ গুণে পকাসেন্তো যথাপি রাজা বলৰাতিআদিমাহ. তত্থ যথা বলৰা থামবলসম্পন্নো সেনাবলসম্পন্নো ৰা রাজা, পরং পরেসং পটিরাজূনং সেনং নিগ্গণ্হিত্ৰা নিস্সেসতো গহেত্ৰা পলাপেত্ৰা ৰা, তপে তপেয্য সন্তপেয্য দুক্খাপেয্য. ৰিজিনিত্ৰান সঙ্গামন্তি সঙ্গামং পরসেনায সমাগমং যুদ্ধং ৰিজিনিত্ৰা ৰিসেসেন জিনিত্ৰা জযং পত্ৰা. নগরং তত্থ মাপযেতি তত্থ তস্মিং ৰিজিতট্ঠানে নগরং পাসাদহম্মিযাদিৰিভূসিতং ৰসনট্ঠানং মাপযে কারাপেয্যাতি অত্থো.

৫২৬. পাকারং পরিখঞ্চাপীতি তত্থ মাপিতনগরে পাকারং সুধাধৰলইট্ঠকামযপাকারঞ্চ কারযেতি সম্বন্ধো. পরিখঞ্চাপি কদ্দমপরিখং, উদকপরিখং, সুক্খপরিখঞ্চ অপি কারযে. এসিকং দ্ৰারকোট্ঠকন্তি নগরসোভনত্থং উস্সাপিতএসিকাথম্ভঞ্চ মহন্তং কোট্ঠকঞ্চ চতুভূমকাদিদ্ৰারকোট্ঠকঞ্চ কারযে. অট্টালকে চ ৰিৰিধেতি চতুভূমকাদিভেদে অতিউচ্চঅট্টালকে চ ৰিৰিধে নানপ্পকারকে বহূ কারযে কারাপেয্যাতি সম্বন্ধো.

৫২৭. সিঙ্ঘাটকং চচ্চরঞ্চাতি ন কেৰলং পাকারাদযো কারযে, সিঙ্ঘাটকং চতুমগ্গসন্ধিঞ্চ চচ্চরং অন্তরাৰীথিঞ্চ কারযেতি সম্বন্ধো. সুৰিভত্তন্তরাপণন্তি সুট্ঠু ৰিভত্তং ৰিভাগতো কোট্ঠাসৰন্তং অন্তরাপণং অনেকাপণসহস্সং কারাপেয্যাতি অত্থো. কারযেয্য সভং তত্থাতি তস্মিং মাপিতনগরে সভং ধম্মাধিকরণসালং কারযে. অত্থানত্থৰিনিচ্ছযং ৰড্ঢিঞ্চ অৰড্ঢিঞ্চ ৰিনিচ্ছযকরণত্থং ৰিনিচ্ছযসালং কারযেতি সম্বন্ধো.

৫২৮. নিগ্ঘাতত্থং অমিত্তানন্তি পটিরাজূনং পটিবাহনত্থং. ছিদ্দাছিদ্দঞ্চ জানিতুন্তি দোসঞ্চ অদোসঞ্চ জানিতুং. বলকাযস্স রক্খাযাতি হত্থিঅস্সরথপত্তিসঙ্খাতস্স বলকাযস্স সেনাসমূহস্স আরক্খণত্থায সো নগরসামিকো রাজা, সেনাপচ্চং সেনাপতিং সেনানাযকং মহামত্তং ঠপেতি ঠানন্তরে পতিট্ঠপেতীতি অত্থো.

৫২৯. আরক্খত্থায ভণ্ডস্সাতি জাতরূপরজতমুত্তামণিআদিরাজভণ্ডস্স আরক্খণত্থায সমন্ততো গোপনত্থায মে ময্হং ভণ্ডং মা ৰিনস্সীতি নিধানকুসলং রক্খণে কুসলং ছেকং নরং পুরিসং ভণ্ডরক্খং ভণ্ডরক্খন্তং সো রাজা ভণ্ডাগারে ঠপেতীতি সম্বন্ধো.

৫৩০. মমত্তো হোতি যো রঞ্ঞোতি যো পণ্ডিতো রঞ্ঞো মমত্তো মামকো পক্খপাতো হোতি. ৰুদ্ধিং যস্স চ ইচ্ছতীতি অস্স রঞ্ঞো ৰুদ্ধিঞ্চ ৰিরূল়্হিং যো ইচ্ছতি কামেতি, তস্স ইত্থম্ভূতস্স পণ্ডিতস্স রাজা অধিকরণং ৰিনিচ্ছযাধিপচ্চং দেতি মিত্তস্স মিত্তভাৰস্স পটিপজ্জিতুন্তি সম্বন্ধো.

৫৩১. উপ্পাতেসূতি উক্কাপাতদিসাডাহাদিউপ্পাতেসু চ. নিমিত্তেসূতি মূসিকচ্ছিন্নাদীসু ‘‘ইদং নিমিত্তং সুভং, ইদং নিমিত্তং অসুভ’’ন্তি এৰং নিমিত্তজাননসত্থেসু চ. লক্খণেসু চাতি ইত্থিপুরিসানং হত্থপাদলক্খণজাননসত্থেসু চ কোৰিদং ছেকং অজ্ঝাযকং অনেকেসং সিস্সানং ব্যাকরণৰাচকং মন্তধরং ৰেদত্তযসঙ্খাতমন্তধারকং পণ্ডিতং সো রাজা পোরোহিচ্চে পুরোহিতট্ঠানন্তরে ঠপেতীতি সম্বন্ধো.

৫৩২. এতেহঙ্গেহি সম্পন্নোতি এতেহি ৰুত্তপ্পকারেহি অঙ্গেহি অৰযৰেহি সম্পন্নো সমঙ্গীভূতো সো রাজা ‘‘খত্তিযো’’তি পৰুচ্চতি কথীযতীতি সম্বন্ধো. সদা রক্খন্তি রাজানন্তি এতে সেনাপচ্চাদযো অমচ্চা সদা সব্বকালং তং রাজানং রক্খন্তি গোপেন্তি. কিমিৰ? চক্কৰাকোৰ দুক্খিতং দুক্খপ্পত্তং সকঞাতিং রক্খন্তো চক্কৰাকো পক্খী ইৰাতি অত্থো.

৫৩৩. তথেৰ ত্ৰং মহাৰীরাতি ৰীরুত্তম, যথা সো রাজা সেনাপচ্চাদিঅঙ্গসম্পন্নো নগরদ্ৰারং থকেত্ৰা পটিৰসতি, তথেৰ তুৰং হতামিত্তো নিহতপচ্চত্থিকো খত্তিযো ইৰ সদেৰকস্স লোকস্স সহ দেৰেহি পৰত্তমানস্স লোকস্স ধম্মরাজা ধম্মেন সমেন রাজা দসপারমিতাধম্মপরিপূরণেন রাজভূতত্তা ‘‘ধম্মরাজা’’তি পৰুচ্চতি কথীযতীতি সম্বন্ধো.

৫৩৪. তিত্থিযে নীহরিত্ৰানাতি ধম্মরাজভাৰেন পটিপক্খভূতে সকলতিত্থিযে নীহরিত্ৰা নিস্সেসেন হরিত্ৰা নিব্বিসেৰনং কত্ৰা সসেনকং ধারঞ্চাপি সেনায সহ ৰসৰত্তিমারম্পি নীহরিত্ৰা. তমন্ধকারংৰিধমিত্ৰাতি তমসঙ্খাতং মোহন্ধকারং ৰিধমিত্ৰা ৰিদ্ধংসেত্ৰা. ধম্মনগরং সত্ততিংসবোধিপক্খিযধম্মসঙ্খাতং, খন্ধাযতনধাতুপটিচ্চসমুপ্পাদবলবোজ্ঝঙ্গগম্ভীরনযসমন্তপট্ঠানধম্মসঙ্খাতং ৰা নগরং অমাপযি নিম্মিনি পতিট্ঠাপেসীতি অত্থো.

৫৩৫. সীলং পাকারকং তত্থাতি তস্মিং পতিট্ঠাপিতে ধম্মনগরে চতুপারিসুদ্ধিসীলং পাকারং. ঞাণং তে দ্ৰারকোট্ঠকন্তি তে তুয্হং সব্বঞ্ঞুতঞ্ঞাণআসযানুসযঞাণঅনাগতংসঞাণঅতীতংসঞাণাদিকমেৰ ঞাণং দ্ৰারকোট্ঠকন্তি অত্থো. সদ্ধা তে এসিকা ৰীরাতি, ভন্তে, অসিথিলপরক্কম তে তুয্হং দীপঙ্করপাদমূলতো পভুতি সব্বঞ্ঞুতঞ্ঞাণকারণা সদ্দহনসদ্ধা উস্সাপিতঅলঙ্কারঅলঙ্কতথম্ভোতি অত্থো. দ্ৰারপালো চ সংৰরোতি তে তুয্হং ছদ্ৰারিকসংৰরো রক্খাৰরণগুত্তি দ্ৰারপালো দ্ৰাররক্খকোতি অত্থো.

৫৩৬. সতিপট্ঠানমট্টালন্তি তে তুয্হং চতুসতিপট্ঠানঅট্টালমুণ্ডচ্ছদনং. পঞ্ঞা তে চচ্চরং মুনেতি, ভন্তে, মুনে ঞাণৰন্ত তে তুয্হং পাটিহারিযাদিঅনেকৰিধা পঞ্ঞা চচ্চরং মগ্গসমোধানং নগরৰীথীতি অত্থো. ইদ্ধিপাদঞ্চ সিঙ্ঘাটন্তি তুয্হং ছন্দৰীরিযচিত্তৰীমংসসঙ্খাতা চত্তারো ইদ্ধিপাদা সিঙ্ঘাটং চতুমগ্গসন্তি. ধম্মৰীথি সুমাপিতন্তি সত্ততিংসবোধিপক্খিযধম্মসঙ্খাতায ৰীথিযা সুট্ঠু মাপিতং সজ্জিতং, তং ধম্মনগরন্তি অত্থো.

৫৩৭. সুত্তন্তং অভিধম্মঞ্চাতি তৰ তুয্হং এত্থ ধম্মনগরে সুত্তন্তং অভিধম্মং ৰিনযঞ্চ কেৰলং সকলং সুত্তগেয্যাদিকং নৰঙ্গং বুদ্ধৰচনং ধম্মসভা ধম্মাধিকরণসালাতি অত্থো.

৫৩৮. সুঞ্ঞতং অনিমিত্তঞ্চাতি অনত্তানুপস্সনাৰসেন পটিলদ্ধং সুঞ্ঞতৰিহারঞ্চ, অনিচ্চানুপস্সনাৰসেন পটিলদ্ধং অনিমিত্তৰিহারঞ্চ. ৰিহারঞ্চপ্পণিহিতন্তি দুক্খানুপস্সনাৰসেন পটিলদ্ধং অপ্পণিহিতৰিহারঞ্চ. আনেঞ্জঞ্চাতি অচলং অফন্দিতং চতুসামঞ্ঞফলসঙ্খাতং আনেঞ্জৰিহারঞ্চ. নিরোধো চাতি সব্বদুক্খনিরোধং নিব্বানঞ্চ. এসা ধম্মকুটী তৰাতি এসা সব্বনৰলোকুত্তরধম্মসঙ্খাতা তৰ তুয্হং ধম্মকুটি ৰসনগেহন্তি অত্থো.

৫৩৯. পঞ্ঞায অগ্গো নিক্খিত্তোতি পঞ্ঞাৰসেন পঞ্ঞৰন্তানং অগ্গো. ইতি ভগৰতা নিক্খিত্তো ঠপিতো থেরো পটিভানে চ পঞ্ঞায কত্তব্বে কিচ্চে, যুত্তমুত্তপটিভানে ৰা কোৰিদো ছেকো নামেন সারিপুত্তোতি পাকটো তৰ তুয্হং ধম্মসেনাপতি তযা দেসিতস্স পিটকত্তযধম্মসমূহস্স ধারণতো পতি পধানো হুত্ৰা সেনাকিচ্চং করোতীতি অত্থো.

৫৪০. চুতূপপাতকুসলোতি ভন্তে মুনি, চুতূপপাতে চুতিযা উপপত্তিযা চ কুসলো ছেকো. ইদ্ধিযা পারমিং গতোতি ‘‘একোপি হুত্ৰা বহুধা হোতি, বহুধাপি হুত্ৰা একো হোতী’’তিআদিনা (দী. নি. ১.২৩৮; পটি. ম. ১.১০২) ৰুত্তায ইদ্ধিপ্পভেদায পারমিং পরিযোসানং গতো পত্তো নামেন কোলিতো নাম মোগ্গল্লানত্থেরো পোরোহিচ্চো তৰ তুয্হং পুরোহিতোতি সম্বন্ধো.

৫৪১. পোরাণকৰংসধরোতি ভন্তে মুনে, ঞাণৰন্তং পোরাণস্স ৰংসস্স ধারকো, পরম্পরজাননকো ৰা উগ্গতেজো পাকটতেজো, দুরাসদো আসাদেতুং ঘট্টেতুং দুক্খো অসক্কুণেয্যোতি অত্থো. ধুতৰাদিগুণেনগ্গোতি তেচীৰরিকঙ্গাদীনি তেরস ধুতঙ্গানি ৰদতি ওৰদতীতি ধুতৰাদীগুণেন ধুতঙ্গগুণেন অগ্গো সেট্ঠো মহাকস্সপত্থেরো তৰ তুয্হং অক্খদস্সো ৰোহারকরণে পধানোতি অত্থো.

৫৪২. বহুস্সুতো ধম্মধরোতি ভন্তে মুনে, বহূনং চতুরাসীতিধম্মক্খন্ধসহস্সানং সুতত্তা ভগৰতা ভিক্খুসঙ্ঘতো চ উগ্গহিতত্তা বহুস্সুতো অনেকেসং ছসতসহস্সসঙ্খ্যানং আগমধম্মানং সতিপট্ঠানাদীনঞ্চ পরমত্থধম্মানং ধারণতো ধম্মধরো আনন্দো. সব্বপাঠী চ সাসনেতি বুদ্ধসাসনে সব্বেসং পাঠীনং পঠন্তানং সজ্ঝাযন্তানং ভিক্খূনং অগ্গো সেট্ঠোতি সব্বপাঠী নামেন আনন্দো নাম থেরো. ধম্মারক্খো তৰাতি তৰ তুয্হং ধম্মস্স পিটকত্তযধম্মভণ্ডস্স আরক্খো রক্খকো পালকো, ধম্মভণ্ডাগারিকোতি অত্থো.

৫৪৩. এতে সব্বে অতিক্কম্মাতি ভগৰা ভগ্যৰা সম্মাসম্বুদ্ধো এতে সারিপুত্তাদযো মহানুভাৰেপি থেরে অতিক্কম্ম ৰজ্জেত্ৰা মমংযেৰ পমেসি পমাণং অকাসি, মনসি অকাসীতি অত্থো. ৰিনিচ্ছযং মে পাদাসীতি ৰিনযঞ্ঞূহি পণ্ডিতেহি দেসিতং পকাসিতং ৰিনযে ৰিনিচ্ছযং দোসৰিচারণং মে ময্হং ভগৰা পাদাসি পকারেন অদাসি, ময্হমেৰ ভারং অকাসীতি সম্বন্ধো.

৫৪৪. যো কোচি ৰিনযে পঞ্হন্তি যো কোচি ভিক্খু বুদ্ধসাৰকো ৰিনযনিস্সিতং পঞ্হং মং পুচ্ছতি, তত্থ তস্মিং পুচ্ছিতপঞ্হে মে ময্হং চিন্তনা ৰিমতি কঙ্খা নত্থি. তঞ্হেৰত্থং তং এৰ পুচ্ছিতং অত্থং অহং কথেমীতি সম্বন্ধো.

৫৪৫. যাৰতা বুদ্ধখেত্তম্হীতি যাৰতা যত্তকে ঠানে বুদ্ধস্স আণাখেত্তে তং মহামুনিং সম্মাসম্বুদ্ধং ঠপেত্ৰা ৰিনযে ৰিনযপিটকে ৰিনযৰিনিচ্ছযকরণে ৰা মাদিসো মযা সদিসো নত্থি, অহমেৰ অগ্গো, ভিয্যো মমাধিকো কুতো ভৰিস্সতীতি সম্বন্ধো.

৫৪৬. ভিক্খুসঙ্ঘে নিসীদিত্ৰা ভিক্খুসঙ্ঘমজ্ঝে নিসিন্নো গোতমো ভগৰা এৰং গজ্জতি সীহনাদং করোতি. কথং? ৰিনযে উভতোৰিভঙ্গে, খন্ধকেসু মহাৰগ্গচূল়ৰগ্গেসু, চ-সদ্দেন পরিৰারে, উপালিস্স উপালিনা সমো সদিসো নত্থীতি এৰং গজ্জতি.

৫৪৭. যাৰতাতি যত্তকং বুদ্ধভণিতং বুদ্ধেন দেসিতং নৰঙ্গং সুত্তগেয্যাদিসত্থুসাসনং সত্থুনা পকাসিতং সব্বং ৰিনযোগধং তং ৰিনযে অন্তোপৰিট্ঠং ৰিনযমূলকং ইচ্চেৰং পস্সিনো পস্সন্তস্স.

৫৪৮. মম কম্মং সরিত্ৰানাতি গোতমো সক্যপুঙ্গৰো সক্যৰংসপ্পধানো, মম কম্মং ময্হং পুব্বপত্থনাকম্মং অতীতংসঞাণেন সরিত্ৰান পচ্চক্খতো ঞত্ৰা ভিক্খুসঙ্ঘমজ্ঝে গতো ‘‘এতদগ্গং, ভিক্খৰে, মম সাৰকানং ভিক্খূনং ৰিনযধরানং যদিদং উপালী’’তি (অ. নি. ১.২১৯, ২২৮) মং এতদগ্গে ঠানে ঠপেসীতি সম্বন্ধো.

৫৪৯. সতসহস্সুপাদাযাতি সতসহস্সকপ্পে আদিং কত্ৰা যং ইমং ঠানং অপত্থযিং পত্থেসিং, সো মে অত্থো মযা অনুপ্পত্তো অধিগতো পটিলদ্ধো ৰিনযে পারমিং গতো কোটিং পত্তোতি অত্থো.

৫৫০. সক্যানং সক্যৰংসরাজূনং নন্দিজননো সোমনস্সকারকো অহং পুরে পুব্বে কপ্পকো আসিং অহোসিং, তং জাতিং তং কুলং তং যোনিং ৰিজহিত্ৰা ৰিসেসেন জহিত্ৰা ছড্ডেত্ৰা মহেসিনো সম্মাসম্বুদ্ধস্স পুত্তো জাতো সক্যপুত্তোতি সঙ্খ্যং গতো সাসনধারণতোতি অত্থো.

৫৫১. ততো পরং অত্তনো দাসকুলে নিব্বত্তনাপদানং দস্সেন্তো ইতো দুতিযকে কপ্পেতিআদিমাহ. তত্থ ইতো ভদ্দকপ্পতো হেট্ঠা দুতিযে কপ্পে নামেন অঞ্জসো নাম খত্তিযো একো রাজা অনন্ততেজো সঙ্খ্যাতিক্কন্ততেজো অমিতযসো পমাণাতিক্কন্তপরিৰারো মহদ্ধনো অনেককোটিসতসহস্সধনৰা ভূমিপালো পথৰীপালকো রক্খকো অহোসীতি সম্বন্ধো.

৫৫২. তস্স রঞ্ঞোতি তস্স তাদিসস্স রাজিনো পুত্তো অহং চন্দনো নাম খত্তিযো খত্তিযকুমারো অহোসিন্তি সম্বন্ধো. সো অহং জাতিমদেন চ যসমদেন চ ভোগমদেন চ উপত্থদ্ধো থম্ভিতো উন্নতোতি অত্থো.

৫৫৩. নাগসতসহস্সানীতি সতসহস্সহত্থিনো মাতঙ্গা মাতঙ্গকুলে জাতা তিধা পভিন্না অক্খিকণ্ণকোসসঙ্খাতেহি তীহি ঠানেহি পভিন্না মদগল়িতা সব্বালঙ্কারভূসিতা সব্বেহি হত্থালঙ্কারেহি অলঙ্কতা সদা সব্বকালং মং পরিৰারেন্তীতি সম্বন্ধো.

৫৫৪. সবলেহি পরেতোহন্তি তদা তস্মিং কালে অহং সবলেহি অত্তনো সেনাবলেহি পরেতো পরিৰারিতো উয্যানং গন্তুকামকো ইচ্ছন্তো সিরিকং নাম নাগং হত্থিং আরুয্হ অভিরুহিত্ৰা নগরতো নিক্খমিন্তি সম্বন্ধো.

৫৫৫. চরণেন চ সম্পন্নোতি সীলসংৰরাদিপন্নরসচরণধম্মেন সমন্নাগতো গুত্তদ্ৰারো পিহিতচক্খাদিছদ্ৰারো সুসংৰুতো সুট্ঠু রক্খিতকাযচিত্তো দেৰলো নাম সম্বুদ্ধো পচ্চেকসম্বুদ্ধো, মম ময্হং পুরতো সম্মুখে আগচ্ছি পাপুণীতি অত্থো.

৫৫৬. পেসেত্ৰা সিরিকং নাগন্তি তং আগতং পচ্চেকবুদ্ধং দিস্ৰা অহং সিরিকং নাম নাগং অভিমুখং পেসেত্ৰা বুদ্ধং আসাদযিং ঘট্টেসিং পদুস্সেসিন্তি অত্থো. ততো সঞ্জাতকোপো সোতি ততো তস্মা মযা অতীৰ পীল়েত্ৰা পেসিতত্তা সো হত্থিনাগো মযি সঞ্জাতকোপো পদং অত্তনো পাদং নুদ্ধরতে ন উদ্ধরতি, নিচ্চলোৰ হোতীতি অত্থো.

৫৫৭. নাগং দুট্ঠমনং দিস্ৰাতি দুট্ঠমনং কুদ্ধচিত্তং নাদং দিস্ৰা অহং বুদ্ধে পচ্চেকবুদ্ধে কোপং অকাসিং দোসং উপ্পাদেসিন্তি অত্থো. ৰিহেসযিত্ৰা সম্বুদ্ধন্তি দেৰলং পচ্চেকসম্বুদ্ধং ৰিহেসযিত্ৰা ৰিহেঠেত্ৰা অহং উয্যানং অগমাসিন্তি সম্বন্ধো.

৫৫৮. সাতং তত্থ ন ৰিন্দামীতি তস্মিং আসাদনে সাতং ন ৰিন্দামি. আসাদননিমিত্তং মধুরং সুখং ন লভামীতি অত্থো. সিরো পজ্জলিতো যথাতি সিরো মম সীসং পজ্জলিতো যথা পজ্জলমানং ৰিয হোতীতি অত্থো. পরিল়াহেন ডয্হামীতি পচ্চেকবুদ্ধে কোপস্স কতত্তা পচ্ছানুতাপপরিল়াহেন ডয্হামি উণ্হচিত্তো হোমীতি অত্থো.

৫৫৯. সসাগরন্তাতি তেনেৰ পাপকম্মবলেন সসাগরন্তা সাগরপরিযোসানা সকলমহাপথৰী মে ময্হং আদিত্তা ৰিয জলিতা ৰিয হোতি খাযতীতি অত্থো. পিতু সন্তিকুপাগম্মাতি এৰং ভযে উপ্পন্নে অহং অত্তনো পিতু রঞ্ঞো সন্তিকং উপাগম্ম উপগন্ত্ৰা ইদং ৰচনং অব্রৰিং কথেসিন্তি অত্থো.

৫৬০. আসীৰিসংৰ কুপিতন্তি আসীৰিসং সব্বং কুপিতং কুদ্ধং ইৰ জলমানং অগ্গিক্খন্ধং ইৰ মত্তং তিধা পভিন্নং দন্তিং দন্তৰন্তং কুঞ্জরং উত্তমং হত্থিং ইৰ চ আগতং যং পচ্চেকবুদ্ধং সযম্ভুং সযমেৰ বুদ্ধভূতং অহং আসাদযিং ঘট্টেসিন্তি সম্বন্ধো.

৫৬১. আসাদিতো মযা বুদ্ধোতি সো পচ্চেকবুদ্ধো মযা আসাদিতো ঘট্টিতো ঘোরো অঞ্ঞেহি ঘট্টেতুং অসক্কুণেয্যত্তা ঘোরো, উগ্গতপো পাকটতপো জিনো পঞ্চ মারে জিতৰা এৰংগুণসম্পন্নো পচ্চেকবুদ্ধো মযা ঘট্টিতোতি অত্থো. পুরা সব্বে ৰিনস্সামাতি তস্মিং পচ্চেকবুদ্ধে কতঅনাদরেন সব্বে মযং ৰিনস্সাম ৰিৰিধেনাকারেন নস্সাম, ভস্মা ৰিয ভৰামাতি অত্থো. খমাপেস্সাম তং মুনিন্তি তং পচ্চেকবুদ্ধং মুনিং যাৰ ন ৰিনস্সাম, তাৰ খমাপেস্সামাতি সম্বন্ধো.

৫৬২. নো চে তং নিজ্ঝাপেস্সামাতি অত্তদন্তং দমিতচিত্তং সমাহিতং একগ্গচিত্তং তং পচ্চেকবুদ্ধং নো চে নিজ্ঝাপেস্সাম খমাপেস্সাম. ওরেন সত্তদিৰসা সত্তদিৰসতো ওরভাগে সত্তদিৰসে অনতিক্কমিত্ৰা সম্পুণ্ণং রট্ঠং মে সব্বং ৰিধমিস্সতি ৰিনস্সিস্সতি.

৫৬৩. সুমেখলো কোসিযো চাতি এতে সুমেখলাদযো চত্তারো রাজানো ইসযো আসাদযিত্ৰা ঘট্টেত্ৰা অনাদরং কত্ৰা সরট্ঠকা সহ রট্ঠজনপদৰাসীহি দুগ্গতা ৰিনাসং গতাতি অত্থো.

৫৬৪. যদা কুপ্পন্তি ইসযোতি যদা যস্মিং কালে সঞ্ঞতা কাযসঞ্ঞমাদীহি সঞ্ঞতা সন্তা ব্রহ্মচারিনো উত্তমচারিনো সেট্ঠচারিনো ইসযো কুপ্পন্তি দোমনস্সা ভৰন্তি, তদা সসাগরং সপব্বতং সদেৰকং লোকং ৰিনাসেন্তীতি সম্বন্ধো.

৫৬৫. তিযোজনসহস্সম্হীতি তেসং ইসীনং আনুভাৰং ঞত্ৰা তে খমাপেতুং অচ্চযং অপরাধং দেসনত্থায পকাসনত্থায তিযোজনসহস্সপ্পমাণে পদেসে পুরিসে সন্নিপাতযিন্তি সম্বন্ধো. সযম্ভুং উপসঙ্কমিন্তি সযম্ভুং পচ্চেকবুদ্ধং উপসঙ্কমিং সমীপং অগমাসিন্তি অত্থো.

৫৬৬. অল্লৰত্থাতি মযা সদ্ধিং রাসিভূতা সব্বে জনা অল্লৰত্থা উদকেন তিন্তৰত্থউত্তরাসঙ্গা অল্লসিরা তিন্তকেসা পঞ্জলীকতা মুদ্ধনি কতঅঞ্জলিপুটা বুদ্ধস্স পচ্চেকমুনিনো পাদে পাদসমীপে নিপতিত্ৰা নিপজ্জিত্ৰা ইদং ৰচনমব্রৰুন্তি ‘‘খমস্সু ত্ৰং, মহাৰীরা’’তিআদিকং ৰচনং অব্রৰুং কথেসুন্তি অত্থো.

৫৬৭. মহাৰীর ৰীরুত্তম ভন্তে পচ্চেকবুদ্ধ, মযা তুম্হেসু অঞ্ঞাণেন কতং অপরাধং খমস্সু ত্ৰং ৰিনোদেহি, মা মনসি করোহীতি অত্থো. জনো জনসমূহো তং ভগৰন্তং অভি ৰিসেসেন যাচতি. পরিল়াহং দোসমোহেহি কতচিত্তদুক্খপরিল়াহং অম্হাকং ৰিনোদেহি তনুং করোহি, নো অম্হাকং রট্ঠং সকলরট্ঠজনপদৰাসিনো মা ৰিনাসয মা ৰিনাসেহীতি অত্থো.

৫৬৮. সদেৰমানুসা সব্বেতি সব্বে মানুসা সদেৰা সদানৰা পহারাদাদীহি অসুরেহি সহ সরক্খসা অযোমযেন কূটেন মহামুগ্গরেন সদা সব্বকালং মে সিরং ময্হং মত্থকং ভিন্দেয্যুং পদালেয্যুং.

৫৬৯. ততো পরং বুদ্ধানং খমিতভাৰঞ্চ কোপাভাৰঞ্চ পকাসেন্তো দকে অগ্গি ন সণ্ঠাতীতিআদিমাহ. তত্থ যথা উদকে অগ্গি ন সণ্ঠাতি ন পতিট্ঠাতি, যথা বীজং সেলে সিলামযে পব্বতে ন ৰিরুহতি, যথা অগদে ওসধে কিমি পাণকো ন সণ্ঠাতি. তথা কোপো চিত্তপ্পকোপো দুম্মনতা বুদ্ধে পটিৰিদ্ধসচ্চে পচ্চেকবুদ্ধে ন জাযতি ন উপ্পজ্জতীতি অত্থো.

৫৭০. পুনপি বুদ্ধানং আনুভাৰং পকাসেন্তো যথা চ ভূমীতিআদিমাহ. তত্থ যথা চ ভূমি পথৰী অচলা নিচ্চলা, তথা বুদ্ধো অচলোতি অত্থো. যথা সাগরো মহাসমুদ্দো অপ্পমেয্যো পমেতুং পমাণং গহেতুং অসক্কুণেয্যো, তথা বুদ্ধো অপ্পমেয্যোতি অত্থো. যথা আকাসো অফুট্ঠাকাসো অনন্তকো পরিযোসানরহিতো, এৰং তথা বুদ্ধো অক্খোভিযো খোভেতুং আলোল়েতুং অসক্কুণেয্যোতি অত্থো.

৫৭১. ততো পরং পচ্চেকবুদ্ধস্স খমনৰচনং দস্সেন্তো সদা খন্তা মহাৰীরাতিআদিমাহ. তত্থ মহাৰীরা উত্তমৰীরিযৰন্তা বুদ্ধা তপস্সিনো পাপানং তপনতো ‘‘তপো’’তি লদ্ধনামেন ৰীরিযেন সমন্নাগতা খন্তা চ খন্তিযা চ সম্পন্না খমিতা চ পরেসং অপরাধং খমিতা সহিতা সদা সব্বকালং ভৰন্তীতি সম্বন্ধো. খন্তানং খমিতানঞ্চাতি তেসং বুদ্ধানং খন্তানং খন্তিযা যুত্তানং খমিতানং পরাপরাধখমিতানং সহিতানঞ্চ গমনং ছন্দাদীহি অগতিগমনং ন ৰিজ্জতীতি অত্থো.

৫৭২. ইতি ইদং ৰচনং ৰত্ৰা সম্বুদ্ধো পচ্চেকসম্বুদ্ধো পরিল়াহং সত্তানং উপ্পন্নদাহং ৰিনোদযং ৰিনোদযন্তো মহাজনস্স পুরতো সন্নিপতিতস্স সরাজকস্স মহতো জনকাযস্স সম্মুখতো তদা তস্মিং কালে নভং আকাসং অব্ভুগ্গমি উগ্গঞ্ছীতি অত্থো.

৫৭৩. তেন কম্মেনহং ধীরাতি ধীর ধিতিসম্পন্ন অহং তেন কম্মেন পচ্চেকবুদ্ধে কতেন অনাদরকম্মেন ইমস্মিং পচ্ছিমত্তভৰে হীনত্তং লামকভাৰং রাজূনং কপ্পককম্মকরণজাতিং অজ্ঝুপাগতো সম্পত্তোতি অত্থো. সমতিক্কম্ম তং জাতিন্তি তং পরাযত্তজাতিং সং সুট্ঠু অতিক্কম্ম অতিক্কমিত্ৰা. পাৰিসিং অভযং পুরন্তি ভযরহিতং নিব্বানপুরং নিব্বানমহানগরং পাৰিসিং পৰিট্ঠো আসিন্তি অত্থো.

৫৭৪. তদাপি মং মহাৰীরাতি ৰীরুত্তম তদাপি তস্মিং পচ্চেকবুদ্ধস্স আসাদনসমযে অপি সযম্ভূ পচ্চেকবুদ্ধো পরিল়াহং আসাদনহেতু উপ্পন্নং কাযচিত্তদরথং ৰিনোদেসি দূরীঅকাসি. ডয্হমানং ততো এৰ পচ্ছানুতাপেন কুক্কুচ্চেন ডয্হমানং সন্তপন্তং মং সুসণ্ঠিতং দোসং দোসতো দস্সনে সুট্ঠু সণ্ঠিতং দিস্ৰা খমাপযি তং অপরাধং অধিৰাসেসীতি সম্বন্ধো.

৫৭৫. অজ্জাপি মং মহাৰীরাতি ৰীরুত্তম, অজ্জাপি তুয্হং সমাগমকালে অপি, তিহগ্গীভি রাগগ্গিদোসগ্গিমোহগ্গিসঙ্খাতেহি ৰা নিরযগ্গিপেতগ্গিসংসারগ্গিসঙ্খাতেহি ৰা তীহি অগ্গীহি ডয্হমানং দুক্খমনুভৰন্তং মং ভগৰা সীতিভাৰং দোমনস্সৰিনাসেন সন্তকাযচিত্তসঙ্খাতং সীতিভাৰং নিব্বানমেৰ ৰা অপাপযি সম্পাপেসি. তযো অগ্গী ৰুত্তপ্পকারে তে তযো অগ্গী নিব্বাপেসি ৰূপসমেসীতি সম্বন্ধো.

৫৭৬. এৰং অত্তনো হীনাপদানং ভগৰতো দস্সেত্ৰা ইদানি অঞ্ঞেপি তস্স সৰনে নিযোজেত্ৰা ওৰদন্তো ‘‘যেসং সোতাৰধানত্থী’’তিআদিমাহ. তত্থ যেসং তুম্হাকং সোতাৰধানং সোতস্স অৰধানং ঠপনং অত্থি ৰিজ্জতি, তে তুম্হে ভাসতো সাসন্তস্স মম ৰচনং সুণাথ মনসি করোথ. অত্থং তুম্হং পৰক্খামীতি যথা যেন পকারেন মম মযা দিট্ঠং পদং নিব্বানং, তথা তেন পকারেন নিব্বানসঙ্খাতং পরমত্থং তুম্হাকং পৰক্খামীতি সম্বন্ধো.

৫৭৭. তং দস্সেন্তো সযম্ভুং তং ৰিমানেত্ৰাতিআদিমাহ. তত্থ সযম্ভুং সযমেৰ ভূতং অরিযায জাতিযা জাতং সন্তচিত্তং সমাহিতং পচ্চেকবুদ্ধং ৰিমানেত্ৰা অনাদরং কত্ৰা তেন কম্মেন কতেনাকুসলেন অজ্জ ইমস্মিং ৰত্তমানকালে অহং নীচযোনিযং পরাযত্তজাতিযং কপ্পকজাতিযং জাতো নিব্বত্তো অম্হি ভৰামি.

৫৭৮. মা ৰো খণং ৰিরাধেথাতি বুদ্ধুপ্পাদক্খণং ৰো তুম্হে মা ৰিরাধেথ গল়িতং মা করোথ, হি সচ্চং খণাতীতা বুদ্ধুপ্পাদক্খণং অতীতা অতিক্কন্তা সত্তা সোচরে সোচন্তি, ‘‘মযং অলক্খিকা দুম্মেধা ভৰামা’’তি এৰং সোচন্তীতি অত্থো. সদত্থে অত্তনো অত্থে ৰুড্ঢিযং ৰাযমেয্যাথ ৰীরিযং করোথ. ৰো তুম্হেহি খণো বুদ্ধুপ্পাদক্খণো সমযো পটিপাদিতো নিপ্ফাদিতো পত্তোতি অত্থো.

৫৭৯. ততো পরং সংসারগতানং আদীনৰং উপমাউপমেয্যৰসেন দস্সেন্তো একচ্চানঞ্চ ৰমনন্তিআদিমাহ. একচ্চানং কেসঞ্চি পুগ্গলানং ৰমনং উদ্ধং উগ্গিরণং একচ্চানং ৰিরেচনং অধোপগ্ঘরণং একে একচ্চানং হলাহলং ৰিসং মুচ্ছাকরণৰিসং, একচ্চানং পুগ্গলানং ওসধং রক্খনুপাযং ভগৰা এৰং পটিপাটিযা অক্খাসীতি সম্বন্ধো.

৫৮০. ৰমনং পটিপন্নানন্তি পটিপন্নানং মগ্গসমঙ্গীনং ৰমনং সংসারছড্ডনং সংসারমোচনং ভগৰা অক্খাসীতি সম্বন্ধো. ফলট্ঠানং ফলে ঠিতানং ৰিরেচনং সংসারপগ্ঘরণং অক্খাসি. ফললাভীনং ফলং লভিত্ৰা ঠিতানং নিব্বানওসধং অক্খাসি. গৰেসীনং মনুস্সদেৰনিব্বানসম্পত্তিং গৰেসীনং পরিযেসন্তানং পুঞ্ঞখেত্তভূতং সঙ্ঘং অক্খাসীতি সম্বন্ধো.

৫৮১. সাসনেন ৰিরুদ্ধানন্তি সাসনস্স পটিপক্খানং হলাহলং কুতূহলং পাপং অকুসলং অক্খাসীতি সম্বন্ধো. যথা আসীৰিসোতি অস্সদ্ধানং কতপাপানং পুগ্গলানং সংসারে দুক্খাৰহনতো আসীৰিসসদিসং যথা আসীৰিসো দিট্ঠমত্তেন ভস্মকরণতো দিট্ঠৰিসো সপ্পো অত্তনা দট্ঠং নরং ঝাপেতি ডয্হতি দুক্খাপেতি. তং নরং তং অস্সদ্ধং কতপাপং নরং হলাহলৰিসং এৰং ঝাপেতি চতূসু অপাযেসু ডয্হতি সোসেসীতি সম্বন্ধো.

৫৮২. সকিং পীতং হলাহলন্তি ৰিসং হলাহলং পীতং সকিং একৰারং জীৰিতং উপরুন্ধতি নাসেতি. সাসনেন সাসনম্হি ৰিরজ্ঝিত্ৰা অপরাধং কত্ৰা পুগ্গলো কপ্পকোটিম্হি কোটিসঙ্খ্যে কপ্পেপি ডয্হতি নিজ্ঝাযতীতি অত্থো.

৫৮৩. এৰং অস্সদ্ধানং পুগ্গলানং ফলৰিপাকং দস্সেত্ৰা ইদানি বুদ্ধানং আনুভাৰং দস্সেন্তো খন্তিযাতিআদিমাহ. তত্থ যো বুদ্ধো ৰমনাদীনি অক্খাসি, সো বুদ্ধো খন্তিযা খমনেন চ অৰিহিংসায সত্তানং অৰিহিংসনেন চ মেত্তচিত্তৰতায চ মেত্তচিত্তৰন্তভাৰেন চ সদেৰকং সহ দেৰেহি ৰত্তমানং লোকং তারেতি অতিক্কমাপেতি নিব্বাপেতি, তস্মা কারণা বুদ্ধা ৰো তুম্হেহি অৰিরাধিযা ৰিরুজ্ঝিতুং ন সক্কুণেয্যা, বুদ্ধসাসনে পটিপজ্জেয্যাথাতি অত্থো.

৫৮৪. লাভে চ অলাভে চ ন সজ্জন্তি ন ভজন্তি ন লগ্গন্তি. সম্মাননে আদরকরণে চ ৰিমাননে অনাদরকরণে চ অচলা পথৰীসদিসা বুদ্ধা ভৰন্তি, তস্মা কারণা তে বুদ্ধা তুম্হেহি ন ৰিরোধিযা ন ৰিরোধেতব্বা ৰিরুজ্ঝিতুং অসক্কুণেয্যাতি অত্থো.

৫৮৫. বুদ্ধানং মজ্ঝত্ততং দস্সেন্তো দেৰদত্তেতিআদিমাহ. তত্থ ৰধকাৰধকেসু সব্বেসু সত্তেসু সমকো সমমানসো মুনি বুদ্ধমুনীতি অত্থো.

৫৮৬. এতেসং পটিঘো নত্থীতি এতেসং বুদ্ধানং পটিঘো চণ্ডিক্কং দোসচিত্ততং নত্থি ন সংৰিজ্জতি. রাগোমেসং ন ৰিজ্জতীতি ইমেসং বুদ্ধানং রাগোপি রজ্জনং অল্লীযনং ন ৰিজ্জতি, ন উপলব্ভতি, তস্মা কারণা, ৰধকস্স চ ওরসস্স চাতি সব্বেসং সমকো সমচিত্তো বুদ্ধো হোতীতি সম্বন্ধো.

৫৮৭. পুনপি বুদ্ধানংযেৰ আনুভাৰং দস্সেন্তো পন্থে দিস্ৰান কাসাৰন্তিআদিমাহ. তত্থ মীল়্হমক্খিতং গূথসম্মিস্সং কাসাৰং কসাৰেন রজিতং চীৰরং ইসিদ্ধজং অরিযানং ধজং পরিক্খারং, পন্থে মগ্গে ছড্ডিতং দিস্ৰান পস্সিত্ৰা অঞ্জলিং কত্ৰা দসঙ্গুলিসমোধানং অঞ্জলিপুটং সিরসি কত্ৰা সিরসা সিরেন ৰন্দিতব্বং ইসিদ্ধজং অরহত্তদ্ধজং বুদ্ধপচ্চেকবুদ্ধসাৰকদীপকং চীৰরং নমস্সিতব্বং মানেতব্বং পূজেতব্বন্তি অত্থো.

৫৮৮. অব্ভতীতাতি অভি অত্থঙ্গতা নিব্বুতা. যে চ বুদ্ধা ৰত্তমানা ইদানি জাতা চ যে বুদ্ধা অনাগতা অজাতা অভূতা অনিব্বত্তা অপাতুভূতা চ যে বুদ্ধা. ধজেনানেন সুজ্ঝন্তীতি অনেন ইসিদ্ধজেন চীৰরেন এতে বুদ্ধা সুজ্ঝন্তি ৰিসুদ্ধা ভৰন্তি সোভন্তি. তস্মা তেন কারণেন এতে বুদ্ধা নমস্সিযা নমস্সিতব্বা ৰন্দিতব্বাতি অত্থো. ‘‘এতং নমস্সিয’’ন্তিপি পাঠো, তস্স এতং ইসিদ্ধজং নমস্সিতব্বন্তি অত্থো.

৫৮৯. ততো পরং অত্তনো গুণং দস্সেন্তো সত্থুকপ্পন্তিআদিমাহ. তত্থ সত্থুকপ্পং বুদ্ধসদিসং সুৰিনযং সুন্দরৰিনযং সুন্দরাকারেন দ্ৰারত্তযদমনং হদযেন চিত্তেন অহং ধারেমি সৰনধারণাদিনা পচ্চৰেক্খামীতি অত্থো. ৰিনযং ৰিনযপিটকং নমস্সমানো ৰন্দমানো ৰিনযে আদরং কুরুমানো ৰিহরিস্সামি সব্বদা সব্বস্মিং কালে ৰাসং কপ্পেমীতি অত্থো.

৫৯০. ৰিনযো আসযো ময্হন্তি ৰিনযপিটকং ময্হং ওকাসভূতং সৰনধারণমনসিকরণউগ্গহপরিপুচ্ছাপৰত্তনৰসেন ওকাসভূতং গেহভূতন্তি অত্থো. ৰিনযো ঠানচঙ্কমন্তি ৰিনযো ময্হং সৰনাদিকিচ্চকরণেন ঠিতট্ঠানঞ্চ চঙ্কমনট্ঠানঞ্চ. কপ্পেমি ৰিনযে ৰাসন্তি ৰিনযপিটকে ৰিনযতন্তিযা সৰনধারণপৰত্তনৰসেন ৰাসং সযনং কপ্পেমি করোমি. ৰিনযো মম গোচরোতি ৰিনযপিটকং ময্হং গোচরো আহারো ভোজনং নিচ্চং ধারণমনসিকরণৰসেনাতি অত্থো.

৫৯১. ৰিনযে পারমিপ্পত্তোতি সকলে ৰিনযপিটকে পারমিং পরিযোসানং পত্তো. সমথে চাপি কোৰিদোতি পারাজিকাদিসত্তাপত্তিক্খন্ধানং সমথে ৰূপসমে চ ৰুট্ঠানে চ কোৰিদো ছেকো, অধিকরণসমথে ৰা –

‘‘ৰিৰাদং অনুৰাদঞ্চ, আপত্তাধিকরণং তথা;

কিচ্চাধিকরণঞ্চেৰ, চতুরাধিকরণা মতা’’তি. –

ৰুত্তাধিকরণেসু চ –

‘‘সম্মুখা সতিৰিনযো, অমূল়্হপটিঞ্ঞাকরণং;

যেভুয্য তস্সপাপিয্য, তিণৰত্থারকো তথা’’তি. –

এৰং ৰুত্তেসু চ সত্তসু অধিকরণসমথেসু অতিকোৰিদো ছেকোতি অত্থো. উপালি তং মহাৰীরাতি ভন্তে মহাৰীর, চতূসু অসঙ্খ্যেয্যেসু কপ্পসতসহস্সেসু সব্বঞ্ঞুতঞ্ঞাণাধিগমায ৰীরিযৰন্ত সত্থুনো দেৰমনুস্সানং অনুসাসকস্স তং তৰ পাদে পাদযুগে উপালি ভিক্খু ৰন্দতি পণামং করোতীতি অত্থো.

৫৯২. সো অহং পব্বজিত্ৰা সম্বুদ্ধং নমস্সমানো পণামং কুরুমানো ধম্মস্স চ তেন ভগৰতা দেসিতস্স নৰলোকুত্তরধম্মস্স সুধম্মতং সুন্দরধম্মভাৰং জানিত্ৰা ধম্মঞ্চ নমস্সমানো গামতো গামং পুরতো পুনং নগরতো নগরং ৰিচরিস্সামীতি সম্বন্ধো.

৫৯৩. কিলেসা ঝাপিতা ময্হন্তি মযা পটিৰিদ্ধঅরহত্তমগ্গঞাণেন ময্হং চিত্তসন্তানগতা সব্বে দিযড্ঢসহস্সসঙ্খা কিলেসা ঝাপিতা সোসিতা ৰিসোসিতা ৰিদ্ধংসিতা. ভৰা সব্বে সমূহতাতি কামভৰাদযো সব্বে নৰ ভৰা মযা সমূহতা সং সুট্ঠু ঊহতা খেপিতা ৰিদ্ধংসিতা. সব্বাসৰা পরিক্খীণাতি কামাসৰো, ভৰাসৰো, দিট্ঠাসৰো, অৰিজ্জাসৰোতি সব্বে চত্তারো আসৰা পরিক্খীণা পরিসমন্ততো খযং পাপিতা. ইদানি ইমস্মিং অরহত্তপ্পত্তকালে পুনব্ভৰো পুনুপ্পত্তিসঙ্খাতো ভৰো ভৰনং জাতি নত্থীতি অত্থো.

৫৯৪. উত্তরি সোমনস্সৰসেন উদানং উদানেন্তো স্ৰাগতন্তিআদিমাহ. তত্থ বুদ্ধসেট্ঠস্স উত্তমবুদ্ধস্স সন্তিকে সমীপে একনগরে ৰা মম আগমনং স্ৰাগতং সুট্ঠু আগমনং সুন্দরাগমনং ৰত একন্তেন আসি অহোসীতি সম্বন্ধো. তিস্সো ৰিজ্জাতি পুব্বেনিৰাসদিব্বচক্খুআসৰক্খযৰিজ্জা অনুপ্পত্তা সম্পত্তা, পচ্চক্খং কতাতি অত্থো. কতং বুদ্ধস্স সাসনন্তি বুদ্ধেন ভগৰতা দেসিতং অনুসিট্ঠি সাসনং কতং নিপ্ফাদিতং ৰত্তপটিপত্তিং পূরেত্ৰা কম্মট্ঠানং মনসি করিত্ৰা অরহত্তমগ্গঞাণাধিগমেন সম্পাদিতন্তি অত্থো.

৫৯৫. পটিসম্ভিদা চতস্সোতি অত্থপটিসম্ভিদাদযো চতস্সো পঞ্ঞাযো সচ্ছিকতা পচ্চক্খং কতা. ৰিমোক্খাপি চ অট্ঠিমেতি চত্তারি মগ্গঞাণানি চত্তারি ফলঞাণানীতি ইমে অট্ঠ ৰিমোক্খা সংসারতো মুচ্চনূপাযা সচ্ছিকতাতি সম্বন্ধো. ছল়ভিঞ্ঞা সচ্ছিকতাতি –

‘‘ইদ্ধিৰিধং দিব্বসোতং, চেতোপরিযঞাণকং;

পুব্বেনিৰাসঞাণঞ্চ, দিব্বচক্খাসৰক্খয’’ন্তি. –

ইমা ছ অভিঞ্ঞা সচ্ছিকতা পচ্চক্খং কতা. ইমেসং ঞাণানং সচ্ছিকরণেন বুদ্ধস্স সাসনং কতন্তি অত্থো.

ইত্থন্তি ইমিনা হেট্ঠা ৰুত্তপ্পকারেন. সুদন্তি পদপূরণমত্তে নিপাতো. আযস্মা উপালি থেরোতি থিরসীলাদিগুণযুত্তো সাৰকো ইমা পুব্বচরিতাপদানদীপিকা গাথাযো অভাসিত্থ কথযিত্থাতি অত্থো.

উপালিত্থেরঅপদানৰণ্ণনা সমত্তা.