৩-১. সারিপুত্তত্থেরঅপদানৰণ্ণনা

তদনন্তরং থেরাপদানসঙ্গহগাথাযো সংৰণ্ণেতুং ‘‘অথ থেরাপদানং সুণাথা’’তি আহ. অথ-অপদান-সদ্দানমত্থো হেট্ঠা ৰুত্তোৰ. এত্থ থের-সদ্দো পনাযং কালথিরপঞ্ঞত্তিনামধেয্যজেট্ঠাদীসু অনেকেসু অত্থেসু ৰত্ততি. তথা হি ‘‘থেরোৰস্সিকানি পূতীনি চুণ্ণকজাতানী’’তিআদীসু (দী. নি. ২.৩৭৯; ম. নি. ১.১১২) কালে, থেরোৰস্সিকানি চিরকালং ওৰস্সিকানীতি অত্থো. ‘‘থেরোপি তাৰ মহা’’ইচ্চাদীসু থিরে থিরসীলোতি অত্থো. ‘‘থেরকো অযমাযস্মা মহল্লকো’’তিআদীসু পঞ্ঞত্তিযং, লোকপঞ্ঞত্তিমত্তোতি অত্থো. ‘‘চুন্দত্থেরো ফুস্সত্থেরো’’তিআদীসু নামধেয্যে, এৰং কতনামোতি অত্থো. ‘‘থেরো চাযং কুমারো মম পুত্তেসূ’’তিআদীসু জেট্ঠে, জেট্ঠো কুমারোতি অত্থো. ইধ পনাযং কালে চ থিরে চ ৰত্ততি. তস্মা চিরং কালং ঠিতোতি থেরো, থিরতরসীলাচারমদ্দৰাদিগুণাভিযুত্তো ৰা থেরোতি ৰুচ্চতি. থেরো চ থেরো চেতি থেরা, থেরানং অপদানং কারণং থেরাপদানং, তং থেরাপদানং সুণাথাতি সম্বন্ধো. হিমৰন্তস্স অৰিদূরে, লম্বকো নাম পব্বতোতিআদি আযস্মতো সারিপুত্তত্থেরস্স অপদানং, তস্সাযস্মতো মহামোগ্গল্লানত্থেরস্স চ ৰত্থু এৰং ৰেদিতব্বং –

অতীতে কির ইতো কপ্পতো সতসহস্সকপ্পাধিকে একঅসঙ্খ্যেয্যমত্থকে আযস্মা সারিপুত্তো ব্রাহ্মণমহাসালকুলে নিব্বত্তিত্ৰা নামেন সরদমাণৰো নাম অহোসি. মহামোগ্গল্লানো গহপতিমহাসালকুলে নিব্বত্তিত্ৰা নামেন সিরিৰড্ঢনকুটুম্বিকো নাম অহোসি. তে উভোপি সহপংসুকীল়নসহাযা অহেসুং. তেসু সরদমাণৰো পিতু অচ্চযেন কুলসন্তকং ধনং পটিপজ্জিত্ৰা একদিৰসং রহোগতো চিন্তেসি – ‘‘ইমেসং সত্তানং মরণং নাম একন্তিকং, তস্মা মযা একং পব্বজ্জং উপগন্ত্ৰা ৰিমোক্খমগ্গো গৰেসিতব্বো’’তি সহাযং উপসঙ্কমিত্ৰা ‘‘সম্ম, অহং পব্বজিতুকামো. কিং ত্ৰং পব্বজিতুং সক্খিস্সসী’’তি ৰত্ৰা তেন ‘‘ন সক্খিস্সামী’’তি ৰুত্তে ‘‘হোতু অহমেৰ পব্বজিস্সামী’’তি রতনকোট্ঠাগারানি ৰিৰরাপেত্ৰা কপণদ্ধিকাদীনং মহাদানং দত্ৰা পব্বতপাদং গন্ত্ৰা ইসিপব্বজ্জং পব্বজি. তস্স পব্বজিতস্স অনুপব্বজ্জং পব্বজিতা চতুসত্ততিসহস্সমত্তা ব্রাহ্মণপুত্তা অহেসুং. সো পঞ্চ অভিঞ্ঞাযো অট্ঠ চ সমাপত্তিযো নিব্বত্তেত্ৰা তেসম্পি জটিলানং কসিণপরিকম্মং আচিক্খি. তে সব্বেপি পঞ্চাভিঞ্ঞা অট্ঠ চ সমাপত্তিযো নিব্বত্তিসুং.

তেন সমযেন অনোমদস্সী নাম সম্মাসম্বুদ্ধো লোকে উপ্পজ্জিত্ৰা পৰত্তিতৰরধম্মচক্কো সত্তে সংসারমহোঘতো তারেত্ৰা একদিৰসং সরদতাপসস্স চ অন্তেৰাসিকানঞ্চ সঙ্গহং কত্তুকামো একো অদুতিযো পত্তচীৰরমাদায আকাসেন গন্ত্ৰা ‘‘বুদ্ধভাৰং মে জানাতূ’’তি তাপসস্স পস্সন্তস্সেৰ আকাসতো ওতরিত্ৰা পথৰিযং পতিট্ঠাসি. সরদতাপসো সত্থু সরীরে মহাপুরিসলক্খণানি উপধারেত্ৰা ‘‘সব্বঞ্ঞুবুদ্ধোযেৰায’’ন্তি নিট্ঠং গন্ত্ৰা পচ্চুগ্গমনং কত্ৰা আসনং পঞ্ঞাপেত্ৰা অদাসি. নিসীদি ভগৰা পঞ্ঞত্তে আসনে. সরদতাপসো সত্থু সন্তিকে একমন্তং নিসীদি.

তস্মিং সমযে তস্স অন্তেৰাসিকা চতুসত্ততিসহস্সমত্তা জটিলা পণীতপণীতানি ওজৰন্তানি ফলাফলানি গহেত্ৰা আগতা সত্থারং দিস্ৰা সঞ্জাতপসাদা অত্তনো আচরিযস্স সত্থু চ নিসিন্নাকারং ওলোকেত্ৰা ‘‘আচরিয, মযং পুব্বে ‘তুম্হেহি মহন্ততরো কোচি নত্থী’তি মঞ্ঞাম, অযং পন পুরিসো তুম্হেহি মহন্ততরো মঞ্ঞে’’তি আহংসু. কিং ৰদেথ, তাতা, সাসপেন সদ্ধিং অট্ঠসট্ঠিযোজনসতসহস্সুব্বেধং সিনেরুং সমং কাতুং ইচ্ছথ, সব্বঞ্ঞুবুদ্ধেন মং তুলং মা করিত্থাতি. অথ তে তাপসা আচরিযস্স ৰচনং সুত্ৰা ‘‘যাৰ মহা ৰতাযং পুরিসুত্তমো’’তি সব্বেৰ পাদেসু নিপতিত্ৰা সত্থারং ৰন্দিংসু.

অথ তে আচরিযো আহ – ‘‘তাতা, সত্থু অনুচ্ছৰিকো নো দেয্যধম্মো নত্থি, সত্থা চ ভিক্খাচরৰেলায ইধাগতো, হন্দ, মযং দেয্যধম্মং যথাবলং দস্সাম. তুম্হেহি যং যং পণীতং ফলাফলং আভতং, তং তং আহরথা’’তি আহরাপেত্ৰা হত্থে ধোৰিত্ৰা সযং তথাগতস্স পত্তে পতিট্ঠাপেসি. সত্থারা ফলাফলে পটিগ্গহিতমত্তে দেৰতা দিব্বোজং পক্খিপিংসু. তাপসো উদকম্পি সযমেৰ পরিস্সাৰেত্ৰা অদাসি. ততো ভোজনকিচ্চং নিট্ঠাপেত্ৰা সত্থরি নিসিন্নে সব্বে অন্তেৰাসিকে পক্কোসাপেত্ৰা সত্থু সন্তিকে সারণীযং কথং কথেন্তো নিসীদি. সত্থা ‘‘দ্ৰে অগ্গসাৰকা ভিক্খুসঙ্ঘেন সদ্ধিং আগচ্ছন্তূ’’তি চিন্তেসি. তাৰদেৰ সতসহস্সখীণাসৰপরিৰারা অগ্গসাৰকা আগন্ত্ৰা ভগৰন্তং ৰন্দিত্ৰা একমন্তং অট্ঠংসু.

ততো সরদতাপসো অন্তেৰাসিকে আমন্তেসি – ‘‘তাতা, সত্থু ভিক্খুসঙ্ঘস্স চ পুপ্ফাসনেন পূজা কাতব্বা, তস্মা পুপ্ফানি আহরথা’’তি. তে তাৰদেৰ ইদ্ধিযা ৰণ্ণগন্ধসম্পন্নানি পুপ্ফানি আহরিত্ৰা বুদ্ধস্স যোজনপ্পমাণং পুপ্ফাসনং পঞ্ঞাপেসুং, উভিন্নং অগ্গসাৰকানং তিগাৰুতং, সেসভিক্খূনং অড্ঢযোজনিকাদিভেদং, সঙ্ঘনৰকস্স উসভমত্তং পঞ্ঞাপেসুং. এৰং পঞ্ঞত্তেসু আসনেসু সরদতাপসো তথাগতস্স পুরতো অঞ্জলিং পগ্গয্হ ‘‘ভন্তে, ময্হং অনুগ্গহত্থায ইমং পুপ্ফাসনং অতিরুহথা’’তি আহ. নিসীদি ভগৰা পুপ্ফাসনে. সত্থরি নিসিন্নে দ্ৰে অগ্গসাৰকা সেসভিক্খূ চ অত্তনো অত্তনো পত্তাসনে নিসীদিংসু. সত্থা ‘‘তেসং মহপ্ফলং হোতূ’’তি নিরোধং সমাপজ্জি. সত্থু সমাপন্নভাৰং ঞত্ৰা দ্ৰে অগ্গসাৰকাপি সেসভিক্খূপি নিরোধং সমাপজ্জিংসু. তাপসো সত্তাহং নিরন্তরং সত্থু পুপ্ফচ্ছত্তং ধারেন্তো অট্ঠাসি. ইতরে ৰনমূলফলং পরিভুঞ্জিত্ৰা সেসকালে অঞ্জলিং পগ্গয্হ অট্ঠংসু. সত্থা সত্তাহস্স অচ্চযেন নিরোধতো ৰুট্ঠহিত্ৰা অগ্গসাৰকং নিসভত্থেরং আমন্তেসি – ‘‘তাপসানং পুপ্ফাসনানুমোদনং করোহী’’তি. থেরো সাৰকপারমীঞাণে ঠত্ৰা তেসং পুপ্ফাসনানুমোদনং অকাসি. তস্স দেসনাৰসানে সত্থা দুতিযং অগ্গসাৰকং অনোমত্থেরং আমন্তেসি – ‘‘ত্ৰম্পি ইমেসং ধম্মং দেসেহী’’তি. সোপি তেপিটকং বুদ্ধৰচনং সম্মসিত্ৰা তেসং ধম্মং কথেসি. দ্ৰিন্নম্পি দেসনায ধম্মাভিসমযো নাহোসি. অথ সত্থা বুদ্ধৰিসযে ঠত্ৰা ধম্মদেসনং আরভি. দেসনাৰসানে ঠপেত্ৰা সরদতাপসং অৰসেসা সব্বেপি চতুসত্ততিসহস্সজটিলা অরহত্তং পাপুণিংসু. সত্থা তে ‘‘এথ ভিক্খৰো’’তি হত্থং পসারেসি. তে তাৰদেৰ অন্তরহিততাপসৰেসা অট্ঠপরিক্খারধরা সট্ঠিৰস্সিকত্থেরো ৰিয অহেসুং.

সরদতাপসো পন ‘‘অহো ৰতাহম্পি অযং নিসভত্থেরো ৰিয অনাগতে একস্স বুদ্ধস্স সাৰকো ভৰেয্য’’ন্তি দেসনাকালে উপ্পন্নপরিৰিতক্কতায অঞ্ঞৰিহিতো হুত্ৰা মগ্গফলানি পটিৰিজ্ঝিতুং নাসক্খি. অথ সত্থারং ৰন্দিত্ৰা তথা পণিধানং অকাসি. সত্থা অনন্তরাযেন সমিজ্ঝনভাৰং দিস্ৰা ‘‘ইতো কপ্পসতসহস্সাধিকং একং অসঙ্খ্যেয্যং অতিক্কমিত্ৰা গোতমস্স নাম সম্মাসম্বুদ্ধস্স অগ্গসাৰকো সারিপুত্তো নাম ভৰিস্সতী’’তি ব্যাকরিত্ৰা ধম্মকথং ৰত্ৰা ভিক্খুসঙ্ঘপরিৰারো আকাসং পক্খন্দি. সরদতাপসোপি সহাযস্স সিরিৰড্ঢস্স সন্তিকং গন্ত্ৰা ‘‘সম্ম, মযা অনোমদস্সিস্স ভগৰতো পাদমূলে অনাগতে উপ্পজ্জনকস্স গোতমসম্মাসম্বুদ্ধস্স অগ্গসাৰকট্ঠানং পত্থিতং, ত্ৰম্পি তস্স দুতিযসাৰকট্ঠানং পত্থেহী’’তি. সিরিৰড্ঢো তং উপদেসং সুত্ৰা অত্তনো নিৰেসনদ্ৰারে অট্ঠকরীসমত্তং ঠানং সমতলং কারেত্ৰা লাজপঞ্চমানি পুপ্ফানি ৰিকিরিত্ৰা নীলুপ্পলচ্ছদনং মণ্ডপং কারেত্ৰা বুদ্ধাসনং পঞ্ঞাপেত্ৰা ভিক্খূনম্পি আসনানি পঞ্ঞাপেত্ৰা মহন্তং সক্কারসম্মানং সজ্জেত্ৰা সরদতাপসেন সত্থারং নিমন্তাপেত্ৰা সত্তাহং মহাদানং পৰত্তেত্ৰা বুদ্ধপ্পমুখং ভিক্খুসঙ্ঘং মহারহেহি ৰত্থেহি অচ্ছাদেত্ৰা দুতিযসাৰকভাৰায পণিধানং অকাসি. সত্থা তস্স অনন্তরাযেন সমিজ্ঝনভাৰং দিস্ৰা ৰুত্তনযেন ব্যাকরিত্ৰা ভত্তানুমোদনং কত্ৰা পক্কামি. সিরিৰড্ঢো হট্ঠপহট্ঠো যাৰজীৰং কুসলকম্মং কত্ৰা দুতিযচিত্তৰারে কামাৰচরদেৰলোকে নিব্বত্তি. সরদতাপসো চত্তারো ব্রহ্মৰিহারে ভাৰেত্ৰা ব্রহ্মলোকে নিব্বত্তি.

ততো পট্ঠায তেসং উভিন্নম্পি অন্তরা কম্মং ন কথিতং. অম্হাকং পন ভগৰতো উপ্পত্তিতো পুরেতরমেৰ সরদতাপসো রাজগহস্স অৰিদূরে উপতিস্সাগামে রূপসারিযা ব্রাহ্মণিযা কুচ্ছিম্হি পটিসন্ধিং গণ্হি. তংদিৰসমেৰস্স সহাযোপি রাজগহস্সেৰ অৰিদূরে কোলিতগামে মোগ্গলিযা ব্রাহ্মণিযা কুচ্ছিম্হি পটিসন্ধিং গণ্হি. তস্মা মোগ্গল্লানো মোগ্গলিযা ব্রাহ্মণিযা পুত্তোতি মোগ্গল্লানো. মোগ্গলিগোত্তেন জাতোতি ৰা মোগ্গল্লানো. অথ ৰা মাতুকুমারিককালে তস্সা মাতাপিতূহি ৰুত্তং – ‘‘মা উগ্গলি মা উগ্গলী’’তি ৰচনমুপাদায ‘‘মুগ্গলী’’তি নামং. তস্সা মুগ্গলিযা পুত্তোতি মোগ্গল্লানো. অথ ৰা সোতাপত্তিমগ্গাদিমগ্গস্স লাভে আদানে পটিৰিজ্ঝনে অলং সমত্থোতি মোগ্গল্লানোতি. তানি কির দ্ৰে কুলানি যাৰ সত্তমা কুলপরিৰট্টা আবদ্ধসহাযানেৰ. তেসং দ্ৰিন্নং একদিৰসমেৰ গব্ভপরিহারমদংসু. দসমাসচ্চযেন জাতানম্পি তেসং ছসট্ঠি ধাতিযো পট্ঠপেসুং. নামগ্গহণদিৰসে রূপসারীব্রাহ্মণিযা পুত্তস্স উপতিস্সগামে জেট্ঠকুলস্স পুত্তত্তা উপতিস্সোতি নামং করিংসু. ইতরস্স কোলিতগামে জেট্ঠকুলস্স পুত্তত্তা কোলিতোতি নামং করিংসু. তে উভোপি মহতা পরিৰারেন ৰড্ঢন্তা ৰুদ্ধিমন্ৰায সব্বসিপ্পানং পারং অগমংসু.

অথেকদিৰসং তে রাজগহে গিরগ্গসমজ্জং পস্সন্তা মহাজনং সন্নিপতিতং দিস্ৰা ঞাণস্স পরিপাকং গতত্তা যোনিসো উম্মুজ্জন্তা ‘‘সব্বেপিমে ওরং ৰস্সসতাৰ মচ্চুমুখং পৰিসন্তী’’তি সংৰেগং পটিলভিত্ৰা ‘‘অম্হেহি মোক্খধম্মো পরিযেসিতব্বো, তঞ্চ পরিযেসন্তেহি একা পব্বজ্জা লদ্ধুং ৰট্টতী’’তি নিচ্ছযং কত্ৰা পঞ্চমাণৰকসতেহি সদ্ধিং সঞ্চযস্স পরিব্বাজকস্স সন্তিকে পব্বজিংসু. তেসং পব্বজিতকালতো পট্ঠায সঞ্চযো লাভগ্গযসগ্গপ্পত্তো অহোসি. তে কতিপাহেনেৰ সব্বং সঞ্চযস্স সমযং পরিমজ্জিত্ৰা তত্থ সারং অদিস্ৰা ততো নিব্বিজ্জিত্ৰা তত্থ তত্থ পণ্ডিতসম্মতে সমণব্রাহ্মণে পঞ্হং পুচ্ছন্তি, তে তেহি পুট্ঠা ন সম্পাদেন্তি. অঞ্ঞদত্থু তেযেৰ তেসং পঞ্হং ৰিস্সজ্জেন্তি. এৰং তে মোক্খং পরিযেসন্তা কতিকং অকংসু – ‘‘অম্হেসু যো পঠমং অমতং অধিগচ্ছতি, সো ইতরস্স আরোচেতূ’’তি.

তেন চ সমযেন অম্হাকং সত্থরি পঠমাভিসম্বোধিং পত্ৰা পৰত্তিতৰরধম্মচক্কে অনুপুব্বেন উরুৰেলকস্সপাদিকে সহস্সজটিলে দমেত্ৰা রাজগহে ৰিহরন্তে একদিৰসং উপতিস্সো পরিব্বাজকো পরিব্বাজকারামং গচ্ছন্তো আযস্মন্তং অস্সজিত্থেরং রাজগহে পিণ্ডায চরন্তং দিস্ৰা ‘‘ন মযা এৰরূপো আকপ্পসম্পন্নো পব্বজিতো দিট্ঠপুব্বো, সন্তধম্মেন নাম এত্থ ভৰিতব্ব’’ন্তি সঞ্জাতপসাদো পঞ্হং পুচ্ছিতুং আযস্মন্তং উদিক্খন্তো পিট্ঠিতো পিট্ঠিতো অনুবন্ধি. থেরোপি লদ্ধপিণ্ডপাতো পরিভুঞ্জিতুং পতিরূপং ওকাসং গতো. পরিব্বাজকো অত্তনো পরিব্বাজকপীঠং পঞ্ঞাপেত্ৰা অদাসি. ভত্তকিচ্চপরিযোসানে চস্স অত্তনো কুণ্ডিকায উদকং অদাসি. এৰং সো আচরিযৰত্তং কত্ৰা কতভত্তকিচ্চেন থেরেন সদ্ধিং পটিসন্থারং কত্ৰা – ‘‘কো ৰা তে সত্থা, কস্স ৰা ত্ৰং ধম্মং রোচেসী’’তি পুচ্ছি. থেরো সম্মাসম্বুদ্ধং অপদিসি. পুন তেন ‘‘কিং ৰাদী পনাযস্মতো সত্থা’’তি পুট্ঠো ‘‘ইমস্স সাসনস্স গম্ভীরতং দস্সেস্সামী’’তি অত্তনো নৰকভাৰং পৰেদেত্ৰা সঙ্খেপৰসেন চস্স সাসনধম্মং কথেন্তো ‘‘যে ধম্মা হেতুপ্পভৰা’’তি (মহাৰ. ৬০; অপ. থের ১.১.২৮৬) গাথমাহ. পরিব্বাজকো পঠমপদদ্ৰযমেৰ সুত্ৰা সহস্সনযসম্পন্নে সোতাপত্তিমগ্গফলে পতিট্ঠহি. ইতরং পদদ্ৰযং সোতাপন্নকালে নিট্ঠাসি. গাথাপরিযোসানে পন সোতাপন্নো হুত্ৰা উপরিৰিসেসে অপৰত্তন্তে ‘‘ভৰিস্সতি এত্থ কারণ’’ন্তি সল্লক্খেত্ৰা থেরং আহ – ‘‘মা, ভন্তে, উপরি ধম্মদেসনং ৰড্ঢযিত্থ, এত্তকমেৰ অলং, কহং অম্হাকং সত্থা ৰসতী’’তি? ‘‘ৰেল়ুৰনে’’তি. ‘‘ভন্তে, তুম্হে পুরতো গচ্ছথ, অহং ময্হং সহাযস্স কতপটিঞ্ঞং মোচেত্ৰা তং গহেত্ৰা আগমিস্সামী’’তি পঞ্চপতিট্ঠিতেন ৰন্দিত্ৰা পদক্খিণং কত্ৰা থেরং উয্যোজেত্ৰা পরিব্বাজকারামং অগমাসি.

কোলিতপরিব্বাজকো তং দূরতোৰ আগচ্ছন্তং দিস্ৰা ‘‘মুখৰণ্ণো ন অঞ্ঞদিৰসেসু ৰিয অদ্ধানেন অমতং অধিগতং ভৰিস্সতী’’তি তেনেৰস্স ৰিসেসাধিগমং সম্ভাৰেত্ৰা অমতাধিগমং পুচ্ছি. সোপিস্স ‘‘আৰুসো, অমতমধিগত’’ন্তি পটিজানিত্ৰা তমেৰ গাথং অভাসি. গাথাপরিযোসানে কোলিতো সোতাপত্তিফলে পতিট্ঠহিত্ৰা আহ – ‘‘কহং নো সত্থা’’তি? ‘‘ৰেল়ুৰনে’’তি. ‘‘তেন হি, আৰুসো, আযাম, সত্থারং পস্সিস্সামা’’তি. উপতিস্সো সব্বকালম্পি আচরিযপূজকোৰ, তস্মা সঞ্চযস্স সত্থু গুণে পকাসেত্ৰা তম্পি সত্থু সন্তিকং নেতুকামো অহোসি. সো লাভাসাপকতো অন্তেৰাসিকভাৰং অনিচ্ছন্তো ‘‘ন সক্কোমি চাটি হুত্ৰা উদকসিঞ্চনং হোতু’’ন্তি পটিক্খিপি. তে অনেকেহি কারণেহি তং সঞ্ঞাপেতুং অসক্কোন্তা অত্তনো ওৰাদে ৰত্তমানেহি অড্ঢুতেয্যসতেহি অন্তেৰাসিকেহি সদ্ধিং ৰেল়ুৰনং অগমংসু. সত্থা তে দূরতোৰ আগচ্ছন্তে দিস্ৰা ‘‘এতং মে সাৰকযুগং ভৰিস্সতি, অগ্গং ভদ্দযুগ’’ন্তি ৰত্ৰা তেসং পরিসায চরিযৰসেন ধম্মং দেসেত্ৰা অরহত্তে পতিট্ঠাপেত্ৰা এহিভিক্খুভাৰেন উপসম্পদং অদাসি. যথা তেসং এৰং অগ্গসাৰকানম্পি ইদ্ধিমযপত্তচীৰরং আগতমেৰ. উপরিমগ্গত্তযকিচ্চং পন ন নিট্ঠাসি. কস্মা? সাৰকপারমীঞাণস্স মহন্ততায.

তেসু আযস্মা মহামোগ্গল্লানো পব্বজিততো সত্তমে দিৰসে মগধরট্ঠে কল্লৰালগামে সমণধম্মং করোন্তো থিনমিদ্ধে ওক্কমন্তে সত্থারা সংৰেজিতো থিনমিদ্ধং ৰিনোদেত্ৰা ধাতুকম্মট্ঠানং সুণন্তো এৰ উপরিমগ্গত্তযং অধিগন্ত্ৰা সাৰকপারমীঞাণস্স মত্থকং পাপুণি. আযস্মা সারিপুত্তো পব্বজ্জায অদ্ধমাসং অতিক্কমিত্ৰা সত্থারা সদ্ধিং রাজগহে সূকরখতলেণে ৰিহরন্তো অত্তনো ভাগিনেয্যস্স দীঘনখপরিব্বাজকস্স ৰেদনাপরিগ্গহসুত্তন্তে (ম. নি. ২.২০১ আদযো) দেসিযমানে দেসনানুসারেন ঞাণং পেসেত্ৰা পরস্স ৰড্ঢিতং ভত্তং ভুঞ্জন্তো ৰিয সাৰকপারমীঞাণস্স মত্থকং পাপুণি. ইতি দ্ৰিন্নং অগ্গসাৰকানং সত্থু সমীপে এৰ সাৰকপারমীঞাণং মত্থকং পত্তং.

এৰং পত্তসাৰকপারমীঞাণো আযস্মা সারিপুত্তো ‘‘কেন কম্মেন অযং সম্পত্তি লদ্ধা’’তি আৰজ্জেন্তো তং ঞত্ৰা পীতিসোমনস্সৰসেন উদানং উদানেন্তো ‘‘হিমৰন্তস্স অৰিদূরে’’তিআদিমাহ. তেন ৰুত্তং –

১৪১. ‘‘হিমৰন্তস্স অৰিদূরে, লম্বকো নাম পব্বতো;

অস্সমো সুকতো ময্হং, পণ্ণসালা সুমাপিতা’’তি.

তত্থ হিমৰন্তস্সাতি হিমো অস্স অত্থীতি হিমৰা, তস্স হিমৰন্তস্স অৰিদূরে সমীপে, হিমালযপটিবদ্ধৰনেহি অত্থো. লম্বকো নাম পব্বতোতি এৰংনামকো পংসুমিস্সকপব্বতো. অস্সমো সুকতো ময্হন্তি তস্মিং লম্বকে পব্বতে ময্হং মমত্থায কতো অস্সমো অরঞ্ঞৰাসো আসমন্ততো সমোতি অস্সমো. নত্থি পৰিট্ঠানং সমো পরিস্সমো এত্থাতি ৰা অস্সমো, সো ইত্থম্ভূতো অরঞ্ঞৰাসো সুট্ঠু কতো, রত্তিট্ঠানদিৰাট্ঠানকুটিমণ্ডপাদিৰসেন সুন্দরেনাকারেন কতোতি অত্থো. পণ্ণসালাতি উসীরপব্বজাদীহি পণ্ণেহি ছাদিতা নিৰসনপণ্ণসালাতি অত্থো.

১৪২. ‘‘উত্তানকূলা নদিকা, সুপতিত্থা মনোরমা;

সুসুদ্ধপুলিনাকিণ্ণা, অৰিদূরে মমস্সমং’’.

তত্থ উত্তানকূলাতি অগম্ভীরা নদী. সুপতিত্থাতি সুন্দরপতিত্থা. মনোরমা মনল্লীনা মনাপা. সুসুদ্ধপুলিনাকিণ্ণাতি সুট্ঠু ধৰলমুত্তাদলসদিসৰালুকাকিণ্ণা গহনীভূতাতি অত্থো. সা ইত্থম্ভূতা নদিকা কুন্নদী মমস্সমং ময্হং অস্সমস্স অৰিদূরে সমীপে অহোসীতি অত্থো. ‘‘অস্সম’’ন্তি চ সত্তম্যত্থে উপযোগৰচনন্তি ৰেদিতব্বং.

১৪৩. ‘‘অসক্খরা অপব্ভারা, সাদু অপ্পটিগন্ধিকা;

সন্দতী নদিকা তত্থ, সোভযন্তা মমস্সমং’’.

তত্থ অসক্খরাতি ‘‘পুলিনাকিণ্ণা’’তি ৰুত্তত্তা অসক্খরা সক্খরৰিরহিতা. অপব্ভারাতি পব্ভারৰিরহিতা, অগম্ভীরকূলাতি অত্থো. সাদু অপ্পটিগন্ধিকাতি সাদুরসোদকা দুগ্গন্ধরহিতা ময্হং অস্সমপদং সোভযন্তী নদিকা খুদ্দকনদী সন্দতি পৰত্ততীতি অত্থো.

১৪৪. ‘‘কুম্ভীলা মকরা চেত্থ, সুসুমারা চ কচ্ছপা;

সন্দতি নদিকা তত্থ, সোভযন্তা মমস্সমং’’.

তত্থ কুম্ভীলমচ্ছা মকরমচ্ছা চ সুসুমারা চণ্ডমচ্ছা চ কচ্ছপমচ্ছা চ এত্থ এতিস্সং নদিযং কীল়ন্তা অহেসুন্তি সম্বন্ধো. মমস্সমং সোভযন্তা নদিকা খুদ্দকনদী সন্দতি পৰত্ততীতি সম্বন্ধো.

১৪৫. ‘‘পাঠীনা পাৰুসা মচ্ছা, বলজা মুঞ্জরোহিতা;

ৰগ্গল়া পপতাযন্তা, সোভযন্তি মমস্সমং’’.

পাঠীনমচ্ছা চ পাৰুসা মচ্ছা চ বলজমচ্ছা চ মুঞ্জমচ্ছা রোহিতমচ্ছা চ ৰগ্গল়মচ্ছা চ এতে সব্বে মচ্ছজাতিকা ইতো চিতো চ পপতাযন্তা নদিযা সদ্ধিং পৰত্তন্তা মম অস্সমপদং সোভযন্তীতি অত্থো.

১৪৬. ‘‘উভো কূলেসু নদিযা, পুপ্ফিনো ফলিনো দুমা;

উভতো অভিলম্বন্তা, সোভযন্তি মমস্সমং’’.

তত্থ উভো কূলেসূতি তস্সা নদিযা উভোসু পস্সেসু ধুৰপুপ্ফিনো ধুৰফলিনো রুক্খা উভতো অভিলম্বন্তা নদিযা উভো তীরে হেট্ঠা ওনমন্তা মম অস্সমং সোভযন্তীতি অত্থো.

১৪৭. ‘‘অম্বা সালা চ তিলকা, পাটলী সিন্দুৰারকা;

দিব্বগন্ধা সম্পৰন্তি, পুপ্ফিতা মম অস্সমে’’.

তত্থ অম্বাতি মধুপিণ্ডিঅম্বা চ সালরুক্খা চ তিলকরুক্খা চ পাটলিরুক্খা চ সিন্দুৰারকরুক্খা চ এতে রুক্খা নিচ্চকালং পুপ্ফিতা পুপ্ফন্তা. দিব্বা গন্ধা ইৰ মম অস্সমে সুগন্ধা সম্পৰন্তি সমন্ততো পৰাযন্তীতি অত্থো.

১৪৮. ‘‘চম্পকা সল়লা নীপা, নাগপুন্নাগকেতকা;

দিব্বগন্ধা সম্পৰন্তি, পুপ্ফিতা মম অস্সমে’’.

তত্থ চম্পকরুক্খা চ সল়লরুক্খা চ সুৰণ্ণৰট্টলসদিসপুপ্ফা নীপরুক্খা চ নাগরুক্খা চ পুন্নাগরুক্খা চ সুগন্ধযন্তা কেতকরুক্খা চ এতে সব্বে রুক্খা দিব্বা গন্ধারিৰ মম অস্সমে পুপ্ফিতা ফুল্লিতা সম্পৰন্তি সুগন্ধং সুট্ঠু পৰাযন্তীতি অত্থো.

১৪৯. অসোকা চ‘‘অধিমুত্তা অসোকা চ, ভগিনীমালা চ পুপ্ফিতা;

অঙ্কোলা বিম্বিজালা চ, পুপ্ফিতা মম অস্সমে’’.

তত্থ পুপ্ফিতা অধিমুত্তকরুক্খা চ পুপ্ফিতা অসোকরুক্খা চ পুপ্ফিতা ভগিনীমালা চ পুপ্ফিতা অঙ্কোলা চ পুপ্ফিতা বিম্বিজালা চ এতে রুক্খা মম অস্সমে ফুল্লিতা সোভযন্তীতি সম্বন্ধো.

১৫০. ‘‘কেতকা কন্দলি চেৰ, গোধুকা তিণসূলিকা;

দিব্বগন্ধং সম্পৰন্তা, সোভযন্তি মমস্সমং’’.

তত্থ কেতকাতি সুগন্ধকেতকগচ্ছা চ. কন্দলিরুক্খা চ গোধুকরুক্খা চ তিণসূলিকগচ্ছা চ এতে সব্বে রুক্খজাতিকা দিব্বগন্ধং পৰাযমানা মম অস্সমং সকলং সোভযন্তীতি অত্থো.

১৫১. ‘‘কণিকারা কণ্ণিকা চ, অসনা অজ্জুনা বহূ;

দিব্বগন্ধং সম্পৰন্তা, সোভযন্তি মমস্সমং’’.

এতে কণিকারাদযো রুক্খা মম অস্সমং সকলং সোভযন্তা দিব্বগন্ধং সম্পৰাযন্তীতি সম্বন্ধো.

১৫২. ‘‘পুন্নাগা গিরিপুন্নাগা, কোৰিল়ারা চ পুপ্ফিতা;

দিব্বগন্ধং সম্পৰন্তা, সোভযন্তি মমস্সমং’’.

পুন্নাগাদযো রুক্খা দিব্বগন্ধং পৰাযমানা মম অস্সমং সোভযন্তীতি অত্থো.

১৫৩. ‘‘উদ্দালকা চ কুটজা, কদম্বা ৰকুলা বহূ;

দিব্বগন্ধং সম্পৰন্তা, সোভযন্তি মমস্সমং’’.

উদ্দালকাদযো রুক্খা দিব্বগন্ধং ৰাযমানা মম অস্সমং সোভযন্তীতি সম্বন্ধো.

১৫৪. ‘‘আল়কা ইসিমুগ্গা চ, কদলিমাতুলুঙ্গিযো;

গন্ধোদকেন সংৰড্ঢা, ফলানি ধারযন্তি তে’’.

তত্থ এতে আল়কাদযো গচ্ছা চন্দনাদিসুগন্ধগন্ধোদকেন ৰড্ঢিত্ৰা সুৰণ্ণফলানি ধারেন্তা মম অস্সমং সোভযন্তীতি অত্থো.

১৫৫. ‘‘অঞ্ঞে পুপ্ফন্তি পদুমা, অঞ্ঞে জাযন্তি কেসরী;

অঞ্ঞে ওপুপ্ফা পদুমা, পুপ্ফিতা তল়াকে তদা’’.

তত্থ অঞ্ঞে পুপ্ফন্তি পদুমাতি মম অস্সমস্স অৰিদূরে তল়াকে অঞ্ঞে একচ্চে পদুমা পুপ্ফন্তি, একচ্চে কেসরী পদুমা জাযন্তি নিব্বত্তন্তি, একচ্চে পদুমা ওপুপ্ফা ৰিগলিতপত্তকেসরাতি অত্থো.

১৫৬. ‘‘গব্ভং গণ্হন্তি পদুমা, নিদ্ধাৰন্তি মুল়ালিযো;

সিঙ্ঘাটিপত্তমাকিণ্ণা, সোভন্তি তল়াকে তদা’’.

তত্থ গব্ভং গণ্হন্তি পদুমাতি তদা তাপসেন হুত্ৰা মম ৰসনসমযে একচ্চে পদুমা তল়াকব্ভন্তরে মকুল়পুপ্ফাদযো গণ্হন্তি. মুল়ালিযো পদুমমূলা নিদ্ধাৰন্তি ইতো কদ্দমব্ভন্তরতো হত্থিদাঠা ৰিয গচ্ছন্তীতি অত্থো. পত্তপুপ্ফমাকিণ্ণা গহনীভূতা সিঙ্ঘাটিযো সোভযন্তীতি অত্থো.

১৫৭. ‘‘নযিতা অম্বগন্ধী চ, উত্তলী বন্ধুজীৰকা;

দিব্বগন্ধা সম্পৰন্তি, পুপ্ফিতা তল়াকে তদা’’.

তদা মম ৰসনসমযে তল়াকস্স সমীপে নযিতা চ গচ্ছা অম্বগন্ধী চ গচ্ছা উত্তলী নাম গচ্ছা চ বন্ধুজীৰকা চ এতে সব্বে গচ্ছা পুপ্ফিতা পুপ্ফধারিতা সুগন্ধৰাহকা তল়াকং সোভযন্তীতি অত্থো.

১৫৮. ‘‘পাঠীনা পাৰুসা মচ্ছা, বলজা মুঞ্জরোহিতা;

সংগুলা মগ্গুরা চেৰ, ৰসন্তি তল়াকে তদা’’.

তদা মম ৰসনসমযে নিব্ভীতা পাঠীনাদযো মচ্ছা তল়াকে ৰসন্তীতি সম্বন্ধো.

১৫৯. ‘‘কুম্ভীলা সুসুমারা চ, তন্তিগাহা চ রক্খসা;

ওগুহা অজগরা চ, ৰসন্তি তল়াকে তদা’’.

তদা মম ৰসনসমযে মম অস্সমসমীপে তল়াকে এতে কুম্ভীলাদযো মচ্ছা নিব্ভীতা নিরূপদ্দৰা ৰসন্তীতি সম্বন্ধো.

১৬০. ‘‘পারেৰতা রৰিহংসা, চক্কৰাকা নদীচরা;

কোকিলা সুকসাল়িকা, উপজীৰন্তি তং সরং’’.

তত্থ মম অস্সমসমীপে সরং নিস্সায পারেৰতাপক্খী চ রৰিহংসাপক্খী চ নদীচরা চক্কৰাকপক্খী চ কোকিলাপক্খী চ সুকপক্খী চ সাল়িকাপক্খী চ তং সরং উপনিস্সায জীৰন্তীতি সম্বন্ধো.

১৬১. ‘‘কুকুত্থকা কুল়ীরকা, ৰনে পোক্খরসাতকা;

দিন্দিভা সুৰপোতা চ, উপজীৰন্তি তং সরং’’.

তত্থ কুকুত্থকাতি এৰংনামিকা পক্খী চ. কুল়ীরকাতি এৰংনামিকা পক্খী চ. ৰনে পোক্খরসাতকা পক্খী চ দিন্দিভা পক্খী চ সুৰপোতা পক্খী চ এতে সব্বে পক্খিনো তং মম অস্সমসমীপে সরং নিস্সায জীৰন্তীতি সম্বন্ধো.

১৬২. ‘‘হংসা কোঞ্চা মযূরা চ, কোকিলা তম্বচূল়কা;

পম্মকা জীৰংজীৰা চ, উপজীৰন্তি তং সরং’’.

সব্বে এতে হংসাদযো পক্খিনো তং সরং উপনিস্সায জীৰন্তি জীৰিকং পালেন্তীতি অত্থো.

১৬৩. ‘‘কোসিকা পোট্ঠসীসা চ, কুররা সেনকা বহূ;

মহাকাল়া চ সকুণা, উপজীৰন্তি তং সরং’’.

তত্থ কোসিকা চ পক্খী পোট্ঠসীসা চ পক্খী কুররা চ পক্খী সেনকা চ পক্খী মহাকাল়া চ পক্খী থলে বহূ পক্খিনো তং সরং তস্স সরস্স সমীপে জীৰন্তি জীৰিকং কপ্পেন্তীতি অত্থো.

১৬৪. ‘‘পসদা চ ৰরাহা চ, চমরা গণ্ডকা বহূ;

রোহিচ্চা সুকপোতা চ, উপজীৰন্তি তং সরং’’.

তত্থ পসদাদযো এতে মিগা তং সরং তস্মিং সরসমীপে, ভুম্মত্থে উপযোগৰচনং, জীৰিতং পরিপালেন্তা ৰিহরন্তীতি অত্থো.

১৬৫. ‘‘সীহব্যগ্ঘা চ দীপী চ, অচ্ছকোকতরচ্ছকা;

তিধা পভিন্নমাতঙ্গা, উপজীৰন্তি তং সরং’’.

এতে সীহাদযো চতুপ্পদা সরসমীপে উপদ্দৰরহিতা জীৰন্তীতি সম্বন্ধো.

১৬৬. ‘‘কিন্নরা ৰানরা চেৰ, অথোপি ৰনকম্মিকা;

চেতা চ লুদ্দকা চেৰ, উপজীৰন্তি তং সরং’’.

এত্থ এতে এৰংনামিকা কিন্নরাদযো সত্তা তস্মিং সরসমীপে ৰসন্তীতি অত্থো.

১৬৭. ‘‘তিন্দুকানি পিযালানি, মধুকেকা সুমারিযো;

ধুৰং ফলানি ধারেন্তি, অৰিদূরে মমস্সমং’’.

তত্থ এতে তিন্দুকাদযো রুক্খা ধুৰং হেমন্তগিম্হৰস্সানসঙ্খাতে কালত্তযে মম অস্সমতো অৰিদূরে ঠানে মধুরফলানি ধারেন্তীতি সম্বন্ধো.

১৬৮. ‘‘কোসম্বা সল়লা নিম্বা, সাদুফলসমাযুতা;

ধুৰং ফলানি ধারেন্তি, অৰিদূরে মমস্সমং’’.

তত্থ এতে কোসম্বাদযো রুক্খা সারফলা মধুরফলা উত্তমফলা সমাযুতা সং সুট্ঠু আযুতা সমঙ্গীভূতা নিচ্চং ফলধারিনো মম অস্সমসমীপে সোভন্তীতি অত্থো.

১৬৯. ‘‘হরীতকা আমলকা, অম্বজম্বুৰিভীতকা;

কোলা ভল্লাতকা বিল্লা, ফলানি ধারযন্তি তে’’.

তে হরীতকাদযো রুক্খা মম অস্সমসমীপে জাতা নিচ্চং ফলানি ধারযন্তীতি সম্বন্ধো.

১৭০. ‘‘আলুৰা চ কল়ম্বা চ, বিল়ালীতক্কল়ানি চ;

জীৰকা সুতকা চেৰ, বহূকা মম অস্সমে’’.

এতে আলুৰাদযো মূলফলা খুদ্দা মধুরসা মম অস্সমসমীপে বহূ সন্তীতি সম্বন্ধো.

১৭১. ‘‘অস্সমস্সাৰিদূরম্হি, তল়াকাসুং সুনিম্মিতা;

অচ্ছোদকা সীতজলা, সুপতিত্থা মনোরমা’’.

তত্থ অস্সমস্সাৰিদূরম্হি অস্সমস্স সমীপে সুনিম্মিতা সুট্ঠু আরোহনওরোহনক্খমং কত্ৰা নিম্মিতা অচ্ছোদকা ৰিপ্পসন্নোদকা সীতজলা সীতোদকা সুপতিত্থা সুন্দরতিত্থা মনোরমা সোমনস্সকরা তল়াকা আসুং অহেসুন্তি অত্থো.

১৭২. ‘‘পদুমুপ্পলসঞ্ছন্না, পুণ্ডরীকসমাযুতা;

মন্দালকেহি সঞ্ছন্না, দিব্বগন্ধোপৰাযতি’’.

তত্থ পদুমেহি চ উপ্পলেহি চ সঞ্ছন্না পরিপুণ্ণা পুণ্ডরীকেহি সমাযুতা সমঙ্গীভূতা মন্দালকেহি চ সঞ্ছন্না গহনীভূতা তল়াকা দিব্বগন্ধানি উপৰাযন্তি সমন্ততো ৰাযন্তীতি অত্থো.

১৭৩. ‘‘এৰং সব্বঙ্গসম্পন্নে, পুপ্ফিতে ফলিতে ৰনে;

সুকতে অস্সমে রম্মে, ৰিহরামি অহং তদা’’.

তত্থ এৰং সব্বঙ্গসম্পন্নেতি অব্বেহি নদিকাদিঅৰযৰেহি সম্পন্নে পরিপুণ্ণে পুপ্ফফলরুক্খেহি গহনীভূতে ৰনে সুকতে রমণীযে অস্সমে অরঞ্ঞাৰাসে তদা তাপসভূতকালে অহং ৰিহরামীতি অত্থো.

এত্তাৰতা অস্সমসম্পত্তিং দস্সেত্ৰা ইদানি অত্তনো সীলাদিগুণসম্পত্তিং দস্সেন্তো –

১৭৪. ‘‘সীলৰা ৰতসম্পন্নো, ঝাযী ঝানরতো সদা;

পঞ্চাভিঞ্ঞাবলপ্পত্তো, সুরুচি নাম তাপসো’’তি. – আহ;

তত্থ সীলৰাতি ঝানসম্পযুত্তচতুপারিসুদ্ধিসীলসদিসেহি পঞ্চহি সীলেহি সম্পুণ্ণোতি অত্থো. ৰতসম্পন্নোতি ‘‘ইতো পট্ঠায ঘরাৰাসং পঞ্চ কামগুণে ৰা ন সেৰিস্সামী’’তি ৰতসমাদানেন সম্পন্নো. ঝাযীতি লক্খণূপনিজ্ঝানআরম্মণূপনিজ্ঝানেহি ঝাযী ঝাযনসীলো. ঝানরতোতি এতেসু ঝানেসু রতো অল্লীনো সদা সম্পুণ্ণো. পঞ্চাভিঞ্ঞাবলপ্পত্তোতি ইদ্ধিৰিধদিব্বসোতপরচিত্তৰিজাননপুব্বেনিৰাসানুস্সতিদিব্বচক্খুসঙ্খাতাহি পঞ্চহি অভিঞ্ঞাহি ৰিসেসপঞ্ঞাহি বলসম্পন্নো, পরিপুণ্ণোতি অত্থো. নামেন সুরুচি নাম তাপসো হুত্ৰা ৰিহরামীতি সম্বন্ধো.

এত্তকেন অত্তনো গুণসম্পত্তিং দস্সেত্ৰা পরিসসম্পত্তিং দস্সেন্তো –

১৭৫. ‘‘চতুৰীসসহস্সানি, সিস্সা ময্হং উপট্ঠহুং;

সব্বে মং ব্রাহ্মণা এতে, জাতিমন্তো যসস্সিনো’’তি. – আদিমাহ;

তত্থ এতে সব্বে চতুৰীসতিসহস্সব্রাহ্মণা ময্হং সিস্সা জাতিমন্তো জাতিসম্পন্না যসস্সিনো পরিৰারসম্পন্না মং উপট্ঠহুন্তি সম্বন্ধো.

১৭৬. ‘‘লক্খণে ইতিহাসে চ, সনিঘণ্ডুসকেটুভে;

পদকা ৰেয্যাকরণা, সধম্মে পারমিং গতা’’.

তত্থ লক্খণেতি লক্খণসত্থে. সব্বলোকিযানং ইত্থিপুরিসানং ‘‘ইমেহি লক্খণেহি সমন্নাগতা দুক্খিতা ভৰন্তি, ইমেহি সুখিতা ভৰন্তী’’তি লক্খণং জানাতি. তপ্পকাসকো গন্থো লক্খণং, তস্মিং লক্খণে চ. ইতিহাসেতি ‘‘ইতিহ আস ইতিহ আসা’’তি ৰুত্তৰচনপটিদীপকে গন্থে. লক্খণে চ ইতিহাসে চ পারমিং পরিযোসানং গতাতি সম্বন্ধো. রুক্খপব্বতাদীনং নামপ্পকাসকগন্থং ‘‘নিঘণ্ডূ’’তি ৰুচ্চতি. কেটূভেতি কিরিযাকপ্পৰিকপ্পানং কৰীনং উপকারকো গন্থো. নিঘণ্ডুযা সহ ৰত্ততীতি সনিঘণ্ডু, কেটুভেন সহ ৰত্ততীতি সকেটুভং, তস্মিং সনিঘণ্ডুসকেটুভে ৰেদত্তযে পারমিং গতাতি সম্বন্ধো. পদকাতি নামপদসমাসতদ্ধিতাখ্যাতকিতকাদিপদেসু ছেকা. ৰেয্যাকরণানি চন্দপাণিনীযকলাপাদিব্যাকরণে ছেকা. সধম্মে পারমিং গতাতি অত্তনো ধম্মে ব্রাহ্মণধম্মে ৰেদত্তযে পারমিং পরিযোসানং গতা পত্তাতি অত্থো.

১৭৭. ‘‘উপ্পাতেসু নিমিত্তেসু, লক্খণেসু চ কোৰিদা;

পথব্যা ভূমন্তলিক্খে, মম সিস্সা সুসিক্খিতা’’.

তত্থ উক্কাপাতভূমিকম্পাদিকেসু উপ্পাতেসু চ সুভনিমিত্তাসুভনিমিত্তেসু চ ইত্থিলক্খণপুরিসলক্খণমহাপুরিসলক্খণেসু চ কোৰিদা ছেকা. পথৰিযা চ ভূমিযা চ সকললোকে চ অন্তলিক্খে আকাসে চাতি সব্বত্থ মম সিস্সা সুসিক্খিতা.

১৭৮. ‘‘অপ্পিচ্ছা নিপকা এতে, অপ্পাহারা অলোলুপা;

লাভালাভেন সন্তুট্ঠা, পরিৰারেন্তি মং সদা’’.

তত্থ অপ্পিচ্ছাতি অপ্পকেনাপি যাপেন্তা. নিপকাতি নেপক্কসঙ্খাতায পঞ্ঞায সমন্নাগতা. অপ্পাহারাতি একাহারা একভত্তিকাতি অত্থো. অলোলুপাতি লোলুপতণ্হায অপ্পৰত্তনকা. লাভালাভেনাতি লাভেন অলাভেন চ সন্তুট্ঠা সোমনস্সা এতে মম সিস্সা সদা নিচ্চকালং মং পরিৰারেন্তি উপট্ঠহন্তীতি অত্থো.

১৭৯. ‘‘ঝাযী ঝানরতা ধীরা, সন্তচিত্তা সমাহিতা;

আকিঞ্চঞ্ঞং পত্থযন্তা, পরিৰারেন্তি মং সদা’’.

তত্থ ঝাযীতি লক্খণূপনিজ্ঝানআরম্মণূপনিজ্ঝানেহি সমন্নাগতা. ঝাযনসীলা ৰা. ঝানরতাতি তেসু চ ঝানেসু রতা অল্লীনা. ধীরাতি ধিতিসম্পন্না. সন্তচিত্তাতি ৰূপসন্তমনা. সমাহিতাতি একগ্গচিত্তা. আকিঞ্চঞ্ঞন্তি নিপ্পলিবোধভাৰং. পত্থযন্তাতি ইচ্ছন্তা. ইত্থম্ভূতা মে সিস্সা সদা মং পরিৰারেন্তীতি সম্বন্ধো.

১৮০. ‘‘অভিঞ্ঞাপারমিপ্পত্তা, পেত্তিকে গোচরে রতা;

অন্তলিক্খচরা ধীরা, পরিৰারেন্তি মং সদা’’.

তত্থ অভিঞ্ঞাপারমিপ্পত্তাতি পঞ্চসু অভিঞ্ঞাসু পারমিং পরিযোসানং পত্তা পূরিতাতি অত্থো. পেত্তিকে গোচরে রতাতি বুদ্ধানুঞ্ঞাতায অৰিঞ্ঞত্তিযা লদ্ধে আহারে রতাতি অত্থো. অন্তলিক্খচরাতি অন্তলিক্খেন আকাসেন গচ্ছন্তা আগচ্ছন্তা চাতি অত্থো. ধীরাতি থিরভূতা সীহব্যগ্ঘাদিপরিস্সযে অচ্ছম্ভিতসভাৰাতি অত্থো. এৰংভূতা মম তাপসা সদা মং পরিৰারেন্তীতি অত্থো.

১৮১. ‘‘সংৰুতা ছসু দ্ৰারেসু, অনেজা রক্খিতিন্দ্রিযা;

অসংসট্ঠা চ তে ধীরা, মম সিস্সা দুরাসদা’’.

তত্থ চক্খাদীসু ছসু দ্ৰারেসু রূপাদীসু ছসু আরম্মণেসু সংৰুতা পিহিতা পটিচ্ছন্না, রক্খিতগোপিতদ্ৰারাতি অত্থো. অনেজা নিত্তণ্হা রক্খিতিন্দ্রিযা গোপিতচক্খাদিইন্দ্রিযা অসংসট্ঠা ঞাতীহি গহট্ঠেহি অমিস্সীভূতাতি অত্থো. দুরাসদাতি দুট্ঠু আসদা, আসাদেতুং ঘট্টেতুং অসক্কুণেয্যা অযোগ্গাতি অত্থো.

১৮২. ‘‘পল্লঙ্কেন নিসজ্জায, ঠানচঙ্কমনেন চ;

ৰীতিনামেন্তি তে রত্তিং, মম সিস্সা দুরাসদা’’.

তত্থ মম সিস্সা পল্লঙ্কেন ঊরুবদ্ধাসনেন সেয্যং ৰিহায নিসজ্জায চ ঠানেন চ চঙ্কমেন চ সকলং রত্তিং ৰিসেসেন অতিনামেন্তি অতিক্কামেন্তীতি সম্বন্ধো.

১৮৩. ‘‘রজনীযে ন রজ্জন্তি, দুস্সনীযে ন দুস্সরে;

মোহনীযে ন মুয্হন্তি, মম সিস্সা দুরাসদা’’.

তে ইত্থম্ভূতা মম সিস্সা তাপসা রজনীযে রজ্জিতব্বে ৰত্থুস্মিং ন রজ্জন্তি রজ্জং ন উপ্পাদেন্তি. দুস্সনীযে দুস্সিতব্বে দোসং উপ্পাদেতুং যুত্তে ৰত্থুম্হি ন দুস্সরে দোসং ন করোন্তি. মোহনীযে মোহিতুং যুত্তে ৰত্থুম্হি ন মুয্হন্তি মোহং ন করোন্তি, পঞ্ঞাসম্পযুত্তা ভৰন্তীতি অত্থো.

১৮৪. ‘‘ইদ্ধিং ৰীমংসমানা তে, ৰত্তন্তি নিচ্চকালিকং;

পথৰিং তে পকম্পেন্তি, সারম্ভেন দুরাসদা’’.

তে মম সিস্সা ‘‘একোপি হুত্ৰা বহুধা হোতি, বহুধাপি হুত্ৰা একো হোতী’’তিআদিকং (পটি. ম. ১.১০২) ইদ্ধিৰিকুব্বনং নিচ্চকালিকং ৰীমংসমানা ৰত্তন্তীতি সম্বন্ধো. তে মম সিস্সা আকাসেপি উদকেপি পথৰিং নিম্মিনিত্ৰা ইরিযাপথং পকম্পেন্তীতি অত্থো. সারম্ভেন যুগগ্গাহেন কলহকরণেন ন আসাদেতব্বাতি অত্থো.

১৮৫. ‘‘কীল়মানা চ তে সিস্সা, কীল়ন্তি ঝানকীল়িতং;

জম্বুতো ফলমানেন্তি, মম সিস্সা দুরাসদা’’.