৩-২. মহামোগ্গল্লানত্থেরঅপদানৰণ্ণনা

অনোমদস্সী ভগৰাত্যাদিকং আযস্মতো মোগ্গল্লানত্থেরস্স অপদানং. অযঞ্চ থেরো পুরিমবুদ্ধেসু কতাধিকারো তত্থ তত্থ ভৰে ৰিৰট্টূপনিস্সযানি পুঞ্ঞানি উপচিনন্তো অনোমদস্সিস্স ভগৰতো কালেতিআদি সারিপুত্তত্থেরস্স ধম্মসেনাপতিনো ৰত্থুম্হি ৰুত্তমেৰ. থেরো হি পব্বজিতদিৰসতো পট্ঠায সত্তমে দিৰসে মগধরট্ঠে কল্লৰালগামকং উপনিস্সায সমণধম্মং করোন্তো থিনমিদ্ধে ওক্কমন্তে সত্থারা ‘‘মোগ্গল্লান, মা তুচ্ছো তৰ ৰাযামো’’তিআদিনা সংৰেজিতো থিনমিদ্ধং ৰিনোদেত্ৰা ভগৰতা ৰুচ্চমানং ধাতুকম্মট্ঠানং সুণন্তো এৰ ৰিপস্সনাপটিপাটিযা উপরিমগ্গত্তযং অধিগন্ত্ৰা অগ্গফলক্খণে সাৰকঞাণস্স মত্থকং পাপুণি.

৩৭৫. এৰং দুতিযসাৰকভাৰং পত্ৰা আযস্মা মহামোগ্গল্লানত্থেরো অত্তনো পুব্বকম্মং সরিত্ৰা সোমনস্সৰসেন পুব্বচরিযং অপদানং পকাসেন্তো অনোমদস্সী ভগৰাতিআদিমাহ. তত্থ ন ওমং অলামকং দস্সনং পস্সনং অস্সাতি অনোমদস্সী. তস্স হি দ্ৰত্তিংসমহাপুরিসলক্খণপটিমণ্ডিতসরীরত্তা সকলং দিৰসং সকলং মাসং সকলং সংৰচ্ছরং সংৰচ্ছরসতসহস্সম্পি পস্সন্তানং দেৰমনুস্সানং অতিত্তিকরং দস্সনন্তি, অনোমং অলামকং নিব্বানং দস্সনসীলোতি ৰা ‘‘অনোমদস্সী’’তি লদ্ধনামো ভাগ্যৰন্ততাদীহি কারণেহি ভগৰা. লোকজেট্ঠোতি সকলসত্তলোকস্স জেট্ঠো পধানো. আসভসদিসত্তা আসভো, নরানং আসভো নরাসভো. সো লোকজেট্ঠো নরাসভো অনোমদস্সী ভগৰা দেৰসঙ্ঘপুরক্খতো দেৰসমূহেহি পরিৰারিতো. হিমৰন্তম্হি ৰিহাসীতি সম্বন্ধো.

৩৭৬. যদা দুতিযসাৰকভাৰায দুতিযৰারে পত্থনং অকাসি, তদা নামেন ৰরুণো নাম অহং নাগরাজা হুত্ৰা নিব্বত্তো অহোসিন্তি অত্থো. তেন ৰুত্তং – ‘‘ৰরুণো নাম নামেন, নাগরাজা অহং তদা’’তি. কামরূপীতি যদিচ্ছিতকামনিম্মানসীলো. ৰিকুব্বামীতি ৰিৰিধং ইদ্ধিৰিকুব্বনং করোমি. মহোদধিনিৰাসহন্তি মঞ্জেরিকা নাগা, ভূমিগতা নাগা, পব্বতট্ঠা নাগা, গঙ্গাৰহেয্যা নাগা, সামুদ্দিকা নাগাতি ইমেসং নাগানং অন্তরে সামুদ্দিকনাগো অহং মহোদধিম্হি সমুদ্দে নিৰাসিং, ৰাসং কপ্পেসিন্তি অত্থো.

৩৭৭. সঙ্গণিযং গণং হিত্ৰাতি নিচ্চপরিৰারভূতং সকপরিৰারং নাগসমূহং হিত্ৰা ৰিনা হুত্ৰা. তূরিযং পট্ঠপেসহন্তি অহং তূরিযং পট্ঠপেসিং, ৰজ্জাপেসিন্তি অত্থো. সম্বুদ্ধং পরিৰারেত্ৰাতি অনোমদস্সিসম্বুদ্ধং সমন্ততো সেৰমানা অচ্ছরা নাগমাণৰিকা ৰাদেসুং দিব্বৰাদেহি গীতা ৰাক্যাদীহি ৰাদেসুং লদ্ধানুরূপতো ৰজ্জেসুং তদাতি অত্থো.

৩৭৮. ৰজ্জমানেসু তূরেসূতি মনুস্সনাগতূরিযেসু পঞ্চঙ্গিকেসু ৰজ্জমানেসু. দেৰা তূরানি ৰজ্জযুন্তি চাতুমহারাজিকা দেৰা দিব্বতূরিযানি ৰজ্জিংসু ৰাদেসুন্তি অত্থো. উভিন্নং সদ্দং সুত্ৰানাতি উভিন্নং দেৰমনুস্সানং ভেরিসদ্দং সুত্ৰা. তিলোকগরুসমানোপি বুদ্ধো সম্পবুজ্ঝথ জানাতি সুণাতীতি অত্থো.

৩৭৯. নিমন্তেত্ৰান সম্বুদ্ধন্তি সসাৰকসঙ্ঘং সম্বুদ্ধং স্ৰাতনায নিমন্তেত্ৰা পরিৰারেত্ৰা. সকভৰনন্তি অত্তনো নাগভৰনং উপাগমিং. গন্ত্ৰা চ আসনং পঞ্ঞপেত্ৰানাতি রত্তিট্ঠানদিৰাট্ঠানকুটিমণ্ডপসযননিসীদনট্ঠানানি পঞ্ঞাপেত্ৰা সজ্জেত্ৰাতি অত্থো. কালমারোচযিং অহন্তি এৰং কতপুব্বৰিধানো অহং ‘‘কালো, ভন্তে, নিট্ঠিতং ভত্ত’’ন্তি কালং আরোচযিং ৰিঞ্ঞাপেসিং.

৩৮০. খীণাসৰসহস্সেহীতি তদা সো ভগৰা অরহন্তসহস্সেহি পরিৰুতো লোকনাযকো সব্বা দিসা ওভাসেন্তো মে ভৰনং উপাগমি সম্পত্তোতি অত্থো.

৩৮১. অত্তনো ভৰনং পৰিট্ঠং ভগৰন্তং ভোজনাকারং দস্সেন্তো উপৰিট্ঠং মহাৰীরন্তিআদিমাহ. তং সুৰিঞ্ঞেয্যমেৰ.

৩৮৬. ওক্কাককুলসম্ভৰোতি ওক্কাকরঞ্ঞো পরম্পরাগতরাজকুলে উপ্পন্নো সকলজম্বুদীপে পাকটরাজকুলে উপ্পন্নো ৰা গোত্তেন গোত্তৰসেন গোতমো নাম সত্থা মনুস্সলোকে ভৰিস্সতি.

৩৮৮. সো পচ্ছা পব্বজিত্ৰানাতি সো নাগরাজা পচ্ছা পচ্ছিমভৰে কুসলমূলেন পুঞ্ঞসম্ভারেন চোদিতো উয্যোজিতো সাসনে পব্বজিত্ৰা গোতমস্স ভগৰতো দুতিযো অগ্গসাৰকো হেস্সতীতি ব্যাকরণমকাসি.

৩৮৯. আরদ্ধৰীরিযোতি ঠাননিসজ্জাদীসু ইরিযাপথেসু ৰীরিযৰা. পহিতত্তোতি নিব্বানে পেসিতচিত্তো. ইদ্ধিযা পারমিং গতোতি ‘‘এতদগ্গং, ভিক্খৰে, মম সাৰকানং ভিক্খূনং ইদ্ধিমন্তানং যদিদং মহামোগ্গল্লানো’’তি (অ. নি. ১.১৮০, ১৯০) অধিট্ঠানিদ্ধিৰিকুব্বনিদ্ধিকম্মৰিপাকজিদ্ধিআদীসু পারমিং পরিযোসানং গতো পত্তো. সব্বাসৰেতি আ সমন্ততো সৰনতো পৰত্তনতো ‘‘আসৰা’’তি লদ্ধনামে কামভৰদিট্ঠিঅৰিজ্জাধম্মে সব্বে পরিঞ্ঞায সমন্ততো অঞ্ঞায জানিত্ৰা পজহিত্ৰা অনাসৰো নিক্কিলেসো. নিব্বাযিস্সতীতি কিলেসখন্ধপরিনিব্বানেন নিব্বাযিস্সতীতি সম্বন্ধো.

৩৯০. এৰং থেরো অত্তনো পুঞ্ঞৰসেন লদ্ধব্যাকরণং ৰত্ৰা পুন পাপচরিযং পকাসেন্তো পাপমিত্তোপনিস্সাযাতিআদিমাহ. তত্থ পাপমিত্তে পাপকে লামকে মিত্তে উপনিস্সায নিস্সযে কত্ৰা তেহি সংসগ্গো হুত্ৰাতি অত্থো.

তত্রাযমনুপুব্বী কথা – একস্মিং সমযে তিত্থিযা সন্নিপতিত্ৰা মন্তেসুং – ‘‘জানাথাৰুসো, কেন কারণেন সমণস্স গোতমস্স লাভসক্কারো মহা হুত্ৰা নিব্বত্তো’’তি? ‘‘ন জানাম’’. ‘‘তুম্হে পন ন জানাথা’’তি? ‘‘আম, জানাম’’ – মোগ্গল্লানং নাম একং ভিক্খুং নিস্সায উপ্পন্নো. সো হি দেৰলোকং গন্ত্ৰা দেৰতাহি কতকম্মং পুচ্ছিত্ৰা আগন্ত্ৰা মনুস্সানং কথেসি – ‘‘ইদং নাম কত্ৰা এৰরূপং সম্পত্তিং লভন্তী’’তি. নিরযে নিব্বত্তানম্পি কম্মং পুচ্ছিত্ৰা আগন্ত্ৰা মনুস্সানং কথেসি – ‘‘ইদং নাম কত্ৰা এৰরূপং দুক্খং অনুভৰন্তী’’তি. মনুস্সা তস্স কথং সুত্ৰা মহন্তং লাভসক্কারং অভিহরন্তি. সচে তং মারেতুং সক্খিস্সাম, সো লাভসক্কারো অম্হাকং নিব্বত্তিস্সতি, অত্থেসো উপাযোতি সব্বে একচ্ছন্দা হুত্ৰা ‘‘যংকিঞ্চি কত্ৰা তং মারেস্সামা’’তি অত্তনো উপট্ঠাকে সমাদপেত্ৰা কহাপণসহস্সং লভিত্ৰা পুরিসঘাতকে চোরে পক্কোসাপেত্ৰা ‘‘মহামোগ্গল্লানত্থেরো নাম সমণস্স গোতমস্স সাৰকো কাল়সিলাযং ৰসতি, তুম্হে তত্থ গন্ত্ৰা তং মারেথা’’তি তেসং তং সহস্সং অদংসু. চোরা ধনলাভেন সম্পটিচ্ছিত্ৰা ‘‘থেরং মারেস্সামা’’তি গন্ত্ৰা তস্স ৰসনট্ঠানং পরিৰারেসুং. থেরো তেহি পরিক্খিত্তভাৰং ঞত্ৰা কুঞ্চিকচ্ছিদ্দেন নিক্খমিত্ৰা পক্কামি. চোরা তং দিৰসং থেরং অদিস্ৰা পুনেকদিৰসং তস্স ৰসনট্ঠানং পরিক্খিপিংসু. থেরো ঞত্ৰা কণ্ণিকামণ্ডলং ভিন্দিত্ৰা আকাসং পক্খন্দি. এৰং তে পঠমমাসেপি, মজ্ঝিমমাসেপি থেরং গহেতুং নাসক্খিংসু. পচ্ছিমমাসে পন সম্পত্তে থেরো অত্তনা কতকম্মস্স আকড্ঢনভাৰং ঞত্ৰা ন অপগচ্ছি. চোরা তং পহরন্তা তণ্ডুলকমত্তানি অট্ঠীনি করোন্তা ভিন্দিংসু. অথ নং ‘‘মতো’’তি সঞ্ঞায একস্মিং গুম্বপিট্ঠে খিপিত্ৰা পক্কমিংসু.

থেরো, ‘‘সত্থারং পস্সিত্ৰা ৰন্দিত্ৰাৰ পরিনিব্বাযিস্সামী’’তি অত্তভাৰং ঝানৰেঠনেন ৰেঠেত্ৰা আকাসেন সত্থু সন্তিকং গন্ত্ৰা সত্থারং ৰন্দিত্ৰা ‘‘ভন্তে, পরিনিব্বাযিস্সামী’’তি আহ. ‘‘পরিনিব্বাযিস্সসি, মোগ্গল্লানা’’তি? ‘‘আম, ভন্তে’’তি. ‘‘কত্থ গন্ত্ৰা পরিনিব্বাযিস্সসী’’তি? ‘‘কাল়সিলাপদেসং, ভন্তে’’তি. ‘‘তেন হি, মোগ্গল্লান, ময্হং ধম্মং কথেত্ৰা যাহি. তাদিসস্স হি মে সাৰকস্স ন দানি দস্সনং অত্থী’’তি. সো ‘‘এৰং করিস্সামি, ভন্তে’’তি সত্থারং ৰন্দিত্ৰা আকাসং উপ্পতিত্ৰা সারিপুত্তত্থেরো ৰিয পরিনিব্বানদিৰসে নানপ্পকারা ইদ্ধিযো কত্ৰা ধম্মং কথেত্ৰা সত্থারং ৰন্দিত্ৰা কাল়সিলাপদেসং গন্ত্ৰা পরিনিব্বাযি. ‘‘থেরং কির চোরা মারেসু’’ন্তি অযং কথা সকলজম্বুদীপে পত্থরি.

রাজা অজাতসত্তু চোরে পরিযেসনত্থায চরপুরিসে পযোজেসি. তেসু চোরেসু সুরাপানে সুরং পিৰন্তেসু মদ্দেসু একো একস্স পিট্ঠিং পহরিত্ৰা পাতেসি. সো তং সন্তজ্জেন্তো ‘‘অম্ভো দুব্বিনীত ত্ৰং, কস্মা মে পিট্ঠিং পহরিত্ৰা পাতেসি, কিং পন, অরে দুট্ঠচোর, তযা মহামোগ্গল্লানত্থেরো পঠমং পহতো’’তি আহ. ‘‘কিং পন ত্ৰং মযা পঠমং পহতভাৰং ন জানাসী’’তি? এৰং এতেসং ‘‘মযা পহতো, মযা পহতো’’তি ৰদন্তানং সুত্ৰা তে চরপুরিসা সব্বে তে চোরে গহেত্ৰা রঞ্ঞো আরোচেসুং. রাজা তে চোরে পক্কোসাপেত্ৰা পুচ্ছি – ‘‘তুম্হেহি থেরো মারিতো’’তি? ‘‘আম, দেৰা’’তি. ‘‘কেহি তুম্হে উয্যোজিতা’’তি? ‘‘নগ্গসমণেহি, দেৰা’’তি. রাজা পঞ্চসতে নগ্গসমণে গাহাপেত্ৰা পঞ্চসতেহি চোরেহি সদ্ধিং রাজঙ্গণে নাভিপমাণেসু আৰাটেসু নিখণাপেত্ৰা পলালেহি পটিচ্ছাদেত্ৰা অগ্গিং দাপেসি. অথ নেসং ঝামভাৰং জানিত্ৰা অযনঙ্গলেহি কসাপেত্ৰা সব্বে খণ্ডাখণ্ডং কারাপেসি. তদা ভিক্খূ ধম্মসভাযং কথং সমুট্ঠাপেসুং – ‘‘মহামোগ্গল্লানত্থেরো অত্তনো অননুরূপমরণং পত্তো’’তি. সত্থা আগন্ত্ৰা ‘‘কায নুত্থ, ভিক্খৰে, এতরহি কথায সন্নিসিন্না’’তি পুচ্ছিত্ৰা ‘‘ইমায নাম, ভন্তে’’তি ৰুত্তে ‘‘মোগ্গল্লানস্স, ভিক্খৰে, ইমস্সেৰ অত্তভাৰস্স অননুরূপং মরণং, পুব্বে পন তেন কতকম্মস্স অনুরূপমেৰা’’তি ৰত্ৰা ‘‘কিং পনস্স, ভন্তে, পুব্বকম্ম’’ন্তি পুট্ঠো তং ৰিত্থারেত্ৰা কথেসি.

অতীতে, ভিক্খৰে, বারাণসিযং একো কুলপুত্তো সযমেৰ কোট্টনপচনাদীনি করোন্তো মাতাপিতরো পটিজগ্গি. অথস্স মাতাপিতরো ‘‘তাত, ত্ৰং এককোৰ গেহে চ অরঞ্ঞে চ কম্মং করোন্তো কিলমসি, একং তে কুমারিকং আনেস্সামা’’তি ৰত্ৰা ‘‘অম্মতাতা, যাৰ তুম্হে জীৰথ, তাৰ ৰো সহত্থা উপট্ঠহিস্সামী’’তি তেন পটিক্খিত্তাপি পুনপ্পুনং যাচিত্ৰা কুমারিকং আনেসুং. সা কতিপাহমেৰ তে উপট্ঠহিত্ৰা পচ্ছা তেসং দস্সনমপি অনিচ্ছন্তী – ‘‘ন সক্কা তৰ মাতাপিতূহি সদ্ধিং একট্ঠানে ৰসিতু’’ন্তি উজ্ঝাযিত্ৰা তস্মিং অত্তনো কথং অগ্গণ্হন্তে তস্স বহিগতকালে মকচিৰাকখণ্ডানি চ যাগুফেণকে চ গহেত্ৰা তত্থ তত্থ আকিরিত্ৰা তেনাগন্ত্ৰা ‘‘কিং ইদ’’ন্তি পুট্ঠা ‘‘ইমেসং মহল্লকঅন্ধানং এতং কম্মং, সব্বং গেহং কিলিট্ঠা করোন্তা ৰিচরন্তি, ন সক্কা এতেহি সদ্ধিং একট্ঠানে ৰসিতু’’ন্তি এৰং তায পুনপ্পুনং কথিযমানায এৰরূপোপি পূরিতপারমী সত্তো মাতাপিতূহি সদ্ধিং ভিজ্জি. সো ‘‘হোতু, জানিস্সামি নেসং কত্তব্বকম্ম’’ন্তি তে ভোজেত্ৰা ‘‘অম্মতাতা, অসুকট্ঠানে নাম তুম্হাকং ঞাতকা আগমনং পচ্চাসীসন্তি, তত্থ গমিস্সামা’’তি তে যানকং আরোপেত্ৰা আদায গচ্ছন্তো অটৰিমজ্ঝং পত্তকালে ‘‘তাত, রস্মিযো গণ্হথ, গোণা দণ্ডসঞ্ঞায গমিস্সন্তি, ইমস্মিং ঠানে চোরা ৰসন্তি, অহং ওতরিত্ৰা চরামী’’তি পিতু হত্থে রস্মিযো দত্ৰা ওতরিত্ৰা গচ্ছন্তো সদ্দং পরিৰত্তেত্ৰা চোরানং উট্ঠিতসদ্দমকাসি. মাতাপিতরো সদ্দং সুত্ৰা ‘‘চোরা উট্ঠিতা’’তি সঞ্ঞায ‘‘তাত, চোরা উট্ঠিতা, মহল্লকা মযং, ত্ৰং অত্তানমেৰ রক্খাহী’’তি আহংসু. সো মাতাপিতরো ৰিরৰন্তেপি চোরসদ্দং করোন্তো কোট্টেত্ৰা মারেত্ৰা অটৰিযং খিপিত্ৰা পচ্চাগমি.

সত্থা ইদং তস্স পুব্বকম্মং কথেত্ৰা ‘‘ভিক্খৰে, মোগ্গল্লানো এত্তকং কম্মং কত্ৰা অনেকৰস্সসতসহস্সানি নিরযে পচ্চিত্ৰা তাৰ পক্কাৰসেসেন অত্তভাৰসতে এৰমেৰ কোট্টেত্ৰা সংচুণ্ণো মরণং পত্তো, এৰং মোগ্গল্লানেন অত্তনো কম্মানুরূপমেৰ মরণং লদ্ধং. পঞ্চহি চোরসতেহি সদ্ধিং পঞ্চতিত্থিযসতানিপি মম পুত্তং অপ্পদুট্ঠং দুস্সেত্ৰা অনুরূপমেৰ মরণং লভিংসু. অপ্পদুট্ঠেসু হি পদুস্সন্তো দসহি কারণেহি অনযব্যসনং পাপুণাতিযেৰা’’তি অনুসন্ধিং ঘটেত্ৰা ধম্মং দেসেন্তো ইমা গাথা অভাসি –

‘‘যো দণ্ডেন অদণ্ডেসু, অপ্পদুট্ঠেসু দুস্সতি;

দসন্নমঞ্ঞতরং ঠানং, খিপ্পমেৰ নিগচ্ছতি.

‘‘ৰেদনং ফরুসং জানিং, সরীরস্স ৰ ভেদনং;

গরুকং ৰাপি আবাধং, চিত্তক্খেপং ৰ পাপুণে.

‘‘রাজতো ৰা উপসগ্গং, অব্ভক্খানং ৰ দারুণং;

পরিক্খযং ৰ ঞাতীনং, ভোগানং ৰ পভঙ্গুনং.

‘‘অথৰস্স অগারানি, অগ্গি ডহতি পাৰকো;

কাযস্স ভেদা দুপ্পঞ্ঞো, নিরযং সোপপজ্জতী’’তি. (ধ. প. ১৩৭-১৪০);

৩৯৩. পৰিৰেকমনুযুত্তোতি পকারেন ৰিৰেকং একীভাৰং অনুযুত্তো যোজিতো যুত্তপ্পযুত্তো. সমাধিভাৰনারতোতি পঠমজ্ঝানাদিভাৰনায রতো অল্লীনো চ. সব্বাসৰে সকলকিলেসে, পরিঞ্ঞায জানিত্ৰা পজহিত্ৰা, অনাসৰো নিক্কিলেসো ৰিহরামীতি সম্বন্ধো.

৩৯৪. ইদানি অত্তনো পুঞ্ঞসম্ভারৰসেন পুব্বচরিতস্স ফলং দস্সেন্তো ধরণিম্পি সুগম্ভীরন্তিআদিমাহ.

তত্রাযমনুপুব্বীকথা – বুদ্ধেন চোদিতোতি সম্মাসম্বুদ্ধেন চোদিতো উয্যোজিতো. ভিক্খুসঙ্ঘস্স পেক্খতোতি মহতো ভিক্খুসঙ্ঘস্স পস্সন্তস্স. মিগারমাতুপাসাদং, পাদঙ্গুট্ঠেন কম্পযীতি পুব্বারামে ৰিসাখায মহাউপাসিকায কারিতং সহস্সত্থম্ভপটিমণ্ডিতং মহাপাসাদং অত্তনো পাদঙ্গুট্ঠেন কম্পেসিং. একস্মিঞ্হি সমযে পুব্বারামে যথাৰুত্তপাসাদে ভগৰতি ৰিহরন্তে সম্বহুলা নৰকতরা ভিক্খূ উপরিপাসাদে নিসিন্না সত্থারম্পি অচিন্তেত্ৰা তিরচ্ছানকথং কথেতুমারদ্ধা. তং সুত্ৰা ভগৰা তে সংৰেজেত্ৰা অত্তনো ধম্মদেসনায ভাজনভূতে কাতুকামো আযস্মন্তং মহামোগ্গল্লানত্থেরং আমন্তেসি – ‘‘পস্সসি ত্ৰং, মোগ্গল্লান, নৰে ভিক্খূ তিরচ্ছানকথমনুযুত্তে’’তি তং সুত্ৰা থেরো সত্থু অজ্ঝাসযং ঞত্ৰা অভিঞ্ঞাপাদকং আপোকসিণারম্মণং চতুত্থজ্ঝানং সমাপজ্জিত্ৰা ৰুট্ঠায ‘‘পাসাদস্স পতিট্ঠিতোকাসং উদকং হোতূ’’তি অধিট্ঠায পাসাদমত্থকে থুপিকং পাদঙ্গুট্ঠেন পহরি, পাসাদো ওনমিত্ৰা একেন পস্সেন অট্ঠাসি. পুনপি পহরি, অপরেনপি পস্সেন অট্ঠাসি. তে ভিক্খূ ভীতা সংৰিগ্গা পাসাদস্স পতনভযেন ততো নিক্খমিত্ৰা ভগৰতো সমীপে অট্ঠংসু. সত্থা তেসং অজ্ঝাসযং ওলোকেত্ৰা ধম্মং দেসেসি. তং সুত্ৰা তেসু কেচি সোতাপত্তিফলে পতিট্ঠহিংসু, কেচি সকদাগামিফলে, কেচি অনাগামিফলে, কেচি অরহত্তফলে পতিট্ঠহিংসু. স্ৰাযমত্থো পাসাদকম্পনসুত্তেন দীপেতব্বো.

ৰেজযন্তপাসাদন্তি সো ৰেজযন্তপাসাদো তাৰতিংসভৰনে যোজনসহস্সুব্বেধো অনেকসহস্সনিয্যূহকূটাগারপটিমণ্ডিতো দেৰাসুরসঙ্গামে অসুরে জিনিত্ৰা সক্কে দেৰানমিন্দে নগরমজ্ঝে ঠিতে উট্ঠিতো ৰিজযন্তেন নিব্বত্তত্তা ‘‘ৰেজযন্তো’’তি লদ্ধনামো পাসাদো, তং সন্ধাযাহ – ‘‘ৰেজযন্তপাসাদ’’ন্তি, তম্পি অযং থেরো পাদঙ্গুট্ঠেন কম্পেতি. একস্মিঞ্হি সমযে ভগৰন্তং পুব্বারামে ৰিহরন্তং সক্কো দেৰরাজা উপসঙ্কমিত্ৰা তণ্হাসঙ্খযৰিমুত্তিং পুচ্ছি. তস্স ভগৰা ৰিস্সজ্জেসি. সো তং সুত্ৰা অত্তমনো পমুদিতো অভিৰাদেত্ৰা পদক্খিণং কত্ৰা অত্তনো দেৰলোকমেৰ গতো. অথাযস্মা মহামোগ্গল্লানো এৰং চিন্তেসি – ‘‘অযং সক্কো ভগৰন্তং উপসঙ্কমিত্ৰা এৰরূপং গম্ভীরনিব্বানপটিসংযুত্তং পঞ্হং পুচ্ছি, ভগৰতা চ পঞ্হো ৰিস্সজ্জিতো, কিং নু খো জানিত্ৰা গতো, উদাহু অজানিত্ৰা. যংনূনাহং দেৰলোকং গন্ত্ৰা তমত্থং জানেয্য’’ন্তি? সো তাৰদেৰ তাৰতিংসভৰনং গন্ত্ৰা সক্কং দেৰানমিন্দং তমত্থং পুচ্ছি. সক্কো দিব্বসম্পত্তিযা পমত্তো হুত্ৰা ৰিক্খেপং অকাসি. থেরো তস্স সংৰেগজননত্থং ৰেজযন্তপাসাদং পাদঙ্গুট্ঠেন কম্পেসি. তেন ৰুত্তং –

‘‘যো ৰেজযন্তপাসাদং, পাদঙ্গুট্ঠেন কম্পযি;

ইদ্ধিবলেনুপত্থদ্ধো, সংৰেজেসি চ দেৰতা’’তি. (ম. নি. ১.৫১৩);

অযং পনত্থো – চূল়তণ্হাসঙ্খযৰিমুত্তিসুত্তেন (ম. নি. ১.৩৯০ আদযো) দীপেতব্বো. কম্পিতাকারো হেট্ঠা ৰুত্তোযেৰ. ‘‘সক্কং সো পরিপুচ্ছতী’’তি (ম. নি. ১.৫১৩) যথাৰুত্তমেৰ থেরস্স তণ্হাসঙ্খযৰিমুত্তিপুচ্ছং সন্ধায ৰুত্তং. তেনাহ – ‘‘অপাৰুসো, জানাসি, তণ্হক্খযৰিমুত্তিযো’’তি? তস্স সক্কো ৰিযাকাসি. ইদং থেরেন পাসাদকম্পনে কতে সংৰিগ্গহদযেন পমাদং পহায যোনিসো মনসি করিত্ৰা পঞ্হস্স ব্যাকতভাৰং সন্ধায ৰুত্তং. সত্থারা দেসিতনিযামেনেৰ হি সো তদা কথেসি. তেনাহ – ‘‘পঞ্হং পুট্ঠো যথাতথ’’ন্তি (ম. নি. ১.৫১৩). তত্থ সক্কং সো পরিপুচ্ছতীতি সক্কং দেৰরাজং মহামোগ্গল্লানত্থেরো সত্থারা দেসিতায তণ্হাসঙ্খযৰিমুত্তিযা সম্মদেৰ গহিতভাৰং পুচ্ছি. অতীতত্থে হি ইদং ৰত্তমানৰচনং. অপাৰুসো, জানাসীতি আৰুসো, অপি জানাসি, কিং জানাসি? তণ্হক্খযৰিমুত্তিযোতি (ম. নি. ১.৫১৩) তণ্হাসঙ্খযৰিমুত্তিযো সত্থারা তুয্হং দেসিতা, তথা ‘‘কিং জানাসী’’তি পুচ্ছতি. তণ্হক্খযৰিমুত্তিযোতি ৰা তণ্হাসঙ্খযৰিমুত্তিসুত্তস্স দেসনং পুচ্ছতি.

ব্রহ্মানন্তি মহাব্রহ্মানং. সুধম্মাযাভিতো সভন্তি (ম. নি. ১.৫১৩) সুধম্মায সভায. অযং পন ব্রহ্মলোকে সুধম্মা সভা, ন তাৰতিংসভৰনে. সুধম্মাসভাৰিরহিতো দেৰলোকো নাম নত্থি. ‘‘অজ্জাপি তে, আৰুসো, সা দিট্ঠি, যা তে দিট্ঠি পুরে অহূ’’তি ইমং ব্রহ্মলোকং উপগন্তুং সমত্থো নত্থি কোচি সমণো ৰা ব্রাহ্মণো ৰা. সত্থু ইধাগমনতো পুব্বে যা তুয্হং দিট্ঠি অহোসি, কিং অজ্জাপি ইদানিপি সা দিট্ঠি ন ৰিগতাতি? পস্সসি ৰীতিৰত্তন্তং ব্রহ্মলোকে পভস্সরন্তি ব্রহ্মলোকে ৰীতিপতন্তং মহাকপ্পিনমহাকস্সপাদীহি সাৰকেহি পরিৰারিতস্স তেজোধাতুং সমাপজ্জিত্ৰা নিসিন্নস্স সসাৰকস্স ভগৰতো ওকাসং পস্সসীতি অত্থো. একস্মিঞ্হি সমযে ভগৰা ব্রহ্মলোকে সুধম্মায সভায সন্নিপতিত্ৰা সন্নিসিন্নস্স ‘‘অত্থি নু খো কোচি সমণো ৰা ব্রাহ্মণো ৰা এৰংমহিদ্ধিকো, সো ইধ আগন্তুং সক্কুণেয্যা’’তি চিন্তেন্তস্স ব্রহ্মুনো চিত্তমঞ্ঞায তত্থ গন্ত্ৰা ব্রহ্মুনো মত্থকে আকাসে নিসিন্নো তেজোধাতুং সমাপজ্জিত্ৰা ওভাসং মুঞ্চন্তো মহামোগ্গল্লানাদীনং আগমনং চিন্তেসি. সহ চিন্তনেন তেপি তত্থ গন্ত্ৰা সত্থারং ৰন্দিত্ৰা সত্থু অজ্ঝাসযং ঞত্ৰা তেজোধাতুং সমাপজ্জিত্ৰা পচ্চেকদিসাসু নিসীদিত্ৰা ওভাসং ৰিস্সজ্জেসুং. সকলব্রহ্মলোকো একোভাসো অহোসি. সত্থা ব্রহ্মুনো কল্লচিত্ততং ঞত্ৰা চতুসচ্চপকাসনং ধম্মং দেসেসি. দেসনাপরিযোসানে অনেকানি ব্রহ্মসহস্সানি মগ্গফলেসু পতিট্ঠহিংসু. তং সন্ধায চোদেন্তো অজ্জাপি তে, আৰুসো, সা দিট্ঠীতি গাথমাহ. অযং পনত্থো বকব্রহ্মসুত্তেন (সং. নি. ১.১৭৫) দীপেতব্বো. ৰুত্তং হেতং (সং. নি. ১.১৭৬) –

‘‘একং সমযং ভগৰা সাৰত্থিযং ৰিহরতি জেতৰনে অনাথপিণ্ডিকস্স আরামে. তেন খো পন সমযেন অঞ্ঞতরস্স ব্রহ্মুনো এৰরূপং পাপকং দিট্ঠিগতং উপ্পন্নং হোতি – ‘নত্থি সমণো ৰা ব্রাহ্মণো ৰা যো ইধ আগচ্ছেয্যা’তি. অথ খো ভগৰা তস্স ব্রহ্মুনো চেতসা চেতোপরিৰিতক্কমঞ্ঞায সেয্যথাপি নাম বলৰা পুরিসো সমিঞ্জিতং ৰা বাহং পসারেয্য, পসারিতং ৰা বাহং সমিঞ্জেয্য; এৰমেৰ জেতৰনে অন্তরহিতো তস্মিং ব্রহ্মলোকে পাতুরহোসি. অথ খো ভগৰা তস্স ব্রহ্মুনো উপরিৰেহাসং পল্লঙ্কেন নিসীদি তেজোধাতুং সমাপজ্জিত্ৰা.

‘‘অথ খো আযস্মতো মহামোগ্গল্লানস্স এতদহোসি ‘কহং নু খো ভগৰা এতরহি ৰিহরতী’তি? অদ্দস খো আযস্মা মহামোগ্গল্লানো ভগৰন্তং দিব্বেন চক্খুনা ৰিসুদ্ধেন অতিক্কন্তমানুসকেন তস্স ব্রহ্মুনো উপরিৰেহাসং পল্লঙ্কেন নিসিন্নং তেজোধাতুং সমাপন্নং. দিস্ৰান সেয্যথাপি নাম বলৰা পুরিসো সমিঞ্জিতং ৰা বাহং পসারেয্য, পসারিতং ৰা বাহং সমিঞ্জেয্য; এৰমেৰ জেতৰনে অন্তরহিতো তস্মিং ব্রহ্মলোকে পাতুরহোসি. অথ খো আযস্মা মহামোগ্গল্লানো পুরত্থিমং দিসং নিস্সায তস্স ব্রহ্মুনো উপরিৰেহাসং পল্লঙ্কেন নিসীদি তেজোধাতুং সমাপজ্জিত্ৰা নীচতরং ভগৰতো.

‘‘অথ খো আযস্মতো মহাকস্সপস্স এতদহোসি – ‘কহং নু খো ভগৰা এতরহি ৰিহরতী’তি? অদ্দস খো আযস্মা মহাকস্সপো ভগৰন্তং দিব্বেন চক্খুনা ৰিসুদ্ধেন অতিক্কন্তমানুসকেন তস্স ব্রহ্মুনো উপরিৰেহাসং পল্লঙ্কেন নিসিন্নং তেজোধাতুং সমাপন্নং. দিস্ৰান সেয্যথাপি নাম বলৰা পুরিসো…পে… এৰমেৰ জেতৰনে অন্তরহিতো তস্মিং ব্রহ্মলোকে পাতুরহোসি. অথ খো আযস্মা মহাকস্সপো দক্খিণং দিসং নিস্সায তস্স ব্রহ্মুনো উপরিৰেহাসং পল্লঙ্কেন নিসীদি তেজোধাতুং সমাপজ্জিত্ৰা নীচতরং ভগৰতো.

‘‘অথ খো আযস্মতো মহাকপ্পিনস্স এতদহোসি – ‘কহং নু খো ভগৰা এতরহি ৰিহরতী’তি? অদ্দস খো আযস্মা মহাকপ্পিনো ভগৰন্তং দিব্বেন চক্খুনা ৰিসুদ্ধেন অতিক্কন্তমানুসকেন তস্স ব্রহ্মুনো উপরিৰেহাসং পল্লঙ্কেন নিসিন্নং তেজোধাতুং সমাপন্নং. দিস্ৰান সেয্যথাপি নাম বলৰা পুরিসো…পে… এৰমেৰ জেতৰনে অন্তরহিতো তস্মিং ব্রহ্মলোকে পাতুরহোসি. অথ খো আযস্মা মহাকপ্পিনো পচ্ছিমং দিসং নিস্সায তস্স ব্রহ্মুনো উপরিৰেহাসং পল্লঙ্কেন নিসীদি তেজোধাতুং সমাপজ্জিত্ৰা নীচতরং ভগৰতো.

‘‘অথ খো আযস্মতো অনুরুদ্ধস্স এতদহোসি – ‘কহং নু খো ভগৰা এতরহি ৰিহরতী’তি? অদ্দস খো আযস্মা অনুরুদ্ধো ভগৰন্তং দিব্বেন চক্খুনা ৰিসুদ্ধেন অতিক্কন্তমানুসকেন তস্স ব্রহ্মুনো উপরিৰেহাসং পল্লঙ্কেন নিসিন্নং তেজোধাতুং সমাপন্নং. দিস্ৰান সেয্যথাপি নাম বলৰা পুরিসো…পে… এৰমেৰ জেতৰনে অন্তরহিতো তস্মিং ব্রহ্মলোকে পাতুরহোসি. অথ খো আযস্মা অনুরুদ্ধো উত্তরং দিসং নিস্সায তস্স ব্রহ্মুনো উপরিৰেহাসং পল্লঙ্কেন নিসীদি তেজোধাতুং সমাপজ্জিত্ৰা নীচতরং ভগৰতো’’.

অথ খো আযস্মা মহামোগ্গল্লানো তং ব্রহ্মানং গাথায অজ্ঝভাসি –

‘‘অজ্জাপি তে আৰুসো সা দিট্ঠি, যা তে দিট্ঠি পুরে অহু;

পস্সসি ৰীতিৰত্তন্তং, ব্রহ্মলোকে পভস্সর’’ন্তি.

‘‘ন মে মারিস সা দিট্ঠি, যা মে দিট্ঠি পুরে অহু;

পস্সামি ৰীতিৰত্তন্তং, ব্রহ্মলোকে পভস্সরং;

স্ৰাহং অজ্জ কথং ৰজ্জং, অহং নিচ্চোম্হি সস্সতো’’তি.

‘‘অথ খো ভগৰা তং ব্রহ্মানং সংৰেজেত্ৰা সেয্যথাপি নাম বলৰা পুরিসো…পে… এৰমেৰ তস্মিং ব্রহ্মলোকে অন্তরহিতো জেতৰনে পাতুরহোসি. অথ খো সো ব্রহ্মা অঞ্ঞতরং ব্রহ্মপারিসজ্জং আমন্তেসি – ‘এহি ত্ৰং, মারিস, যেনাযস্মা মহামোগ্গল্লানো তেনুপসঙ্কম, উপসঙ্কমিত্ৰা আযস্মন্তং মহামোগ্গল্লানং এৰং ৰদেহি – ‘‘অত্থি নু খো, মারিস মোগ্গল্লান, অঞ্ঞেপি তস্স ভগৰতো সাৰকা এৰংমহিদ্ধিকা এৰংমহানুভাৰা সেয্যথাপি ভৰং মোগ্গল্লানো কস্সপো কপ্পিনো অনুরুদ্ধো’’তি? ‘এৰং, মারিসা’তি খো সো ব্রহ্মপারিসজ্জো তস্স ব্রহ্মুনো পটিস্সুত্ৰা যেনাযস্মা মহামোগ্গল্লানো তেনুপসঙ্কমি, উপসঙ্কমিত্ৰা আযস্মন্তং মহামোগ্গল্লানং এতদৰোচ – ‘অত্থি নু খো, মারিস মোগ্গল্লান, অঞ্ঞেপি তস্স ভগৰতো সাৰকা এৰংমহিদ্ধিকা এৰংমহানুভাৰা সেয্যথাপি ভৰং মোগ্গল্লানো কস্সপো কপ্পিনো অনুরুদ্ধো’তি? অথ খো আযস্মা মহামোগ্গল্লানো তং ব্রহ্মপারিসজ্জং গাথায অজ্ঝভাসি –

‘‘তেৰিজ্জা ইদ্ধিপত্তা চ, চেতোপরিযাযকোৰিদা;

খীণাসৰা অরহন্তো, বহূ বুদ্ধস্স সাৰকা’’তি.

‘‘অথ খো সো ব্রহ্মপারিসজ্জো আযস্মতো মহামোগ্গল্লানস্স ভাসিতং অভিনন্দিত্ৰা অনুমোদিত্ৰা যেন সো ব্রহ্মা তেনুপসঙ্কমি, উপসঙ্কমিত্ৰা তং ব্রহ্মানং এতদৰোচ – ‘আযস্মা মারিস মহামোগ্গল্লানো এৰমাহ –

‘‘‘তেৰিজ্জা ইদ্ধিপত্তা চ, চেতোপরিযাযকোৰিদা;

খীণাসৰা অরহন্তো, বহূ বুদ্ধস্স সাৰকা’’’তি. –

ইদমৰোচ সো ব্রহ্মপারিসজ্জো. অত্তমনো চ সো ব্রহ্মা তস্স ব্রহ্মপারিসজ্জস্স ভাসিতং অভিনন্দীতি (সং. নি. ১.১৭৬).

ইদং সন্ধায ৰুত্তং – ‘‘অযং পনত্থো বকব্রহ্মসুত্তেন দীপেতব্বো’’তি.

মহানেরুনো কূটন্তি (ম. নি. ১.৫১৩) কূটসীসেন সকলমেৰ সিনেরুপব্বতরাজং ৰদসি. ৰিমোক্খেন অপস্সযীতি (ম. নি. ১.৫১৩) ঝানৰিমোক্খেন নিস্সযেন অভিঞ্ঞাযেন পস্সযীতি অধিপ্পাযো. ৰনন্তি (ম. নি. ১.৫১৩) জম্বুদীপং. সো হি ৰনবাহুল্লতায ‘‘ৰন’’ন্তি ৰুত্তো. তেনাহ ‘‘জম্বুমণ্ডস্স ইস্সরো’’তি. পুব্বৰিদেহানন্তি (ম. নি. ১.৫১৩) পুব্বৰিদেহট্ঠানঞ্চ পুব্বৰিদেহন্তি অত্থো. যে চ ভূমিসযা নরাতি (ম. নি. ১.৫১৩) ভূমিসযা নরা নাম অপরগোযানউত্তরকুরুকা চ মনুস্সা. তে হি গেহাভাৰতো ‘‘ভূমিসযা’’তি ৰুত্তা. তেপি সব্বে অপস্সযীতি সম্বন্ধো. অযং পনত্থো নন্দোপনন্দদমনেন দীপেতব্বো – একস্মিং কির সমযে অনাথপিণ্ডিকো গহপতি ভগৰতো ধম্মদেসনং সুত্ৰা ‘‘স্ৰে, ভন্তে, পঞ্চহি ভিক্খুসতেহি সদ্ধিং ময্হং গেহে ভিক্খং গণ্হথা’’তি নিমন্তেত্ৰা পক্কামি. তংদিৰসঞ্চ ভগৰতো পচ্চূসসমযে দসসহস্সিলোকধাতুং ওলোকেন্তস্স নন্দোপনন্দো নাম নাগরাজা ঞাণমুখে আপাথং আগচ্ছি. ভগৰা ‘‘অযং নাগরাজা ময্হং ঞাণমুখে আপাথং আগচ্ছতি, কিং নু খো ভৰিস্সতী’’তি আৰজ্জেন্তো সরণগমনস্স উপনিস্সযং দিস্ৰা ‘‘অযং মিচ্ছাদিট্ঠিকো তীসু রতনেসু অপ্পসন্নো, কো নু খো ইমং মিচ্ছাদিট্ঠিকো ৰিমোচেয্যা’’তি আৰজ্জেন্তো মহামোগ্গল্লানত্থেরং অদ্দস. ততো পভাতায রত্তিযা সরীরপটিজগ্গনং কত্ৰা আযস্মন্তং আনন্দং আমন্তেসি – ‘‘আনন্দ, পঞ্চন্নং ভিক্খুসতানং আরোচেহি – ‘তথাগতো দেৰচারিকং গচ্ছতী’’’তি. তংদিৰসঞ্চ নন্দোপনন্দস্স আপানভূমিং সজ্জযিংসু. সো দিব্বরতনপল্লঙ্কে দিব্বেন সেতচ্ছত্তেন ধারিযমানো তিৰিধনাটকেহি চেৰ নাগপরিসায চ পরিৰুতো দিব্বভাজনেসু উপট্ঠাপিতঅন্নপানং ওলোকযমানো নিসিন্নো হোতি. অথ খো ভগৰা যথা নাগরাজা পস্সতি, তথা কত্ৰা তস্স ৰিমানমত্থকেনেৰ পঞ্চহি ভিক্খুসতেহি সদ্ধিং তাৰতিংসদেৰলোকাভিমুখো পাযাসি.

তেন খো পন সমযেন নন্দোপনন্দস্স নাগরাজস্স এৰরূপং পাপকং দিট্ঠিগতং উপ্পন্নং হোতি ‘‘ইমে হি নাম মুণ্ডসমণকা অম্হাকং উপরিভৰনেন দেৰানং তাৰতিংসানং ভৰনং পৰিসন্তিপি নিক্খমন্তিপি, ন দানি ইতো পট্ঠায ইমেসং অম্হাকং মত্থকে পাদপংসুং ওকিরন্তানং গন্তুং দস্সামী’’তি উট্ঠায সিনেরুপাদং গন্ত্ৰা তং অত্তভাৰং ৰিজহিত্ৰা সিনেরুং সত্তক্খত্তুং ভোগেহি পরিক্খিপিত্ৰা উপরি ফণং কত্ৰা তাৰতিংসভৰনং অৰকুজ্জেন ফণেন পরিগ্গহেত্ৰা অদস্সনং গমেসি.

অথ খো আযস্মা রট্ঠপালো ভগৰন্তং এতদৰোচ – ‘‘পুব্বে, ভন্তে, ইমস্মিং পদেসে ঠিতো সিনেরুং পস্সামি, সিনেরুপরিভণ্ডং পস্সামি, তাৰতিংসং পস্সামি, ৰেজযন্তং পস্সামি, ৰেজযন্তস্স পাসাদস্স উপরিধজং পস্সামি. কো নু খো, ভন্তে, হেতু কো পচ্চযো, যং এতরহি নেৰ সিনেরুং পস্সামি…পে… ন ৰেজযন্তস্স পাসাদস্স উপরিধজং পস্সামী’’তি. ‘‘অযং, রট্ঠপাল, নন্দোপনন্দো নাম নাগরাজা তুম্হাকং কুপিতো সিনেরুং সত্তক্খত্তুং ভোগেহি পরিক্খিপিত্ৰা উপরি ফণেন পটিচ্ছাদেত্ৰা অন্ধকারং কত্ৰা ঠিতো’’তি. ‘‘দমেমি নং, ভন্তে’’তি. ন ভগৰা নং অনুজানি. অথ খো আযস্মা ভদ্দিযো, আযস্মা রাহুলোতি অনুক্কমেন সব্বেপি ভিক্খূ উট্ঠহিংসু. ভগৰা অনুজানি.

অৰসানে মহামোগ্গল্লানত্থেরো – ‘‘অহং, ভন্তে, দমেমি ন’’ন্তি আহ. ‘‘দমেহি, মোগ্গল্লানা’’তি ভগৰা অনুজানি. থেরো অত্তভাৰং ৰিজহিত্ৰা মহন্তং নাগরাজৰণ্ণং অভিনিম্মিনিত্ৰা নন্দোপনন্দং চুদ্দসক্খত্তুং ভোগেহি পরিক্খিপিত্ৰা তস্স ফণমত্থকে অত্তনো ফণং ঠপেত্ৰা সিনেরুনা সদ্ধিং অভিনিপ্পীল়েসি. নাগরাজা ধূমাযি. থেরোপি ‘‘ন তুয্হংযেৰ সরীরে ধূমো অত্থি, ময্হম্পি অত্থী’’তি ধূমাযি. নাগরাজস্স ধূমো থেরং ন বাধতি, থেরস্স পন ধূমো নাগরাজং বাধতি. ততো নাগরাজা পজ্জলি, থেরোপি ‘‘ন তুয্হংযেৰ সরীরে অগ্গি অত্থি, ময্হম্পি অত্থী’’তি পজ্জলি. নাগরাজস্স তেজো থেরং ন বাধতি, থেরস্স পন তেজো নাগরাজানং বাধতি. নাগরাজা – ‘‘অযং মং সিনেরুনা অভিনিপ্পীল়েত্ৰা ধূমাযতি চেৰ পজ্জলতি চা’’তি চিন্তেত্ৰা ‘‘ভো, তুৰং কোসী’’তি পটিপুচ্ছি. ‘‘অহং খো, নন্দ, মোগ্গল্লানো’’তি. ‘‘ভন্তে, অত্তনো ভিক্খুভাৰেন তিট্ঠাহী’’তি.

থেরো তং অত্তভাৰং ৰিজহিত্ৰা তস্স দক্খিণকণ্ণসোতেন পৰিসিত্ৰা ৰামকণ্ণসোতেন নিক্খমি, ৰামকণ্ণসোতেন পৰিসিত্ৰা দক্খিণকণ্ণসোতেন নিক্খমি. তথা দক্খিণনাসসোতেন পৰিসিত্ৰা ৰামনাসসোতেন নিক্খমি, ৰামনাসসোতেন পৰিসিত্ৰা দক্খিণনাসসোতেন নিক্খমি. ততো নাগরাজা মুখং ৰিৰরি, থেরো মুখেন পৰিসিত্ৰা অন্তোকুচ্ছিযং পাচীনেন চ পচ্ছিমেন চ চঙ্কমতি. ভগৰা – ‘‘মোগ্গল্লান, মনসি করোহি, মহিদ্ধিকো নাগো’’তি আহ. থেরো ‘‘ময্হং খো, ভন্তে, চত্তারো ইদ্ধিপাদা ভাৰিতা বহুলীকতা যানীকতা ৰত্থুকতা অনুট্ঠিতা পরিচিতা সুসমারদ্ধা, তিট্ঠতু, ভন্তে, নন্দোপনন্দো, অহং নন্দোপনন্দসদিসানং নাগরাজানং সতম্পি সহস্সম্পি দমেয্য’’ন্তিআদিমাহ.

নাগরাজা চিন্তেসি – ‘‘পৰিসন্তো তাৰ মে ন দিট্ঠো, নিক্খমনকালে দানি নং দাঠন্তরে পক্খিপিত্ৰা খাদিস্সামী’’তি চিন্তেত্ৰা ‘‘নিক্খমথ, ভন্তে, মা মং অন্তোকুচ্ছিযং অপরাপরং চঙ্কমন্তো বাধযিত্থা’’তি আহ. থেরো নিক্খমিত্ৰা বহি অট্ঠাসি. নাগরাজা ‘‘অযং সো’’তি দিস্ৰা নাসৰাতং ৰিস্সজ্জি, থেরো চতুত্থজ্ঝানং সমাপজ্জি, লোমকূপম্পিস্স ৰাতো চালেতুং নাসক্খি. অৰসেসা ভিক্খূ কির আদিতো পট্ঠায সব্বপাটিহারিযানি কাতুং সক্কুণেয্যুং, ইমং পন ঠানং পত্ৰা এৰং খিপ্পনিসন্তিনো হুত্ৰা সমাপজ্জিতুং ন সক্খিস্সন্তীতি নেসং ভগৰা নাগরাজদমনং নানুজানি.

নাগরাজা ‘‘অহং ইমস্স সমণস্স নাসৰাতেন লোমকূপম্পি চালেতুং নাসক্খি, মহিদ্ধিকো সো সমণো’’তি চিন্তেসি. থেরো অত্তভাৰং ৰিজহিত্ৰা সুপণ্ণরূপং অভিনিম্মিনিত্ৰা সুপণ্ণৰাতং দস্সেন্তো নাগরাজানং অনুবন্ধি. নাগরাজা তং অত্তভাৰং ৰিজহিত্ৰা মাণৰকৰণ্ণং অভিনিম্মিনিত্ৰা ‘‘ভন্তে, তুম্হাকং সরণং গচ্ছামী’’তি ৰদন্তো থেরস্স পাদে ৰন্দি. থেরো ‘‘সত্থা, নন্দ, আগতো, এহি গমিস্সামা’’তি নাগরাজানং দমেত্ৰা নিব্বিসং কত্ৰা গহেত্ৰা ভগৰতো সন্তিকং অগমাসি. নাগরাজা ভগৰন্তং ৰন্দিত্ৰা ‘‘ভন্তে, তুম্হাকং সরণং গচ্ছামী’’তি আহ. ভগৰা ‘‘সুখী হোহি, নাগরাজা’’তি ৰত্ৰা ভিক্খুসঙ্ঘপরিৰুতো অনাথপিণ্ডিকস্স নিৰেসনং অগমাসি.

অনাথপিণ্ডিকো ‘‘কিং, ভন্তে, অতিদিৰা আগতত্থা’’তি আহ. ‘‘মোগ্গল্লানস্স চ নন্দোপনন্দস্স চ সঙ্গামো অহোসী’’তি. ‘‘কস্স পন, ভন্তে, জযো, কস্স পরাজযো’’তি? ‘‘মোগ্গল্লানস্স জযো, নন্দস্স পরাজযো’’তি. অনাথপিণ্ডিকো ‘‘অধিৰাসেতু মে, ভন্তে, ভগৰা সত্তাহং একপটিপাটিযা ভত্তং সত্তাহং থেরস্স সক্কারং করিস্সামী’’তি ৰত্ৰা সত্তাহং বুদ্ধপ্পমুখানং পঞ্চন্নং ভিক্খুসতানং মহাসক্কারং অকাসি. তেন ৰুত্তং – ‘‘নন্দোপনন্দদমনেন দীপেতব্বো’’তি.

একস্মিঞ্হি সমযে পুব্বারামে ৰিসাখায মহাউপাসিকায কারিতসহস্সগব্ভপটিমণ্ডিতে পাসাদে ভগৰতি ৰিহরন্তে…পে… সংৰেজেসি চ দেৰতাতি. তেন ৰুত্তং –

‘‘ধরণিম্পি সুগম্ভীরং, বহলং দুপ্পধংসিযং;

ৰামঙ্গুট্ঠেন খোভেয্যং, ইদ্ধিযা পারমিং গতো’’তি.

তত্থ ইদ্ধিযা পারমিং গতোতি ৰিকুব্বনিদ্ধিআদিইদ্ধিযা পরিযোসানং গতো পত্তো.

৩৯৫. অস্মিমানন্তি অহমস্মি পঞ্ঞাসীলসমাধিসম্পন্নোতিআদি অস্মিমানং ন পস্সামি ন অক্খামীতি অত্থো. তদেৰ দীপেন্তো মানো ময্হং ন ৰিজ্জতীতি আহ. সামণেরে উপাদাযাতি সামণেরে আদিং কত্ৰা সকলে ভিক্খুসঙ্ঘে গরুচিত্তং গারৰচিত্তং আদরবহুমানং অহং করোমীতি অত্থো.

৩৯৬. অপরিমেয্যে ইতো কপ্পেতি ইতো অম্হাকং উপ্পন্নকপ্পতো অন্তরকপ্পাদীহি অপরিমেয্যে একঅসঙ্খ্যেয্যস্স উপরি সতসহস্সকপ্পমত্থকেতি অত্থো. যং কম্মমভিনীহরিন্তি অগ্গসাৰকভাৰস্স পদং পুঞ্ঞসম্পত্তিং পূরেসিং. তাহং ভূমিমনুপ্পত্তোতি অহং তং সাৰকভূমিং অনুপ্পত্তো আসৰক্খযসঙ্খাতং নিব্বানং পত্তো অস্মি অম্হীতি অত্থো.

৩৯৭. অত্থপটিসম্ভিদাদযো চতস্সো পটিসম্ভিদা সোতাপত্তিমগ্গাদযো অট্ঠ ৰিমোক্খা ইদ্ধিৰিধাদযো ছ অভিঞ্ঞাযো মে মযা সচ্ছিকতা পচ্চক্খং কতা. বুদ্ধস্স ভগৰতো ওৰাদানুসাসনীসঙ্খাতং সাসনং মযা কতং সীলপটিপত্তিনিপ্ফাদনৰসেন পরিযোসাপিতন্তি অত্থো.

ইত্থন্তি ইমিনা পকারেন হেট্ঠা ৰুত্তক্কমেন. এৰং সো একস্সেৰ অনোমদস্সীবুদ্ধস্স সন্তিকে দ্ৰিক্খত্তুং ব্যাকরণং লভি. কথং? হেট্ঠা ৰুত্তনযেন সেট্ঠি হুত্ৰা তস্স ভগৰতো সন্তিকে লদ্ধব্যাকরণো ততো চুতো সামুদ্দিকে নাগভৰনে নিব্বত্তো তস্সেৰ ভগৰতো সন্তিকে দীঘাযুকভাৰেন উপহারং কত্ৰা নিমন্তেত্ৰা ভোজেত্ৰা মহাপূজং অকাসি. তদাপি ভগৰা ব্যাকরণং কথেসি. সুদন্তি পদপূরণে নিপাতো. আযস্মাতি পিযৰচনং গরুগারৰাধিৰচনং. মহামোগ্গল্লানত্থেরো ইমা অপদানগাথাযো অভাসিত্থ কথেসি. ইতীতি পরিসমাপনত্থে নিপাতো.

মহামোগ্গল্লানত্থেরঅপদানৰণ্ণনা সমত্তা.