৮. সিঙ্গালসুত্তৰণ্ণনা
নিদানৰণ্ণনা
২৪২. এৰং মে সুতন্তি সিঙ্গালসুত্তং. তত্রাযমনুত্তানপদৰণ্ণনা – ৰেল়ুৰনে কলন্দকনিৰাপেতি ৰেল়ুৰনন্তি তস্স উয্যানস্স নামং. তং কির ৰেল়ূহি পরিক্খিত্তং অহোসি অট্ঠারসহত্থেন চ পাকারেন গোপুরট্টালকযুত্তং নীলোভাসং মনোরমং, তেন ৰেল়ুৰনন্তি ৰুচ্চতি. কলন্দকানঞ্চেত্থ নিৰাপং অদংসু, তেন কলন্দকনিৰাপোতি ৰুচ্চতি.
পুব্বে কির অঞ্ঞতরো রাজা তত্থ উয্যানকীল়নত্থং আগতো সুরামদেন মত্তো দিৰা নিদ্দং ওক্কমি. পরিজনোপিস্স ‘‘সুত্তো রাজা’’তি পুপ্ফফলাদীহি পলোভিযমানো ইতো চিতো চ পক্কামি. অথ সুরাগন্ধেন অঞ্ঞতরস্মা সুসিররুক্খা কণ্হসপ্পো নিক্খমিত্ৰা রঞ্ঞো অভিমুখো আগচ্ছতি, তং দিস্ৰা রুক্খদেৰতা ‘‘রঞ্ঞো জীৰিতং দম্মী’’তি কাল়কৰেসেন আগন্ত্ৰা কণ্ণমূলে সদ্দমকাসি. রাজা পটিবুজ্ঝি. কণ্হসপ্পো নিৰত্তো. সো তং দিস্ৰা ‘‘ইমায কাল়কায মম জীৰিতং দিন্ন’’ন্তি কাল়কানং তত্থ নিৰাপং পট্ঠপেসি, অভযঘোসঞ্চ ঘোসাপেসি. তস্মা তং ততো পভুতি ‘‘কলন্দকনিৰাপো’’তি সঙ্খ্যং গতং. কলন্দকাতি হি কাল়কানং এতং নামং.
তেন খো পন সমযেনাতি যস্মিং সমযে ভগৰা রাজগহং গোচরগামং কত্ৰা ৰেল়ুৰনে কলন্দকনিৰাপে ৰিহরতি, তেন সমযেন. সিঙ্গালকো গহপতিপুত্তোতি সিঙ্গালকোতি তস্স নামং. গহপতিপুত্তোতি গহপতিস্স পুত্তো গহপতিপুত্তো. তস্স কির পিতা গহপতিমহাসালো, নিদহিত্ৰা ঠপিতা চস্স গেহে চত্তালীস ধনকোটিযো অত্থি. সো ভগৰতি নিট্ঠঙ্গতো উপাসকো সোতাপন্নো, ভরিযাপিস্স সোতাপন্নাযেৰ. পুত্তো পনস্স অস্সদ্ধো অপ্পসন্নো. অথ নং মাতাপিতরো অভিক্খণং এৰং ওৰদন্তি – ‘‘তাত সত্থারং উপসঙ্কম, ধম্মসেনাপতিং মহামোগ্গল্লানং মহাকস্সপং অসীতিমহাসাৰকে উপসঙ্কমা’’তি. সো এৰমাহ – ‘‘নত্থি মম তুম্হাকং সমণানং উপসঙ্কমনকিচ্চং, সমণানং সন্তিকং গন্ত্ৰা ৰন্দিতব্বং হোতি, ওনমিত্ৰা ৰন্দন্তস্স পিট্ঠি রুজ্জতি, জাণুকানি খরানি হোন্তি, ভূমিযং নিসীদিতব্বং হোতি, তত্থ নিসিন্নস্স ৰত্থানি কিলিস্সন্তি জীরন্তি, সমীপে নিসিন্নকালতো পট্ঠায কথাসল্লাপো হোতি, তস্মিং সতি ৰিস্সাসো উপ্পজ্জতি, ততো নিমন্তেত্ৰা চীৰরপিণ্ডপাতাদীনি দাতব্বানি হোন্তি. এৰং সন্তে অত্থো পরিহাযতি, নত্থি ময্হং তুম্হাকং সমণানং উপসঙ্কমনকিচ্চ’’ন্তি. ইতি নং যাৰজীৰং ওৰদন্তাপি মাতাপিতরো সাসনে উপনেতুং নাসক্খিংসু.
অথস্স পিতা মরণমঞ্চে নিপন্নো ‘‘মম পুত্তস্স ওৰাদং দাতুং ৰট্টতী’’তি চিন্তেত্ৰা পুন চিন্তেসি – ‘‘দিসা তাত নমস্সাহী’’তি এৰমস্স ওৰাদং দস্সামি, সো অত্থং অজানন্তো দিসা নমস্সিস্সতি, অথ নং সত্থা ৰা সাৰকা ৰা পস্সিত্ৰা ‘‘কিং করোসী’’তি পুচ্ছিস্সন্তি. ততো ‘‘ময্হং পিতা দিসা নমস্সনং করোহীতি মং ওৰদী’’তি ৰক্খতি. অথস্স তে ‘‘ন তুয্হং পিতা এতা দিসা নমস্সাপেতি, ইমা পন দিসা নমস্সাপেতী’’তি ধম্মং দেসেস্সন্তি. সো বুদ্ধসাসনে গুণং ঞত্ৰা ‘‘পুঞ্ঞকম্মং করিস্সতী’’তি. অথ নং আমন্তাপেত্ৰা ‘‘তাত, পাতোৰ উট্ঠায ছ দিসা নমস্সেয্যাসী’’তি আহ. মরণমঞ্চে নিপন্নস্স কথা নাম যাৰজীৰং অনুস্সরণীযা হোতি. তস্মা সো গহপতিপুত্তো তং পিতুৰচনং অনুস্সরন্তো তথা অকাসি. তস্মা ‘‘কালস্সেৰ উট্ঠায রাজগহা নিক্খমিত্ৰা’’তিআদি ৰুত্তং.
২৪৩. পুথুদিসাতি বহুদিসা. ইদানি তা দস্সেন্তো পুরত্থিমং দিসন্তিআদিমাহ. পাৰিসীতি ন তাৰ পৰিট্ঠো, পৰিসিস্সামীতি নিক্খন্তত্তা পন অন্তরামগ্গে ৰত্তমানোপি এৰং ৰুচ্চতি. অদ্দসা খো ভগৰাতি ন ইদানেৰ অদ্দস, পচ্চূসসমযেপি বুদ্ধচক্খুনা লোকং ৰোলোকেন্তো এতং দিসা নমস্সমানং দিস্ৰা ‘‘অজ্জ অহং সিঙ্গালস্স গহপতিপুত্তস্স গিহিৰিনযং সিঙ্গালসুত্তন্তং কথেস্সামি, মহাজনস্স সা কথা সফলা ভৰিস্সতি, গন্তব্বং মযা এত্থা’’তি. তস্মা পাতোৰ নিক্খমিত্ৰা রাজগহং পিণ্ডায পাৰিসি, পৰিসন্তো চ নং তথেৰ অদ্দস. তেন ৰুত্তং – ‘‘অদ্দসা খো ভগৰা’’তি. এতদৰোচাতি সো কির অৰিদূরে ঠিতম্পি সত্থারং ন পস্সতি, দিসাযেৰ নমস্সতি. অথং নং ভগৰা সূরিযরস্মিসম্ফস্সেন ৰিকসমানং মহাপদুমং ৰিয মুখং ৰিৰরিত্ৰা ‘‘কিং নু খো ত্ৰং, গহপতিপুত্তা’’তিআদিকং এতদৰোচ.
ছদিসাদিৰণ্ণনা
২৪৪. যথা কথং পন, ভন্তেতি সো কির তং ভগৰতো ৰচনং সুত্ৰাৰ চিন্তেসি ‘‘যা কির মম পিতরা ছ দিসা নমস্সিতব্বা’’তি ৰুত্তা, ন কির তা এতা, অঞ্ঞা কির অরিযসাৰকেন ছ দিসা নমস্সিতব্বা. হন্দাহং অরিযসাৰকেন নমস্সিতব্বা দিসাযেৰ পুচ্ছিত্ৰা নমস্সামীতি. সো তা পুচ্ছন্তো যথা কথং পন, ভন্তেতিআদিমাহ. তত্থ যথাতি নিপাতমত্তং. কথং পনাতি ইদমেৰ পুচ্ছাপদং. কম্মকিলেসাতি তেহি কম্মেহি সত্তা কিলিস্সন্তি, তস্মা কম্মকিলেসাতি ৰুচ্চন্তি. ঠানেহীতি কারণেহি. অপাযমুখানীতি ৰিনাসমুখানি. সোতি সো সোতাপন্নো অরিযসাৰকো. চুদ্দস পাপকাপগতোতি এতেহি চুদ্দসহি পাপকেহি লামকেহি অপগতো. ছদ্দিসাপটিচ্ছাদীতি ছ দিসা পটিচ্ছাদেন্তো. উভোলোকৰিজযাযাতি উভিন্নং ইধলোকপরলোকানং ৰিজিননত্থায. অযঞ্চেৰ লোকো আরদ্ধো হোতীতি এৰরূপস্স হি ইধ লোকে পঞ্চ ৰেরানি ন হোন্তি, তেনস্স অযঞ্চেৰ লোকো আরদ্ধো হোতি পরিতোসিতো চেৰ নিপ্ফাদিতো চ. পরলোকেপি পঞ্চ ৰেরানি ন হোন্তি, তেনস্স পরো চ লোকো আরাধিতো হোতি. তস্মা সো কাযস্স ভেদা পরম্মরণা সুগতিং সগ্গং লোকং উপপজ্জতি.
২৪৫. ইতি ভগৰা সঙ্খেপেন মাতিকং ঠপেত্ৰা ইদানি তমেৰ ৰিত্থারেন্তো কতমস্স চত্তারো কম্মকিলেসাতিআদিমাহ. কম্মকিলেসোতি কম্মঞ্চ তং কিলেসসম্পযুত্তত্তা কিলেসো চাতি কম্মকিলেসো. সকিলেসোযেৰ হি পাণং হনতি, নিক্কিলেসো ন হনতি, তস্মা পাণাতিপাতো ‘‘কম্মকিলেসো’’তি ৰুত্তো. অদিন্নাদানাদীসুপি এসেৰ নযো. অথাপরন্তি অপরম্পি এতদত্থপরিদীপকমেৰ গাথাবন্ধং অৰোচাতি অত্থো.
চতুঠানাদিৰণ্ণনা
২৪৬. পাপকম্মং করোতীতি ইদং ভগৰা যস্মা কারকে দস্সিতে অকারকো পাকটো হোতি, তস্মা ‘‘পাপকম্মং ন করোতী’’তি মাতিকং ঠপেত্ৰাপি দেসনাকুসলতায পঠমতরং কারকং দস্সেন্তো আহ. তত্থ ছন্দাগতিং গচ্ছন্তোতি ছন্দেন পেমেন অগতিং গচ্ছন্তো অকত্তব্বং করোন্তো. পরপদেসুপি এসেৰ নযো. তত্থ যো ‘‘অযং মে মিত্তো ৰা সম্ভত্তো ৰা সন্দিট্ঠো ৰা ঞাতকো ৰা লঞ্জং ৰা পন মে দেতী’’তি ছন্দৰসেন অস্সামিকং সামিকং করোতি, অযং ছন্দাগতিং গচ্ছন্তো পাপকম্মং করোতি নাম. যো ‘‘অযং মে ৰেরী’’তি পকতিৰেরৰসেন তঙ্খণুপ্পন্নকোধৰসেন ৰা সামিকং অস্সামিকং করোতি, অযং দোসাগতিং গচ্ছন্তো পাপকম্মং করোতি নাম. যো পন মন্দত্তা মোমূহত্তা যং ৰা তং ৰা ৰত্ৰা অস্সামিকং সামিকং করোতি, অযং মোহাগতিং গচ্ছন্তো পাপকম্মং করোতি নাম. যো পন ‘‘অযং রাজৰল্লভো ৰা ৰিসমনিস্সিতো ৰা অনত্থম্পি মে করেয্যা’’তি ভীতো অস্সামিকং সামিকং করোতি, অযং ভযাগতিং গচ্ছন্তো পাপকম্মং করোতি নাম. যো পন যংকিঞ্চি ভাজেন্তো ‘‘অযং মে সন্দিট্ঠো ৰা সম্ভত্তো ৰা’’তি পেমৰসেন অতিরেকং দেতি, ‘‘অযং মে ৰেরী’’তি দোসৰসেন ঊনকং দেতি, মোমূহত্তা দিন্নাদিন্নং অজানমানো কস্সচি ঊনং কস্সচি অধিকং দেতি, ‘‘অযং ইমস্মিং অদিয্যমানে ময্হং অনত্থম্পি করেয্যা’’তি ভীতো কস্সচি অতিরেকং দেতি, সো চতুব্বিধোপি যথানুক্কমেন ছন্দাগতিআদীনি গচ্ছন্তো পাপকম্মং করোতি নাম.
অরিযসাৰকো পন জীৰিতক্খযং পাপুণন্তোপি ছন্দাগতিআদীনি ন গচ্ছতি. তেন ৰুত্তং – ‘‘ইমেহি চতূহি ঠানেহি পাপকম্মং ন করোতী’’তি.
নিহীযতি যসো তস্সাতি তস্স অগতিগামিনো কিত্তিযসোপি পরিৰারযসোপি নিহীযতি পরিহাযতি.
ছঅপাযমুখাদিৰণ্ণনা
২৪৭. সুরামেরযমজ্জপ্পমাদট্ঠানানুযোগোতি এত্থ সুরাতি পিট্ঠসুরা পূৰসুরা ওদনসুরা কিণ্ণপক্খিত্তা সম্ভারসংযুত্তাতি পঞ্চ সুরা. মেরযন্তি পুপ্ফাসৰো ফলাসৰো মধ্ৰাসৰো গুল়াসৰো সম্ভারসংযুত্তোতি পঞ্চ আসৰা. তং সব্বম্পি মদকরণৰসেন মজ্জং. পমাদট্ঠানন্তি পমাদকারণং. যায চেতনায তং মজ্জং পিৰতি, তস্স এতং অধিৰচনং. অনুযোগোতি তস্স সুরামেরযমজ্জপ্পমাদট্ঠানস্স অনুঅনুযোগো পুনপ্পুনং করণং. যস্মা পনেতং অনুযুত্তস্স উপ্পন্না চেৰ ভোগা পরিহাযন্তি, অনুপ্পন্না চ নুপ্পজ্জন্তি, তস্মা ‘‘ভোগানং অপাযমুখ’’ন্তি ৰুত্তং. ৰিকালৰিসিখাচরিযানুযোগোতি অৰেলায ৰিসিখাসু চরিযানুযুত্ততা.
সমজ্জাভিচরণন্তি নচ্চাদিদস্সনৰসেন সমজ্জাগমনং. আলস্যানুযোগোতি কাযালসিযতায যুত্তপ্পযুত্ততা.
সুরামেরযস্স ছআদীনৰাদিৰণ্ণনা
২৪৮. এৰং ছন্নং অপাযমুখানং মাতিকং ঠপেত্ৰা ইদানি তানি ৰিভজন্তো ছ খো মে, গহপতিপুত্ত আদীনৰাতিআদিমাহ. তত্থ সন্দিট্ঠিকাতি সামং পস্সিতব্বা, ইধলোকভাৰিনী. ধনজানীতি ধনহানি. কলহপ্পৰড্ঢনীতি ৰাচাকলহস্স চেৰ হত্থপরামাসাদিকাযকলহস্স চ ৰড্ঢনী. রোগানং আযতনন্তি তেসং তেসং অক্খিরোগাদীনং খেত্তং. অকিত্তিসঞ্জননীতি সুরং পিৰিত্ৰা হি মাতরম্পি পহরন্তি পিতরম্পি, অঞ্ঞং বহুম্পি অৰত্তব্বং ৰদন্তি, অকত্তব্বং করোন্তি. তেন গরহম্পি দণ্ডম্পি হত্থপাদাদিছেদম্পি পাপুণন্তি, ইধলোকেপি পরলোকেপি অকিত্তিং পাপুণন্তি, ইতি তেসং সা সুরা অকিত্তিসঞ্জননী নাম হোতি. কোপীননিদংসনীতি গুয্হট্ঠানঞ্হি ৰিৰরিযমানং হিরিং কোপেতি ৰিনাসেতি, তস্মা ‘‘কোপীন’’ন্তি ৰুচ্চতি, সুরামদমত্তা চ তং তং অঙ্গং ৰিৰরিত্ৰা ৰিচরন্তি, তেন নেসং সা সুরা কোপীনস্স নিদংসনতো ‘‘কোপীননিদংসনী’’তি ৰুচ্চতি. পঞ্ঞায দুব্বলিকরণীতি সাগতত্থেরস্স ৰিয কম্মস্সকতপঞ্ঞং দুব্বলং করোতি, তস্মা ‘‘পঞ্ঞায দুব্বলিকরণী’’তি ৰুচ্চতি. মগ্গপঞ্ঞং পন দুব্বলং কাতুং ন সক্কোতি. অধিগতমগ্গানঞ্হি সা অন্তোমুখমেৰ ন পৰিসতি. ছট্ঠং পদন্তি ছট্ঠং কারণং.
২৪৯. অত্তাপিস্স অগুত্তো অরক্খিতো হোতীতি অৰেলায চরন্তো হি খাণুকণ্টকাদীনিপি অক্কমতি, অহিনাপি যক্খাদীহিপি সমাগচ্ছতি, তং তং ঠানং গচ্ছতীতি ঞত্ৰা ৰেরিনোপি নং নিলীযিত্ৰা গণ্হন্তি ৰা হনন্তি ৰা. এৰং অত্তাপিস্স অগুত্তো হোতি অরক্খিতো. পুত্তদারাপি ‘‘অম্হাকং পিতা অম্হাকং সামি রত্তিং ৰিচরতি, কিমঙ্গং পন ময’’ন্তি ইতিস্স পুত্তধীতরোপি ভরিযাপি বহি পত্থনং কত্ৰা রত্তিং চরন্তা অনযব্যসনং পাপুণন্তি. এৰং পুত্তদারোপিস্স অগুত্তো অরক্খিতো হোতি. সাপতেয্যন্তি তস্স পুত্তদারপরিজনস্স রত্তিং চরণকভাৰং ঞত্ৰা চোরা সুঞ্ঞং গেহং পৰিসিত্ৰা যং ইচ্ছন্তি, তং হরন্তি. এৰং সাপতেয্যম্পিস্স অগুত্তং অরক্খিতং হোতি. সঙ্কিযো চ হোতীতি অঞ্ঞেহি কতপাপকম্মেসুপি ‘‘ইমিনা কতং ভৰিস্সতী’’তি সঙ্কিতব্বো হোতি. যস্স যস্স ঘরদ্ৰারেন যাতি, তত্থ যং অঞ্ঞেন চোরকম্মং পরদারিককম্মং ৰা কতং, তং ‘‘ইমিনা কত’’ন্তি ৰুত্তে অভূতং অসন্তম্পি তস্মিং রূহতি পতিট্ঠাতি. বহূনঞ্চ দুক্খধম্মানন্তি এত্তকং দুক্খং, এত্তকং দোমনস্সন্তি ৰত্তুং ন সক্কা, অঞ্ঞস্মিং পুগ্গলে অসতি সব্বং ৰিকালচারিম্হি আহরিতব্বং হোতি, ইতি সো বহূনং দুক্খধম্মানং পুরক্খতো পুরেগামী হোতি.
২৫০. ক্ৰ নচ্চন্তি ‘‘কস্মিং ঠানে নটনাটকাদিনচ্চং অত্থী’’তি পুচ্ছিত্ৰা যস্মিং গামে ৰা নিগমে ৰা তং অত্থি, তত্থ গন্তব্বং হোতি, তস্স ‘‘স্ৰে নচ্চদস্সনং গমিস্সামী’’তি অজ্জ ৰত্থগন্ধমালাদীনি পটিযাদেন্তস্সেৰ সকলদিৰসম্পি কম্মচ্ছেদো হোতি, নচ্চদস্সনেন একাহম্পি দ্ৰীহম্পি তীহম্পি তত্থেৰ হোতি, অথ ৰুট্ঠিসম্পত্তিযাদীনি লভিত্ৰাপি ৰপ্পাদিকালে ৰপ্পাদীনি অকরোন্তস্স অনুপ্পন্না ভোগা নুপ্পজ্জন্তি, তস্স বহি গতভাৰং ঞত্ৰা অনারক্খে গেহে চোরা যং ইচ্ছন্তি, তং করোন্তি, তেনস্স উপ্পন্নাপি ভোগা ৰিনস্সন্তি. ক্ৰ গীতন্তিআদীসুপি এসেৰ নযো. তেসং নানাকরণং ব্রহ্মজালে ৰুত্তমেৰ.
২৫১. জযং ৰেরন্তি ‘‘জিতং মযা’’তি পরিসমজ্ঝে পরস্স সাটকং ৰা ৰেঠনং ৰা গণ্হাতি, সো ‘‘পরিসমজ্ঝে মে অৰমানং করোসি, হোতু, সিক্খাপেস্সামি ন’’ন্তি তত্থ ৰেরং বন্ধতি, এৰং জিনন্তো সযং ৰেরং পসৰতি. জিনোতি অঞ্ঞেন জিতো সমানো যং তেন তস্স ৰেঠনং ৰা সাটকো ৰা অঞ্ঞং ৰা পন হিরঞ্ঞসুৰণ্ণাদিৰিত্তং গহিতং, তং অনুসোচতি ‘‘অহোসি ৰত মে, তং তং ৰত মে নত্থী’’তি তপ্পচ্চযা সোচতি. এৰং সো জিনো ৰিত্তং অনুসোচতি. সভাগতস্স ৰচনং ন রূহতীতি ৰিনিচ্ছযট্ঠানে সক্খিপুট্ঠস্স সতো ৰচনং ন রূহতি, ন পতিট্ঠাতি, ‘‘অযং অক্খসোণ্ডো জূতকরো, মা তস্স ৰচনং গণ্হিত্থা’’তি ৰত্তারো ভৰন্তি. মিত্তামচ্চানং পরিভূতো হোতীতি তঞ্হি মিতামচ্চা এৰং ৰদন্তি – ‘‘সম্ম, ত্ৰম্পি নাম কুলপুত্তো জূতকরো ছিন্নভিন্নকো হুত্ৰা ৰিচরসি, ন তে ইদং জাতিগোত্তানং অনুরূপং, ইতো পট্ঠায মা এৰং করেয্যাসী’’তি. সো এৰং ৰুত্তোপি তেসং ৰচনং ন করোতি. ততো তেন সদ্ধিং একতো ন তিট্ঠন্তি ন নিসীদন্তি. তস্স কারণা সক্খিপুট্ঠাপি ন কথেন্তি. এৰং মিত্তামচ্চানং পরিভূতো হোতি.
আৰাহৰিৰাহকানন্তি আৰাহকা নাম যে তস্স ঘরতো দারিকং গহেতুকামা. ৰিৰাহকা নাম যে তস্স গেহে দারিকং দাতুকামা. অপত্থিতো হোতীতি অনিচ্ছিতো হোতি. নালং দারভরণাযাতি দারভরণায ন সমত্থো. এতস্স গেহে দারিকা দিন্নাপি এতস্স গেহতো আগতাপি অম্হেহি এৰ পোসিতব্বা ভৰিস্সতিযেৰ.
পাপমিত্ততায ছআদীনৰাদিৰণ্ণনা
২৫২. ধুত্তাতি অক্খধুত্তা. সোণ্ডাতি ইত্থিসোণ্ডা ভত্তসোণ্ডা পূৰসোণ্ডা মূলকসোণ্ডা. পিপাসাতি পানসোণ্ডা. নেকতিকাতি পতিরূপকেন ৰঞ্চনকা. ৰঞ্চনিকাতি সম্মুখাৰঞ্চনাহি ৰঞ্চনিকা. সাহসিকাতি একাগারিকাদিসাহসিককম্মকারিনো. ত্যাস্স মিত্তা হোন্তীতি তে অস্স মিত্তা হোন্তি. অঞ্ঞেহি সপ্পুরিসেহি সদ্ধিং ন রমতি গন্ধমালাদীহি অলঙ্করিত্ৰা ৰরসযনং আরোপিতসূকরো গূথকূপমিৰ, তে পাপমিত্তেযেৰ উপসঙ্কমতি. তস্মা দিট্ঠে চেৰ ধম্মে সম্পরাযঞ্চ বহুং অনত্থং নিগচ্ছতি.
২৫৩. অতিসীতন্তি কম্মং ন করোতীতি মনুস্সেহি কালস্সেৰ ৰুট্ঠায ‘‘এথ ভো কম্মন্তং গচ্ছামা’’তি ৰুত্তো ‘‘অতিসীতং তাৰ, অট্ঠীনি ভিজ্জন্তি ৰিয, গচ্ছথ তুম্হে পচ্ছা জানিস্সামী’’তি অগ্গিং তপন্তো নিসীদতি. তে গন্ত্ৰা কম্মং করোন্তি. ইতরস্স কম্মং পরিহাযতি. অতিউণ্হন্তিআদীসুপি এসেৰ নযো.
হোতি পানসখা নামাতি একচ্চো পানট্ঠানে সুরাগেহেযেৰ সহাযো হোতি. ‘‘পন্নসখা’’তিপি পাঠো, অযমেৰত্থো. সম্মিযসম্মিযোতি সম্ম সম্মাতি ৰদন্তো সম্মুখেযেৰ সহাযো হোতি, পরম্মুখে ৰেরীসদিসো ওতারমেৰ গৰেসতি. অত্থেসু জাতেসূতি তথারূপেসু কিচ্চেসু সমুপ্পন্নেসু. ৰেরপ্পসৰোতি ৰেরবহুলতা. অনত্থতাতি অনত্থকারিতা. সুকদরিযতাতি সুট্ঠু কদরিযতা থদ্ধমচ্ছরিযভাৰো. উদকমিৰ ইণং ৰিগাহতীতি পাসাণো উদকং ৰিয সংসীদন্তো ইণং ৰিগাহতি.
রত্তিনুট্ঠানদেস্সিনাতি রত্তিং অনুট্ঠানসীলেন. অতিসাযমিদং অহূতি ইদং অতিসাযং জাতন্তি যে এৰং ৰত্ৰা কম্মং ন করোন্তি. ইতি ৰিস্সট্ঠকম্মন্তেতি এৰং ৰত্ৰা পরিচ্চত্তকম্মন্তে. অত্থা অচ্চেন্তি মাণৰেতি এৰরূপে পুগ্গলে অত্থা অতিক্কমন্তি, তেসু ন তিট্ঠন্তি.
তিণা ভিয্যোতি তিণতোপি উত্তরি. সো সুখং ন ৰিহাযতীতি সো পুরিসো সুখং ন জহাতি, সুখসমঙ্গীযেৰ হোতি. ইমিনা কথামগ্গেন ইমমত্থং দস্সেতি ‘‘গিহিভূতেন সতা এত্তকং কম্মং ন কাতব্বং, করোন্তস্স ৰড্ঢি নাম নত্থি. ইধলোকে পরলোকে গরহমেৰ পাপুণাতী’’তি.
মিত্তপতিরূপকাদিৰণ্ণনা
২৫৪. ইদানি যো এৰং করোতো অনত্থো উপ্পজ্জতি, অঞ্ঞানি ৰা পন যানি কানিচি ভযানি যেকেচি উপদ্দৰা যেকেচি উপসগ্গা, সব্বে তে বালং নিস্সায উপ্পজ্জন্তি. তস্মা ‘‘এৰরূপা বালা ন সেৰিতব্বা’’তি বালে মিত্তপতিরূপকে অমিত্তে দস্সেতুং চত্তারোমে, গহপতিপুত্ত অমিত্তাতিআদিমাহ. তত্থ অঞ্ঞদত্থুহরোতি সযং তুচ্ছহত্থো আগন্ত্ৰা একংসেন যংকিঞ্চি হরতিযেৰ. ৰচীপরমোতি ৰচনপরমো ৰচনমত্তেনেৰ দাযকো কারকো ৰিয হোতি. অনুপ্পিযভাণীতি অনুপ্পিযং ভণতি. অপাযসহাযোতি ভোগানং অপাযেসু সহাযো হোতি.
২৫৫. এৰং চত্তারো অমিত্তে দস্সেত্ৰা পুন তত্থ একেকং চতূহি কারণেহি ৰিভজন্তো চতূহি খো, গহপতিপুত্তাতিআদিমাহ. তত্থ অঞ্ঞদত্থুহরো হোতীতি একংসেন হারকোযেৰ হোতি. সহাযস্স গেহং রিত্তহত্থো আগন্ত্ৰা নিৰত্থসাটকাদীনং ৰণ্ণং ভাসতি, সো ‘‘অতিৰিয ত্ৰং সম্ম ইমস্স ৰণ্ণং ভাসসী’’তি অঞ্ঞং নিৰাসেত্ৰা তং দেতি. অপ্পেন বহুমিচ্ছতীতি যংকিঞ্চি অপ্পকং দত্ৰা তস্স সন্তিকা বহুং পত্থেতি. ভযস্স কিচ্চং করোতীতি অত্তনো ভযে উপ্পন্নে তস্স দাসো ৰিয হুত্ৰা তং তং কিচ্চং করোতি, অযং সব্বদা ন করোতি, ভযে উপ্পন্নে করোতি, ন পেমেনাতি অমিত্তো নাম জাতো. সেৰতি অত্থকারণাতি মিত্তসন্থৰৰসেন ন সেৰতি, অত্তনো অত্থমেৰ পচ্চাসীসন্তো সেৰতি.
২৫৬. অতীতেন পটিসন্থরতীতি সহাযে আগতে ‘‘হিয্যো ৰা পরে ৰা ন আগতোসি, অম্হাকং ইমস্মিং ৰারে সস্সং অতিৰিয নিপ্ফন্নং, বহূনি সালিযৰবীজাদীনি ঠপেত্ৰা মগ্গং ওলোকেন্তা নিসীদিম্হ, অজ্জ পন সব্বং খীণ’’ন্তি এৰং অতীতেন সঙ্গণ্হাতি. অনাগতেনাতি ‘‘ইমস্মিং ৰারে অম্হাকং সস্সং মনাপং ভৰিস্সতি, ফলভারভরিতা সালিআদযো, সস্সসঙ্গহে কতে তুম্হাকং সঙ্গহং কাতুং সমত্থা ভৰিস্সামা’’তি এৰং অনাগতেন সঙ্গণ্হাতি. নিরত্থকেনাতি হত্থিক্খন্ধে ৰা অস্সপিট্ঠে ৰা নিসিন্নো সহাযং দিস্ৰা ‘‘এহি, ভো, ইধ নিসীদা’’তি ৰদতি. মনাপং সাটকং নিৰাসেত্ৰা ‘‘সহাযকস্স ৰত মে অনুচ্ছৰিকো অঞ্ঞো পন ময্হং নত্থী’’তি ৰদতি, এৰং নিরত্থকেন সঙ্গণ্হাতি নাম. পচ্চুপ্পন্নেসু কিচ্চেসু ব্যসনং দস্সেতীতি ‘‘সকটেন মে অত্থো’’তি ৰুত্তে ‘‘চক্কমস্স ভিন্নং, অক্খো ছিন্নো’’তিআদীনি ৰদতি.
২৫৭. পাপকম্পিস্স অনুজানাতীতি পাণাতিপাতাদীসু যংকিঞ্চি করোমাতি ৰুত্তে ‘‘সাধু সম্ম করোমা’’তি অনুজানাতি. কল্যাণেপি এসেৰ নযো. সহাযো হোতীতি ‘‘অসুকট্ঠানে সুরং পিৰন্তি, এহি তত্থ গচ্ছামা’’তি ৰুত্তে সাধূতি গচ্ছতি. এস নযো সব্বত্থ. ইতি ৰিঞ্ঞাযাতি ‘‘মিত্তপতিরূপকা এতে’’তি এৰং জানিত্ৰা.
সুহদমিত্তাদিৰণ্ণনা
২৬০. এৰং ন সেৰিতব্বে পাপমিত্তে দস্সেত্ৰা ইদানি সেৰিতব্বে কল্যাণমিত্তে দস্সেন্তো পুন চত্তারোমে, গহপতিপুত্তাতিআদিমাহ. তত্থ সুহদাতি সুন্দরহদযা.
২৬১. পমত্তং রক্খতীতি মজ্জং পিৰিত্ৰা গামমজ্ঝে ৰা গামদ্ৰারে ৰা মগ্গে ৰা নিপন্নং দিস্ৰা ‘‘এৰংনিপন্নস্স কোচিদেৰ নিৰাসনপারুপনম্পি হরেয্যা’’তি সমীপে নিসীদিত্ৰা পবুদ্ধকালে গহেত্ৰা গচ্ছতি. পমত্তস্স সাপতেয্যন্তি সহাযো বহিগতো ৰা হোতি সুরং পিৰিত্ৰা ৰা পমত্তো, গেহং অনারক্খং ‘‘কোচিদেৰ যংকিঞ্চি হরেয্যা’’তি গেহং পৰিসিত্ৰা তস্স ধনং রক্খতি. ভীতস্সাতি কিস্মিঞ্চিদেৰ ভযে উপ্পন্নে ‘‘মা ভাযি, মাদিসে সহাযে ঠিতে কিং ভাযসী’’তি তং ভযং হরন্তো পটিসরণং হোতি. তদ্দিগুণং ভোগন্তি কিচ্চকরণীযে উপ্পন্নে সহাযং অত্তনো সন্তিকং আগতং দিস্ৰা ৰদতি ‘‘কস্মা আগতোসী’’তি? রাজকুলে কম্মং অত্থীতি. কিং লদ্ধুং ৰট্টতীতি? একো কহাপণোতি. ‘‘নগরে কম্মং নাম ন এককহাপণেন নিপ্ফজ্জতি, দ্ৰে গণ্হাহী’’তি এৰং যত্তকং ৰদতি, ততো দিগুণং দেতি.
২৬২. গুয্হমস্স আচিক্খতীতি অত্তনো গুয্হং নিগূহিতুং যুত্তকথং অঞ্ঞস্স অকথেত্ৰা তস্সেৰ আচিক্খতি. গুয্হমস্স পরিগূহতীতি তেন কথিতং গুয্হং যথা অঞ্ঞো ন জানাতি, এৰং রক্খতি. আপদাসু ন ৰিজহতীতি উপ্পন্নে ভযে ন পরিচ্চজতি. জীৰিতম্পিস্স অত্থাযাতি অত্তনো জীৰিতম্পি তস্স সহাযস্স অত্থায পরিচ্চত্তমেৰ হোতি, অত্তনো জীৰিতং অগণেত্ৰাপি তস্স কম্মং করোতিযেৰ.
২৬৩. পাপা নিৰারেতীতি অম্হেসু পস্সন্তেসু পস্সন্তেসু ত্ৰং এৰং কাতুং ন লভসি, পঞ্চ ৰেরানি দস অকুসলকম্মপথে মা করোহীতি নিৰারেতি. কল্যাণে নিৰেসেতীতি কল্যাণকম্মে তীসু সরণেসু পঞ্চসীলেসু দসকুসলকম্মপথেসু ৰত্তস্সু, দানং দেহি পুঞ্ঞং করোহি ধম্মং সুণাহীতি এৰং কল্যাণে নিযোজেতি. অস্সুতং সাৰেতীতি অস্সুতপুব্বং সুখুমং নিপুণং কারণং সাৰেতি. সগ্গস্স মগ্গন্তি ইদং কম্মং কত্ৰা সগ্গে নিব্বত্তন্তীতি এৰং সগ্গস্স মগ্গং আচিক্খতি.
২৬৪. অভৰেনস্স ন নন্দতীতি তস্স অভৰেন অৰুড্ঢিযা পুত্তদারস্স ৰা পরিজনস্স ৰা তথারূপং পারিজুঞ্ঞং দিস্ৰা ৰা সুত্ৰা ৰা ন নন্দতি, অনত্তমনো হোতি. ভৰেনাতি ৰুড্ঢিযা তথারূপস্স সম্পত্তিং ৰা ইস্সরিযপ্পটিলাভং ৰা দিস্ৰা ৰা সুত্ৰা ৰা নন্দতি, অত্তমনো হোতি. অৰণ্ণং ভণমানং নিৰারেতীতি ‘‘অসুকো ৰিরূপো ন পাসাদিকো দুজ্জাতিকো দুস্সীলো’’তি ৰা ৰুত্তে ‘‘এৰং মা ভণি, রূপৰা চ সো পাসাদিকো চ সুজাতো চ সীলসম্পন্নো চা’’তিআদীহি ৰচনেহি পরং অত্তনো সহাযস্স অৰণ্ণং ভণমানং নিৰারেতি. ৰণ্ণং ভণমানং পসংসতীতি ‘‘অসুকো রূপৰা পাসাদিকো সুজাতো সীলসম্পন্নো’’তি ৰুত্তে ‘‘অহো সুট্ঠু ৰদসি, সুভাসিতং তযা, এৰমেতং, এস পুরিসো রূপৰা পাসাদিকো সুজাতো সীলসম্পন্নো’’তি এৰং অত্তনো সহাযকস্স পরং ৰণ্ণং ভণমানং পসংসতি.
২৬৫. জলং অগ্গীৰ ভাসতীতি রত্তিং পব্বতমত্থকে জলমানো অগ্গি ৰিয ৰিরোচতি.
ভোগে সংহরমানস্সাতি অত্তানম্পি পরম্পি অপীল়েত্ৰা ধম্মেন সমেন ভোগে সম্পিণ্ডেন্তস্স রাসিং করোন্তস্স. ভমরস্সেৰ ইরীযতোতি যথা ভমরো পুপ্ফানং ৰণ্ণগন্ধং অপোথযং তুণ্ডেনপি পক্খেহিপি রসং আহরিত্ৰা অনুপুব্বেন চক্কপ্পমাণং মধুপটলং করোতি, এৰং অনুপুব্বেন মহন্তং ভোগরাসিং করোন্তস্স. ভোগা সন্নিচযং যন্তীতি তস্স ভোগা নিচযং গচ্ছন্তি. কথং? অনুপুব্বেন উপচিকাহি সংৰড্ঢিযমানো ৰম্মিকো ৰিয. তেনাহ ‘‘ৰম্মিকোৰুপচীযতী’’তি. যথা ৰম্মিকো উপচিযতি, এৰং নিচযং যন্তীতি অত্থো.
সমাহত্ৰাতি সমাহরিত্ৰা. অলমত্থোতি যুত্তসভাৰো সমত্থো ৰা পরিযত্তরূপো ঘরাৰাসং সণ্ঠাপেতুং.
ইদানি যথা ৰা ঘরাৰাসো সণ্ঠপেতব্বো, তথা ওৰদন্তো চতুধা ৰিভজে ভোগেতিআদিমাহ. তত্থ স ৰে মিত্তানি গন্থতীতি সো এৰং ৰিভজন্তো মিত্তানি গন্থতি নাম অভেজ্জমানানি ঠপেতি. যস্স হি ভোগা সন্তি, সো এৰ মিত্তে ঠপেতুং সক্কোতি, ন ইতরো.
একেন ভোগে ভুঞ্জেয্যাতি একেন কোট্ঠাসেন ভোগে ভুঞ্জেয্য. দ্ৰীহি কম্মং পযোজযেতি দ্ৰীহি কোট্ঠাসেহি কসিৰাণিজ্জাদিকম্মং পযোজেয্য. চতুত্থঞ্চ নিধাপেয্যাতি চতুত্থং কোট্ঠাসং নিধাপেত্ৰা ঠপেয্য. আপদাসু ভৰিস্সতীতি কুলানঞ্হি ন সব্বকালং একসদিসং ৰত্ততি, কদাচি রাজাদিৰসেন আপদাপি উপ্পজ্জন্তি, তস্মা এৰং আপদাসু উপ্পন্নাসু ভৰিস্সতীতি ‘‘একং কোট্ঠাসং নিধাপেয্যা’’তি আহ. ইমেসু পন চতূসু কোট্ঠাসেসু কতরকোট্ঠাসং গহেত্ৰা কুসলং কাতব্বন্তি? ‘‘ভোগে ভুঞ্জেয্যা’’তি ৰুত্তকোট্ঠাসং. ততো গণ্হিত্ৰা ভিক্খূনম্পি কপণদ্ধিকাদীনম্পি দাতব্বং, পেসকারন্হাপিতাদীনম্পি ৰেতনং দাতব্বং.
ছদ্দিসাপটিচ্ছাদনকণ্ডৰণ্ণনা
২৬৬. ইতি ভগৰা এত্তকেন কথামগ্গেন এৰং গহপতিপুত্তস্স অরিযসাৰকো চতূহি কারণেহি অকুসলং পহায ছহি কারণেহি ভোগানং অপাযমুখং ৰজ্জেত্ৰা সোল়স মিত্তানি সেৰন্তো ঘরাৰাসং সণ্ঠপেত্ৰা দারভরণং করোন্তো ধম্মিকেন আজীৰেন জীৰতি, দেৰমনুস্সানঞ্চ অন্তরে অগ্গিক্খন্ধো ৰিয ৰিরোচতীতি ৰজ্জনীযধম্মৰজ্জনত্থং সেৰিতব্বধম্মসেৰনত্থঞ্চ ওৰাদং দত্ৰা ইদানি নমস্সিতব্বা ছ দিসা দস্সেন্তো কথঞ্চ গহপতিপুত্তাতিআদিমাহ.
তত্থ ছদ্দিসাপটিচ্ছাদীতি যথা ছহি দিসাহি আগমনভযং ন আগচ্ছতি, খেমং হোতি নিব্ভযং এৰং ৰিহরন্তো ‘‘ছদ্দিসাপটিচ্ছাদী’’তি ৰুচ্চতি. ‘‘পুরত্থিমা দিসা মাতাপিতরো ৰেদিতব্বা’’তিআদীসু মাতাপিতরো পুব্বুপকারিতায পুরত্থিমা দিসাতি ৰেদিতব্বা. আচরিযা দক্খিণেয্যতায দক্খিণা দিসাতি. পুত্তদারা পিট্ঠিতো অনুবন্ধনৰসেন পচ্ছিমা দিসাতি. মিত্তামচ্চা যস্মা সো মিত্তামচ্চে নিস্সায তে তে দুক্খৰিসেসে উত্তরতি, তস্মা উত্তরা দিসাতি. দাসকম্মকরা পাদমূলে পতিট্ঠানৰসেন হেট্ঠিমা দিসাতি. সমণব্রাহ্মণা গুণেহি উপরি ঠিতভাৰেন উপরিমা দিসাতি ৰেদিতব্বা.
২৬৭. ভতো নে ভরিস্সামীতি অহং মাতাপিতূহি থঞ্ঞং পাযেত্ৰা হত্থপাদে ৰড্ঢেত্ৰা মুখেন সিঙ্ঘাণিকং অপনেত্ৰা নহাপেত্ৰা মণ্ডেত্ৰা ভতো ভরিতো জগ্গিতো, স্ৰাহং অজ্জ তে মহল্লকে পাদধোৰনন্হাপনযাগুভত্তদানাদীহি ভরিস্সামি.
কিচ্চং নেসং করিস্সামীতি অত্তনো কম্মং ঠপেত্ৰা মাতাপিতূনং রাজকুলাদীসু উপ্পন্নং কিচ্চং গন্ত্ৰা করিস্সামি. কুলৰংসং সণ্ঠপেস্সামীতি মাতাপিতূনং সন্তকং খেত্তৰত্থুহিরঞ্ঞসুৰণ্ণাদিং অৰিনাসেত্ৰা রক্খন্তোপি কুলৰংসং সণ্ঠপেতি নাম. মাতাপিতরো অধম্মিকৰংসতো হারেত্ৰা ধম্মিকৰংসে ঠপেন্তোপি, কুলৰংসেন আগতানি সলাকভত্তাদীনি অনুপচ্ছিন্দিত্ৰা পৰত্তেন্তোপি কুলৰংসং সণ্ঠপেতি নাম. ইদং সন্ধায ৰুত্তং – ‘‘কুলৰংসং সণ্ঠপেস্সামী’’তি.
দাযজ্জং পটিপজ্জামীতি মাতাপিতরো অত্তনো ওৰাদে অৰত্তমানে মিচ্ছাপটিপন্নে দারকে ৰিনিচ্ছযং পত্ৰা অপুত্তে করোন্তি, তে দাযজ্জারহা ন হোন্তি. ওৰাদে ৰত্তমানে পন কুলসন্তকস্স সামিকে করোন্তি, অহং এৰং ৰত্তিস্সামীতি অধিপ্পাযেন ‘‘দাযজ্জং পটিপজ্জামী’’তি ৰুত্তং.
দক্খিণং অনুপ্পদস্সামীতি তেসং পত্তিদানং কত্ৰা ততিযদিৰসতো পট্ঠায দানং অনুপ্পদস্সামি. পাপা নিৰারেন্তীতি পাণাতিপাতাদীনং দিট্ঠধম্মিকসম্পরাযিকং আদীনৰং ৰত্ৰা, ‘‘তাত, মা এৰরূপং করী’’তি নিৰারেন্তি, কতম্পি গরহন্তি. কল্যাণে নিৰেসেন্তীতি অনাথপিণ্ডিকো ৰিয লঞ্জং দত্ৰাপি সীলসমাদানাদীসু নিৰেসেন্তি. সিপ্পং সিক্খাপেন্তীতি অত্তনো ওৰাদে ঠিতভাৰং ঞত্ৰা ৰংসানুগতং মুদ্দাগণনাদিসিপ্পং সিক্খাপেন্তি. পতিরূপেনাতি কুলসীলরূপাদীহি অনুরূপেন.
সমযে দাযজ্জং নিয্যাদেন্তীতি সমযে ধনং দেন্তি. তত্থ নিচ্চসমযো কালসমযোতি দ্ৰে সমযা. নিচ্চসমযে দেন্তি নাম ‘‘উট্ঠায সমুট্ঠায ইমং গণ্হিতব্বং গণ্হ, অযং তে পরিব্বযো হোতু, ইমিনা কুসলং করোহী’’তি দেন্তি. কালসমযে দেন্তি নাম সিখাঠপনআৰাহৰিৰাহাদিসমযে দেন্তি. অপিচ পচ্ছিমে কালে মরণমঞ্চে নিপন্নস্স ‘‘ইমিনা কুসলং করোহী’’তি দেন্তাপি সমযে দেন্তি নাম. পটিচ্ছন্না হোতীতি যং পুরত্থিমদিসতো ভযং আগচ্ছেয্য, যথা তং নাগচ্ছতি, এৰং পিহিতা হোতি. সচে হি পুত্তা ৰিপ্পটিপন্না, অস্সু, মাতাপিতরো দহরকালতো পট্ঠায জগ্গনাদীহি সম্মা পটিপন্না, এতে দারকা, মাতাপিতূনং অপ্পতিরূপাতি এতং ভযং আগচ্ছেয্য. পুত্তা সম্মা পটিপন্না, মাতাপিতরো ৰিপ্পটিপন্না, মাতাপিতরো পুত্তানং নানুরূপাতি এতং ভযং আগচ্ছেয্য. উভোসু ৰিপ্পটিপন্নেসু দুৰিধম্পি তং ভযং হোতি. সম্মা পটিপন্নেসু সব্বং ন হোতি. তেন ৰুত্তং – ‘‘পটিচ্ছন্না হোতি খেমা অপ্পটিভযা’’তি.
এৰঞ্চ পন ৰত্ৰা ভগৰা সিঙ্গালকং এতদৰোচ – ‘‘ন খো তে, গহপতিপুত্ত, পিতা লোকসম্মতং পুরত্থিমং দিসং নমস্সাপেতি. মাতাপিতরো পন পুরত্থিমদিসাসদিসে কত্ৰা নমস্সাপেতি. অযঞ্হি তে পিতরা পুরত্থিমা দিসা অক্খাতা, নো অঞ্ঞা’’তি.
২৬৮. উট্ঠানেনাতি আসনা উট্ঠানেন. অন্তেৰাসিকেন হি আচরিযং দূরতোৰ আগচ্ছন্তং দিস্ৰা আসনা ৰুট্ঠায পচ্চুগ্গমনং কত্ৰা হত্থতো ভণ্ডকং গহেত্ৰা আসনং পঞ্ঞপেত্ৰা নিসীদাপেত্ৰা বীজনপাদধোৰনপাদমক্খনানি কাতব্বানি. তং সন্ধায ৰুত্তং ‘‘উট্ঠানেনা’’তি. উপট্ঠানেনাতি দিৰসস্স তিক্খত্তুং উপট্ঠানগমনেন. সিপ্পুগ্গহণকালে পন অৰস্সকমেৰ গন্তব্বং হোতি. সুস্সূসাযাতি সদ্দহিত্ৰা সৰনেন. অসদ্দহিত্ৰা সুণন্তো হি ৰিসেসং নাধিগচ্ছতি. পারিচরিযাযাতি অৰসেসখুদ্দকপারিচরিযায. অন্তেৰাসিকেন হি আচরিযস্স পাতোৰ ৰুট্ঠায মুখোদকদন্তকট্ঠং দত্ৰা ভত্তকিচ্চকালেপি পানীযং গহেত্ৰা পচ্চুপট্ঠানাদীনি কত্ৰা ৰন্দিত্ৰা গন্তব্বং. কিলিট্ঠৰত্থাদীনি ধোৰিতব্বানি, সাযং নহানোদকং পচ্চুপট্ঠপেতব্বং. অফাসুকালে উপট্ঠাতব্বং. পব্বজিতেনপি সব্বং অন্তেৰাসিকৰত্তং কাতব্বং. ইদং সন্ধায ৰুত্তং – ‘‘পারিচরিযাযা’’তি. সক্কচ্চং সিপ্পপটিগ্গহণেনাতি সক্কচ্চং পটিগ্গহণং নাম থোকং গহেত্ৰা বহুৰারে সজ্ঝাযকরণং, একপদম্পি ৰিসুদ্ধমেৰ গহেতব্বং.
সুৰিনীতং ৰিনেন্তীতি ‘‘এৰং তে নিসীদিতব্বং, এৰং ঠাতব্বং, এৰং খাদিতব্বং, এৰং ভুঞ্জিতব্বং, পাপমিত্তা ৰজ্জেতব্বা, কল্যাণমিত্তা সেৰিতব্বা’’তি এৰং আচারং সিক্খাপেন্তি ৰিনেন্তি. সুগ্গহিতং গাহাপেন্তীতি যথা সুগ্গহিতং গণ্হাতি, এৰং অত্থঞ্চ ব্যঞ্জনঞ্চ সোধেত্ৰা পযোগং দস্সেত্ৰা গণ্হাপেন্তি. মিত্তামচ্চেসু পটিযাদেন্তীতি ‘‘অযং অম্হাকং অন্তেৰাসিকো ব্যত্তো বহুস্সুতো মযা সমসমো, এতং সল্লক্খেয্যাথা’’তি এৰং গুণং কথেত্ৰা মিত্তামচ্চেসু পতিট্ঠপেন্তি.
দিসাসু পরিত্তাণং করোন্তীতি সিপ্পসিক্খাপনেনেৰস্স সব্বদিসাসু রক্খং করোন্তি. উগ্গহিতসিপ্পো হি যং যং দিসং গন্ত্ৰা সিপ্পং দস্সেতি, তত্থ তত্থস্স লাভসক্কারো উপ্পজ্জতি. সো আচরিযেন কতো নাম হোতি, গুণং কথেন্তোপিস্স মহাজনো আচরিযপাদে ধোৰিত্ৰা ৰসিতঅন্তেৰাসিকো ৰত অযন্তি পঠমং আচরিযস্সেৰ গুণং কথেন্তি, ব্রহ্মলোকপ্পমাণোপিস্স লাভো উপ্পজ্জমানো আচরিযসন্তকোৰ হোতি. অপিচ যং ৰিজ্জং পরিজপ্পিত্ৰা গচ্ছন্তং অটৰিযং চোরা ন পস্সন্তি, অমনুস্সা ৰা দীঘজাতিআদযো ৰা ন ৰিহেঠেন্তি, তং সিক্খাপেন্তাপি দিসাসু পরিত্তাণং করোন্তি. যং ৰা সো দিসং গতো হোতি, ততো কঙ্খং উপ্পাদেত্ৰা অত্তনো সন্তিকং আগতমনুস্সে ‘‘এতিস্সং দিসাযং অম্হাকং অন্তেৰাসিকো ৰসতি, তস্স চ ময্হঞ্চ ইমস্মিং সিপ্পে নানাকরণং নত্থি, গচ্ছথ তমেৰ পুচ্ছথা’’তি এৰং অন্তেৰাসিকং পগ্গণ্হন্তাপি তস্স তত্থ লাভসক্কারুপ্পত্তিযা পরিত্তাণং করোন্তি নাম, পতিট্ঠং করোন্তীতি অত্থো. সেসমেত্থ পুরিমনযেনেৰ যোজেতব্বং.
২৬৯. ততিযদিসাৰারে সম্মাননাযাতি দেৰমাতে তিস্সমাতেতি এৰং সম্ভাৰিতকথাকথনেন. অনৰমাননাযাতি যথা দাসকম্মকরাদযো পোথেত্ৰা ৰিহেঠেত্ৰা কথেন্তি, এৰং হীল়েত্ৰা ৰিমানেত্ৰা অকথনেন. অনতিচরিযাযাতি তং অতিক্কমিত্ৰা বহি অঞ্ঞায ইত্থিযা সদ্ধিং পরিচরন্তো তং অতিচরতি নাম, তথা অকরণেন. ইস্সরিযৰোস্সগ্গেনাতি ইত্থিযো হি মহালতাসদিসম্পি আভরণং লভিত্ৰা ভত্তং ৰিচারেতুং অলভমানা কুজ্ঝন্তি, কটচ্ছুং হত্থে ঠপেত্ৰা তৰ রুচিযা করোহীতি ভত্তগেহে ৰিস্সট্ঠে সব্বং ইস্সরিযং ৰিস্সট্ঠং নাম হোতি, এৰং করণেনাতি অত্থো. অলঙ্কারানুপ্পদানেনাতি অত্তনো ৰিভৰানুরূপেন অলঙ্কারদানেন. সুসংৰিহিতকম্মন্তাতি যাগুভত্তপচনকালাদীনি অনতিক্কমিত্ৰা তস্স তস্স সাধুকং করণেন সুট্ঠু সংৰিহিতকম্মন্তা. সঙ্গহিতপরিজনাতি সম্মাননাদীহি চেৰ পহেণকপেসনাদীহি চ সঙ্গহিতপরিজনা. ইধ পরিজনো নাম সামিকস্স চেৰ অত্তনো চ ঞাতিজনো. অনতিচারিনীতি সামিকং মুঞ্চিত্ৰা অঞ্ঞং মনসাপি ন পত্থেতি. সম্ভতন্তি কসিৰাণিজ্জাদীনি কত্ৰা আভতধনং. দক্খা চ হোতীতি যাগুভত্তসম্পাদনাদীসু ছেকা নিপুণা হোতি. অনলসাতি নিক্কোসজ্জা. যথা অঞ্ঞা কুসীতা নিসিন্নট্ঠানে নিসিন্নাৰ হোন্তি ঠিতট্ঠানে ঠিতাৰ, এৰং অহুত্ৰা ৰিপ্ফারিতেন চিত্তেন সব্বকিচ্চানি নিপ্ফাদেতি. সেসমিধাপি পুরিমনযেনেৰ যোজেতব্বং.
২৭০. চতুত্থদিসাৰারে অৰিসংৰাদনতাযাতি যস্স যস্স নামং গণ্হাতি, তং তং অৰিসংৰাদেত্ৰা ইদম্পি অম্হাকং গেহে অত্থি, ইদম্পি অত্থি, গহেত্ৰা গচ্ছাহীতি এৰং অৰিসংৰাদেত্ৰা দানেন. অপরপজা চস্স পটিপূজেন্তীতি সহাযস্স পুত্তধীতরো পজা নাম, তেসং পন পুত্তধীতরো চ নত্তুপনত্তকা চ অপরপজা নাম. তে পটিপূজেন্তি কেল়াযন্তি মমাযন্তি মঙ্গলকালাদীসু তেসং মঙ্গলাদীনি করোন্তি. সেসমিধাপি পুরিমনযেনেৰ ৰেদিতব্বং.
২৭১. যথাবলং কম্মন্তসংৰিধানেনাতি দহরেহি কাতব্বং মহল্লকেহি, মহল্লকেহি ৰা কাতব্বং দহরেহি, ইত্থীহি কাতব্বং পুরিসেহি, পুরিসেহি ৰা কাতব্বং ইত্থীহি অকারেত্ৰা তস্স তস্স বলানুরূপেনেৰ কম্মন্তসংৰিধানেন. ভত্তৰেতনানুপ্পদানেনাতি অযং খুদ্দকপুত্তো, অযং একৰিহারীতি তস্স তস্স অনুরূপং সল্লক্খেত্ৰা ভত্তদানেন চেৰ পরিব্বযদানেন চ. গিলানুপট্ঠানেনাতি অফাসুককালে কম্মং অকারেত্ৰা সপ্পাযভেসজ্জাদীনি দত্ৰা পটিজগ্গনেন. অচ্ছরিযানং রসানং সংৰিভাগেনাতি অচ্ছরিযে মধুররসে লভিত্ৰা সযমেৰ অখাদিত্ৰা তেসম্পি ততো সংৰিভাগকরণেন. সমযে ৰোস্সগ্গেনাতি নিচ্চসমযে চ কালসমযে চ ৰোস্সজ্জনেন. নিচ্চসমযে ৰোস্সজ্জনং নাম সকলদিৰসং কম্মং করোন্তা কিলমন্তি. তস্মা যথা ন কিলমন্তি, এৰং ৰেলং ঞত্ৰা ৰিস্সজ্জনং. কালসমযে ৰোস্সগ্গো নাম ছণনক্খত্তকীল়াদীসু অলঙ্কারভণ্ডখাদনীযভোজনীযাদীনি দত্ৰা ৰিস্সজ্জনং. দিন্নাদাযিনোতি চোরিকায কিঞ্চি অগহেত্ৰা সামিকেহি দিন্নস্সেৰ আদাযিনো. সুকতকম্মকরাতি ‘‘কিং এতস্স কম্মেন কতেন, ন মযং কিঞ্চি লভামা’’তি অনুজ্ঝাযিত্ৰা তুট্ঠহদযা যথা তং কম্মং সুকতং হোতি, এৰং কারকা. কিত্তিৰণ্ণহরাতি পরিসমজ্ঝে কথায সম্পত্তায ‘‘কো অম্হাকং সামিকেহি সদিসো অত্থি, মযং অত্তনো দাসভাৰম্পি ন জানাম, তেসং সামিকভাৰম্পি ন জানাম, এৰং নো অনুকম্পন্তী’’তি গুণকথাহারকা. সেসমিধাপি পুরিমনযেনেৰ যোজেতব্বং.
২৭২. মেত্তেন কাযকম্মেনাতিআদীসু মেত্তচিত্তং পচ্চুপট্ঠপেত্ৰা কতানি কাযকম্মাদীনি মেত্তানি নাম ৰুচ্চন্তি. তত্থ ভিক্খূ নিমন্তেস্সামীতি ৰিহারগমনং, ধমকরণং গহেত্ৰা উদকপরিস্সাৰনং, পিট্ঠিপরিকম্মপাদপরিকম্মাদিকরণঞ্চ মেত্তং কাযকম্মং নাম. ভিক্খূ পিণ্ডায পৰিট্ঠে দিস্ৰা ‘‘সক্কচ্চং যাগুং দেথ, ভত্তং দেথা’’তিআদিৰচনঞ্চেৰ, সাধুকারং দত্ৰা ধম্মসৰনঞ্চ সক্কচ্চং পটিসন্থারকরণাদীনি চ মেত্তং ৰচীকম্মং নাম. ‘‘অম্হাকং কুলূপকত্থেরা অৰেরা হোন্তু অব্যাপজ্জা’’তি এৰং চিন্তনং মেত্তং মনোকম্মং নাম. অনাৰটদ্ৰারতাযাতি অপিহিতদ্ৰারতায. তত্থ সব্বদ্ৰারানি ৰিৰরিত্ৰাপি সীলৰন্তানং অদাযকো অকারকো পিহিতদ্ৰারোযেৰ. সব্বদ্ৰারানি পন পিদহিত্ৰাপি তেসং দাযকো কারকো ৰিৰটদ্ৰারোযেৰ. ইতি সীলৰন্তেসু গেহদ্ৰারং আগতেসু সন্তংযেৰ নত্থীতি অৰত্ৰা দাতব্বং. এৰং অনাৰটদ্ৰারতা নাম হোতি.
আমিসানুপ্পদানেনাতি পুরেভত্তং পরিভুঞ্জিতব্বকং আমিসং নাম, তস্মা সীলৰন্তানং যাগুভত্তসম্পদানেনাতি অত্থো. কল্যাণেন মনসা অনুকম্পন্তীতি ‘‘সব্বে সত্তা সুখিতা হোন্তু অৰেরা অরোগা অব্যাপজ্জা’’তি এৰং হিতফরণেন. অপিচ উপট্ঠাকানং গেহং অঞ্ঞে সীলৰন্তে সব্রহ্মচারী গহেত্ৰা পৰিসন্তাপি কল্যাণেন চেতসা অনুকম্পন্তি নাম. সুতং পরিযোদাপেন্তীতি যং তেসং পকতিযা সুতং অত্থি, তস্স অত্থং কথেত্ৰা কঙ্খং ৰিনোদেন্তি, তথত্তায ৰা পটিপজ্জাপেন্তি. সেসমিধাপি পুরিমনযেনেৰ যোজেতব্বং.
২৭৩. অলমত্তোতি পুত্তদারভরণং কত্ৰা অগারং অজ্ঝাৰসনসমত্থো. পণ্ডিতোতি দিসানমস্সনট্ঠানে পণ্ডিতো হুত্ৰা. সণ্হোতি সুখুমত্থদস্সনেন সণ্হৰাচাভণনেন ৰা সণ্হো হুত্ৰা. পটিভানৰাতি দিসানমস্সনট্ঠানে পটিভানৰা হুত্ৰা নিৰাতৰুত্তীতি নীচৰুত্তি. অত্থদ্ধোতি থম্ভরহিতো. উট্ঠানকোতি উট্ঠানৰীরিযসম্পন্নো. অনলসোতি নিক্কোসজ্জো. অচ্ছিন্নৰুত্তীতি নিরন্তরকরণৰসেন অখণ্ডৰুত্তি. মেধাৰীতি ঠানুপ্পত্তিযা পঞ্ঞায সমন্নাগতো.
সঙ্গাহকোতি চতূহি সঙ্গহৰত্থূহি সঙ্গহকরো. মিত্তকরোতি মিত্তগৰেসনো. ৰদঞ্ঞূতি পুব্বকারিনা, ৰুত্তৰচনং জানাতি. সহাযকস্স ঘরং গতকালে ‘‘ময্হং সহাযকস্স ৰেঠনং দেথ, সাটকং দেথ, মনুস্সানং ভত্তৰেতনং দেথা’’তি ৰুত্তৰচনমনুস্সরন্তো তস্স অত্তনো গেহং আগতস্স তত্তকং ৰা ততো অতিরেকং ৰা পটিকত্তাতি অত্থো. অপিচ সহাযকস্স ঘরং গন্ত্ৰা ইমং নাম গণ্হিস্সামীতি আগতং সহাযকং লজ্জায গণ্হিতুং অসক্কোন্তং অনিচ্ছারিতম্পি তস্স ৰাচং ঞত্ৰা যেন অত্থেন সো আগতো, তং নিপ্ফাদেন্তো ৰদঞ্ঞূ নাম. যেন যেন ৰা পন সহাযকস্স ঊনং হোতি, ওলোকেত্ৰা তং তং দেন্তোপি ৰদঞ্ঞূযেৰ. নেতাতি তং তং অত্থং দস্সেন্তো পঞ্ঞায নেতা. ৰিৰিধানি কারণানি দস্সেন্তো নেতীতি ৰিনেতা. পুনপ্পুনং নেতীতি অনুনেতা.
তত্থ তত্থাতি তস্মিং তস্মিং পুগ্গলে. রথস্সাণীৰ যাযতোতি যথা আণিযা সতিযেৰ রথো যাতি, অসতি ন যাতি, এৰং ইমেসু সঙ্গহেসু সতিযেৰ লোকো ৰত্ততি, অসতি ন ৰত্ততি. তেন ৰুত্তং – ‘‘এতে খো সঙ্গহা লোকে, রথস্সাণীৰ যাযতো’’তি.
ন মাতা পুত্তকারণাতি যদি মাতা এতে সঙ্গহে পুত্তস্স ন করেয্য, পুত্তকারণা মানং ৰা পূজং ৰা ন লভেয্য.
সঙ্গহা এতেতি উপযোগৰচনে পচ্চত্তং. ‘‘সঙ্গহে এতে’’তি ৰা পাঠো. সম্মপেক্খন্তীতি সম্মা পেক্খন্তি. পাসংসা চ ভৰন্তীতি পসংসনীযা চ ভৰন্তি.
২৭৪. ইতি ভগৰা যা দিসা সন্ধায তে গহপতিপুত্ত পিতা আহ ‘‘দিসা নমস্সেয্যাসী’’তি, ইমা তা ছ দিসা. যদি ত্ৰং পিতু ৰচনং করোসি, ইমা দিসা নমস্সাতি দস্সেন্তো সিঙ্গালস্স পুচ্ছায ঠত্ৰা দেসনং মত্থকং পাপেত্ৰা রাজগহং পিণ্ডায পাৰিসি. সিঙ্গালকোপি সরণেসু পতিট্ঠায চত্তালীসকোটিধনং বুদ্ধসাসনে ৰিকিরিত্ৰা পুঞ্ঞকম্মং কত্ৰা সগ্গপরাযণো অহোসি. ইমস্মিঞ্চ পন সুত্তে যং গিহীহি কত্তব্বং কম্মং নাম, তং অকথিতং নত্থি, গিহিৰিনযো নামাযং সুত্তন্তো. তস্মা ইমং সুত্ৰা যথানুসিট্ঠং পটিপজ্জমানস্স ৰুদ্ধিযেৰ পাটিকঙ্খা, নো পরিহানীতি.
সুমঙ্গলৰিলাসিনিযা দীঘনিকাযট্ঠকথায
সিঙ্গালসুত্তৰণ্ণনা নিট্ঠিতা.