নমো তস্স ভগৰতো অরহতো সম্মাসম্বুদ্ধস্স

দীঘনিকাযে

পাথিকৰগ্গট্ঠকথা

১. পাথিকসুত্তৰণ্ণনা

সুনক্খত্তৰত্থুৰণ্ণনা

১. এৰং মে সুতং…পে… মল্লেসু ৰিহরতীতি পাথিকসুত্তং. তত্রাযং অপুব্বপদৰণ্ণনা. মল্লেসু ৰিহরতীতি মল্লা নাম জানপদিনো রাজকুমারা, তেসং নিৰাসো একোপি জনপদো রুল়্হীসদ্দেন ‘‘মল্লা’’তি ৰুচ্চতি, তস্মিং মল্লেসু জনপদে. ‘‘অনুপিযং নাম মল্লানং নিগমো’’তি অনুপিযন্তি এৰংনামকো মল্লানং জনপদস্স একো নিগমো, তং গোচরগামং কত্ৰা একস্মিং ছাযূদকসম্পন্নে ৰনসণ্ডে ৰিহরতীতি অত্থো. অনোপিযন্তিপি পাঠো. পাৰিসীতি পৰিট্ঠো. ভগৰা পন ন তাৰ পৰিট্ঠো, পৰিসিস্সামীতি নিক্খন্তত্তা পন পাৰিসীতি ৰুত্তো. যথা কিং, যথা ‘‘গামং গমিস্সামী’’তি নিক্খন্তো পুরিসো তং গামং অপত্তোপি ‘‘কুহিং ইত্থন্নামো’’তি ৰুত্তে ‘‘গামং গতো’’তি ৰুচ্চতি, এৰং. এতদহোসীতি গামসমীপে ঠত্ৰা সূরিযং ওলোকেন্তস্স এতদহোসি. অতিপ্পগো খোতি অতিৰিয পগো খো, ন তাৰ কুলেসু যাগুভত্তং নিট্ঠিতন্তি. কিং পন ভগৰা কালং অজানিত্ৰা নিক্খন্তোতি? ন অজানিত্ৰা. পচ্চূসকালেযেৰ হি ভগৰা ঞাণজালং পত্থরিত্ৰা লোকং ৰোলোকেন্তো ঞাণজালস্স অন্তো পৰিট্ঠং ভগ্গৰগোত্তং ছন্নপরিব্বাজকং দিস্ৰা ‘‘অজ্জাহং ইমস্স পরিব্বাজকস্স মযা পুব্বে কতকারণং সমাহরিত্ৰা ধম্মং কথেস্সামি, সা ধম্মকথা অস্স মযি পসাদপ্পটিলাভৰসেন সফলা ভৰিস্সতী’’তি ঞত্ৰাৰ পরিব্বাজকারামং পৰিসিতুকামো অতিপ্পগোৰ নিক্খমি. তস্মা তত্থ পৰিসিতুকামতায এৰং চিত্তং উপ্পাদেসি.

২. এতদৰোচাতি ভগৰন্তং দিস্ৰা মানথদ্ধতং অকত্ৰা সত্থারং পচ্চুগ্গন্ত্ৰা এতং এতু খো, ভন্তেতিআদিকং ৰচনং অৰোচ. ইমং পরিযাযন্তি ইমং ৰারং, অজ্জ ইমং আগমনৰারন্তি অত্থো. কিং পন ভগৰা পুব্বেপি তত্থ গতপুব্বোতি? ন গতপুব্বো, লোকসমুদাচারৰসেন পন এৰমাহ. লোকিযা হি চিরস্সং আগতম্পি অনাগতপুব্বম্পি মনাপজাতিকং আগতং দিস্ৰা ‘‘কুতো ভৰং আগতো, চিরস্সং ভৰং আগতো, কথং তে ইধাগমনমগ্গো ঞাতো, কিং মগ্গমূল়্হোসী’’তিআদীনি ৰদন্তি. তস্মা অযম্পি লোকসমুদাচারৰসেন এৰমাহাতি ৰেদিতব্বো. ইদমাসনন্তি অত্তনো নিসিন্নাসনং পপ্ফোটেত্ৰা সম্পাদেত্ৰা দদমানো এৰমাহ. সুনক্খত্তো লিচ্ছৰিপুত্তোতি সুনক্খত্তো নাম লিচ্ছৰিরাজপুত্তো. সো কির তস্স গিহিসহাযো হোতি, কালেন কালং তস্স সন্তিকং গচ্ছতি. পচ্চক্খাতোতি ‘‘পচ্চক্খামি দানাহং, ভন্তে, ভগৰন্তং ন দানাহং, ভন্তে, ভগৰন্তং উদ্দিস্স ৰিহরিস্সামী’’তি এৰং পটিঅক্খাতো নিস্সট্ঠো পরিচ্চত্তো.

৩. ভগৰন্তং উদ্দিস্সাতি ভগৰা মে সত্থা ‘‘ভগৰতো অহং ওৰাদং পটিকরোমী’’তি এৰং অপদিসিত্ৰা. কো সন্তো কং পচ্চাচিক্খসীতি যাচকো ৰা যাচিতকং পচ্চাচিক্খেয্য, যাচিতকো ৰা যাচকং. ত্ৰং পন নেৰ যাচকো ন যাচিতকো, এৰং সন্তে, মোঘপুরিস, কো সন্তো কো সমানো কং পচ্চাচিক্খসীতি দস্সেতি. পস্স মোঘপুরিসাতি পস্স তুচ্ছপুরিস. যাৰঞ্চ তে ইদং অপরদ্ধন্তি যত্তকং ইদং তৰ অপরদ্ধং, যত্তকো তে অপরাধো তত্তকো দোসোতি এৰাহং ভগ্গৰ তস্স দোসং আরোপেসিন্তি দস্সেতি.

৪. উত্তরিমনুস্সধম্মাতি পঞ্চসীলদসসীলসঙ্খাতা মনুস্সধম্মাউত্তরি. ইদ্ধিপাটিহারিযন্তি ইদ্ধিভূতং পাটিহারিযং. কতে ৰাতি কতম্হি ৰা. যস্সত্থাযাতি যস্স দুক্খক্খযস্স অত্থায. সো নিয্যাতি তক্করস্সাতি সো ধম্মো তক্করস্স যথা মযা ধম্মো দেসিতো, তথা কারকস্স সম্মা পটিপন্নস্স পুগ্গলস্স সব্বৰট্টদুক্খক্খযায অমতনিব্বানসচ্ছিকিরিযায গচ্ছতি, ন গচ্ছতি, সংৰত্ততি, ন সংৰত্ততীতি পুচ্ছতি. তত্র সুনক্খত্তাতি তস্মিং সুনক্খত্ত মযা দেসিতে ধম্মে তক্করস্স সম্মা দুক্খক্খযায সংৰত্তমানে কিং উত্তরিমনুস্সধম্মা ইদ্ধিপাটিহারিযং কতং করিস্সতি, কো তেন কতেন অত্থো. তস্মিঞ্হি কতেপি অকতেপি মম সাসনস্স পরিহানি নত্থি, দেৰমনুস্সানঞ্হি অমতনিব্বানসম্পাপনত্থায অহং পারমিযো পূরেসিং, ন পাটিহারিযকরণত্থাযাতি পাটিহারিযস্স নিরত্থকতং দস্সেত্ৰা ‘‘পস্স, মোঘপুরিসা’’তি দুতিযং দোসং আরোপেসি.

৫. অগ্গঞ্ঞন্তি লোকপঞ্ঞত্তিং. ‘‘ইদং নাম লোকস্স অগ্গ’’ন্তি এৰং জানিতব্বম্পি অগ্গং মরিযাদং ন তং পঞ্ঞপেতীতি ৰদতি. সেসমেত্থ অনন্তরৰাদানুসারেনেৰ ৰেদিতব্বং.

৬. অনেকপরিযাযেন খোতি ইদং কস্মা আরদ্ধং. সুনক্খত্তো কির ‘‘ভগৰতো গুণং মক্খেস্সামি, ‘‘দোসং পঞ্ঞপেস্সামী’’তি এত্তকং ৰিপ্পলপিত্ৰা ভগৰতো কথং সুণন্তো অপ্পতিট্ঠো নিরৰো অট্ঠাসি.

অথ ভগৰা – ‘‘সুনক্খত্ত, এৰং ত্ৰং মক্খিভাৰে ঠিতো সযমেৰ গরহং পাপুণিস্সসী’’তি মক্খিভাৰে আদীনৰদস্সনত্থং অনেকপরিযাযেনাতিআদিমাহ. তত্থ অনেকপরিযাযেনাতি অনেককারণেন. ৰজ্জিগামেতি ৰজ্জিরাজানং গামে, ৰেসালীনগরে নো ৰিসহীতি নাসক্খি. সো অৰিসহন্তোতি সো সুনক্খত্তো যস্স পুব্বে তিণ্ণং রতনানং ৰণ্ণং কথেন্তস্স মুখং নপ্পহোতি, সো দানি তেনেৰ মুখেন অৰণ্ণং কথেতি, অদ্ধা অৰিসহন্তো অসক্কোন্তো ব্রহ্মচরিযং চরিতুং অত্তনো বালতায অৰণ্ণং কথেত্ৰা হীনাযাৰত্তো. বুদ্ধো পন সুবুদ্ধোৰ, ধম্মো স্ৰাক্খাতোৰ, সঙ্ঘো সুপ্পটিপন্নোৰ. এৰং তীণি রতনানি থোমেন্তা মনুস্সা তুয্হেৰ দোসং দস্সেস্সন্তীতি. ইতি খো তেতি এৰং খো তে, সুনক্খত্ত, ৰত্তারো ভৰিস্সন্তি. ততো এৰং দোসে উপ্পন্নে সত্থা অতীতানাগতে অপ্পটিহতঞাণো, ময্হং এৰং দোসো উপ্পজ্জিস্সতীতি জানন্তোপি পুরেতরং ন কথেসীতি ৰত্তুং ন লচ্ছসীতি দস্সেতি. অপক্কমেৰাতি অপক্কমিযেৰ, অপক্কন্তো ৰা চুতোতি অত্থো. যথা তং আপাযিকোতি যথা অপাযে নিব্বত্তনারহো সত্তো অপক্কমেয্য, এৰমেৰ অপক্কমীতি অত্থো.

কোরক্খত্তিযৰত্থুৰণ্ণনা

৭. একমিদাহন্তি ইমিনা কিং দস্সেতি? ইদং সুত্তং দ্ৰীহি পদেহি আবদ্ধং ইদ্ধিপাটিহারিযং ন করোতীতি চ অগ্গঞ্ঞং ন পঞ্ঞপেতীতি চ. তত্থ ‘‘অগ্গঞ্ঞং ন পঞ্ঞপেতী’’তি ইদং পদং সুত্তপরিযোসানে দস্সেস্সতি. ‘‘পাটিহারিযং ন করোতী’’তি ইমস্স পন পদস্স অনুসন্ধিদস্সনৰসেন অযং দেসনা আরদ্ধা.

তত্থ একমিদাহন্তি একস্মিং অহং. সমযন্তি সমযে, একস্মিং কালে অহন্তি অত্থো. থূলূসূতি থূলূ নাম জনপদো, তত্থ ৰিহরামি. উত্তরকা নামাতি ইত্থিলিঙ্গৰসেন উত্তরকাতি এৰংনামকো থূলূনং জনপদস্স নিগমো, তং নিগমং গোচরগামং কত্ৰাতি অত্থো. অচেলোতি নগ্গো. কোরক্খত্তিযোতি অন্তোৰঙ্কপাদো খত্তিযো. কুক্কুরৰতিকোতি সমাদিন্নকুক্কুরৰতো সুনখো ৰিয ঘাযিত্ৰা খাদতি, উদ্ধনন্তরে নিপজ্জতি, অঞ্ঞম্পি সুনখকিরিযমেৰ করোতি. চতুক্কুণ্ডিকোতি চতুসঙ্ঘট্টিতো দ্ৰে জাণূনি দ্ৰে চ কপ্পরে ভূমিযং ঠপেত্ৰা ৰিচরতি. ছমানিকিণ্ণন্তি ভূমিযং নিকিণ্ণং পক্খিত্তং ঠপিতং. ভক্খসন্তি ভক্খং যংকিঞ্চি খাদনীযং ভোজনীযং. মুখেনেৰাতি হত্থেন অপরামসিত্ৰা খাদনীযং মুখেনেৰ খাদতি, ভোজনীযম্পি মুখেনেৰ ভুঞ্জতি. সাধুরূপোতি সুন্দররূপো. অযং সমণোতি অযং অরহতং সমণো একোতি. তত্থ ৰতাতি পত্থনত্থে নিপাতো. এৰং কিরস্স পত্থনা অহোসি ‘‘ইমিনা সমণেন সদিসো অঞ্ঞো সমণো নাম নত্থি, অযঞ্হি অপ্পিচ্ছতায ৰত্থং ন নিৰাসেতি, ‘এস পপঞ্চো’তি মঞ্ঞমানো ভিক্খাভাজনম্পি ন পরিহরতি, ছমানিকিণ্ণমেৰ খাদতি, অযং সমণো নাম. মযং পন কিং সমণা’’তি? এৰং সব্বঞ্ঞুবুদ্ধস্স পচ্ছতো চরন্তোৰ ইমং পাপকং ৰিতক্কং ৰিতক্কেসি.

এতদৰোচাতি ভগৰা কির চিন্তেসি ‘‘অযং সুনক্খত্তো পাপজ্ঝাসযো, কিং নু ইমং দিস্ৰা চিন্তেসী’’তি? অথেৰং চিন্তেন্তো তস্স অজ্ঝাসযং ৰিদিত্ৰা ‘‘অযং মোঘপুরিসো মাদিসস্স সব্বঞ্ঞুনো পচ্ছতো আগচ্ছন্তো অচেলং অরহাতি মঞ্ঞতি, ইধেৰ দানাযং বালো নিগ্গহং অরহতী’’তি অনিৰত্তিত্ৰাৰ এতং ত্ৰম্পি নামাতিআদিৰচনমৰোচ. তত্থ ত্ৰম্পি নামাতি গরহত্থে পিকারো. গরহন্তো হি নং ভগৰা ‘‘ত্ৰম্পি নামা’’তি আহ. ‘‘ত্ৰম্পি নাম এৰং হীনজ্ঝাসযো, অহং সমণো সক্যপুত্তিযোতি এৰং পটিজানিস্সসী’’তি অযঞ্হেত্থ অধিপ্পাযো. কিং পন মং, ভন্তেতি ময্হং, ভন্তে, কিং গারয্হং দিস্ৰা ভগৰা ‘‘এৰমাহা’’তি পুচ্ছতি. অথস্স ভগৰা আচিক্খন্তো ‘‘ননু তে’’তিআদিমাহ. মচ্ছরাযতীতি ‘‘মা অঞ্ঞস্স অরহত্তং হোতূ’’তি কিং ভগৰা এৰং অরহত্তস্স মচ্ছরাযতীতি পুচ্ছতি. ন খো অহন্তি অহং, মোঘপুরিস, সদেৰকস্স লোকস্স অরহত্তপ্পটিলাভমেৰ পচ্চাসীসামি, এতদত্থমেৰ মে বহূনি দুক্করানি করোন্তেন পারমিযো পূরিতা, ন খো অহং, মোঘপুরিস, অরহত্তস্স মচ্ছরাযামি. পাপকং দিট্ঠিগতন্তি ন অরহন্তং অরহাতি, অরহন্তে চ অনরহন্তোতি এৰং তস্স দিট্ঠি উপ্পন্না. তং সন্ধায ‘‘পাপকং দিট্ঠিগত’’ন্তি আহ. যং খো পনাতি যং এতং অচেলং এৰং মঞ্ঞসি. সত্তমং দিৰসন্তি সত্তমে দিৰসে. অলসকেনাতি অলসকব্যাধিনা. কালঙ্করিস্সতীতি উদ্ধুমাতউদরো মরিস্সতি.

কালকঞ্চিকাতি তেসং অসুরানং নামং. তেসং কির তিগাৰুতো অত্তভাৰো অপ্পমংসলোহিতো পুরাণপণ্ণসদিসো কক্কটকানং ৰিয অক্খীনি নিক্খমিত্ৰা মত্থকে তিট্ঠন্তি, মুখং সূচিপাসকসদিসং মত্থকস্মিংযেৰ হোতি, তেন ওণমিত্ৰা গোচরং গণ্হন্তি. বীরণত্থম্বকেতি বীরণতিণত্থম্বো তস্মিং সুসানে অত্থি, তস্মা তং বীরণত্থম্বকন্তি ৰুচ্চতি.

তেনুপসঙ্কমীতি ভগৰতি এত্তকং ৰত্ৰা তস্মিং গামে পিণ্ডায চরিত্ৰা ৰিহারং গতে ৰিহারা নিক্খমিত্ৰা উপসঙ্কমি. যেন ত্ৰন্তি যেন কারণেন ত্ৰং. যস্মাপি ভগৰতা ব্যাকতো, তস্মাতি অত্থো. মত্তং মত্তন্তি পমাণযুত্তং পমাণযুত্তং. ‘‘মন্তা মন্তা’’তিপি পাঠো, পঞ্ঞায উপপরিক্খিত্ৰা উপপরিক্খিত্ৰাতি অত্থো. যথা সমণস্স গোতমস্সাতি যথা সমণস্স গোতমস্স মিচ্ছা ৰচনং অস্স, তথা করেয্যাসীতি আহ. এৰং ৰুত্তে অচেলো সুনখো ৰিয উদ্ধনট্ঠানে নিপন্নো সীসং উক্খিপিত্ৰা অক্খীনি উম্মীলেত্ৰা ওলোকেন্তো কিং কথেসি ‘‘সমণো নাম গোতমো অম্হাকং ৰেরী ৰিসভাগো, সমণস্স গোতমস্স উপ্পন্নকালতো পট্ঠায মযং সূরিযে উগ্গতে খজ্জোপনকা ৰিয জাতা. সমণো গোতমো অম্হে, এৰং ৰাচং ৰদেয্য অঞ্ঞথা ৰা. ৰেরিনো পন কথা নাম তচ্ছা ন হোতি, গচ্ছ ত্ৰং অহমেত্থ কত্তব্বং জানিস্সামী’’তি ৰত্ৰা পুনদেৰ নিপজ্জি.

৮. একদ্ৰীহিকাযাতি একং দ্ৰেতি ৰত্ৰা গণেসি. যথা তন্তি যথা অসদ্দহমানো কোচি গণেয্য, এৰং গণেসি. একদিৰসঞ্চ তিক্খত্তুং উপসঙ্কমিত্ৰা একো দিৰসো অতীতো, দ্ৰে দিৰসা অতীতাতি আরোচেসি. সত্তমং দিৰসন্তি সো কির সুনক্খত্তস্স ৰচনং সুত্ৰা সত্তাহং নিরাহারোৰ অহোসি. অথস্স সত্তমে দিৰসে একো উপট্ঠাকো ‘‘অম্হাকং কুলূপকসমণস্স অজ্জ সত্তমো দিৰসো গেহং অনাগচ্ছন্তস্স অফাসু নু খো জাত’’ন্তি সূকরমংসং পচাপেত্ৰা ভত্তমাদায গন্ত্ৰা পুরতো ভূমিযং নিক্খিপি. অচেলো দিস্ৰা চিন্তেসি ‘‘সমণস্স গোতমস্স কথা তচ্ছা ৰা অতচ্ছা ৰা হোতু, আহারং পন খাদিত্ৰা সুহিতস্স মে মরণম্পি সুমরণ’’ন্তি দ্ৰে হত্থে জণ্ণুকানি চ ভূমিযং ঠপেত্ৰা কুচ্ছিপূরং ভুঞ্জি. সো রত্তিভাগে জীরাপেতুং অসক্কোন্তো অলসকেন কালমকাসি. সচেপি হি সো ‘‘ন ভুঞ্জেয্য’’ন্তি চিন্তেয্য, তথাপি তং দিৰসং ভুঞ্জিত্ৰা অলসকেন কালং করেয্য. অদ্ৰেজ্ঝৰচনা হি তথাগতাতি.

বীরণত্থম্বকেতি তিত্থিযা কির ‘‘কালঙ্কতো কোরক্খত্তিযো’’তি সুত্ৰা দিৰসানি গণেত্ৰা ইদং তাৰ সচ্চং জাতং, ইদানি নং অঞ্ঞত্থ ছড্ডেত্ৰা ‘‘মুসাৰাদেন সমণং গোতমং নিগ্গণ্হিস্সামা’’তি গন্ত্ৰা তস্স সরীরং ৰল্লিযা বন্ধিত্ৰা আকড্ঢন্তা ‘‘এত্থ ছড্ডেস্সাম, এত্থ ছড্ডেস্সামা’’তি গচ্ছন্তি. গতগতট্ঠানং অঙ্গণমেৰ হোতি. তে কড্ঢমানা বীরণত্থম্বকসুসানংযেৰ গন্ত্ৰা সুসানভাৰং ঞত্ৰা ‘‘অঞ্ঞত্থ ছড্ডেস্সামা’’তি আকড্ঢিংসু. অথ নেসং ৰল্লি ছিজ্জিত্থ, পচ্ছা চালেতুং নাসক্খিংসু. তে ততোৰ পক্কন্তা. তেন ৰুত্তং – ‘‘বীরণত্থম্বকে সুসানে ছড্ডেসু’’ন্তি.

৯. তেনুপসঙ্কমীতি কস্মা উপসঙ্কমি? সো কির চিন্তেসি ‘‘অৰসেসং তাৰ সমণস্স গোতমস্স ৰচনং সমেতি, মতস্স পন উট্ঠায অঞ্ঞেন সদ্ধিং কথনং নাম নত্থি, হন্দাহং গন্ত্ৰা পুচ্ছামি. সচে কথেতি, সুন্দরং. নো চে কথেতি, সমণং গোতমং মুসাৰাদেন নিগ্গণ্হিস্সামী’’তি ইমিনা কারণেন উপসঙ্কমি. আকোটেসীতি পহরি. জানামি আৰুসোতি মতসরীরং উট্ঠহিত্ৰা কথেতুং সমত্থং নাম নত্থি, ইদং কথং কথেসীতি? বুদ্ধানুভাৰেন. ভগৰা কির কোরক্খত্তিযং অসুরযোনিতো আনেত্ৰা সরীরে অধিমোচেত্ৰা কথাপেসি. তমেৰ ৰা সরীরং কথাপেসি, অচিন্তেয্যো হি বুদ্ধৰিসযো.

১০. তথেৰ তং ৰিপাকন্তি তস্স ৰচনস্স ৰিপাকং তথেৰ, উদাহু নোতি লিঙ্গৰিপল্লাসো কতো, তথেৰ সো ৰিপাকোতি অত্থো. কেচি পন ‘‘ৰিপক্ক’’ন্তিপি পঠন্তি, নিব্বত্তন্তি অত্থো.

এত্থ ঠত্ৰা পাটিহারিযানি সমানেতব্বানি. সব্বানেৰ হেতানি পঞ্চ পাটিহারিযানি হোন্তি. ‘‘সত্তমে দিৰসে মরিস্সতী’’তি ৰুত্তং, সো তথেৰ মতো, ইদং পঠমং পাটিহারিযং. ‘‘অলসকেনা’’তি ৰুত্তং, অলসকেনেৰ মতো, ইদং দুতিযং. ‘‘কালকঞ্চিকেসু নিব্বত্তিস্সতী’’তি ৰুত্তং, তত্থেৰ নিব্বত্তো, ইদং ততিযং. ‘‘বীরণত্থম্বকে সুসানে ছড্ডেস্সন্তী’’তি ৰুত্তং, তত্থেৰ ছড্ডিতো, ইদং চতুত্থং. ‘‘নিব্বত্তট্ঠানতো আগন্ত্ৰা সুনক্খত্তেন সদ্ধিং কথেস্সতী’’তি ৰুত্তো, সো কথেসিযেৰ, ইদং পঞ্চমং পাটিহারিযং.

অচেলকল়ারমট্টকৰত্থুৰণ্ণনা

১১. কল়ারমট্টকোতি নিক্খন্তদন্তমত্তকো. নামমেৰ ৰা তস্সেতং. লাভগ্গপ্পত্তোতি লাভগ্গং পত্তো, অগ্গলাভং পত্তোতি ৰুত্তং হোতি. যসগ্গপ্পত্তোতি যসগ্গং অগ্গপরিৰারং পত্তো. ৰতপদানীতি ৰতানিযেৰ, ৰতকোট্ঠাসা ৰা. সমত্তানীতি গহিতানি. সমাদিন্নানীতি তস্সেৰ ৰেৰচনং. পুরত্থিমেন ৰেসালিন্তি ৰেসালিতো অৰিদূরে পুরত্থিমায দিসায. চেতিযন্তি যক্খচেতিযট্ঠানং. এস নযো সব্বত্থ.

১২. যেন অচেলকোতি ভগৰতো ৰত্তং কত্ৰা যেন অচেলো কল়ারমট্টকো তেনুপসঙ্কমি. পঞ্হং অপুচ্ছীতি গম্ভীরং তিলক্খণাহতং পঞ্হং পুচ্ছি. ন সম্পাযাসীতি ন সম্মা ঞাণগতিযা পাযাসি, অন্ধো ৰিয ৰিসমট্ঠানে তত্থ তত্থেৰ পক্খলি. নেৰ আদিং, ন পরিযোসানমদ্দস. অথ ৰা ‘‘ন সম্পাযাসী’’তি ন সম্পাদেসি, সম্পাদেত্ৰা কথেতুং নাসক্খি. অসম্পাযন্তোতি কবরক্খীনি পরিৰত্তেত্ৰা ওলোকেন্তো ‘‘অসিক্খিতকস্স সন্তিকে ৰুট্ঠোসি, অনোকাসেপি পব্বজিতো পঞ্হং পুচ্ছন্তো ৰিচরসি, অপেহি মা এতস্মিং ঠানে অট্ঠাসী’’তি ৰদন্তো. কোপঞ্চ দোসঞ্চ অপ্পচ্চযঞ্চ পাত্ৰাকাসীতি কুপ্পনাকারং কোপং, দুস্সনাকারং দোসং, অতুট্ঠাকারভূতং দোমনস্সসঙ্খাতং অপ্পচ্চযঞ্চ পাকটমকাসি. আসাদিম্হসেতি আসাদিযিম্হ ঘট্টযিম্হ. মা ৰত নো অহোসীতি অহো ৰত মে ন ভৰেয্য. মং ৰত নো অহোসীতিপি পাঠো. তত্থ মন্তি সামিৰচনত্থে উপযোগৰচনং, অহোসি ৰত নু মমাতি অত্থো. এৰঞ্চ পন চিন্তেত্ৰা উক্কুটিকং নিসীদিত্ৰা ‘‘খমথ মে, ভন্তে’’তি তং খমাপেসি. সোপি ইতো পট্ঠায অঞ্ঞং কিঞ্চি পঞ্হং নাম ন পুচ্ছিস্সসীতি. আম ন পুচ্ছিস্সামীতি. যদি এৰং গচ্ছ, খমামি তেতি তং উয্যোজেসি.

১৪. পরিহিতোতি পরিদহিতো নিৰত্থৰত্থো. সানুচারিকোতি অনুচারিকা ৰুচ্চতি ভরিযা, সহ অনুচারিকায সানুচারিকো, তং তং ব্রহ্মচরিযং পহায সভরিযোতি অত্থো. ওদনকুম্মাসন্তি সুরামংসতো অতিরেকং ওদনম্পি কুম্মাসম্পি ভুঞ্জমানো. যসা নিহীনোতি যং লাভগ্গযসগ্গং পত্তো, ততো পরিহীনো হুত্ৰা. ‘‘কতং হোতি উত্তরিমনুস্সধম্মা ইদ্ধিপাটিহারিয’’ন্তি ইধ সত্তৰতপদাতিক্কমৰসেন সত্ত পাটিহারিযানি ৰেদিতব্বানি.

অচেলপাথিকপুত্তৰত্থুৰণ্ণনা

১৫. পাথিকপুত্তোতি পাথিকস্স পুত্তো. ঞাণৰাদেনাতি ঞাণৰাদেন সদ্ধিং. উপড্ঢপথন্তি যোজনং চে, নো অন্তরে ভৰেয্য, গোতমো অড্ঢযোজনং, অহং অড্ঢযোজনং. এস নযো অড্ঢযোজনাদীসু. একপদৰারম্পি অতিক্কম্ম গচ্ছতো জযো ভৰিস্সতি, অনাগচ্ছতো পরাজযোতি. তে তত্থাতি তে মযং তত্থ সমাগতট্ঠানে. তদ্দিগুণং তদ্দিগুণাহন্তি ততো ততো দিগুণং দিগুণং অহং করিস্সামি, ভগৰতা সদ্ধিং পাটিহারিযং কাতুং অসমত্থভাৰং জানন্তোপি ‘‘উত্তমপুরিসেন সদ্ধিং পট্ঠপেত্ৰা অসক্কুণন্তস্সাপি পাসংসো হোতী’’তি ঞত্ৰা এৰমাহ. নগরৰাসিনোপি তং সুত্ৰা ‘‘অসমত্থো নাম এৰং ন গজ্জতি, অদ্ধা অযম্পি অরহা ভৰিস্সতী’’তি তস্স মহন্তং সক্কারমকংসু.

১৬. যেনাহং তেনুপসঙ্কমীতি ‘‘সুনক্খত্তো কির পাথিকপুত্তো এৰং ৰদতী’’তি অস্সোসি. অথস্স হীনজ্ঝাসযত্তা হীনদস্সনায চিত্তং উদপাদি.

সো ভগৰতো ৰত্তং কত্ৰা ভগৰতি গন্ধকুটিং পৰিট্ঠে পাথিকপুত্তস্স সন্তিকং গন্ত্ৰা পুচ্ছি ‘‘তুম্হে কির এৰরূপিং কথং কথেথা’’তি? ‘‘আম, কথেমা’’তি. যদি এৰং ‘‘মা ভাযিত্থ ৰিস্সত্থা পুনপ্পুনং এৰং ৰদথ, অহং সমণস্স গোতমস্স উপট্ঠাকো, তস্স ৰিসযং ৰিজানামি, তুম্হেহি সদ্ধিং পাটিহারিযং কাতুং ন সক্খিস্সতি, অহং সমণস্স গোতমস্স কথেত্ৰা ভযং উপ্পাদেত্ৰা তং অঞ্ঞতো গহেত্ৰা গমিস্সামি, তুম্হে মা ভাযিত্থা’’তি তং অস্সাসেত্ৰা ভগৰতো সন্তিকং গতো. তেন ৰুত্তং ‘‘যেনাহং তেনুপসঙ্কমী’’তি. তং ৰাচন্তিআদীসু ‘‘অহং অবুদ্ধোৰ সমানো বুদ্ধোম্হীতি ৰিচরিং, অভূতং মে কথিতং নাহং বুদ্ধো’’তি ৰদন্তো তং ৰাচং পজহতি নাম. রহো নিসীদিত্ৰা চিন্তযমানো ‘‘অহং ‘এত্তকং কালং অবুদ্ধোৰ সমানো বুদ্ধোম্হী’তি ৰিচরিং, ইতো দানি পট্ঠায নাহং বুদ্ধো’’তি চিন্তযন্তো তং চিত্তং পজহতি নাম. ‘‘অহং ‘এত্তকং কালং অবুদ্ধোৰ সমানো বুদ্ধোম্হী’তি পাপকং দিট্ঠিং গহেত্ৰা ৰিচরিং, ইতো দানি পট্ঠায ইমং দিট্ঠিং পজহামী’’তি পজহন্তো তং দিট্ঠিং পটিনিস্সজ্জতি নাম. এৰং অকরোন্তো পন তং ৰাচং অপ্পহায তং চিত্তং অপ্পহায তং দিট্ঠিং অপ্পটিনিস্সজ্জিত্ৰাতি ৰুচ্চতি. ৰিপতেয্যাতি বন্ধনা মুত্ততালপক্কং ৰিয গীৰতো পতেয্য, সত্তধা ৰা পন ফলেয্য.

১৭. রক্খতেতন্তি রক্খতু এতং. একংসেনাতি নিপ্পরিযাযেন. ওধারিতাতি ভাসিতা. অচেলো চ, ভন্তে, পাথিকপুত্তোতি এৰং একংসেন ভগৰতো ৰাচায ওধারিতায সচে অচেলো পাথিকপুত্তো. ৰিরূপরূপেনাতি ৰিগতরূপেন ৰিগচ্ছিতসভাৰেন রূপেন অত্তনো রূপং পহায অদিস্সমানেন কাযেন. সীহব্যগ্ঘাদিৰসেন ৰা ৰিৰিধরূপেন সম্মুখীভাৰং আগচ্ছেয্য. তদস্স ভগৰতো মুসাতি এৰং সন্তে ভগৰতো তং ৰচনং মুসা ভৰেয্যাতি মুসাৰাদেন নিগ্গণ্হাতি. ঠপেত্ৰা কির এতং ন অঞ্ঞেন ভগৰা মুসাৰাদেন নিগ্গহিতপুব্বোতি.

১৮. দ্ৰযগামিনীতি সরূপেন অত্থিভাৰং, অত্থেন নত্থিভাৰন্তি এৰং দ্ৰযগামিনী. অলিকতুচ্ছনিপ্ফলৰাচায এতং অধিৰচনং.

১৯. অজিতোপি নাম লিচ্ছৰীনং সেনাপতীতি সো কির ভগৰতো উপট্ঠাকো অহোসি, সো কালমকাসি. অথস্স সরীরকিচ্চং কত্ৰা মনুস্সা পাথিকপুত্তং পুচ্ছিংসু ‘‘কুহিং নিব্বত্তো সেনাপতী’’তি? সো আহ – ‘‘মহানিরযে নিব্বত্তো’’তি. ইদঞ্চ পন ৰত্ৰা পুন আহ ‘‘তুম্হাকং সেনাপতি মম সন্তিকং আগম্ম অহং তুম্হাকং ৰচনমকত্ৰা সমণস্স গোতমস্স ৰাদং পতিট্ঠপেত্ৰা নিরযে নিব্বত্তোম্হী’’তি পরোদিত্থাতি. তেনুপসঙ্কমি দিৰাৰিহারাযাতি এত্থ ‘‘পাটিহারিযকরণত্থাযা’’তি কস্মা ন ৰদতি? অভাৰা. সম্মুখীভাৰোপি হিস্স তেন সদ্ধিং নত্থি, কুতো পাটিহারিযকরণং, তস্মা তথা অৰত্ৰা ‘‘দিৰাৰিহারাযা’’তি আহ.

ইদ্ধিপাটিহারিযকথাৰণ্ণনা

২০. গহপতিনেচযিকাতি গহপতি মহাসালা. তেসঞ্হি মহাধনধঞ্ঞনিচযো, তস্মা ‘‘নেচযিকা’’তি ৰুচ্চন্তি. অনেকসহস্সাতি সহস্সেহিপি অপরিমাণগণনা. এৰং মহতিং কির পরিসং ঠপেত্ৰা সুনক্খত্তং অঞ্ঞো সন্নিপাতেতুং সমত্থো নত্থি. তেনেৰ ভগৰা এত্তকং কালং সুনক্খত্তং গহেত্ৰা ৰিচরি.

২১. ভযন্তি চিত্তুত্রাসভযং. ছম্ভিতত্তন্তি সকলসরীরচলনং. লোমহংসোতি লোমানং উদ্ধগ্গভাৰো. সো কির চিন্তেসি – ‘‘অহং অতিমহন্তং কথং কথেত্ৰা সদেৰকে লোকে অগ্গপুগ্গলেন সদ্ধিং পটিৰিরুদ্ধো, ময্হং খো পনব্ভন্তরে অরহত্তং ৰা পাটিহারিযকরণহেতু ৰা নত্থি, সমণো পন গোতমো পাটিহারিযং করিস্সতি, অথস্স পাটিহারিযং দিস্ৰা মহাজনো ‘ত্ৰং দানি পাটিহারিযং কাতুং অসক্কোন্তো কস্মা অত্তনো পমাণমজানিত্ৰা লোকে অগ্গপুগ্গলেন সদ্ধিং পটিমল্লো হুত্ৰা গজ্জসী’তি কট্ঠলেড্ডুদণ্ডাদীহি ৰিহেঠেস্সতী’’তি. তেনস্স মহাজনসন্নিপাতঞ্চেৰ তেন ভগৰতো চ আগমনং সুত্ৰা ভযং ৰা ছম্ভিতত্তং ৰা লোমহংসো ৰা উদপাদি. সো ততো দুক্খা মুচ্চিতুকামো তিন্দুকখাণুকপরিব্বাজকারামং অগমাসি. তমত্থং দস্সেতুং অথ খো ভগৰাতিআদিমাহ. তত্থ উপসঙ্কমীতি ন কেৰলং উপসঙ্কমি, উপসঙ্কমিত্ৰা পন দূরং অড্ঢযোজনন্তরং পরিব্বাজকারামং পৰিট্ঠো. তত্থপি চিত্তস্সাদং অলভমানো অন্তন্তেন আৰিজ্ঝিত্ৰা আরামপচ্চন্তে একং গহনট্ঠানং উপধারেত্ৰা পাসাণফলকে নিসীদি. অথ ভগৰা চিন্তেসি – ‘‘সচে অযং বালো কস্সচিদেৰ কথং গহেত্ৰা ইধাগচ্ছেয্য, মা নস্সতু বালো’’তি ‘‘নিসিন্নপাসাণফলকং তস্স সরীরে অল্লীনং হোতূ’’তি অধিট্ঠাসি. সহ অধিট্ঠানচিত্তেন তং তস্স সরীরে অল্লীযি. সো মহাঅদ্দুবন্ধনবদ্ধো ৰিয ছিন্নপাদো ৰিয চ অহোসি.

অস্সোসীতি ইতো চিতো চ পাথিকপুত্তং পরিযেসমানা পরিসা তস্স অনুপদং গন্ত্ৰা নিসিন্নট্ঠানং ঞত্ৰা আগতেন অঞ্ঞতরেন পুরিসেন ‘‘তুম্হে কং পরিযেসথা’’তি ৰুত্তে পাথিকপুত্তন্তি. সো ‘‘তিন্দুকখাণুকপরিব্বাজকারামে নিসিন্নো’’তি ৰুত্তৰচনেন অস্সোসি.

২২. সংসপ্পতীতি ওসীদতি. তত্থেৰ সঞ্চরতি. পাৰল়া ৰুচ্চতি আনিসদট্ঠিকা.

২৩. পরাভূতরূপোতি পরাজিতরূপো, ৰিনট্ঠরূপো ৰা.

২৫. গোযুগেহীতি গোযুত্তেহি সতমত্তেহি ৰা সহস্সমত্তেহি ৰা যুগেহি. আৰিঞ্ছেয্যামাতি আকড্ঢেয্যাম. ছিজ্জেয্যুন্তি ছিন্দেয্যুং. পাথিকপুত্তো ৰা বন্ধট্ঠানে ছিজ্জেয্য.

২৬. দারুপত্তিকন্তেৰাসীতি দারুপত্তিকস্স অন্তেৰাসী. তস্স কির এতদহোসি ‘‘তিট্ঠতু তাৰ পাটিহারিযং, সমণো গোতমো ‘অচেলো পাথিকপুত্তো আসনাপি ন ৰুট্ঠহিস্সতী’তি আহ. হন্দাহং গন্ত্ৰা যেন কেনচি উপাযেন তং আসনা ৰুট্ঠাপেমি. এত্তাৰতা চ সমণস্স গোতমস্স পরাজযো ভৰিস্সতী’’তি. তস্মা এৰমাহ.

২৭. সীহস্সাতি চত্তারো সীহা তিণসীহো চ কাল়সীহো চ পণ্ডুসীহো চ কেসরসীহো চ. তেসং চতুন্নং সীহানং কেসরসীহো অগ্গতং গতো, সো ইধাধিপ্পেতো. মিগরঞ্ঞোতি সব্বচতুপ্পদানং রঞ্ঞো. আসযন্তি নিৰাসং. সীহনাদন্তি অভীতনাদং. গোচরায পক্কমেয্যন্তি আহারত্থায পক্কমেয্যং. ৰরং ৰরন্তি উত্তমুত্তমং, থূলং থূলন্তি অত্থো. মুদুমংসানীতি মুদূনি মংসানি. ‘‘মধুমংসানী’’তিপি পাঠো, মধুরমংসানীতি অত্থো. অজ্ঝুপেয্যন্তি উপগচ্ছেয্যং. সীহনাদং নদিত্ৰাতি যে দুব্বলা পাণা, তে পলাযন্তূতি অত্তনো সূরভাৰসন্নিস্সিতেন কারুঞ্ঞেন নদিত্ৰা.

২৮. ৰিঘাসসংৰড্ঢোতি ৰিঘাসেন সংৰড্ঢো, ৰিঘাসং ভক্খিতা তিরিত্তমংসং খাদিত্ৰা ৰড্ঢিতো. দিত্তোতি দপ্পিতো থূলসরীরো. বলৰাতি বলসম্পন্নো. এতদহোসীতি কস্মা অহোসি? অস্মিমানদোসেন.

তত্রাযং অনুপুব্বিকথা – একদিৰসং কির সো সীহো গোচরতো নিৰত্তমানো তং সিঙ্গালং ভযেন পলাযমানং দিস্ৰা কারুঞ্ঞজাতো হুত্ৰা ‘‘ৰযস, মা ভাযি, তিট্ঠ কো নাম ত্ৰ’’ন্তি আহ. জম্বুকো নামাহং সামীতি. ৰযস, জম্বুক, ইতো পট্ঠায মং উপট্ঠাতুং সক্খিস্সসীতি. উপট্ঠহিস্সামীতি. সো ততো পট্ঠায উপট্ঠাতি. সীহো গোচরতো আগচ্ছন্তো মহন্তং মহন্তং মংসখণ্ডং আহরতি. সো তং খাদিত্ৰা অৰিদূরে পাসাণপিট্ঠে ৰসতি. সো কতিপাহচ্চযেনেৰ থূলসরীরো মহাখন্ধো জাতো. অথ নং সীহো অৰোচ – ‘‘ৰযস, জম্বুক, মম ৰিজম্ভনকালে অৰিদূরে ঠত্ৰা ‘ৰিরোচ সামী’তি ৰত্তুং সক্খিস্সসী’’তি. সক্কোমি সামীতি. সো তস্স ৰিজম্ভনকালে তথা করোতি. তেন সীহস্স অতিরেকো অস্মিমানো হোতি.

অথেকদিৰসং জরসিঙ্গালো উদকসোণ্ডিযং পানীযং পিৰন্তো অত্তনো ছাযং ওলোকেন্তো অদ্দস অত্তনো থূলসরীরতঞ্চেৰ মহাখন্ধতঞ্চ. দিস্ৰা ‘জরসিঙ্গালোস্মী’তি মনং অকত্ৰা ‘‘অহম্পি সীহো জাতো’’তি মঞ্ঞি. ততো অত্তনাৰ অত্তানং এতদৰোচ – ‘‘ৰযস, জম্বুক, যুত্তং নাম তৰ ইমিনা অত্তভাৰেন পরস্স উচ্ছিট্ঠমংসং খাদিতুং, কিং ত্ৰং পুরিসো ন হোসি, সীহস্সাপি চত্তারো পাদা দ্ৰে দাঠা দ্ৰে কণ্ণা একং নঙ্গুট্ঠং, তৰপি সব্বং তথেৰ, কেৰলং তৰ কেসরভারমত্তমেৰ নত্থী’’তি. তস্সেৰং চিন্তযতো অস্মিমানো ৰড্ঢি. অথস্স তেন অস্মিমানদোসেন এতং ‘‘কো চাহ’’ন্তিআদি মঞ্ঞিতমহোসি. তত্থ কো চাহন্তি অহং কো, সীহো মিগরাজা কো, ন মে ঞাতি, ন সামিকো, কিমহং তস্স নিপচ্চকারং করোমীতি অধিপ্পাযো. সিঙ্গালকংযেৰাতি সিঙ্গালরৰমেৰ. ভেরণ্ডকংযেৰাতি অপ্পিযঅমনাপসদ্দমেৰ. কে চ ছৰে সিঙ্গালেতি কো চ লামকো সিঙ্গালো. কে পন সীহনাদেতি কো পন সীহনাদো সিঙ্গালস্স চ সীহনাদস্স চ কো সম্বন্ধোতি অধিপ্পাযো. সুগতাপদানেসূতি সুগতলক্খণেসু. সুগতস্স সাসনসম্ভূতাসু তীসু সিক্খাসু. কথং পনেস তত্থ জীৰতি? এতস্স হি চত্তারো পচ্চযে দদমানা সীলাদিগুণসম্পন্নানং সম্বুদ্ধানং দেমাতি দেন্তি, তেন এস অবুদ্ধো সমানো বুদ্ধানং নিযামিতপচ্চযে পরিভুঞ্জন্তো সুগতাপদানেসু জীৰতি নাম. সুগতাতিরিত্তানীতি তেসং কির ভোজনানি দদমানা বুদ্ধানঞ্চ বুদ্ধসাৰকানঞ্চ দত্ৰা পচ্ছা অৰসেসং সাযন্হসমযে দেন্তি. এৰমেস সুগতাতিরিত্তানি ভুঞ্জতি নাম. তথাগতেতি তথাগতং অরহন্তং সম্মাসম্বুদ্ধং আসাদেতব্বং ঘট্টযিতব্বং. অথ ৰা ‘‘তথাগতে’’তিআদীনি উপযোগবহুৰচনানেৰ. আসাদেতব্বন্তি ইদম্পি বহুৰচনমেৰ একৰচনং ৰিয ৰুত্তং. আসাদনাতি অহং বুদ্ধেন সদ্ধিং পাটিহারিযং করিস্সামীতি ঘট্টনা.

২৯. সমেক্খিযানাতি সমেক্খিত্ৰা, মঞ্ঞিত্ৰাতি অত্থো. অমঞ্ঞীতি পুন অমঞ্ঞিত্থ কোত্থূতি সিঙ্গালো.

৩০. অত্তানং ৰিঘাসে সমেক্খিযাতি সোণ্ডিযং উচ্ছিট্ঠোদকে থূলং অত্তভাৰং দিস্ৰা. যাৰ অত্তানং ন পস্সতীতি যাৰ অহং সীহৰিঘাসসংৰড্ঢিতকো জরসিঙ্গালোতি এৰং যথাভূতং অত্তানং ন পস্সতি. ব্যগ্ঘোতি মঞ্ঞতীতি সীহোহমস্মীতি মঞ্ঞতি, সীহেন ৰা সমানবলো ব্যগ্ঘোযেৰ অহন্তি মঞ্ঞতি.

৩১. ভুত্ৰান ভেকেতি আৰাটমণ্ডূকে খাদিত্ৰা. খলমূসিকাযোতি খলেসু মূসিকাযো চ খাদিত্ৰা. কটসীসু খিত্তানি চ কোণপানীতি সুসানেসু ছড্ডিতকুণপানি চ খাদিত্ৰা. মহাৰনেতি মহন্তে ৰনস্মিং. সুঞ্ঞৰনেতি তুচ্ছৰনে. ৰিৰড্ঢোতি ৰড্ঢিতো. তথেৰ সো সিঙ্গালকং অনদীতি এৰং সংৰড্ঢোপি মিগরাজাহমস্মীতি মঞ্ঞিত্ৰাপি যথা পুব্বে দুব্বলসিঙ্গালকালে, তথেৰ সো সিঙ্গালরৰংযেৰ অরৰীতি. ইমাযপি গাথায ভেকাদীনি ভুত্ৰা ৰড্ঢিতসিঙ্গালো ৰিয লাভসক্কারগিদ্ধো ত্ৰন্তি পাথিকপুত্তমেৰ ঘট্টেসি.

নাগেহীতি হত্থীহি. মহাবন্ধনাতি মহতা কিলেসবন্ধনা মোচেত্ৰা. মহাৰিদুগ্গাতি মহাৰিদুগ্গং নাম চত্তারো ওঘা. ততো উদ্ধরিত্ৰা নিব্বানথলে পতিট্ঠপেত্ৰা.

অগ্গঞ্ঞপঞ্ঞত্তিকথাৰণ্ণনা

৩৬. ইতি ‘‘ভগৰা এত্তকেন কথামগ্গেন পাটিহারিযং ন করোতী’’তি পদস্স অনুসন্ধিং দস্সেত্ৰা ইদানি ‘‘ন অগ্গঞ্ঞং পঞ্ঞাপেতী’’তি ইমস্স অনুসন্ধিং দস্সেন্তো অগ্গঞ্ঞঞ্চাহন্তি দেসনং আরভি. তত্থ অগ্গঞ্ঞঞ্চাহন্তি অহং, ভগ্গৰ, অগ্গঞ্ঞঞ্চ পজানামি লোকুপ্পত্তিচরিযৰংসঞ্চ. তঞ্চ পজানামীতি ন কেৰলং অগ্গঞ্ঞমেৰ, তঞ্চ অগ্গঞ্ঞং পজানামি. ততো চ উত্তরিতরং সীলসমাধিতো পট্ঠায যাৰ সব্বঞ্ঞুতঞ্ঞাণা পজানামি. তঞ্চ পজানং ন পরামসামীতি তঞ্চ পজানন্তোপি অহং ইদং নাম পজানামীতি তণ্হাদিট্ঠিমানৰসেন ন পরামসামি. নত্থি তথাগতস্স পরামাসোতি দীপেতি. পচ্চত্তঞ্ঞেৰ নিব্বুতি ৰিদিতাতি অত্তনাযেৰ অত্তনি কিলেসনিব্বানং ৰিদিতং. যদভিজানং তথাগতোতি যং কিলেসনিব্বানং জানন্তো তথাগতো. নো অনযং আপজ্জতীতি অৰিদিতনিব্বানা তিত্থিযা ৰিয অনযং দুক্খং ব্যসনং নাপজ্জতি.

৩৭. ইদানি যং তং তিত্থিযা অগ্গঞ্ঞং পঞ্ঞপেন্তি, তং দস্সেন্তো সন্তি ভগ্গৰাতিআদিমাহ. তত্থ ইস্সরকুত্তং ব্রহ্মকুত্তন্তি ইস্সরকতং ব্রহ্মকতং, ইস্সরনিম্মিতং ব্রহ্মনিম্মিতন্তি অত্থো. ব্রহ্মা এৰ হি এত্থ আধিপচ্চভাৰেন ইস্সরোতি ৰেদিতব্বো. আচরিযকন্তি আচরিযভাৰং আচরিযৰাদং. তত্থ আচরিযৰাদো অগ্গঞ্ঞং. অগ্গঞ্ঞং পন এত্থ দেসিতন্তি কত্ৰা সো অগ্গঞ্ঞং ত্ৰেৰ ৰুত্তো. কথং ৰিহিতকন্তি কেন ৰিহিতং কিন্তি ৰিহিতং. সেসং ব্রহ্মজালে ৰিত্থারিতনযেনেৰ ৰেদিতব্বং.

৪১. খিড্ডাপদোসিকন্তি খিড্ডাপদোসিকমূলং.

৪৭. অসতাতি অৰিজ্জমানেন, অসংৰিজ্জমানট্ঠেনাতি অত্থো. তুচ্ছাতি তুচ্ছেন অন্তোসারৰিরহিতেন. মুসাতি মুসাৰাদেন. অভূতেনাতি ভূতত্থৰিরহিতেন. অব্ভাচিক্খন্তীতি অভিআচিক্খন্তি. ৰিপরীতোতি ৰিপরীতসঞ্ঞো ৰিপরীতচিত্তো. ভিক্খৰো চাতি ন কেৰলং সমণো গোতমোযেৰ, যে চ অস্স অনুসিট্ঠিং করোন্তি, তে ভিক্খূ চ ৰিপরীতা. অথ যং সন্ধায ৰিপরীতোতি ৰদন্তি, তং দস্সেতুং সমণো গোতমোতিআদি ৰুত্তং. সুভং ৰিমোক্খন্তি ৰণ্ণকসিণং. অসুভন্ত্ৰেৰাতি সুভঞ্চ অসুভঞ্চ সব্বং অসুভন্তি এৰং পজানাতি. সুভন্ত্ৰেৰ তস্মিং সমযেতি সুভন্তি এৰ চ তস্মিং সমযে পজানাতি, ন অসুভং. ভিক্খৰো চাতি যে তে এৰং ৰদন্তি, তেসং ভিক্খৰো চ অন্তেৰাসিকসমণা ৰিপরীতা. পহোতীতি সমত্থো পটিবলো.

৪৮. দুক্করং খোতি অযং পরিব্বাজকো যদিদং ‘‘এৰংপসন্নো অহং, ভন্তে’’তিআদিমাহ, তং সাঠেয্যেন কোহঞ্ঞেন আহ. এৰং কিরস্স অহোসি – ‘‘সমণো গোতমো ময্হং এত্তকং ধম্মকথং কথেসি, তমহং সুত্ৰাপি পব্বজিতুং ন সক্কোমি, মযা এতস্স সাসনং পটিপন্নসদিসেন ভৰিতুং ৰট্টতী’’তি. ততো সো সাঠেয্যেন কোহঞ্ঞেন এৰমাহ. তেনস্স ভগৰা মম্মং ঘট্টেন্তো ৰিয ‘‘দুক্করং খো এতং, ভগ্গৰ তযা অঞ্ঞদিট্ঠিকেনা’’তিআদিমাহ. তং পোট্ঠপাদসুত্তে ৰুত্তত্থমেৰ. সাধুকমনুরক্খাতি সুট্ঠু অনুরক্খ.

ইতি ভগৰা পসাদমত্তানুরক্খণে পরিব্বাজকং নিযোজেসি. সোপি এৰং মহন্তং সুত্তন্তং সুত্ৰাপি নাসক্খি কিলেসক্খযং কাতুং. দেসনা পনস্স আযতিং ৰাসনায পচ্চযো অহোসি. সেসং সব্বত্থ উত্তানত্থমেৰাতি.

সুমঙ্গলৰিলাসিনিযা দীঘনিকাযট্ঠকথায

পাথিকসুত্তৰণ্ণনা নিট্ঠিতা.

২. উদুম্বরিকসুত্তৰণ্ণনা

নিগ্রোধপরিব্বাজকৰত্থুৰণ্ণনা

৪৯. এৰং মে সুতন্তি উদুম্বরিকসুত্তং. তত্রাযমপুব্বপদৰণ্ণনা – পরিব্বাজকোতি ছন্নপরিব্বাজকো. উদুম্বরিকায পরিব্বাজকারামেতি উদুম্বরিকায দেৰিযা সন্তকে পরিব্বাজকারামে. সন্ধানোতি তস্স নামং. অযং পন মহানুভাৰো পরিৰারেত্ৰা ৰিচরন্তানং পঞ্চন্নং উপাসকসতানং অগ্গপুরিসো অনাগামী ভগৰতা মহাপরিসমজ্ঝে এৰং সংৰণ্ণিতো –

‘‘ছহি, ভিক্খৰে, অঙ্গেহি সমন্নাগতো সন্ধানো গহপতি তথাগতে নিট্ঠঙ্গতো সদ্ধম্মে ইরিযতি. কতমেহি ছহি? বুদ্ধে অৰেচ্চপ্পসাদেন ধম্মে অৰেচ্চপ্পসাদেন সঙ্ঘে অৰেচ্চপ্পসাদেন অরিযেন সীলেন অরিযেন ঞাণেন অরিযায ৰিমুত্তিযা. ইমেহি খো, ভিক্খৰে, ছহি অঙ্গেহি সমন্নাগতো সন্ধানো গহপতি তথাগতে নিট্ঠঙ্গতো সদ্ধম্মে ইরিযতী’’তি (অ. নি. ৬.১২০-১৩৯).

সো পাতোযেৰ উপোসথঙ্গানি অধিট্ঠায পুব্বণ্হসমযে বুদ্ধপ্পমুখস্স সঙ্ঘস্স দানং দত্ৰা ভিক্খূসু ৰিহারং গতেসু ঘরে খুদ্দকমহল্লকানং দারকানং সদ্দেন উব্বাল়্হো সত্থু সন্তিকে ‘‘ধম্মং সোস্সামী’’তি নিক্খন্তো. তেন ৰুত্তং দিৰা দিৰস্স রাজগহা নিক্খমীতি. তত্থ দিৰা দিৰস্সাতি দিৰসস্স দিৰা নাম মজ্ঝন্হাতিক্কমো, তস্মিং দিৰসস্সাপি দিৰাভূতে অতিক্কন্তমত্তে মজ্ঝন্হিকে নিক্খমীতি অত্থো. পটিসল্লীনোতি ততো ততো রূপাদিগোচরতো চিত্তং পটিসংহরিত্ৰা নিলীনো ঝানরতিসেৰনাৰসেন একীভাৰং গতো. মনোভাৰনীযানন্তি মনৰড্ঢকানং. যে চ আৰজ্জতো মনসিকরোতো চিত্তং ৰিনীৰরণং হোতি উন্নমতি ৰড্ঢতি.

৫০. উন্নাদিনিযাতিআদীনি পোট্ঠপাদসুত্তে ৰিত্থারিতনযেনেৰ ৰেদিতব্বানি.

৫১. যাৰতাতি যত্তকা. অযং তেসং অঞ্ঞতরোতি অযং তেসং অব্ভন্তরো একো সাৰকো, ভগৰতো কির সাৰকা গিহিঅনাগামিনোযেৰ পঞ্চসতা রাজগহে পটিৰসন্তি. যেসং একেকস্স পঞ্চ পঞ্চ উপাসকসতানি পরিৰারা, তে সন্ধায ‘‘অযং তেসং অঞ্ঞতরো’’তি আহ. অপ্পেৰ নামাতি তস্স উপসঙ্কমনং পত্থযমানো আহ. পত্থনাকারণং পন পোট্ঠপাদসুত্তে ৰুত্তমেৰ.

৫২. এতদৰোচাতি আগচ্ছন্তো অন্তরামগ্গেযেৰ তেসং কথায সুতত্তা এতং অঞ্ঞথা খো ইমেতিআদিৰচনং অৰোচ. তত্থ অঞ্ঞতিত্থিযাতি দস্সনেনপি আকপ্পেনপি কুত্তেনপি আচারেনপি ৰিহারেনপি ইরিযাপথেনপি অঞ্ঞে তিত্থিযাতি অঞ্ঞতিত্থিযা. সঙ্গম্ম সমাগম্মাতি সঙ্গন্ত্ৰা সমাগন্ত্ৰা রাসি হুত্ৰা নিসিন্নট্ঠানে. অরঞ্ঞৰনপত্থানীতি অরঞ্ঞৰনপত্থানি গামূপচারতো মুত্তানি দূরসেনাসনানি. পন্তানীতি দূরতরানি মনুস্সূপচারৰিরহিতানি. অপ্পসদ্দানীতি ৰিহারূপচারেন গচ্ছতো অদ্ধিকজনস্সপি সদ্দেন মন্দসদ্দানি. অপ্পনিগ্ঘোসানীতি অৰিভাৰিতত্থেন নিগ্ঘোসেন মন্দনিগ্ঘোসানি. ৰিজনৰাতানীতি অন্তোসঞ্চারিনো জনস্স ৰাতেন ৰিগতৰাতানি. মনুস্সরাহস্সেয্যকানীতি মনুস্সানং রহস্সকরণস্স যুত্তানি অনুচ্ছৰিকানি. পটিসল্লানসারুপ্পানীতি একীভাৰস্স অনুরূপানি. ইতি সন্ধানো গহপতি ‘‘অহো মম সত্থা যো এৰরূপানি সেনাসনানি পটিসেৰতী’’তি অঞ্জলিং পগ্গয্হ উত্তমঙ্গে সিরস্মিং পতিট্ঠপেত্ৰা ইমং উদানং উদানেন্তো নিসীদি.

৫৩. এৰং ৰুত্তেতি এৰং সন্ধানেন গহপতিনা উদানং উদানেন্তেন ৰুত্তে. নিগ্রোধো পরিব্বাজকো অযং গহপতি মম সন্তিকে নিসিন্নোপি অত্তনো সত্থারংযেৰ থোমেতি উক্কংসতি, অম্হে পন অত্থীতিপি ন মঞ্ঞতি, এতস্মিং উপ্পন্নকোপং সমণস্স গোতমস্স উপরি পাতেস্সামীতি সন্ধানং গহপতিং এতদৰোচ.

যগ্ঘেতি চোদনত্থে নিপাতো. জানেয্যাসীতি বুজ্ঝেয্যাসি পস্সেয্যাসি. কেন সমণো গোতমো সদ্ধিং সল্লপতীতি কেন কারণেন কেন পুগ্গলেন সদ্ধিং সমণো গোতমো সল্লপতি ৰদতি ভাসতি. কিং ৰুত্তং হোতি – ‘‘যদি কিঞ্চি সল্লাপকারণং ভৰেয্য, যদি ৰা কোচি সমণস্স গোতমস্স সন্তিকং সল্লাপত্থিকো গচ্ছেয্য, সল্লপেয্য, ন পন কারণং অত্থি, ন তস্স সন্তিকং কোচি গচ্ছতি, স্ৰাযং কেন সমণো গোতমো সদ্ধিং সল্লপতি, অসল্লপন্তো কথং উন্নাদী ভৰিস্সতী’’তি.

সাকচ্ছন্তি সংসন্দনং. পঞ্ঞাৰেয্যত্তিযন্তি উত্তরপচ্চুত্তরনযেন ঞাণব্যত্তভাৰং. সুঞ্ঞাগারহতাতি সুঞ্ঞাগারেসু নট্ঠা, সমণেন হি গোতমেন বোধিমূলে অপ্পমত্তিকা পঞ্ঞা অধিগতা, সাপিস্স সুঞ্ঞাগারেসু এককস্স নিসীদতো নট্ঠা. যদি পন মযং ৰিয গণসঙ্গণিকং কত্ৰা নিসীদেয্য, নাস্স পঞ্ঞা নস্সেয্যাতি দস্সেতি. অপরিসাৰচরোতি অৰিসারদত্তা পরিসং ওতরিতুং ন সক্কোতি. নালং সল্লাপাযাতি ন সমত্থো সল্লাপং কাতুং. অন্তমন্তানেৰাতি কোচি মং পঞ্হং পুচ্ছেয্যাতি পঞ্হাভীতো অন্তমন্তানেৰ পন্তসেনাসনানি সেৰতি. গোকাণাতি একক্খিহতা কাণগাৰী. সা কির পরিযন্তচারিনী হোতি, অন্তমন্তানেৰ সেৰতি. সা কির কাণক্খিভাৰেন ৰনন্তাভিমুখীপি ন সক্কোতি ভৰিতুং. কস্মা? যস্মা পত্তেন ৰা সাখায ৰা কণ্টকেন ৰা পহারস্স ভাযতি. গুন্নং অভিমুখীপি ন সক্কোতি ভৰিতুং. কস্মা? যস্মা সিঙ্গেন ৰা কণ্ণেন ৰা ৰালেন ৰা পহারস্স ভাযতি. ইঙ্ঘাতি চোদনত্থে নিপাতো. সংসাদেয্যামাতি একপঞ্হপুচ্ছনেনেৰ সংসাদনং ৰিসাদমাপন্নং করেয্যাম. তুচ্ছকুম্ভীৰ নন্তি রিত্তঘটং ৰিয নং. ওরোধেয্যামাতি ৰিনন্ধেয্যাম. পূরিতঘটো হি ইতো চিতো চ পরিৰত্তেত্ৰা ন সুৰিনন্ধনীযো হোতি. রিত্তকো যথারুচি পরিৰত্তেত্ৰা সক্কা হোতি ৰিনন্ধিতুং, এৰমেৰ হতপঞ্ঞতায রিত্তকুম্ভিসদিসং সমণং গোতমং ৰাদৰিনন্ধনেন সমন্তা ৰিনন্ধিস্সামাতি ৰদতি.

ইতি পরিব্বাজকো সত্থু সুৰণ্ণৰণ্ণং নলাটমণ্ডলং অপস্সন্তো দসবলস্স পরম্মুখা অত্তনো বলং দীপেন্তো অসম্ভিন্নং খত্তিযকুমারং জাতিযা ঘট্টযন্তো চণ্ডালপুত্তো ৰিয অসম্ভিন্নকেসরসীহং মিগরাজানং থামেন ঘট্টেন্তো জরসিঙ্গালো ৰিয চ নানপ্পকারং তুচ্ছগজ্জিতং গজ্জি. উপাসকোপি চিন্তেসি ‘‘অযং পরিব্বাজকো অতি ৰিয গজ্জতি, অৰীচিফুসনত্থায পাদং, ভৰগ্গগ্গহণত্থায হত্থং পসারযন্তো ৰিয নিরত্থকং ৰাযমতি. সচে মে সত্থা ইমং ঠানমাগচ্ছেয্য, ইমস্স পরিব্বাজকস্স যাৰ ভৰগ্গা উস্সিতং মানদ্ধজং ঠানসোৰ ওপাতেয্যা’’তি.

৫৪. ভগৰাপি তেসং তং কথাসল্লাপং অস্সোসিযেৰ. তেন ৰুত্তং ‘‘অস্সোসি খো ইমং কথাসল্লাপ’’ন্তি.

সুমাগধাযাতি সুমাগধা নাম পোক্খরণী, যস্সা তীরে নিসিন্নো অঞ্ঞতরো পুরিসো পদুমনাল়ন্তরেহি অসুরভৰনং পৰিসন্তং অসুরসেনং অদ্দস. মোরনিৰাপোতি নিৰাপো ৰুচ্চতি ভত্তং, যত্থ মোরানং অভযেন সদ্ধিং নিৰাপো দিন্নো, তং ঠানন্তি অত্থো. অব্ভোকাসেতি অঙ্গণট্ঠানে. অস্সাসপত্তাতি তুট্ঠিপত্তা সোমনস্সপত্তা. অজ্ঝাসযন্তি উত্তমনিস্সযভূতং. আদিব্রহ্মচরিযন্তি পুরাণব্রহ্মচরিযসঙ্খাতং অরিযমগ্গং. ইদং ৰুত্তং হোতি – ‘‘কো নাম সো, ভন্তে, ধম্মো যেন ভগৰতা সাৰকা ৰিনীতা অজ্ঝাসযাদিব্রহ্মচরিযভূতং অরিযমগ্গং পূরেত্ৰা অরহত্তাধিগমৰসেন অস্সাসপত্তা পটিজানন্তী’’তি.

তপোজিগুচ্ছাৰাদৰণ্ণনা

৫৫. ৰিপ্পকতাতি মমাগমনপচ্চযা অনিট্ঠিতা, ৰ হুত্ৰা ঠিতা, কথেহি, অহমেতং নিট্ঠপেত্ৰা মত্থকং পাপেত্ৰা দস্সেমীতি সব্বঞ্ঞুপৰারণং পৰারেসি.

৫৬. দুজ্জানং খোতি ভগৰা পরিব্বাজকস্স ৰচনং সুত্ৰা ‘‘অযং পরিব্বাজকো মযা সাৰকানং দেসেতব্বং ধম্মং তেহি পূরেতব্বং পটিপত্তিং পুচ্ছতি, সচস্সাহং আদিতোৰ তং কথেস্সামি, কথিতম্পি নং ন জানিস্সতি, অযং পন ৰীরিযেন পাপজিগুচ্ছনৰাদো, হন্দাহং এতস্সেৰ ৰিসযে পঞ্হং পুচ্ছাপেত্ৰা পুথুসমণব্রাহ্মণানং লদ্ধিযা নিরত্থকভাৰং দস্সেমি. অথ পচ্ছা ইমং পঞ্হং ব্যাকরিস্সামী’’তি চিন্তেত্ৰা দুজ্জানং খো এতন্তিআদিমাহ. তত্থ সকে আচরিযকেতি অত্তনো আচরিযৰাদে. অধিজেগুচ্ছেতি ৰীরিযেন পাপজিগুচ্ছনভাৰে. কথং সন্তাতি কথং ভূতা. তপোজিগুচ্ছাতি ৰীরিযেন পাপজিগুচ্ছা পাপৰিৰজ্জনা. পরিপুণ্ণাতি পরিসুদ্ধা. কথং অপরিপুণ্ণাতি কথং অপরিসুদ্ধা হোতীতি এৰং পুচ্ছাতি. যত্র হি নামাতি যো নাম.

৫৭. অপ্পসদ্দে কত্ৰাতি নিরৰে অপ্পসদ্দে কত্ৰা. সো কির চিন্তেসি – ‘‘সমণো গোতমো একং পঞ্হম্পি ন কথেতি, সল্লাপকথাপিস্স অতিবহুকা নত্থি, ইমে পন আদিতো পট্ঠায সমণং গোতমং অনুৰত্তন্তি চেৰ পসংসন্তি চ, হন্দাহং ইমে নিস্সদ্দে কত্ৰা সযং কথেমী’’তি. সো তথা অকাসি. তেন ৰুত্তং ‘‘অপ্পসদ্দে কত্ৰা’’তি. ‘‘তপোজিগুচ্ছৰাদা’’তিআদীসু তপোজিগুচ্ছং ৰদাম, মনসাপি তমেৰ সারতো গহেত্ৰা ৰিচরাম, কাযেনপিম্হা তমেৰ অল্লীনা, নানপ্পকারকং অত্তকিলমথানুযোগমনুযুত্তা ৰিহরামাতি অত্থো.

উপক্কিলেসৰণ্ণনা

৫৮. তপস্সীতি তপনিস্সিতকো. ‘‘অচেলকো’’তিআদীনি সীহনাদে (দী. নি. অট্ঠ. ১.৩৯৩) ৰিত্থারিতনযেনেৰ ৰেদিতব্বানি. তপং সমাদিযতীতি অচেলকভাৰাদিকং তপং সম্মা আদিযতি, দল়্হং গণ্হাতি. অত্তমনো হোতীতি কো অঞ্ঞো মযা সদিসো ইমস্মিং তপে অত্থীতি তুট্ঠমনো হোতি. পরিপুণ্ণসঙ্কপ্পোতি অলমেত্তাৰতাতি এৰং পরিযোসিতসঙ্কপ্পো, ইদঞ্চ তিত্থিযানং ৰসেন আগতং. সাসনাৰচরেনাপি পন দীপেতব্বং. একচ্চো হি ধুতঙ্গং সমাদিযতি, সো তেনেৰ ধুতঙ্গেন কো অঞ্ঞো মযা সদিসো ধুতঙ্গধরোতি অত্তমনো হোতি পরিপুণ্ণসঙ্কপ্পো. তপস্সিনো উপক্কিলেসো হোতীতি দুৰিধস্সাপেতস্স তপস্সিনো অযং উপক্কিলেসো হোতি. এত্তাৰতাযং তপো উপক্কিলেসো হোতীতি ৰদামি.

অত্তানুক্কংসেতীতি ‘‘কো মযা সদিসো অত্থী’’তি অত্তানং উক্কংসতি উক্খিপতি. পরং ৰম্ভেতীতি ‘‘অযং ন মাদিসো’’তি পরং সংহারেতি অৰক্খিপতি.

মজ্জতীতি মানমদকরণেন মজ্জতি. মুচ্ছতীতি মুচ্ছিতো হোতি গধিতো অজ্ঝাপন্নো. পমাদমাপজ্জতীতি এতদেৰ সারন্তি পমাদমাপজ্জতি. সাসনে পব্বজিতোপি ধুতঙ্গসুদ্ধিকো হোতি, ন কম্মট্ঠানসুদ্ধিকো. ধুতঙ্গমেৰ অরহত্তং ৰিয সারতো পচ্চেতি.

৫৯. লাভসক্কারসিলোকন্তি এত্থ চত্তারো পচ্চযা লব্ভন্তীতি লাভা, তেযেৰ সুট্ঠু কত্ৰা পটিসঙ্খরিত্ৰা লদ্ধা সক্কারো, ৰণ্ণভণনং সিলোকো. অভিনিব্বত্তেতীতি অচেলকাদিভাৰং তেরসধুতঙ্গসমাদানং ৰা নিস্সায মহালাভো উপ্পজ্জতি, তস্মা ‘‘অভিনিব্বত্তেতী’’তি ৰুত্তো. সেসমেত্থ পুরিমৰারনযেনেৰ দুৰিধস্সাপি তপস্সিনো ৰসেন ৰেদিতব্বং.

৬০. ৰোদাসং আপজ্জতীতি দ্ৰেভাগং আপজ্জতি, দ্ৰে ভাগে করোতি. খমতীতি রুচ্চতি. নক্খমতীতি ন রুচ্চতি. সাপেক্খো পজহতীতি সতণ্হো পজহতি. কথং? পাতোৰ খীরভত্তং ভুত্তো হোতি. অথস্স মংসভোজনং উপনেতি. তস্স এৰং হোতি ‘‘ইদানি এৰরূপং কদা লভিস্সাম, সচে জানেয্যাম, পাতোৰ খীরভত্তং ন ভুঞ্জেয্যাম, কিং মযা সক্কা কাতুং, গচ্ছ ভো, ত্ৰমেৰ ভুঞ্জা’’তি জীৰিতং পরিচ্চজন্তো ৰিয সাপেক্খো পজহতি. গধিতোতি গেধজাতো. মুচ্ছিতোতি বলৰতণ্হায মুচ্ছিতো সংমুট্ঠস্সতী হুত্ৰা. অজ্ঝাপন্নোতি আমিসে অতিলগ্গো, ‘‘ভুঞ্জিস্সথ, আৰুসো’’তি ধম্মনিমন্তনমত্তম্পি অকত্ৰা মহন্তে মহন্তে কবল়ে করোতি. অনাদীনৰদস্সাৰীতিআদীনৰমত্তম্পি ন পস্সতি. অনিস্সরণপঞ্ঞোতি ইধ মত্তঞ্ঞুতানিস্সরণপচ্চৰেক্খণপরিভোগমত্তম্পি ন করোতি. লাভসক্কারসিলোকনিকন্তিহেতূতি লাভাদীসু তণ্হাহেতু.

৬১. সংভক্খেতীতি সংখাদতি. অসনিৰিচক্কন্তি ৰিচক্কসণ্ঠানা অসনিযেৰ. ইদং ৰুত্তং হোতি ‘‘অসনিৰিচক্কং ইমস্স দন্তকূটং মূলবীজাদীসু ন কিঞ্চি ন সংভুঞ্জতি. অথ চ পন নং সমণপ্পৰাদেন সমণোতি সঞ্জানন্তী’’তি. এৰং অপসাদেতি অৰক্খিপতি. ইদং তিত্থিযৰসেন আগতং. ভিক্খুৰসেন পনেত্থ অযং যোজনা, অত্তনা ধুতঙ্গধরো হোতি, সো অঞ্ঞং এৰং অপসাদেতি ‘‘কিং সমণা নাম ইমে সমণম্হাতি ৰদন্তি, ধুতঙ্গমত্তম্পি নত্থি, উদ্দেসভত্তাদীনি পরিযেসন্তা পচ্চযবাহুল্লিকা ৰিচরন্তী’’তি. লূখাজীৰিন্তি অচেলকাদিৰসেন ৰা ধুতঙ্গৰসেন ৰা লূখাজীৰিং. ইস্সামচ্ছরিযন্তি পরস্স সক্কারাদিসম্পত্তিখীযনলক্খণং ইস্সং, সক্কারাদিকরণঅক্খমনলক্খণং মচ্ছরিযঞ্চ.

৬২. আপাথকনিসাদী হোতীতি মনুস্সানং আপাথে দস্সনট্ঠানে নিসীদতি. যত্থ তে পস্সন্তি, তত্থ ঠিতো ৰগ্গুলিৰতং চরতি, পঞ্চাতপং তপ্পতি, একপাদেন তিট্ঠতি, সূরিযং নমস্সতি. সাসনে পব্বজিতোপি সমাদিন্নধুতঙ্গো সব্বরত্তিং সযিত্ৰা মনুস্সানং চক্খুপথে তপং করোতি, মহাসাযন্হেযেৰ চীৰরকুটিং করোতি, সূরিযে উগ্গতে পটিসংহরতি, মনুস্সানং আগতভাৰং ঞত্ৰা ঘণ্ডিং পহরিত্ৰা চীৰরং মত্থকে ঠপেত্ৰা চঙ্কমং ওতরতি, সম্মুঞ্জনিং গহেত্ৰা ৰিহারঙ্গণং সম্মজ্জতি.

অত্তানন্তি অত্তনো গুণং অদস্সযমানোতি এত্থ অ-কারো নিপাতমত্তং, দস্সযমানোতি অত্থো. ইদম্পি মে তপস্মিন্তি ইদম্পি কম্মং মমেৰ তপস্মিং, পচ্চত্তে ৰা ভুম্মং, ইদম্পি মম তপোতি অত্থো. সো হি অসুকস্মিং ঠানে অচেলকো অত্থি মুত্তাচারোতিআদীনি সুত্ৰা অম্হাকং এস তপো, অম্হাকং সো অন্তেৰাসিকোতিআদীনি ভণতি. অসুকস্মিং ৰা পন ঠানে পংসুকূলিকো ভিক্খু অত্থীতিআদীনি সুত্ৰা অম্হাকং এস তপো, অম্হাকং সো অন্তেৰাসিকোতিআদীনি ভণতি.

কিঞ্চিদেৰাতি কিঞ্চি ৰজ্জং দিট্ঠিগতং ৰা. পটিচ্ছন্নং সেৰতীতি যথা অঞ্ঞে ন জানন্তি, এৰং সেৰতি. অক্খমমানং আহ খমতীতি অরুচ্চমানংযেৰ রুচ্চতি মেতি ৰদতি. অত্তনা কতং অতিমহন্তম্পি ৰজ্জং অপ্পমত্তকং কত্ৰা পঞ্ঞপেতি, পরেন কতং দুক্কটমত্তং ৰীতিক্কমম্পি পারাজিকসদিসং কত্ৰা দস্সেতি. অনুঞ্ঞেয্যন্তি অনুজানিতব্বং অনুমোদিতব্বং.

৬৩. কোধনো হোতি উপনাহীতি কুজ্ঝনলক্খণেন কোধেন, ৰেরঅপ্পটিনিস্সগ্গলক্খণেন উপনাহেন চ সমন্নাগতো. মক্খী হোতি পল়াসীতি পরগুণমক্খনলক্খণেন মক্খেন, যুগগ্গাহলক্খণেন পল়াসেন চ সমন্নাগতো.

ইস্সুকী হোতি মচ্ছরীতি পরসক্কারাদীসু উসূযনলক্খণায ইস্সায, আৰাসকুললাভৰণ্ণধম্মেসু মচ্ছরাযনলক্খণেন পঞ্চৰিধমচ্ছেরেন চ সমন্নাগতো হোতি. সঠো হোতি মাযাৰীতি কেরাটিকলক্খণেন সাঠেয্যেন, কতপ্পটিচ্ছাদনলক্খণায মাযায চ সমন্নাগতো হোতি. থদ্ধো হোতি অতিমানীতি নিস্সিনেহনিক্করুণথদ্ধলক্খণেন থম্ভেন, অতিক্কমিত্ৰা মঞ্ঞনলক্খণেন অতিমানেন চ সমন্নাগতো হোতি. পাপিচ্ছো হোতীতি অসন্তসম্ভাৰনপত্থনলক্খণায পাপিচ্ছতায সমন্নাগতো হোতি. পাপিকানন্তি তাসংযেৰ লামকানং ইচ্ছানং ৰসং গতো. মিচ্ছাদিট্ঠিকোতি নত্থি দিন্নন্তিআদিনযপ্পৰত্তায অযাথাৰদিট্ঠিযা উপেতো. অন্তগ্গাহিকাযাতি সাযেৰ দিট্ঠি উচ্ছেদন্তস্স গহিতত্তা ‘‘অন্তগ্গাহিকা’’তি ৰুচ্চতি, তায সমন্নাগতোতি অত্থো. সন্দিট্ঠিপরামাসীতিআদীসু সযং দিট্ঠি সন্দিট্ঠি, সন্দিট্ঠিমেৰ পরামসতি গহেত্ৰা ৰদতীতি সন্দিট্ঠিপরামাসী. আধানং ৰুচ্চতি দল়্হং সুট্ঠু ঠপিতং, তথা কত্ৰা গণ্হাতীতি আধানগ্গাহী. অরিট্ঠো ৰিয ন সক্কা হোতি পটিনিস্সজ্জাপেতুন্তি দুপ্পটিনিস্সগ্গী. যদিমেতি যদি ইমে.

পরিসুদ্ধপপটিকপ্পত্তকথাৰণ্ণনা

৬৪. ইধ, নিগ্রোধ, তপস্সীতি এৰং ভগৰা অঞ্ঞতিত্থিযেহি গহিতলদ্ধিং তেসং রক্খিতং তপং সব্বমেৰ সংকিলিট্ঠন্তি উপক্কিলেসপাল়িং দস্সেত্ৰা ইদানি পরিসুদ্ধপাল়িদস্সনত্থং দেসনমারভন্তো ইধ, নিগ্রোধাতিআদিমাহ. তত্থ ‘‘ন অত্তমনো’’তিআদীনি ৰুত্তৰিপক্খৰসেনেৰ ৰেদিতব্বানি. সব্বৰারেসু চ লূখতপস্সিনো চেৰ ধুতঙ্গধরস্স চ ৰসেন যোজনা ৰেদিতব্বা. এৰং সো তস্মিং ঠানে পরিসুদ্ধো হোতীতি এৰং সো তেন ন অত্তমনতা ন পরিপুণ্ণসঙ্কপ্পভাৰসঙ্খাতেন কারণেন পরিসুদ্ধো নিরুপক্কিলেসো হোতি, উত্তরি ৰাযমমানো কম্মট্ঠানসুদ্ধিকো হুত্ৰা অরহত্তং পাপুণাতি. ইমিনা নযেন সব্বৰারেসু অত্থো ৰেদিতব্বো.

৬৯. অদ্ধা খো, ভন্তেতি ভন্তে এৰং সন্তে একংসেনেৰ ৰীরিযেন পাপজিগুচ্ছনৰাদো পরিসুদ্ধো হোতীতি অনুজানাতি. ইতো পরঞ্চ অগ্গভাৰং ৰা সারভাৰং ৰা অজানন্তো অগ্গপ্পত্তা সারপ্পত্তা চাতি আহ. অথস্স ভগৰা সারপ্পত্তভাৰং পটিসেধেন্তো ন খো নিগ্রোধাতিআদিমাহ. পপটিকপ্পত্তা হোতীতি সারৰতো রুক্খস্স সারং ফেগ্গুং তচঞ্চ অতিক্কম্ম বহিপপটিকসদিসা হোতীতি দস্সেতি.

পরিসুদ্ধতচপ্পত্তাদিকথাৰণ্ণনা

৭০. অগ্গং পাপেতূতি দেসনাৰসেন অগ্গং পাপেত্ৰা দেসেতু, সারং পাপেত্ৰা দেসেতূতি দসবলং যাচতি. চাতুযামসংৰরসংৰুতোতি চতুব্বিধেন সংৰরেন পিহিতো. ন পাণং অতিপাতেতীতি পাণং ন হনতি. ন ভাৰিতমাসীসতীতি ভাৰিতং নাম তেসং সঞ্ঞায পঞ্চ কামগুণা, তে ন আসীসতি ন সেৰতীতি অত্থো.

অদুং চস্স হোতীতি এতঞ্চস্স ইদানি ৰুচ্চমানং ‘‘সো অভিহরতী’’তিআদিলক্খণং. তপস্সিতাযাতি তপস্সিভাৰেন হোতি. তত্থ সো অভিহরতীতি সো তং সীলং অভিহরতি, উপরূপরি ৰড্ঢেতি. সীলং মে পরিপুণ্ণং, তপো আরদ্ধো, অলমেত্তাৰতাতি ন ৰীরিযং ৰিস্সজ্জেতি. নো হীনাযাৰত্ততীতি হীনায গিহিভাৰত্থায ন আৰত্ততি. সীলতো উত্তরি ৰিসেসাধিগমত্থায ৰীরিযং করোতিযেৰ, এৰং করোন্তো সো ৰিৰিত্তং সেনাসনং ভজতি. ‘‘অরঞ্ঞ’’ন্তিআদীনি সামঞ্ঞফলে (দী. নি. অট্ঠ. ১.২১৬) ৰিত্থারিতানেৰ. ‘‘মেত্তাসহগতেনা’’তিআদীনি ৰিসুদ্ধিমগ্গে ৰণ্ণিতানি. তচপ্পত্তাতি পপটিকতো অব্ভন্তরং তচং পত্তা. ফেগ্গুপ্পত্তাতি তচতো অব্ভন্তরং ফেগ্গুং পত্তা, ফেগ্গুসদিসা হোতীতি অত্থো.

৭৪. ‘‘এত্তাৰতা, খো নিগ্রোধ, তপোজিগুচ্ছা অগ্গপ্পত্তা চ হোতি সারপ্পত্তা চা’’তি ইদং ভগৰা তিত্থিযানং ৰসেনাহ. তিত্থিযানঞ্হি লাভসক্কারো রুক্খস্স সাখাপলাসসদিসো. পঞ্চসীলমত্তকং পপটিকসদিসং. অট্ঠসমাপত্তিমত্তং তচসদিসং. পুব্বেনিৰাসঞাণাৰসানা অভিঞ্ঞা ফেগ্গুসদিসা. দিব্বচক্খুং পনেতে অরহত্তন্তি গহেত্ৰা ৰিচরন্তি. তেন নেসং তং রুক্খস্স সারসদিসং. সাসনে পন লাভসক্কারো সাখাপলাসসদিসো. সীলসম্পদা পপটিকসদিসা. ঝানসমাপত্তিযো তচসদিসা. লোকিযাভিঞ্ঞা ফেগ্গুসদিসা. মগ্গফলং সারো. ইতি ভগৰতা অত্তনো সাসনং ওনতৰিনতফলভারভরিতরুক্খূপমায উপমিতং. সো দেসনাকুসলতায ততো তচসারসম্পত্তিতো মম সাসনং উত্তরিতরঞ্চেৰ পণীততরঞ্চ, তং তুৰং কদা জানিস্সসীতি অত্তনোদেসনায ৰিসেসভাৰং দস্সেতুং ‘‘ইতি খো নিগ্রোধা’’তি দেসনং আরভি. তে পরিব্বাজকাতি তে তস্স পরিৰারা তিংসসতসঙ্খ্যা পরিব্বাজকা. এত্থ মযং অনস্সামাতি এত্থ অচেলকপাল়িআদীসু, ইদং ৰুত্তং হোতি ‘‘অম্হাকং অচেলকপাল়িমত্তম্পি নত্থি, কুতো পরিসুদ্ধপাল়ি. অম্হাকং পরিসুদ্ধপাল়িমত্তম্পি নত্থি, কুতো চাতুযামসংৰরাদীনি. চাতুযামসংৰরোপি নত্থি, কুতো অরঞ্ঞৰাসাদীনি. অরঞ্ঞৰাসোপি নত্থি, কুতো নীৰরণপ্পহানাদীনি. নীৰরণপ্পহানম্পি নত্থি, কুতো ব্রহ্মৰিহারাদীনি. ব্রহ্মৰিহারমত্তম্পি নত্থি, কুতো পুব্বেনিৰাসাদীনি. পুব্বেনিৰাসঞাণমত্তম্পি নত্থি, কুতো অম্হাকং দিব্বচক্খু. এত্থ মযং সআচরিযকা নট্ঠা’’তি. ইতো ভিয্যো উত্তরিতরন্তি ইতো দিব্বচক্খুঞাণাধিগমতো ভিয্যো অঞ্ঞং উত্তরিতরং ৰিসেসাধিগমং মযং সুতিৰসেনাপি ন জানামাতি ৰদন্তি.

নিগ্রোধস্সপজ্ঝাযনৰণ্ণনা

৭৫. অথ নিগ্রোধং পরিব্বাজকন্তি এৰং কিরস্স অহোসি ‘‘ইমে পরিব্বাজকা ইদানি ভগৰতো ভাসিতং সুস্সূসন্তি, ইমিনা চ নিগ্রোধেন ভগৰতো পরম্মুখা কক্খল়ং দুরাসদৰচনং ৰুত্তং, ইদানি অযম্পি সোতুকামো জাতো, কালো দানি মে ইমস্স মানদ্ধজং নিপাতেত্ৰা ভগৰতো সাসনং উক্খিপিতু’’ন্তি. অথ নিগ্রোধং পরিব্বাজকং এতদৰোচ. অপরম্পিস্স অহোসি ‘‘অযং মযি অকথেন্তে সত্থারং ন খমাপেস্সতি, তদস্স অনাগতে অহিতায দুক্খায সংৰত্তিস্সতি, মযা পন কথিতে খমাপেস্সতি, তদস্স ভৰিস্সতি দীঘরত্তং হিতায সুখাযা’’তি. অথ নিগ্রোধং পরিব্বাজকং এতদৰোচ. অপরিসাৰচরং পন নং করোথাতি এত্থ পনাতি নিপাতো, অথ নং অপরিসাৰচরং করোথাতি অত্থো. ‘‘অপরিসাৰচরেত’’ন্তিপি পাঠো, অপরিসাৰচরং ৰা এতং করোথ, গোকাণাদীনং ৰা অঞ্ঞতরন্তি অত্থো.

গোকাণন্তি এত্থাপি গোকাণং পরিযন্তচারিনিং ৰিয করোথাতি অত্থো. তুণ্হীভূতোতি তুণ্হীভাৰং উপগতো. মঙ্কুভূতোতি নিত্তেজতং আপন্নো. পত্তক্খন্ধোতি ওনতগীৰো. অধোমুখোতি হেট্ঠামুখো.

৭৬. বুদ্ধো সো ভগৰা বোধাযাতি সযং বুদ্ধো সত্তানম্পি চতুসচ্চবোধত্থায ধম্মং দেসেতি. দন্তোতি চক্খুতোপি দন্তো…পে… মনতোপি দন্তো. দমথাযাতি অঞ্ঞেসম্পি দমনত্থায এৰ, ন ৰাদত্থায. সন্তোতি রাগসন্ততায সন্তো, দোসমোহসন্ততায সব্ব অকুসলসব্বাভিসঙ্খারসন্ততায সন্তো. সমথাযাতি মহাজনস্স রাগাদিসমনত্থায ধম্মং দেসেতি. তিণ্ণোতি চত্তারো ওঘে তিণ্ণো. তরণাযাতি মহাজনস্স ওঘনিত্থরণত্থায. পরিনিব্বুতোতি কিলেসপরিনিব্বানেন পরিনিব্বুতো. পরিনিব্বানাযাতি মহাজনস্সাপি সব্বকিলেসপরিনিব্বানত্থায ধম্মং দেসেতি.

ব্রহ্মচরিযপরিযোসানাদিৰণ্ণনা

৭৭. অচ্চযোতিআদীনি সামঞ্ঞফলে (দী. নি. অট্ঠ. ১.২৫০) ৰুত্তানি. উজুজাতিকোতি কাযৰঙ্কাদিৰিরহিতো উজুসভাৰো. অহমনুসাসামীতি অহং তাদিসং পুগ্গলং অনুসাসামি, ধম্মং অস্স দেসেমি. সত্তাহন্তি সত্তদিৰসানি, ইদং সব্বম্পি ভগৰা দন্ধপঞ্ঞং পুগ্গলং সন্ধাযাহ অসঠো পন অমাযাৰী উজুজাতিকো তংমুহুত্তেনেৰ অরহত্তং পত্তুং সক্খিস্সতি. ইতি ভগৰা ‘‘অসঠ’’ন্তিআদিৰচনেন সঠো হি ৰঙ্কৰঙ্কো, মযাপি ন সক্কা অনুসাসিতুন্তি দীপেন্তো পরিব্বাজকং পাদেসু গহেত্ৰা মহামেরুপাদতলে ৰিয খিপিত্থ. কস্মা? অযঞ্হি অতিসঠো, কুটিলচিত্তো সত্থরি এৰং কথেন্তেপি বুদ্ধধম্মসঙ্ঘেসু নাধিমুচ্চতি, অধিমুচ্চনত্থায সোতং ন ওদহতি, কোহঞ্ঞে ঠিতো সত্থারং খমাপেতি. তস্মা ভগৰা তস্সজ্ঝাসযং ৰিদিত্ৰা ‘‘এতু ৰিঞ্ঞূ পুরিসো অসঠো’’তিআদিমাহ. সঠং পনাহং অনুসাসিতুং ন সক্কোমীতি.

৭৮. অন্তেৰাসিকম্যতাতি অন্তেৰাসিকম্যতায, অম্হে অন্তেৰাসিকে ইচ্ছন্তো. এৰমাহাতি ‘‘এতু ৰিঞ্ঞুপুরিসো’’তিআদিমাহ. যো এৰ ৰো আচরিযোতি যো এৰ তুম্হাকং পকতিযা আচরিযো. উদ্দেসা নো চাৰেতুকামোতি অত্তনো অনুসাসনিং গাহাপেত্ৰা অম্হে অম্হাকং উদ্দেসতো চাৰেতুকামো. সো এৰ ৰো উদ্দেসো হোতূতি যো তুম্হাকং পকতিযা উদ্দেসো, সো তুম্হাকংযেৰ হোতু, ন মযং তুম্হাকং উদ্দেসেন অত্থিকা. আজীৰাতি আজীৰতো. অকুসলসঙ্খাতাতি অকুসলাতি কোট্ঠাসং পত্তা. অকুসলা ধম্মাতি দ্ৰাদস অকুসলচিত্তুপ্পাদধম্মা তণ্হাযেৰ ৰা ৰিসেসেন. সা হি পুনব্ভৰকরণতো ‘‘পোনোব্ভৰিকা’’তি ৰুত্তা. সদরথাতি কিলেসদরথসম্পযুত্তা. জাতিজরামরণিযাতি জাতিজরামরণানং পচ্চযভূতা. সংকিলেসিকা ধম্মাতি দ্ৰাদস অকুসলচিত্তুপ্পাদা. ৰোদানিযাতি, সমথৰিপস্সনা ধম্মা. তে হি সত্তে ৰোদাপেন্তি, তস্মা ‘‘ৰোদানিযা’’তি ৰুচ্চন্তি. পঞ্ঞাপারিপূরিন্তি মগ্গপঞ্ঞাপারিপূরিং. ৰেপুল্লত্তঞ্চাতি ফলপঞ্ঞাৰেপুল্লতং, উভোপি ৰা এতানি অঞ্ঞমঞ্ঞৰেৰচনানেৰ. ইদং ৰুত্তং হোতি ‘‘ততো তুম্হে মগ্গপঞ্ঞঞ্চেৰ ফলপঞ্ঞঞ্চ দিট্ঠেৰ ধম্মে সযং অভিঞ্ঞা সচ্ছিকত্ৰা উপসম্পজ্জ ৰিহরিস্সথা’’তি. এৰং ভগৰা পরিব্বাজকে আরব্ভ অত্তনো ওৰাদানুসাসনিযা ফলং দস্সেন্তো অরহত্তনিকূটেন দেসনং নিট্ঠপেসি.

৭৯. যথা তং মারেনাতি যথা মারেন পরিযুট্ঠিতচিত্তা নিসীদন্তি এৰমেৰ তুণ্হীভূতা…পে… অপ্পটিভানা নিসিন্না.

মারো কির সত্থা অতিৰিয গজ্জন্তো বুদ্ধবলং দীপেত্ৰা ইমেসং পরিব্বাজকানং ধম্মং দেসেতি, কদাচি ধম্মাভিসমযো ভৰেয্য, হন্দাহং পরিযুট্ঠামীতি সো তেসং চিত্তানি পরিযুট্ঠাসি. অপ্পহীনৰিপল্লাসানঞ্হি চিত্তং মারস্স যথাকামকরণীযং হোতি. তেপি মারেন পরিযুট্ঠিতচিত্তা থদ্ধঙ্গপচ্চঙ্গা ৰিয তুণ্হী অপ্পটিভানা নিসীদিংসু. অথ সত্থা ইমে পরিব্বাজকা অতিৰিয নিরৰা হুত্ৰা নিসিন্না, কিং নু খোতি আৰজ্জন্তো মারেন পরিযুট্ঠিতভাৰং অঞ্ঞাসি. সচে পন তেসং মগ্গফলুপ্পত্তিহেতু ভৰেয্য, মারং পটিবাহিত্ৰাপি ভগৰা ধম্মং দেসেয্য, সো পন তেসং নত্থি. ‘‘সব্বেপি মে তুচ্ছপুরিসা’’তি অঞ্ঞাসি. তেন ৰুত্তং ‘‘অথ খো ভগৰতো এতদহোসি সব্বেপি মে মোঘপুরিসা’’তিআদি.

তত্থ ফুট্ঠা পাপিমতাতি পাপিমতা মারেন ফুট্ঠা. যত্র হি নামাতি যেসু নাম. অঞ্ঞাণত্থম্পীতি জাননত্থম্পি. কিং করিস্সতি সত্তাহোতি সমণেন গোতমেন পরিচ্ছিন্নসত্তাহো অম্হাকং কিং করিস্সতি. ইদং ৰুত্তং হোতি ‘‘সমণেন গোতমেন ‘সযং অভিঞ্ঞা সচ্ছিকত্ৰা উপসম্পজ্জ ৰিহরিস্সতি সত্তাহ’ন্তি ৰুত্তং, সো সত্তাহো অম্হাকং কিং অপ্ফাসুকং করিস্সতি. হন্দ মযং সত্তাহব্ভন্তরে এতং ধম্মং সচ্ছিকাতুং সক্কা, ন সক্কাতি অঞ্ঞাণত্থম্পি ব্রহ্মচরিযং চরিস্সামা’’তি. অথ ৰা জানাম তাৰস্স ধম্মন্তি একদিৰসে একৰারং অঞ্ঞাণত্থম্পি এতেসং চিত্তং নুপ্পন্নং, সত্তাহো পন এতেসং কুসীতানং কিং করিস্সতি, কিং সক্খিস্সন্তি তে সত্তাহং পূরেতুন্তি অযমেত্থ অধিপ্পাযো. সীহনাদন্তি পরৰাদভিন্দনং সকৰাদসমুস্সাপনঞ্চ অভীতনাদং নদিত্ৰা. পচ্চুপট্ঠাসীতি পতিট্ঠিতো. তাৰদেৰাতি তস্মিঞ্ঞেৰ খণে. রাজগহং পাৰিসীতি রাজগহমেৰ পৰিট্ঠো. তেসং পন পরিব্বাজকানং কিঞ্চাপি ইদং সুত্তন্তং সুত্ৰা ৰিসেসো ন নিব্বত্তো, আযতিং পন নেসং ৰাসনায পচ্চযো ভৰিস্সতীতি. সেসং সব্বত্থ উত্তানমেৰাতি.

সুমঙ্গলৰিলাসিনিযা দীঘনিকাযট্ঠকথায

উদুম্বরিকসুত্তৰণ্ণনা নিট্ঠিতা.

৩. চক্কৰত্তিসুত্তৰণ্ণনা

অত্তদীপসরণতাৰণ্ণনা

৮০. এৰং মে সুতন্তি চক্কৰত্তিসুত্তং. তত্রাযমনুত্তানপদৰণ্ণনা – মাতুলাযন্তি এৰংনামকে নগরে. তং নগরং গোচরগামং কত্ৰা অৰিদূরে ৰনসণ্ডে ৰিহরতি. ‘‘তত্র খো ভগৰা ভিক্খূ আমন্তেসী’’তি এত্থ অযমনুপুব্বিকথা –

ভগৰা কির ইমস্স সুত্তস্স সমুট্ঠানসমযে পচ্চূসকালে মহাকরুণাসমাপত্তিতো ৰুট্ঠায লোকং ৰোলোকেন্তো ইমায অনাগতৰংসদীপিকায সুত্তন্তকথায মাতুলনগরৰাসীনং চতুরাসীতিযা পাণসহস্সানং ধম্মাভিসমযং দিস্ৰা পাতোৰ ৰীসতিভিক্খুসহস্সপরিৰারো মাতুলনগরং সম্পত্তো. মাতুলনগরৰাসিনো খত্তিযা ‘‘ভগৰা আগতো’’তি সুত্ৰা পচ্চুগ্গম্ম দসবলং নিমন্তেত্ৰা মহাসক্কারেন নগরং পৰেসেত্ৰা নিসজ্জট্ঠানং সংৰিধায ভগৰন্তং মহারহে পল্লঙ্কে নিসীদাপেত্ৰা বুদ্ধপ্পমুখস্স ভিক্খুসঙ্ঘস্স মহাদানং অদংসু. ভগৰা ভত্তকিচ্চং নিট্ঠাপেত্ৰা চিন্তেসি – ‘‘সচাহং ইমস্মিং ঠানে ইমেসং মনুস্সানং ধম্মং দেসেস্সামি, অযং পদেসো সম্বাধো, মনুস্সানং ঠাতুং ৰা নিসীদিতুং ৰা ওকাসো ন ভৰিস্সতি, মহতা খো পন সমাগমেন ভৰিতব্ব’’ন্তি.

অথ রাজকুলানং ভত্তানুমোদনং অকত্ৰাৰ পত্তং গহেত্ৰা নগরতো নিক্খমি. মনুস্সা চিন্তযিংসু – ‘‘সত্থা অম্হাকং অনুমোদনম্পি অকত্ৰা গচ্ছতি, অদ্ধা ভত্তগ্গং অমনাপং অহোসি, বুদ্ধানং নাম ন সক্কা চিত্তং গহেতুং, বুদ্ধেহি সদ্ধিং ৰিস্সাসকরণং নাম সমুস্সিতফণং আসীৰিসং গীৰায গহণসদিসং হোতি; এথ ভো, তথাগতং খমাপেস্সামা’’তি. সকলনগরৰাসিনো ভগৰতা সহেৰ নিক্খন্তা. ভগৰা গচ্ছন্তোৰ মগধক্খেত্তে ঠিতং সাখাৰিটপসম্পন্নং সন্দচ্ছাযং করীসমত্তভূমিপত্থটং একং মাতুলরুক্খং দিস্ৰা ইমস্মিং রুক্খমূলে নিসীদিত্ৰা ধম্মে দেসিযমানে ‘‘মহাজনস্স ঠাননিসজ্জনোকাসো ভৰিস্সতী’’তি. নিৰত্তিত্ৰা মগ্গা ওক্কম্ম রুক্খমূলং উপসঙ্কমিত্ৰা ধম্মভণ্ডাগারিকং আনন্দত্থেরং ওলোকেসি. থেরো ওলোকিতসঞ্ঞায এৰ ‘‘সত্থা নিসীদিতুকামো’’তি ঞত্ৰা সুগতমহাচীৰরং পঞ্ঞপেত্ৰা অদাসি. নিসীদি ভগৰা পঞ্ঞত্তে আসনে. অথস্স পুরতো মনুস্সা নিসীদিংসু. উভোসু পস্সেসু পচ্ছতো চ ভিক্খুসঙ্ঘো, আকাসে দেৰতা অট্ঠংসু, এৰং মহাপরিসমজ্ঝগতো তত্র খো ভগৰা ভিক্খূ আমন্তেসি.

তে ভিক্খূতি তত্র উপৰিট্ঠা ধম্মপ্পটিগ্গাহকা ভিক্খূ. অত্তদীপাতি অত্তানং দীপং তাণং লেণং গতিং পরাযণং পতিট্ঠং কত্ৰা ৰিহরথাতি অত্থো. অত্তসরণাতি ইদং তস্সেৰ ৰেৰচনং. অনঞ্ঞসরণাতি ইদং অঞ্ঞসরণপটিক্খেপৰচনং. ন হি অঞ্ঞো অঞ্ঞস্স সরণং হোতি, অঞ্ঞস্স ৰাযামেন অঞ্ঞস্স অসুজ্ঝনতো. ৰুত্তম্পি চেতং ‘‘অত্তা হি অত্তনো নাথো, কো হি নাথো পরো সিযা’’তি (ধ. প. ১৬০). তেনাহ ‘‘অনঞ্ঞসরণা’’তি. কো পনেত্থ অত্তা নাম, লোকিযলোকুত্তরো ধম্মো. তেনাহ – ‘‘ধম্মদীপা ধম্মসরণা অনঞ্ঞসরণা’’তি. ‘‘কাযে কাযানুপস্সী’’তিআদীনি মহাসতিপট্ঠানে ৰিত্থারিতানি.

গোচরেতি চরিতুং যুত্তট্ঠানে. সকেতি অত্তনো সন্তকে. পেত্তিকে ৰিসযেতি পিতিতো আগতৰিসযে. চরতন্তি চরন্তানং. ‘‘চরন্ত’’ন্তিপি পাঠো, অযমেৰত্থো. ন লচ্ছতীতি ন লভিস্সতি ন পস্সিস্সতি. মারোতি দেৰপুত্তমারোপি, মচ্চুমারোপি, কিলেসমারোপি. ওতারন্তি রন্ধং ছিদ্দং ৰিৰরং. অযং পনত্থো লেড্ডুট্ঠানতো নিক্খম্ম তোরণে নিসীদিত্ৰা বালাতপং তপন্তং লাপং সকুণং গহেত্ৰা. পক্খন্দসেনসকুণৰত্থুনা দীপেতব্বো. ৰুত্তঞ্হেতং –

‘‘ভূতপুব্বং, ভিক্খৰে, সকুণগ্ঘি লাপং সকুণং সহসা অজ্ঝপ্পত্তা অগ্গহেসি. অথ খো, ভিক্খৰে, লাপো সকুণো সকুণগ্ঘিযা হরিযমানো এৰং পরিদেৰসি ‘মযমেৰম্হ অলক্খিকা, মযং অপ্পপুঞ্ঞা, যে মযং অগোচরে চরিম্হ পরৰিসযে, সচেজ্জ মযং গোচরে চরেয্যাম সকে পেত্তিকে ৰিসযে, ন ম্যাযং সকুণগ্ঘি অলং অভৰিস্স যদিদং যুদ্ধাযা’তি. কো পন তে লাপ গোচরো সকো পেত্তিকো ৰিসযোতি? যদিদং নঙ্গলকট্ঠকরণং লেড্ডুট্ঠানন্তি. অথ খো, ভিক্খৰে, সকুণগ্ঘি সকে বলে অপত্থদ্ধা সকে বলে অসংৰদমানা লাপং সকুণং পমুঞ্চি গচ্ছ খো ত্ৰং লাপ, তত্রপি গন্ত্ৰা ন মোক্খসীতি.

অথ খো, ভিক্খৰে, লাপো সকুণো নঙ্গলকট্ঠকরণং লেড্ডুট্ঠানং গন্ত্ৰা মহন্তং লেড্ডুং অভিরুহিত্ৰা সকুণগ্ঘিং ৰদমানো অট্ঠাসি ‘‘এহি খো দানি মে সকুণগ্ঘি, এহি খো দানি মে সকুণগ্ঘী’’তি. অথ খো সা, ভিক্খৰে, সকুণগ্ঘি সকে বলে অপত্থদ্ধা সকে বলে অসংৰদমানা উভো পক্খে সন্নয্হ লাপং সকুণং সহসা অজ্ঝপ্পত্তা. যদা খো, ভিক্খৰে, অঞ্ঞাসি লাপো সকুণো বহুআগতা খো ম্যাযং সকুণগ্ঘীতি, অথ খো তস্সেৰ লেড্ডুস্স অন্তরং পচ্চুপাদি. অথ খো, ভিক্খৰে, সকুণগ্ঘি তত্থেৰ উরং পচ্চতাল়েসি. এৰঞ্হি তং, ভিক্খৰে, হোতি যো অগোচরে চরতি পরৰিসযে.

তস্মাতিহ, ভিক্খৰে, মা অগোচরে চরিত্থ পরৰিসযে, অগোচরে, ভিক্খৰে, চরতং পরৰিসযে লচ্ছতি মারো ওতারং, লচ্ছতি মারো আরম্মণং. কো চ, ভিক্খৰে, ভিক্খুনো অগোচরো পরৰিসযো, যদিদং পঞ্চ কামগুণা. কতমে পঞ্চ? চক্খুৰিঞ্ঞেয্যা রূপা ইট্ঠা কন্তা মনাপা পিযরূপা কামূপসংহিতা রজনীযা, সোতৰিঞ্ঞেয্যা সদ্দা ইট্ঠা কন্তা মনাপা পিযরূপা কামূপসংহিতা রজনীযা, ঘানৰিঞ্ঞেয্যা গন্ধা ইট্ঠা কন্তা মনাপা পিযরূপা কামূপসংহিতা রজনীযা, জিৰ্হাৰিঞ্ঞেয্যা রসা ইট্ঠা কন্তা মনাপা পিযরূপা কামূপসংহিতা রজনীযা, কাযৰিঞ্ঞেয্যা ফোট্ঠব্বা ইট্ঠা কন্তা মনাপা পিযরূপা কামূপসংহিতা রজনীযা. অযং, ভিক্খৰে, ভিক্খুনো অগোচরো পরৰিসযো.

গোচরে, ভিক্খৰে, চরথ…পে… ন লচ্ছতি মারো আরম্মণং. কো চ, ভিক্খৰে, ভিক্খুনো গোচরো সকো পেত্তিকো ৰিসযো, যদিদং চত্তারো সতিপট্ঠানা. কতমে চত্তারো? ইধ ভিক্খৰে, ভিক্খু কাযে কাযানুপস্সী ৰিহরতি আতাপী সম্পজানো সতিমা, ৰিনেয্য লোকে অভিজ্ঝাদোমনস্সং; ৰেদনাসু ৰেদনানুপস্সী ৰিহরতি আতাপী সম্পজানো সতিমা, ৰিনেয্য লোকে অভিজ্ঝাদোমনস্সং; চিত্তে চিত্তানুপস্সী ৰিহরতি আতাপী সম্পজানো সতিমা, ৰিনেয্য লোকে অভিজ্ঝাদোমনস্সং; ধম্মেসু ধম্মানুপস্সী ৰিহরতি আতাপী সম্পজানো সতিমা, ৰিনেয্য লোকে অভিজ্ঝাদোমনস্সং – অযং, ভিক্খৰে, ভিক্খুনো গোচরো সকো পেত্তিকো ৰিসযোতি (সং. নি. ৫.৩৭১).

কুসলানন্তি অনৰজ্জলক্খণানং. সমাদানহেতূতি সমাদায ৰত্তনহেতু. এৰমিদং পুঞ্ঞং পৰড্ঢতীতি এৰং ইদং লোকিযলোকুত্তরং পুঞ্ঞফলং ৰড্ঢতি, পুঞ্ঞফলন্তি চ উপরূপরি পুঞ্ঞম্পি পুঞ্ঞৰিপাকোপি ৰেদিতব্বো.

দল়্হনেমিচক্কৰত্তিরাজকথাৰণ্ণনা

৮১. তত্থ দুৰিধং কুসলং ৰট্টগামী চ ৰিৰট্টগামী চ. তত্থ ৰট্টগামিকুসলং নাম মাতাপিতূনং পুত্তধীতাসু পুত্তধীতানঞ্চ মাতাপিতূসু সিনেহৰসেন মুদুমদ্দৰচিত্তং. ৰিৰট্টগামিকুসলং নাম ‘‘চত্তারো সতিপট্ঠানা’’তিআদিভেদা সত্ততিংস বোধিপক্খিযধম্মা. তেসু ৰট্টগামিপুঞ্ঞস্স পরিযোসানং মনুস্সলোকে চক্কৰত্তিসিরীৰিভৰো. ৰিৰট্টগামিকুসলস্স মগ্গফলনিব্বানসম্পত্তি. তত্থ ৰিৰট্টগামিকুসলস্স ৰিপাকং সুত্তপরিযোসানে দস্সেস্সতি.

ইধ পন ৰট্টগামিকুসলস্স ৰিপাকদস্সনত্থং, ভিক্খৰে, যদা পুত্তধীতরো মাতাপিতূনং ওৰাদে ন অট্ঠংসু, তদা আযুনাপি ৰণ্ণেনাপি ইস্সরিযেনাপি পরিহাযিংসু. যদা পন অট্ঠংসু, তদা ৰড্ঢিংসূতি ৰত্ৰা ৰট্টগামিকুসলানুসন্ধিৰসেন ‘‘ভূতপুব্বং, ভিক্খৰে’’তি দেসনং আরভি. তত্থ চক্কৰত্তীতিআদীনি মহাপদানে (দী. নি. অট্ঠ. ২.৩৩) ৰিত্থারিতানেৰ.

৮২. ওসক্কিতন্তি ঈসকম্পি অৰসক্কিতং. ঠানা চুতন্তি সব্বসো ঠানা অপগতং. তং কির চক্করতনং অন্তেপুরদ্ৰারে অক্খাহতং ৰিয ৰেহাসং অট্ঠাসি. অথস্স উভোসু পস্সেসু দ্ৰে খদিরত্থম্ভে নিখণিত্ৰা চক্করতনমত্থকে নেমিঅভিমুখং একং সুত্তকং বন্ধিংসু. অধোভাগেপি নেমিঅভিমুখং একং বন্ধিংসু. তেসু উপরিমসুত্ততো অপ্পমত্তকম্পি ওগতং চক্করতনং ওসক্কিতং নাম হোতি, হেট্ঠা সুত্তস্স ঠানং উপরিমকোটিযা অতিক্কন্তগতং ঠানা চুতং নাম হোতি, তদেতং অতিবলৰদোসে সতি এৰং হোতি. সুত্তমত্তম্পি একঙ্গুলদ্ৰঙ্গুলমত্তং ৰা ভট্ঠং ঠানা চুতমেৰ হোতি. তং সন্ধাযেতং ৰুত্তং ‘‘ওসক্কিতং ঠানা চুত’’ন্তি.

অথ মে আরোচেয্যাসীতি তাত, ত্ৰং অজ্জ আদিং কত্ৰা দিৰসস্স তিক্খত্তুং চক্করতনস্স উপট্ঠানং গচ্ছ, এৰং গচ্ছন্তো যদা চক্করতনং ঈসকম্পি ওসক্কিতং ঠানা চুতং পস্সসি, অথ ময্হং আচিক্খেয্যাসি. জীৰিতঞ্হি মে তৰ হত্থে নিক্খিত্তন্তি. অদ্দসাতি অপ্পমত্তো দিৰসস্স তিক্খত্তুং গন্ত্ৰা ওলোকেন্তো একদিৰসং অদ্দস.

৮৩. অথ খো, ভিক্খৰেতি ভিক্খৰে, অথ রাজা দল়্হনেমি ‘‘চক্করতনং ওসক্কিত’’ন্তি সুত্ৰা উপ্পন্নবলৰদোমনস্সো ‘‘ন দানি মযা চিরং জীৰিতব্বং ভৰিস্সতি, অপ্পাৰসেসং মে আযু, ন মে দানি কামে পরিভুঞ্জনকালো, পব্বজ্জাকালো মে ইদানী’’তি রোদিত্ৰা পরিদেৰিত্ৰা জেট্ঠপুত্তং কুমারং আমন্তাপেত্ৰা এতদৰোচ. সমুদ্দপরিযন্তন্তি পরিক্খিত্তএকসমুদ্দপরিযন্তমেৰ. ইদং হিস্স কুলসন্তকং. চক্কৰাল়পরিযন্তং পন পুঞ্ঞিদ্ধিৰসেন নিব্বত্তং, ন তং সক্কা দাতুং. কুলসন্তকং পন নিয্যাতেন্তো ‘‘সমুদ্দপরিযন্ত’’ন্তি আহ. কেসমস্সুন্তি তাপসপব্বজ্জং পব্বজন্তাপি হি পঠমং কেসমস্সুং ওহারেন্তি. ততো পট্ঠায পরূল়্হকেসে বন্ধিত্ৰা ৰিচরন্তি. তেন ৰুত্তং – ‘‘কেসমস্সুং ওহারেত্ৰা’’তি.

কাসাযানীতি কসাযরসপীতানি. আদিতো এৰং কত্ৰা পচ্ছা ৰক্কলানিপি ধারেন্তি. পব্বজীতি পব্বজিতো. পব্বজিত্ৰা চ অত্তনো মঙ্গলৰনুয্যানেযেৰ ৰসি. রাজিসিম্হীতি রাজঈসিম্হি. ব্রাহ্মণপব্বজিতা হি ‘‘ব্রাহ্মণিসযো’’তি ৰুচ্চন্তি. সেতচ্ছত্তং পন পহায রাজপব্বজিতা রাজিসযোতি. অন্তরধাযীতি অন্তরহিতং নিব্বুতদীপসিখা ৰিয অভাৰং উপগতং. পটিসংৰেদেসীতি কন্দন্তো পরিদেৰন্তো জানাপেসি. পেত্তিকন্তি পিতিতো আগতং দাযজ্জং ন হোতি, ন সক্কা কুসীতেন হীনৰীরিযেন দস অকুসলকম্মপথে সমাদায ৰত্তন্তেন পাপুণিতুং. অত্তনো পন সুকতং কম্মং নিস্সায দসৰিধং দ্ৰাদসৰিধং ৰা চক্কৰত্তিৰত্তং পূরেন্তেনেৰেতং পত্তব্বন্তি দীপেতি. অথ নং ৰত্তপটিপত্তিযং চোদেন্তো ‘‘ইঙ্ঘ ত্ৰ’’ন্তিআদিমাহ. তত্থ অরিযেতি নিদ্দোসে. চক্কৰত্তিৰত্তেতি চক্কৰত্তীনং ৰত্তে.

চক্কৰত্তিঅরিযৰত্তৰণ্ণনা

৮৪. ধম্মন্তি দসকুসলকম্মপথধম্মং. নিস্সাযাতি তদধিট্ঠানেন চেতসা তমেৰ নিস্সযং কত্ৰা. ধম্মং সক্করোন্তোতি যথা কতো সো ধম্মো সুট্ঠু কতো হোতি, এৰমেতং করোন্তো. ধম্মং গরুং করোন্তোতি তস্মিং গারৰুপ্পত্তিযা তং গরুং করোন্তো. ধম্মং মানেন্তোতি তমেৰ ধম্মং পিযঞ্চ ভাৰনীযঞ্চ কত্ৰা ৰিহরন্তো. ধম্মং পূজেন্তোতি তং অপদিসিত্ৰা গন্ধমালাদিপূজনেনস্স পূজং করোন্তো. ধম্মং অপচযমানোতি তস্সেৰ ধম্মস্স অঞ্জলিকরণাদীহি নীচৰুত্তিতং করোন্তো. ধম্মদ্ধজো ধম্মকেতূতি তং ধম্মং ধজমিৰ পুরক্খত্ৰা কেতুমিৰ চ উক্খিপিত্ৰা পৰত্তিযা ধম্মদ্ধজো ধম্মকেতু চ হুত্ৰাতি অত্থো. ধম্মাধিপতেয্যোতি ধম্মাধিপতিভূতো আগতভাৰেন ধম্মৰসেনেৰ সব্বকিরিযানং করণেন ধম্মাধিপতেয্যো হুত্ৰা. ধম্মিকং রক্খাৰরণগুত্তিং সংৰিদহস্সূতি ধম্মো অস্সা অত্থীতি ধম্মিকা, রক্খা চ আৰরণঞ্চ গুত্তি চ রক্খাৰরণগুত্তি. তত্থ ‘‘পরং রক্খন্তো অত্তানং রক্খতী’’তি (সং. নি. ৫.৩৮৫) ৰচনতো খন্তিআদযো রক্খা. ৰুত্তঞ্হেতং ‘‘কথঞ্চ, ভিক্খৰে, পরং রক্খন্তো অত্তানং রক্খতি. খন্তিযা অৰিহিংসায মেত্তচিত্ততা অনুদ্দযতা’’তি (সং. নি. ৫.৩৮৫). নিৰাসনপারুপনগেহাদীনং নিৰারণা আৰরণং, চোরাদিউপদ্দৰনিৰারণত্থং গোপাযনা গুত্তি, তং সব্বম্পি সুট্ঠু সংৰিদহস্সু পৰত্তয ঠপেহীতি অত্থো. ইদানি যত্থ সা সংৰিদহিতব্বা, তং দস্সেন্তো অন্তোজনস্মিন্তিআদিমাহ.

তত্রাযং সঙ্খেপত্থো – অন্তোজনসঙ্খাতং তৰ পুত্তদারং সীলসংৰরে পতিট্ঠপেহি, ৰত্থগন্ধমালাদীনি চস্স দেহি, সব্বোপদ্দৰে চস্স নিৰারেহি. বলকাযাদীসুপি এসেৰ নযো. অযং পন ৰিসেসো – বলকাযো কালং অনতিক্কমিত্ৰা ভত্তৰেতনসম্পদানেনপি অনুগ্গহেতব্বো. অভিসিত্তখত্তিযা ভদ্রস্সাজানেয্যাদিরতনসম্পদানেনপি উপসঙ্গণ্হিতব্বা. অনুযন্তখত্তিযা তেসং অনুরূপযানৰাহনসম্পদানেনপি পরিতোসেতব্বা. ব্রাহ্মণা অন্নপানৰত্থাদিনা দেয্যধম্মেন. গহপতিকা ভত্তবীজনঙ্গলফালবলিবদ্দাদিসম্পদানেন. তথা নিগমৰাসিনো নেগমা, জনপদৰাসিনো চ জানপদা. সমিতপাপবাহিতপাপা সমণব্রাহ্মণা সমণপরিক্খারসম্পদানেন সক্কাতব্বা. মিগপক্খিনো অভযদানেন সমস্সাসেতব্বা.

ৰিজিতেতি অত্তনো আণাপৰত্তিট্ঠানে. অধম্মকারোতি অধম্মকিরিযা. মা পৰত্তিত্থাতি যথা নপ্পৰত্ততি, তথা নং পটিপাদেহীতি অত্থো. সমণব্রাহ্মণাতি সমিতপাপবাহিতপাপা. মদপ্পমাদা পটিৰিরতাতি নৰৰিধা মানমদা, পঞ্চসু কামগুণেসু চিত্তৰোস্সজ্জনসঙ্খাতা পমাদা চ পটিৰিরতা. খন্তিসোরচ্চে নিৰিট্ঠাতি অধিৰাসনখন্তিযঞ্চ সুরতভাৰে চ পতিট্ঠিতা. একমত্তানন্তি অত্তনো রাগাদীনং দমনাদীহি একমত্তানং দমেন্তি সমেন্তি পরিনিব্বাপেন্তীতি ৰুচ্চন্তি. কালেন কালন্তি কালে কালে. অভিনিৰজ্জেয্যাসীতি গূথং ৰিয ৰিসং ৰিয অগ্গিং ৰিয চ সুট্ঠু ৰজ্জেয্যাসি. সমাদাযাতি সুরভিকুসুমদামং ৰিয অমতং ৰিয চ সম্মা আদায পৰত্তেয্যাসি.

ইধ ঠত্ৰা ৰত্তং সমানেতব্বং. অন্তোজনস্মিং বলকাযেপি একং, খত্তিযেসু একং, অনুযন্তেসু একং, ব্রাহ্মণগহপতিকেসু একং, নেগমজানপদেসু একং, সমণব্রাহ্মণেসু একং, মিগপক্খীসু একং, অধম্মকারপ্পটিক্খেপো একং, অধনানং ধনানুপ্পদানং একং সমণব্রাহ্মণে উপসঙ্কমিত্ৰা পঞ্হপুচ্ছনং একন্তি এৰমেতং দসৰিধং হোতি. গহপতিকে পন পক্খিজাতে চ ৰিসুং কত্ৰা গণেন্তস্স দ্ৰাদসৰিধং হোতি. পুব্বে অৰুত্তং ৰা গণেন্তেন অধম্মরাগস্স চ ৰিসমলোভস্স চ পহানৰসেন দ্ৰাদসৰিধং ৰেদিতব্বং. ইদং খো তাত তন্তি ইদং দসৰিধং দ্ৰাদসৰিধঞ্চ অরিযচক্কৰত্তিৰত্তং নাম. ৰত্তমানস্সাতি পূরেত্ৰা ৰত্তমানস্স. তদহুপোসথেতিআদি মহাসুদস্সনে ৰুত্তং.

৯০. সমতেনাতি অত্তনো মতিযা. সুদন্তি নিপাতমত্তং. পসাসতীতি অনুসাসতি. ইদং ৰুত্তং হোতি – পোরাণকং রাজৰংসং রাজপৰেণিং রাজধম্মং পহায অত্তনো মতিমত্তে ঠত্ৰা জনপদং অনুসাসতীতি. এৰমযং মঘদেৰৰংসস্স কল়ারজনকো ৰিয দল়্হনেমিৰংসস্স উপচ্ছেদকো অন্তিমপুরিসো হুত্ৰা উপ্পন্নো. পুব্বেনাপরন্তি পুব্বকালেন সদিসা হুত্ৰা অপরকালং. জনপদা ন পব্বন্তীতি ন ৰড্ঢন্তি. যথা তং পুব্বকানন্তি যথা পুব্বকানং রাজূনং পুব্বে চ পচ্ছা চ সদিসাযেৰ হুত্ৰা পব্বিংসু, তথা ন পব্বন্তি. কত্থচি সুঞ্ঞা হোন্তি হতৰিলুত্তা, তেলমধুফাণিতাদীসু চেৰ যাগুভত্তাদীসু চ ওজাপি পরিহাযিত্থাতি অত্থো.

অমচ্চা পারিসজ্জাতি অমচ্চা চেৰ পরিসাৰচরা চ. গণকমহামত্তাতি অচ্ছিদ্দকাদিপাঠগণকা চেৰ মহাঅমচ্চা চ. অনীকট্ঠাতি হত্থিআচরিযাদযো. দোৰারিকাতি দ্ৰাররক্খিনো. মন্তস্সাজীৰিনোতি মন্তা ৰুচ্চতি পঞ্ঞা, তং নিস্সযং কত্ৰা যে জীৰন্তি পণ্ডিতা মহামত্তা, তেসং এতং নামং.

আযুৰণ্ণাদিপরিহানিকথাৰণ্ণনা

৯১. নো চ খো অধনানন্তি বলৰলোভত্তা পন অধনানং দলিদ্দমনুস্সানং ধনং নানুপ্পদাসি. নানুপ্পদিযমানেতি অননুপ্পদিযমানে, অযমেৰ ৰা পাঠো. দালিদ্দিযন্তি দলিদ্দভাৰো. অত্তনা চ জীৰাহীতি সযঞ্চ জীৰং যাপেহীতি অত্থো. উদ্ধগ্গিকন্তিআদীসু উপরূপরিভূমীসু ফলদানৰসেন উদ্ধমগ্গমস্সাতি উদ্ধগ্গিকা. সগ্গস্স হিতা তত্রুপপত্তিজননতোতি সোৰগ্গিকা. নিব্বত্তট্ঠানে সুখো ৰিপাকো অস্সাতি সুখৰিপাকা. সুট্ঠু অগ্গানং দিব্বৰণ্ণাদীনং দসন্নং ৰিসেসানং নিব্বত্তনতো সগ্গসংৰত্তনিকা. এৰরূপং দক্খিণং দানং পতিট্ঠপেতীতি অত্থো.

৯২. পৰড্ঢিস্সতীতি ৰড্ঢিস্সতি বহুং ভৰিস্সতি. সুনিসেধং নিসেধেয্যন্তি সুট্ঠু নিসিদ্ধং নিসেধেয্যং. মূলঘচ্চন্তি মূলহতং. খরস্সরেনাতি ফরুসসদ্দেন. পণৰেনাতি ৰজ্ঝভেরিযা.

৯৩. সীসানি নেসং ছিন্দিস্সামাতি যেসং অন্তমসো মূলকমুট্ঠিম্পি হরিস্সাম, তেসং তথেৰ সীসানি ছিন্দিস্সাম, যথা কোচি হটভাৰম্পি ন জানিস্সতি, অম্হাকং দানি কিমেত্থ রাজাপি এৰং উট্ঠায পরং মারেতীতি অযং নেসং অধিপ্পাযো. উপক্কমিংসূতি আরভিংসু. পন্থদুহনন্তি পন্থঘাতং, পন্থে ঠত্ৰা চোরকম্মং.

৯৪. ন হি, দেৰাতি সো কির চিন্তেসি – ‘‘অযং রাজা সচ্চং দেৰাতি মুখপটিঞ্ঞায দিন্নায মারাপেতি, হন্দাহং মুসাৰাদং করোমী’’তি, মরণভযা ‘‘ন হি দেৰা’’তি অৰোচ.

৯৬. একিদন্তি এত্থ ইদন্তি নিপাতমত্তং, একে সত্তাতি অত্থো. চারিত্তন্তি মিচ্ছাচারং. অভিজ্ঝাব্যাপাদাতি অভিজ্ঝা চ ব্যাপাদো চ. মিচ্ছাদিট্ঠীতি নত্থি দিন্নন্তিআদিকা অন্তগ্গাহিকা পচ্চনীকদিট্ঠি.

১০১. অধম্মরাগোতি মাতা মাতুচ্ছা পিতুচ্ছা মাতুলানীতিআদিকে অযুত্তট্ঠানে রাগো. ৰিসমলোভোতি পরিভোগযুত্তেসুপি ঠানেসু অতিবলৰলোভো. মিচ্ছাধম্মোতি পুরিসানং পুরিসেসু ইত্থীনঞ্চ ইত্থীসু ছন্দরাগো.

অমত্তেয্যতাতিআদীসু মাতু হিতো মত্তেয্যো, তস্স ভাৰো মত্তেয্যতা, মাতরি সম্মা পটিপত্তিযা এতং নামং. তস্সা অভাৰো চেৰ তপ্পটিপক্খতা চ অমত্তেয্যতা. অপেত্তেয্যতাদীসুপি এসেৰ নযো. ন কুলে জেট্ঠাপচাযিতাতি কুলে জেট্ঠানং অপচিতিযা নীচৰুত্তিযা অকরণভাৰো.

দসৰস্সাযুকসমযৰণ্ণনা

১০৩. যং ইমেসন্তি যস্মিং সমযে ইমেসং. অলংপতেয্যাতি পতিনো দাতুং যুত্তা. ইমানি রসানীতি ইমানি লোকে অগ্গরসানি. অতিব্যাদিপ্পিস্সন্তীতি অতিৰিয দিপ্পিস্সন্তি, অযমেৰ ৰা পাঠো. কুসলন্তিপি ন ভৰিস্সতীতি কুসলন্তি নামম্পি ন ভৰিস্সতি, পঞ্ঞত্তিমত্তম্পি ন পঞ্ঞাযিস্সতীতি অত্থো. পুজ্জা চ ভৰিস্সন্তি পাসংসা চাতি পূজারহা চ ভৰিস্সন্তি পসংসারহা চ. তদা কির মনুস্সা ‘‘অসুকেন নাম মাতা পহতা, পিতা পহতো, সমণব্রাহ্মণা জীৰিতা ৰোরোপিতা, কুলে জেট্ঠানং অত্থিভাৰম্পি ন জানাতি, অহো পুরিসো’’তি তমেৰ পূজেস্সন্তি চেৰ পসংসিস্সন্তি চ.

ন ভৰিস্সতি মাতাতি ৰাতি অযং ময্হং মাতাতি গরুচিত্তং ন ভৰিস্সতি. গেহে মাতুগামং ৰিয নানাৰিধং অসব্ভিকথং কথযমানা অগারৰুপচারেন উপসঙ্কমিস্সন্তি. মাতুচ্ছাদীসুপি এসেৰ নযো. এত্থ চ মাতুচ্ছাতি মাতুভগিনী. মাতুলানীতি মাতুলভরিযা. আচরিযভরিযাতি সিপ্পাযতনানি সিক্খাপকস্স আচরিযস্স ভরিযা. গরূনং দারাতি চূল়পিতুমহাপিতুআদীনং ভরিযা. সম্ভেদন্তি মিস্সীভাৰং, মরিযাদভেদং ৰা.

তিব্বো আঘাতো পচ্চুপট্ঠিতো ভৰিস্সতীতি বলৰকোপো পুনপ্পুনং উপ্পত্তিৰসেন পচ্চুপট্ঠিতো ভৰিস্সতি. অপরানি দ্ৰে এতস্সেৰ ৰেৰচনানি. কোপো হি চিত্তং আঘাতেতীতি আঘাতো. অত্তনো চ পরস্স চ হিতসুখং ব্যাপাদেতীতি ব্যাপাদো. মনোপদূসনতো মনোপদোসোতি ৰুচ্চতি. তিব্বং ৰধকচিত্তন্তি পিযমানস্সাপি পরং মারণত্থায ৰধকচিত্তং. তস্স ৰত্থুং দস্সেতুং মাতুপি পুত্তম্হীতিআদি ৰুত্তং. মাগৰিকস্সাতি মিগলুদ্দকস্স.

১০৪. সত্থন্তরকপ্পোতি সত্থেন অন্তরকপ্পো. সংৰট্টকপ্পং অপ্পত্ৰা অন্তরাৰ লোকৰিনাসো. অন্তরকপ্পো চ নামেস দুব্ভিক্খন্তরকপ্পো রোগন্তরকপ্পো সত্থন্তরকপ্পোতি তিৰিধো. তত্থ লোভুস্সদায পজায দুব্ভিক্খন্তরকপ্পো হোতি. মোহুস্সদায রোগন্তরকপ্পো. দোসুস্সদায সত্থন্তরকপ্পো. তত্থ দুব্ভিক্খন্তরকপ্পেন নট্ঠা যেভুয্যেন পেত্তিৰিসযে উপপজ্জন্তি. কস্মা? আহারনিকন্তিযা বলৰত্তা. রোগন্তরকপ্পেন নট্ঠা যেভুয্যেন সগ্গে নিব্বত্তন্তি কস্মা? তেসঞ্হি ‘‘অহো ৰতঞ্ঞেসং সত্তানং এৰরূপো রোগো ন ভৰেয্যা’’তি মেত্তচিত্তং উপ্পজ্জতীতি. সত্থন্তরকপ্পেন নট্ঠা যেভুয্যেন নিরযে উপপজ্জন্তি. কস্মা? অঞ্ঞমঞ্ঞং বলৰাঘাততায.

মিগসঞ্ঞন্তি ‘‘অযং মিগো, অযং মিগো’’তি সঞ্ঞং. তিণ্হানি সত্থানি হত্থেসু পাতুভৰিস্সন্তীতি তেসং কির হত্থেন ফুট্ঠমত্তং যংকিঞ্চি অন্তমসো তিণপণ্ণং উপাদায আৰুধমেৰ ভৰিস্সতি. মা চ মযং কঞ্চীতি মযং কঞ্চি একপুরিসম্পি জীৰিতা মা ৰোরোপযিম্হ. মা চ অম্হে কোচীতি অম্হেপি কোচি একপুরিসো জীৰিতা মা ৰোরোপযিত্থ. যংনূন মযন্তি অযং লোকৰিনাসো পচ্চুপট্ঠিতো, ন সক্কা দ্ৰীহি একট্ঠানে ঠিতেহি জীৰিতং লদ্ধুন্তি মঞ্ঞমানা এৰং চিন্তযিংসু. ৰনগহনন্তি ৰনসঙ্খাতেহি তিণগুম্বলতাদীহি গহনং দুপ্পৰেসট্ঠানং. রুক্খগহনন্তি রুক্খেহি গহনং দুপ্পৰেসট্ঠানং. নদীৰিদুগ্গন্তি নদীনং অন্তরদীপাদীসু দুগ্গমনট্ঠানং. পব্বতৰিসমন্তি পব্বতেহি ৰিসমং, পব্বতেসুপি ৰা ৰিসমট্ঠানং. সভাগাযিস্সন্তীতি যথা অহং জীৰামি দিট্ঠা ভো সত্তা, ত্ৰম্পি তথা জীৰসীতি এৰং সম্মোদনকথায অত্তনা সভাগে করিস্সন্তি.

আযুৰণ্ণাদিৰড্ঢনকথাৰণ্ণনা

১০৫. আযতন্তি মহন্তং. পাণাতিপাতা ৰিরমেয্যামাতি পাণাতিপাততো ওসক্কেয্যাম. পাণাতিপাতং ৰিরমেয্যামাতিপি সজ্ঝাযন্তি, তত্থ পাণাতিপাতং পজহেয্যামাতি অত্থো. ৰীসতিৰস্সাযুকাতি মাতাপিতরো পাণাতিপাতা পটিৰিরতা, পুত্তা কস্মা ৰীসতিৰস্সাযুকা অহেসুন্তি খেত্তৰিসুদ্ধিযা. তেসঞ্হি মাতাপিতরো সীলৰন্তো জাতা. ইতি সীলগব্ভে ৰড্ঢিতত্তা ইমায খেত্তৰিসুদ্ধিযা দীঘাযুকা অহেসুং. যে পনেত্থ কালং কত্ৰা তত্থেৰ নিব্বত্তা, তে অত্তনোৰ সীলসম্পত্তিযা দীঘাযুকা অহেসুং.