৩. চক্কৰত্তিসুত্তৰণ্ণনা
অত্তদীপসরণতাৰণ্ণনা
৮০. এৰং মে সুতন্তি চক্কৰত্তিসুত্তং. তত্রাযমনুত্তানপদৰণ্ণনা – মাতুলাযন্তি এৰংনামকে নগরে. তং নগরং গোচরগামং কত্ৰা অৰিদূরে ৰনসণ্ডে ৰিহরতি. ‘‘তত্র খো ভগৰা ভিক্খূ আমন্তেসী’’তি এত্থ অযমনুপুব্বিকথা –
ভগৰা কির ইমস্স সুত্তস্স সমুট্ঠানসমযে পচ্চূসকালে মহাকরুণাসমাপত্তিতো ৰুট্ঠায লোকং ৰোলোকেন্তো ইমায অনাগতৰংসদীপিকায সুত্তন্তকথায মাতুলনগরৰাসীনং চতুরাসীতিযা পাণসহস্সানং ধম্মাভিসমযং দিস্ৰা পাতোৰ ৰীসতিভিক্খুসহস্সপরিৰারো মাতুলনগরং সম্পত্তো. মাতুলনগরৰাসিনো খত্তিযা ‘‘ভগৰা আগতো’’তি সুত্ৰা পচ্চুগ্গম্ম দসবলং নিমন্তেত্ৰা মহাসক্কারেন নগরং পৰেসেত্ৰা নিসজ্জট্ঠানং সংৰিধায ভগৰন্তং মহারহে পল্লঙ্কে নিসীদাপেত্ৰা বুদ্ধপ্পমুখস্স ভিক্খুসঙ্ঘস্স মহাদানং অদংসু. ভগৰা ভত্তকিচ্চং নিট্ঠাপেত্ৰা চিন্তেসি – ‘‘সচাহং ইমস্মিং ঠানে ইমেসং মনুস্সানং ধম্মং দেসেস্সামি, অযং পদেসো সম্বাধো, মনুস্সানং ঠাতুং ৰা নিসীদিতুং ৰা ওকাসো ন ভৰিস্সতি, মহতা খো পন সমাগমেন ভৰিতব্ব’’ন্তি.
অথ রাজকুলানং ভত্তানুমোদনং অকত্ৰাৰ পত্তং গহেত্ৰা নগরতো নিক্খমি. মনুস্সা চিন্তযিংসু – ‘‘সত্থা অম্হাকং অনুমোদনম্পি অকত্ৰা গচ্ছতি, অদ্ধা ভত্তগ্গং অমনাপং অহোসি, বুদ্ধানং নাম ন সক্কা চিত্তং গহেতুং, বুদ্ধেহি সদ্ধিং ৰিস্সাসকরণং নাম সমুস্সিতফণং আসীৰিসং গীৰায গহণসদিসং হোতি; এথ ভো, তথাগতং খমাপেস্সামা’’তি. সকলনগরৰাসিনো ভগৰতা সহেৰ নিক্খন্তা. ভগৰা গচ্ছন্তোৰ মগধক্খেত্তে ঠিতং সাখাৰিটপসম্পন্নং সন্দচ্ছাযং করীসমত্তভূমিপত্থটং একং মাতুলরুক্খং দিস্ৰা ইমস্মিং রুক্খমূলে নিসীদিত্ৰা ধম্মে দেসিযমানে ‘‘মহাজনস্স ঠাননিসজ্জনোকাসো ভৰিস্সতী’’তি. নিৰত্তিত্ৰা মগ্গা ওক্কম্ম রুক্খমূলং উপসঙ্কমিত্ৰা ধম্মভণ্ডাগারিকং আনন্দত্থেরং ওলোকেসি. থেরো ওলোকিতসঞ্ঞায এৰ ‘‘সত্থা নিসীদিতুকামো’’তি ঞত্ৰা সুগতমহাচীৰরং পঞ্ঞপেত্ৰা অদাসি. নিসীদি ভগৰা পঞ্ঞত্তে আসনে. অথস্স পুরতো মনুস্সা নিসীদিংসু. উভোসু পস্সেসু পচ্ছতো চ ভিক্খুসঙ্ঘো, আকাসে দেৰতা অট্ঠংসু, এৰং মহাপরিসমজ্ঝগতো তত্র খো ভগৰা ভিক্খূ আমন্তেসি.
তে ভিক্খূতি তত্র উপৰিট্ঠা ধম্মপ্পটিগ্গাহকা ভিক্খূ. অত্তদীপাতি অত্তানং দীপং তাণং লেণং গতিং পরাযণং পতিট্ঠং কত্ৰা ৰিহরথাতি অত্থো. অত্তসরণাতি ইদং তস্সেৰ ৰেৰচনং. অনঞ্ঞসরণাতি ইদং অঞ্ঞসরণপটিক্খেপৰচনং. ন হি অঞ্ঞো অঞ্ঞস্স সরণং হোতি, অঞ্ঞস্স ৰাযামেন অঞ্ঞস্স অসুজ্ঝনতো. ৰুত্তম্পি চেতং ‘‘অত্তা হি অত্তনো নাথো, কো হি নাথো পরো সিযা’’তি (ধ. প. ১৬০). তেনাহ ‘‘অনঞ্ঞসরণা’’তি. কো পনেত্থ অত্তা নাম, লোকিযলোকুত্তরো ধম্মো. তেনাহ – ‘‘ধম্মদীপা ধম্মসরণা অনঞ্ঞসরণা’’তি. ‘‘কাযে কাযানুপস্সী’’তিআদীনি মহাসতিপট্ঠানে ৰিত্থারিতানি.
গোচরেতি চরিতুং যুত্তট্ঠানে. সকেতি অত্তনো সন্তকে. পেত্তিকে ৰিসযেতি পিতিতো আগতৰিসযে. চরতন্তি চরন্তানং. ‘‘চরন্ত’’ন্তিপি পাঠো, অযমেৰত্থো. ন লচ্ছতীতি ন লভিস্সতি ন পস্সিস্সতি. মারোতি দেৰপুত্তমারোপি, মচ্চুমারোপি, কিলেসমারোপি. ওতারন্তি রন্ধং ছিদ্দং ৰিৰরং. অযং পনত্থো লেড্ডুট্ঠানতো নিক্খম্ম তোরণে নিসীদিত্ৰা বালাতপং তপন্তং লাপং সকুণং গহেত্ৰা. পক্খন্দসেনসকুণৰত্থুনা দীপেতব্বো. ৰুত্তঞ্হেতং –
‘‘ভূতপুব্বং, ভিক্খৰে, সকুণগ্ঘি লাপং সকুণং সহসা অজ্ঝপ্পত্তা অগ্গহেসি. অথ খো, ভিক্খৰে, লাপো সকুণো সকুণগ্ঘিযা হরিযমানো এৰং পরিদেৰসি ‘মযমেৰম্হ অলক্খিকা, মযং অপ্পপুঞ্ঞা, যে মযং অগোচরে চরিম্হ পরৰিসযে, সচেজ্জ মযং গোচরে চরেয্যাম সকে পেত্তিকে ৰিসযে, ন ম্যাযং সকুণগ্ঘি অলং অভৰিস্স যদিদং যুদ্ধাযা’তি. কো পন তে লাপ গোচরো সকো পেত্তিকো ৰিসযোতি? যদিদং নঙ্গলকট্ঠকরণং লেড্ডুট্ঠানন্তি. অথ খো, ভিক্খৰে, সকুণগ্ঘি সকে বলে অপত্থদ্ধা সকে বলে অসংৰদমানা লাপং সকুণং পমুঞ্চি গচ্ছ খো ত্ৰং লাপ, তত্রপি গন্ত্ৰা ন মোক্খসীতি.
অথ খো, ভিক্খৰে, লাপো সকুণো নঙ্গলকট্ঠকরণং লেড্ডুট্ঠানং গন্ত্ৰা মহন্তং লেড্ডুং অভিরুহিত্ৰা সকুণগ্ঘিং ৰদমানো অট্ঠাসি ‘‘এহি খো দানি মে সকুণগ্ঘি, এহি খো দানি মে সকুণগ্ঘী’’তি. অথ খো সা, ভিক্খৰে, সকুণগ্ঘি সকে বলে অপত্থদ্ধা সকে বলে অসংৰদমানা উভো পক্খে সন্নয্হ লাপং সকুণং সহসা অজ্ঝপ্পত্তা. যদা খো, ভিক্খৰে, অঞ্ঞাসি লাপো সকুণো বহুআগতা খো ম্যাযং সকুণগ্ঘীতি, অথ খো তস্সেৰ লেড্ডুস্স অন্তরং পচ্চুপাদি. অথ খো, ভিক্খৰে, সকুণগ্ঘি তত্থেৰ উরং পচ্চতাল়েসি. এৰঞ্হি তং, ভিক্খৰে, হোতি যো অগোচরে চরতি পরৰিসযে.
তস্মাতিহ, ভিক্খৰে, মা অগোচরে চরিত্থ পরৰিসযে, অগোচরে, ভিক্খৰে, চরতং পরৰিসযে লচ্ছতি মারো ওতারং, লচ্ছতি মারো আরম্মণং. কো চ, ভিক্খৰে, ভিক্খুনো অগোচরো পরৰিসযো, যদিদং পঞ্চ কামগুণা. কতমে পঞ্চ? চক্খুৰিঞ্ঞেয্যা রূপা ইট্ঠা কন্তা মনাপা পিযরূপা কামূপসংহিতা রজনীযা, সোতৰিঞ্ঞেয্যা সদ্দা ইট্ঠা কন্তা মনাপা পিযরূপা কামূপসংহিতা রজনীযা, ঘানৰিঞ্ঞেয্যা গন্ধা ইট্ঠা কন্তা মনাপা পিযরূপা কামূপসংহিতা রজনীযা, জিৰ্হাৰিঞ্ঞেয্যা রসা ইট্ঠা কন্তা মনাপা পিযরূপা কামূপসংহিতা রজনীযা, কাযৰিঞ্ঞেয্যা ফোট্ঠব্বা ইট্ঠা কন্তা মনাপা পিযরূপা কামূপসংহিতা রজনীযা. অযং, ভিক্খৰে, ভিক্খুনো অগোচরো পরৰিসযো.
গোচরে, ভিক্খৰে, চরথ…পে… ন লচ্ছতি মারো আরম্মণং. কো চ, ভিক্খৰে, ভিক্খুনো গোচরো সকো পেত্তিকো ৰিসযো, যদিদং চত্তারো সতিপট্ঠানা. কতমে চত্তারো? ইধ ভিক্খৰে, ভিক্খু কাযে কাযানুপস্সী ৰিহরতি আতাপী সম্পজানো সতিমা, ৰিনেয্য লোকে অভিজ্ঝাদোমনস্সং; ৰেদনাসু ৰেদনানুপস্সী ৰিহরতি আতাপী সম্পজানো সতিমা, ৰিনেয্য লোকে অভিজ্ঝাদোমনস্সং; চিত্তে চিত্তানুপস্সী ৰিহরতি আতাপী সম্পজানো সতিমা, ৰিনেয্য লোকে অভিজ্ঝাদোমনস্সং; ধম্মেসু ধম্মানুপস্সী ৰিহরতি আতাপী সম্পজানো সতিমা, ৰিনেয্য লোকে অভিজ্ঝাদোমনস্সং – অযং, ভিক্খৰে, ভিক্খুনো গোচরো সকো পেত্তিকো ৰিসযোতি (সং. নি. ৫.৩৭১).
কুসলানন্তি অনৰজ্জলক্খণানং. সমাদানহেতূতি সমাদায ৰত্তনহেতু. এৰমিদং পুঞ্ঞং পৰড্ঢতীতি এৰং ইদং লোকিযলোকুত্তরং পুঞ্ঞফলং ৰড্ঢতি, পুঞ্ঞফলন্তি চ উপরূপরি পুঞ্ঞম্পি পুঞ্ঞৰিপাকোপি ৰেদিতব্বো.
দল়্হনেমিচক্কৰত্তিরাজকথাৰণ্ণনা
৮১. তত্থ দুৰিধং কুসলং ৰট্টগামী চ ৰিৰট্টগামী চ. তত্থ ৰট্টগামিকুসলং নাম মাতাপিতূনং পুত্তধীতাসু পুত্তধীতানঞ্চ মাতাপিতূসু সিনেহৰসেন মুদুমদ্দৰচিত্তং. ৰিৰট্টগামিকুসলং নাম ‘‘চত্তারো সতিপট্ঠানা’’তিআদিভেদা সত্ততিংস বোধিপক্খিযধম্মা. তেসু ৰট্টগামিপুঞ্ঞস্স পরিযোসানং মনুস্সলোকে চক্কৰত্তিসিরীৰিভৰো. ৰিৰট্টগামিকুসলস্স মগ্গফলনিব্বানসম্পত্তি. তত্থ ৰিৰট্টগামিকুসলস্স ৰিপাকং সুত্তপরিযোসানে দস্সেস্সতি.
ইধ পন ৰট্টগামিকুসলস্স ৰিপাকদস্সনত্থং, ভিক্খৰে, যদা পুত্তধীতরো মাতাপিতূনং ওৰাদে ন অট্ঠংসু, তদা আযুনাপি ৰণ্ণেনাপি ইস্সরিযেনাপি পরিহাযিংসু. যদা পন অট্ঠংসু, তদা ৰড্ঢিংসূতি ৰত্ৰা ৰট্টগামিকুসলানুসন্ধিৰসেন ‘‘ভূতপুব্বং, ভিক্খৰে’’তি দেসনং আরভি. তত্থ চক্কৰত্তীতিআদীনি মহাপদানে (দী. নি. অট্ঠ. ২.৩৩) ৰিত্থারিতানেৰ.
৮২. ওসক্কিতন্তি ঈসকম্পি অৰসক্কিতং. ঠানা চুতন্তি সব্বসো ঠানা অপগতং. তং কির চক্করতনং অন্তেপুরদ্ৰারে অক্খাহতং ৰিয ৰেহাসং অট্ঠাসি. অথস্স উভোসু পস্সেসু দ্ৰে খদিরত্থম্ভে নিখণিত্ৰা চক্করতনমত্থকে নেমিঅভিমুখং একং সুত্তকং বন্ধিংসু. অধোভাগেপি নেমিঅভিমুখং একং বন্ধিংসু. তেসু উপরিমসুত্ততো অপ্পমত্তকম্পি ওগতং চক্করতনং ওসক্কিতং নাম হোতি, হেট্ঠা সুত্তস্স ঠানং উপরিমকোটিযা অতিক্কন্তগতং ঠানা চুতং নাম হোতি, তদেতং অতিবলৰদোসে সতি এৰং হোতি. সুত্তমত্তম্পি একঙ্গুলদ্ৰঙ্গুলমত্তং ৰা ভট্ঠং ঠানা চুতমেৰ হোতি. তং সন্ধাযেতং ৰুত্তং ‘‘ওসক্কিতং ঠানা চুত’’ন্তি.
অথ মে আরোচেয্যাসীতি তাত, ত্ৰং অজ্জ আদিং কত্ৰা দিৰসস্স তিক্খত্তুং চক্করতনস্স উপট্ঠানং গচ্ছ, এৰং গচ্ছন্তো যদা চক্করতনং ঈসকম্পি ওসক্কিতং ঠানা চুতং পস্সসি, অথ ময্হং আচিক্খেয্যাসি. জীৰিতঞ্হি মে তৰ হত্থে নিক্খিত্তন্তি. অদ্দসাতি অপ্পমত্তো দিৰসস্স তিক্খত্তুং গন্ত্ৰা ওলোকেন্তো একদিৰসং অদ্দস.
৮৩. অথ খো, ভিক্খৰেতি ভিক্খৰে, অথ রাজা দল়্হনেমি ‘‘চক্করতনং ওসক্কিত’’ন্তি সুত্ৰা উপ্পন্নবলৰদোমনস্সো ‘‘ন দানি মযা চিরং জীৰিতব্বং ভৰিস্সতি, অপ্পাৰসেসং মে আযু, ন মে দানি কামে পরিভুঞ্জনকালো, পব্বজ্জাকালো মে ইদানী’’তি রোদিত্ৰা পরিদেৰিত্ৰা জেট্ঠপুত্তং কুমারং আমন্তাপেত্ৰা এতদৰোচ. সমুদ্দপরিযন্তন্তি পরিক্খিত্তএকসমুদ্দপরিযন্তমেৰ. ইদং হিস্স কুলসন্তকং. চক্কৰাল়পরিযন্তং পন পুঞ্ঞিদ্ধিৰসেন নিব্বত্তং, ন তং সক্কা দাতুং. কুলসন্তকং পন নিয্যাতেন্তো ‘‘সমুদ্দপরিযন্ত’’ন্তি আহ. কেসমস্সুন্তি তাপসপব্বজ্জং পব্বজন্তাপি হি পঠমং কেসমস্সুং ওহারেন্তি. ততো পট্ঠায পরূল়্হকেসে বন্ধিত্ৰা ৰিচরন্তি. তেন ৰুত্তং – ‘‘কেসমস্সুং ওহারেত্ৰা’’তি.
কাসাযানীতি কসাযরসপীতানি. আদিতো এৰং কত্ৰা পচ্ছা ৰক্কলানিপি ধারেন্তি. পব্বজীতি পব্বজিতো. পব্বজিত্ৰা চ অত্তনো মঙ্গলৰনুয্যানেযেৰ ৰসি. রাজিসিম্হীতি রাজঈসিম্হি. ব্রাহ্মণপব্বজিতা হি ‘‘ব্রাহ্মণিসযো’’তি ৰুচ্চন্তি. সেতচ্ছত্তং পন পহায রাজপব্বজিতা রাজিসযোতি. অন্তরধাযীতি অন্তরহিতং নিব্বুতদীপসিখা ৰিয অভাৰং উপগতং. পটিসংৰেদেসীতি কন্দন্তো পরিদেৰন্তো জানাপেসি. পেত্তিকন্তি পিতিতো আগতং দাযজ্জং ন হোতি, ন সক্কা কুসীতেন হীনৰীরিযেন দস অকুসলকম্মপথে সমাদায ৰত্তন্তেন পাপুণিতুং. অত্তনো পন সুকতং কম্মং নিস্সায দসৰিধং দ্ৰাদসৰিধং ৰা চক্কৰত্তিৰত্তং পূরেন্তেনেৰেতং পত্তব্বন্তি দীপেতি. অথ নং ৰত্তপটিপত্তিযং চোদেন্তো ‘‘ইঙ্ঘ ত্ৰ’’ন্তিআদিমাহ. তত্থ অরিযেতি নিদ্দোসে. চক্কৰত্তিৰত্তেতি চক্কৰত্তীনং ৰত্তে.
চক্কৰত্তিঅরিযৰত্তৰণ্ণনা
৮৪. ধম্মন্তি দসকুসলকম্মপথধম্মং. নিস্সাযাতি তদধিট্ঠানেন চেতসা তমেৰ নিস্সযং কত্ৰা. ধম্মং সক্করোন্তোতি যথা কতো সো ধম্মো সুট্ঠু কতো হোতি, এৰমেতং করোন্তো. ধম্মং গরুং করোন্তোতি তস্মিং গারৰুপ্পত্তিযা তং গরুং করোন্তো. ধম্মং মানেন্তোতি তমেৰ ধম্মং পিযঞ্চ ভাৰনীযঞ্চ কত্ৰা ৰিহরন্তো. ধম্মং পূজেন্তোতি তং অপদিসিত্ৰা গন্ধমালাদিপূজনেনস্স পূজং করোন্তো. ধম্মং অপচযমানোতি তস্সেৰ ধম্মস্স অঞ্জলিকরণাদীহি নীচৰুত্তিতং করোন্তো. ধম্মদ্ধজো ধম্মকেতূতি তং ধম্মং ধজমিৰ পুরক্খত্ৰা কেতুমিৰ চ উক্খিপিত্ৰা পৰত্তিযা ধম্মদ্ধজো ধম্মকেতু চ হুত্ৰাতি অত্থো. ধম্মাধিপতেয্যোতি ধম্মাধিপতিভূতো আগতভাৰেন ধম্মৰসেনেৰ সব্বকিরিযানং করণেন ধম্মাধিপতেয্যো হুত্ৰা. ধম্মিকং রক্খাৰরণগুত্তিং সংৰিদহস্সূতি ধম্মো অস্সা অত্থীতি ধম্মিকা, রক্খা চ আৰরণঞ্চ গুত্তি চ রক্খাৰরণগুত্তি. তত্থ ‘‘পরং রক্খন্তো অত্তানং রক্খতী’’তি (সং. নি. ৫.৩৮৫) ৰচনতো খন্তিআদযো রক্খা. ৰুত্তঞ্হেতং ‘‘কথঞ্চ, ভিক্খৰে, পরং রক্খন্তো অত্তানং রক্খতি. খন্তিযা অৰিহিংসায মেত্তচিত্ততা অনুদ্দযতা’’তি (সং. নি. ৫.৩৮৫). নিৰাসনপারুপনগেহাদীনং নিৰারণা আৰরণং, চোরাদিউপদ্দৰনিৰারণত্থং গোপাযনা গুত্তি, তং সব্বম্পি সুট্ঠু সংৰিদহস্সু পৰত্তয ঠপেহীতি অত্থো. ইদানি যত্থ সা সংৰিদহিতব্বা, তং দস্সেন্তো অন্তোজনস্মিন্তিআদিমাহ.
তত্রাযং সঙ্খেপত্থো – অন্তোজনসঙ্খাতং তৰ পুত্তদারং সীলসংৰরে পতিট্ঠপেহি, ৰত্থগন্ধমালাদীনি চস্স দেহি, সব্বোপদ্দৰে চস্স নিৰারেহি. বলকাযাদীসুপি এসেৰ নযো. অযং পন ৰিসেসো – বলকাযো কালং অনতিক্কমিত্ৰা ভত্তৰেতনসম্পদানেনপি অনুগ্গহেতব্বো. অভিসিত্তখত্তিযা ভদ্রস্সাজানেয্যাদিরতনসম্পদানেনপি উপসঙ্গণ্হিতব্বা. অনুযন্তখত্তিযা তেসং অনুরূপযানৰাহনসম্পদানেনপি পরিতোসেতব্বা. ব্রাহ্মণা অন্নপানৰত্থাদিনা দেয্যধম্মেন. গহপতিকা ভত্তবীজনঙ্গলফালবলিবদ্দাদিসম্পদানেন. তথা নিগমৰাসিনো নেগমা, জনপদৰাসিনো চ জানপদা. সমিতপাপবাহিতপাপা সমণব্রাহ্মণা সমণপরিক্খারসম্পদানেন সক্কাতব্বা. মিগপক্খিনো অভযদানেন সমস্সাসেতব্বা.
ৰিজিতেতি অত্তনো আণাপৰত্তিট্ঠানে. অধম্মকারোতি অধম্মকিরিযা. মা পৰত্তিত্থাতি যথা নপ্পৰত্ততি, তথা নং পটিপাদেহীতি অত্থো. সমণব্রাহ্মণাতি সমিতপাপবাহিতপাপা. মদপ্পমাদা পটিৰিরতাতি নৰৰিধা মানমদা, পঞ্চসু কামগুণেসু চিত্তৰোস্সজ্জনসঙ্খাতা পমাদা চ পটিৰিরতা. খন্তিসোরচ্চে নিৰিট্ঠাতি অধিৰাসনখন্তিযঞ্চ সুরতভাৰে চ পতিট্ঠিতা. একমত্তানন্তি অত্তনো রাগাদীনং দমনাদীহি একমত্তানং দমেন্তি সমেন্তি পরিনিব্বাপেন্তীতি ৰুচ্চন্তি. কালেন কালন্তি কালে কালে. অভিনিৰজ্জেয্যাসীতি গূথং ৰিয ৰিসং ৰিয অগ্গিং ৰিয চ সুট্ঠু ৰজ্জেয্যাসি. সমাদাযাতি সুরভিকুসুমদামং ৰিয অমতং ৰিয চ সম্মা আদায পৰত্তেয্যাসি.
ইধ ঠত্ৰা ৰত্তং সমানেতব্বং. অন্তোজনস্মিং বলকাযেপি একং, খত্তিযেসু একং, অনুযন্তেসু একং, ব্রাহ্মণগহপতিকেসু একং, নেগমজানপদেসু একং, সমণব্রাহ্মণেসু একং, মিগপক্খীসু একং, অধম্মকারপ্পটিক্খেপো একং, অধনানং ধনানুপ্পদানং একং সমণব্রাহ্মণে উপসঙ্কমিত্ৰা পঞ্হপুচ্ছনং একন্তি এৰমেতং দসৰিধং হোতি. গহপতিকে পন পক্খিজাতে চ ৰিসুং কত্ৰা গণেন্তস্স দ্ৰাদসৰিধং হোতি. পুব্বে অৰুত্তং ৰা গণেন্তেন অধম্মরাগস্স চ ৰিসমলোভস্স চ পহানৰসেন দ্ৰাদসৰিধং ৰেদিতব্বং. ইদং খো তাত তন্তি ইদং দসৰিধং দ্ৰাদসৰিধঞ্চ অরিযচক্কৰত্তিৰত্তং নাম. ৰত্তমানস্সাতি পূরেত্ৰা ৰত্তমানস্স. তদহুপোসথেতিআদি মহাসুদস্সনে ৰুত্তং.
৯০. সমতেনাতি অত্তনো মতিযা. সুদন্তি নিপাতমত্তং. পসাসতীতি অনুসাসতি. ইদং ৰুত্তং হোতি – পোরাণকং রাজৰংসং রাজপৰেণিং রাজধম্মং পহায অত্তনো মতিমত্তে ঠত্ৰা জনপদং অনুসাসতীতি. এৰমযং মঘদেৰৰংসস্স কল়ারজনকো ৰিয দল়্হনেমিৰংসস্স উপচ্ছেদকো অন্তিমপুরিসো হুত্ৰা উপ্পন্নো. পুব্বেনাপরন্তি পুব্বকালেন সদিসা হুত্ৰা অপরকালং. জনপদা ন পব্বন্তীতি ন ৰড্ঢন্তি. যথা তং পুব্বকানন্তি যথা পুব্বকানং রাজূনং পুব্বে চ পচ্ছা চ সদিসাযেৰ হুত্ৰা পব্বিংসু, তথা ন পব্বন্তি. কত্থচি সুঞ্ঞা হোন্তি হতৰিলুত্তা, তেলমধুফাণিতাদীসু চেৰ যাগুভত্তাদীসু চ ওজাপি পরিহাযিত্থাতি অত্থো.
অমচ্চা পারিসজ্জাতি অমচ্চা চেৰ পরিসাৰচরা চ. গণকমহামত্তাতি অচ্ছিদ্দকাদিপাঠগণকা চেৰ মহাঅমচ্চা চ. অনীকট্ঠাতি হত্থিআচরিযাদযো. দোৰারিকাতি দ্ৰাররক্খিনো. মন্তস্সাজীৰিনোতি মন্তা ৰুচ্চতি পঞ্ঞা, তং নিস্সযং কত্ৰা যে জীৰন্তি পণ্ডিতা মহামত্তা, তেসং এতং নামং.
আযুৰণ্ণাদিপরিহানিকথাৰণ্ণনা
৯১. নো চ খো অধনানন্তি বলৰলোভত্তা পন অধনানং দলিদ্দমনুস্সানং ধনং নানুপ্পদাসি. নানুপ্পদিযমানেতি অননুপ্পদিযমানে, অযমেৰ ৰা পাঠো. দালিদ্দিযন্তি দলিদ্দভাৰো. অত্তনা চ জীৰাহীতি সযঞ্চ জীৰং যাপেহীতি অত্থো. উদ্ধগ্গিকন্তিআদীসু উপরূপরিভূমীসু ফলদানৰসেন উদ্ধমগ্গমস্সাতি উদ্ধগ্গিকা. সগ্গস্স হিতা তত্রুপপত্তিজননতোতি সোৰগ্গিকা. নিব্বত্তট্ঠানে সুখো ৰিপাকো অস্সাতি সুখৰিপাকা. সুট্ঠু অগ্গানং দিব্বৰণ্ণাদীনং দসন্নং ৰিসেসানং নিব্বত্তনতো সগ্গসংৰত্তনিকা. এৰরূপং দক্খিণং দানং পতিট্ঠপেতীতি অত্থো.
৯২. পৰড্ঢিস্সতীতি ৰড্ঢিস্সতি বহুং ভৰিস্সতি. সুনিসেধং নিসেধেয্যন্তি সুট্ঠু নিসিদ্ধং নিসেধেয্যং. মূলঘচ্চন্তি মূলহতং. খরস্সরেনাতি ফরুসসদ্দেন. পণৰেনাতি ৰজ্ঝভেরিযা.
৯৩. সীসানি নেসং ছিন্দিস্সামাতি যেসং অন্তমসো মূলকমুট্ঠিম্পি হরিস্সাম, তেসং তথেৰ সীসানি ছিন্দিস্সাম, যথা কোচি হটভাৰম্পি ন জানিস্সতি, অম্হাকং দানি কিমেত্থ রাজাপি এৰং উট্ঠায পরং মারেতীতি অযং নেসং অধিপ্পাযো. উপক্কমিংসূতি আরভিংসু. পন্থদুহনন্তি পন্থঘাতং, পন্থে ঠত্ৰা চোরকম্মং.
৯৪. ন হি, দেৰাতি সো কির চিন্তেসি – ‘‘অযং রাজা সচ্চং দেৰাতি মুখপটিঞ্ঞায দিন্নায মারাপেতি, হন্দাহং মুসাৰাদং করোমী’’তি, মরণভযা ‘‘ন হি দেৰা’’তি অৰোচ.
৯৬. একিদন্তি এত্থ ইদন্তি নিপাতমত্তং, একে সত্তাতি অত্থো. চারিত্তন্তি মিচ্ছাচারং. অভিজ্ঝাব্যাপাদাতি অভিজ্ঝা চ ব্যাপাদো চ. মিচ্ছাদিট্ঠীতি নত্থি দিন্নন্তিআদিকা অন্তগ্গাহিকা পচ্চনীকদিট্ঠি.
১০১. অধম্মরাগোতি মাতা মাতুচ্ছা পিতুচ্ছা মাতুলানীতিআদিকে অযুত্তট্ঠানে রাগো. ৰিসমলোভোতি পরিভোগযুত্তেসুপি ঠানেসু অতিবলৰলোভো. মিচ্ছাধম্মোতি পুরিসানং পুরিসেসু ইত্থীনঞ্চ ইত্থীসু ছন্দরাগো.
অমত্তেয্যতাতিআদীসু মাতু হিতো মত্তেয্যো, তস্স ভাৰো মত্তেয্যতা, মাতরি সম্মা পটিপত্তিযা এতং নামং. তস্সা অভাৰো চেৰ তপ্পটিপক্খতা চ অমত্তেয্যতা. অপেত্তেয্যতাদীসুপি এসেৰ নযো. ন কুলে জেট্ঠাপচাযিতাতি কুলে জেট্ঠানং অপচিতিযা নীচৰুত্তিযা অকরণভাৰো.
দসৰস্সাযুকসমযৰণ্ণনা
১০৩. যং ইমেসন্তি যস্মিং সমযে ইমেসং. অলংপতেয্যাতি পতিনো দাতুং যুত্তা. ইমানি রসানীতি ইমানি লোকে অগ্গরসানি. অতিব্যাদিপ্পিস্সন্তীতি অতিৰিয দিপ্পিস্সন্তি, অযমেৰ ৰা পাঠো. কুসলন্তিপি ন ভৰিস্সতীতি কুসলন্তি নামম্পি ন ভৰিস্সতি, পঞ্ঞত্তিমত্তম্পি ন পঞ্ঞাযিস্সতীতি অত্থো. পুজ্জা চ ভৰিস্সন্তি পাসংসা চাতি পূজারহা চ ভৰিস্সন্তি পসংসারহা চ. তদা কির মনুস্সা ‘‘অসুকেন নাম মাতা পহতা, পিতা পহতো, সমণব্রাহ্মণা জীৰিতা ৰোরোপিতা, কুলে জেট্ঠানং অত্থিভাৰম্পি ন জানাতি, অহো পুরিসো’’তি তমেৰ পূজেস্সন্তি চেৰ পসংসিস্সন্তি চ.
ন ভৰিস্সতি মাতাতি ৰাতি অযং ময্হং মাতাতি গরুচিত্তং ন ভৰিস্সতি. গেহে মাতুগামং ৰিয নানাৰিধং অসব্ভিকথং কথযমানা অগারৰুপচারেন উপসঙ্কমিস্সন্তি. মাতুচ্ছাদীসুপি এসেৰ নযো. এত্থ চ মাতুচ্ছাতি মাতুভগিনী. মাতুলানীতি মাতুলভরিযা. আচরিযভরিযাতি সিপ্পাযতনানি সিক্খাপকস্স আচরিযস্স ভরিযা. গরূনং দারাতি চূল়পিতুমহাপিতুআদীনং ভরিযা. সম্ভেদন্তি মিস্সীভাৰং, মরিযাদভেদং ৰা.
তিব্বো আঘাতো পচ্চুপট্ঠিতো ভৰিস্সতীতি বলৰকোপো পুনপ্পুনং উপ্পত্তিৰসেন পচ্চুপট্ঠিতো ভৰিস্সতি. অপরানি দ্ৰে এতস্সেৰ ৰেৰচনানি. কোপো হি চিত্তং আঘাতেতীতি আঘাতো. অত্তনো চ পরস্স চ হিতসুখং ব্যাপাদেতীতি ব্যাপাদো. মনোপদূসনতো মনোপদোসোতি ৰুচ্চতি. তিব্বং ৰধকচিত্তন্তি পিযমানস্সাপি পরং মারণত্থায ৰধকচিত্তং. তস্স ৰত্থুং দস্সেতুং মাতুপি পুত্তম্হীতিআদি ৰুত্তং. মাগৰিকস্সাতি মিগলুদ্দকস্স.
১০৪. সত্থন্তরকপ্পোতি সত্থেন অন্তরকপ্পো. সংৰট্টকপ্পং অপ্পত্ৰা অন্তরাৰ লোকৰিনাসো. অন্তরকপ্পো চ নামেস দুব্ভিক্খন্তরকপ্পো রোগন্তরকপ্পো সত্থন্তরকপ্পোতি তিৰিধো. তত্থ লোভুস্সদায পজায দুব্ভিক্খন্তরকপ্পো হোতি. মোহুস্সদায রোগন্তরকপ্পো. দোসুস্সদায সত্থন্তরকপ্পো. তত্থ দুব্ভিক্খন্তরকপ্পেন নট্ঠা যেভুয্যেন পেত্তিৰিসযে উপপজ্জন্তি. কস্মা? আহারনিকন্তিযা বলৰত্তা. রোগন্তরকপ্পেন নট্ঠা যেভুয্যেন সগ্গে নিব্বত্তন্তি কস্মা? তেসঞ্হি ‘‘অহো ৰতঞ্ঞেসং সত্তানং এৰরূপো রোগো ন ভৰেয্যা’’তি মেত্তচিত্তং উপ্পজ্জতীতি. সত্থন্তরকপ্পেন নট্ঠা যেভুয্যেন নিরযে উপপজ্জন্তি. কস্মা? অঞ্ঞমঞ্ঞং বলৰাঘাততায.
মিগসঞ্ঞন্তি ‘‘অযং মিগো, অযং মিগো’’তি সঞ্ঞং. তিণ্হানি সত্থানি হত্থেসু পাতুভৰিস্সন্তীতি তেসং কির হত্থেন ফুট্ঠমত্তং যংকিঞ্চি অন্তমসো তিণপণ্ণং উপাদায আৰুধমেৰ ভৰিস্সতি. মা চ মযং কঞ্চীতি মযং কঞ্চি একপুরিসম্পি জীৰিতা মা ৰোরোপযিম্হ. মা চ অম্হে কোচীতি অম্হেপি কোচি একপুরিসো জীৰিতা মা ৰোরোপযিত্থ. যংনূন মযন্তি অযং লোকৰিনাসো পচ্চুপট্ঠিতো, ন সক্কা দ্ৰীহি একট্ঠানে ঠিতেহি জীৰিতং লদ্ধুন্তি মঞ্ঞমানা এৰং চিন্তযিংসু. ৰনগহনন্তি ৰনসঙ্খাতেহি তিণগুম্বলতাদীহি গহনং দুপ্পৰেসট্ঠানং. রুক্খগহনন্তি রুক্খেহি গহনং দুপ্পৰেসট্ঠানং. নদীৰিদুগ্গন্তি নদীনং অন্তরদীপাদীসু দুগ্গমনট্ঠানং. পব্বতৰিসমন্তি পব্বতেহি ৰিসমং, পব্বতেসুপি ৰা ৰিসমট্ঠানং. সভাগাযিস্সন্তীতি যথা অহং জীৰামি দিট্ঠা ভো সত্তা, ত্ৰম্পি তথা জীৰসীতি এৰং সম্মোদনকথায অত্তনা সভাগে করিস্সন্তি.
আযুৰণ্ণাদিৰড্ঢনকথাৰণ্ণনা
১০৫. আযতন্তি মহন্তং. পাণাতিপাতা ৰিরমেয্যামাতি পাণাতিপাততো ওসক্কেয্যাম. পাণাতিপাতং ৰিরমেয্যামাতিপি সজ্ঝাযন্তি, তত্থ পাণাতিপাতং পজহেয্যামাতি অত্থো. ৰীসতিৰস্সাযুকাতি মাতাপিতরো পাণাতিপাতা পটিৰিরতা, পুত্তা কস্মা ৰীসতিৰস্সাযুকা অহেসুন্তি খেত্তৰিসুদ্ধিযা. তেসঞ্হি মাতাপিতরো সীলৰন্তো জাতা. ইতি সীলগব্ভে ৰড্ঢিতত্তা ইমায খেত্তৰিসুদ্ধিযা দীঘাযুকা অহেসুং. যে পনেত্থ কালং কত্ৰা তত্থেৰ নিব্বত্তা, তে অত্তনোৰ সীলসম্পত্তিযা দীঘাযুকা অহেসুং.
অস্সামাতি ভৰেয্যাম. চত্তারীসৰস্সাযুকাতিআদযো কোট্ঠাসা অদিন্নাদানাদীহি পটিৰিরতানং ৰসেন ৰেদিতব্বা.
সঙ্খরাজউপ্পত্তিৰণ্ণনা
১০৬. ইচ্ছাতি ময্হং ভত্তং দেথাতি এৰং উপ্পজ্জনকতণ্হা. অনসনন্তি ন অসনং অৰিপ্ফারিকভাৰো কাযালসিযং, ভত্তং ভুত্তানং ভত্তসম্মদপচ্চযা নিপজ্জিতুকামতাজনকো কাযদুব্বলভাৰোতি অত্থো. জরাতি পাকটজরা. কুক্কুটসম্পাতিকাতি একগামস্স ছদনপিট্ঠতো উপ্পতিত্ৰা ইতরগামস্স ছদনপিট্ঠে পতনসঙ্খাতো কুক্কুটসম্পাতো. এতাসু অত্থীতি কুক্কুটসম্পাতিকা. ‘‘কুক্কুটসম্পাদিকা’’তিপি পাঠো, গামন্তরতো গামন্তরং কুক্কুটানং পদসা গমনসঙ্খাতো কুক্কুটসম্পাদো এতাসু অত্থীতি অত্থো. উভযম্পেতং ঘননিৰাসতংযেৰ দীপেতি. অৰীচি মঞ্ঞে ফুটো ভৰিস্সতীতি অৰীচিমহানিরযো ৰিয নিরন্তরপূরিতো ভৰিস্সতি.
১০৭. ‘‘অসীতিৰস্সসহস্সাযুকেসু, ভিক্খৰে, মনুস্সেসু মেত্তেয্যো নাম ভগৰা লোকে উপ্পজ্জিস্সতী’’তি ন ৰড্ঢমানকৰসেন ৰুত্তং. ন হি বুদ্ধা ৰড্ঢমানে আযুম্হি নিব্বত্তন্তি, হাযমানে পন নিব্বত্তন্তি. তস্মা যদা তং আযু ৰড্ঢিত্ৰা অসঙ্খেয্যতং পত্ৰা পুন হাযমানং অসীতিৰস্সসহস্সকালে ঠস্সতি, তদা উপ্পজ্জিস্সতীতি অত্থো. পরিহরিস্সতীতি ইদং পন পরিৰারেত্ৰা ৰিচরন্তানং ৰসেন ৰুত্তং. যূপোতি পাসাদো. রঞ্ঞা মহাপনাদেন কারাপিতোতি রঞ্ঞা হেতুভূতেন তস্সত্থায সক্কেন দেৰরাজেন ৰিস্সকম্মদেৰপুত্তং পেসেত্ৰা কারাপিতো. পুব্বে কির দ্ৰে পিতাপুত্তা নল়কারা পচ্চেকবুদ্ধস্স নল়েহি চ উদুম্বরেহি চ পণ্ণসালং কারাপেত্ৰা তং তত্থ ৰাসাপেত্ৰা চতূহি পচ্চযেহি উপট্ঠহিংসু. তে কালং কত্ৰা দেৰলোকে নিব্বত্তা. তেসু পিতা দেৰলোকেযেৰ অট্ঠাসি. পুত্তো দেৰলোকা চৰিত্ৰা সুরুচিস্স রঞ্ঞো দেৰিযা সুমেধায কুচ্ছিস্মিং নিব্বত্তো. মহাপনাদো নাম কুমারো অহোসি. সো অপরভাগে ছত্তং উস্সাপেত্ৰা মহাপনাদো নাম রাজা জাতো. অথস্স পুঞ্ঞানুভাৰেন সক্কো দেৰরাজা ৰিস্সকম্মদেৰপুত্তং রঞ্ঞো পাসাদং করোহীতি পহিণি সো তস্স পাসাদং নিম্মিনি পঞ্চৰীসতিযোজনুব্বেধং সত্তরতনমযং সতভূমকং. যং সন্ধায জাতকে ৰুত্তং –
‘‘পনাদো নাম সো রাজা, যস্স যূপো সুৰণ্ণযো;
তিরিযং সোল়সুব্বেধো, উদ্ধমাহু সহস্সধা.
সহস্সকণ্ডো সতগেণ্ডু, ধজালু হরিতামযো;
অনচ্চুং তত্থ গন্ধব্বা, ছ সহস্সানি সত্তধা.
এৰমেতং তদা আসি, যথা ভাসসি ভদ্দজি;
সক্কো অহং তদা আসিং, ৰেয্যাৰচ্চকরো তৰা’’তি. (জা. ৫.৩.৪২);
সো রাজা তত্থ যাৰতাযুকং ৰসিত্ৰা কালং কত্ৰা দেৰলোকে নিব্বত্তি. তস্মিং দেৰলোকে নিব্বত্তে সো পাসাদো মহাগঙ্গায অনুসোতং পতি. তস্স ধুরসোপানসম্মুখট্ঠানে পযাগপতিট্ঠানং নাম নগরং মাপিতং. থুপিকাসম্মুখট্ঠানে কোটিগামো নাম. অপরভাগে অম্হাকং ভগৰতো কালে সো নল়কারদেৰপুত্তো দেৰলোকতো চৰিত্ৰা মনুস্সপথে ভদ্দজিসেট্ঠি নাম হুত্ৰা সত্থু সন্তিকে পব্বজিত্ৰা অরহত্তং পাপুণি. সো নাৰায গঙ্গাতরণদিৰসে ভিক্খুসঙ্ঘস্স তং পাসাদং দস্সেতীতি ৰত্থু ৰিত্থারেতব্বং. কস্মা পনেস পাসাদো ন অন্তরহিতোতি? ইতরস্স আনুভাৰা. তেন সদ্ধিং পুঞ্ঞং কত্ৰা দেৰলোকে নিব্বত্তকুলপুত্তো অনাগতে সঙ্খো নাম রাজা ভৰিস্সতি. তস্স পরিভোগত্থায সো পাসাদো উট্ঠহিস্সতি, তস্মা ন অন্তরহিতোতি.
১০৮. উস্সাপেত্ৰাতি তং পাসাদং উট্ঠাপেত্ৰা. অজ্ঝাৰসিত্ৰাতি তত্থ ৰসিত্ৰা. তং দত্ৰা ৰিস্সজ্জিত্ৰাতি তং পাসাদং দানৰসেন দত্ৰা নিরপেক্খো পরিচ্চাগৰসেন চ ৰিস্সজ্জিত্ৰা. কস্স চ এৰং দত্ৰাতি? সমণাদীনং. তেনাহ – ‘‘সমণব্রাহ্মণকপণদ্ধিকৰনিব্বকযাচকানং দানং দত্ৰা’’তি. কথং পন সো একং পাসাদং বহূনং দস্সতীতি? এৰং কিরস্স চিত্তং উপ্পজ্জিস্সতি ‘‘অযং পাসাদো ৰিপ্পকিরিযতূ’’তি. সো খণ্ডখণ্ডসো ৰিপ্পকিরিস্সতি. সো তং অলগ্গমানোৰ হুত্ৰা ‘‘যো যত্তকং ইচ্ছতি, সো তত্তকং গণ্হতূ’’তি দানৰসেন ৰিস্সজ্জিস্সতি. তেন ৰুত্তং – ‘‘দানং দত্ৰা মেত্তেয্যস্স ভগৰতো…পে… ৰিহরিস্সতী’’তি. এত্তকেন ভগৰা ৰট্টগামিকুসলস্স অনুসন্ধিং দস্সেতি.
১০৯. ইদানি ৰিৰট্টগামিকুসলস্স অনুসন্ধিং দস্সেন্তো পুন অত্তদীপা, ভিক্খৰে, ৰিহরথাতিআদিমাহ.
ভিক্খুনো আযুৰণ্ণাদিৰড্ঢনকথাৰণ্ণনা
১১০. ইদং খো, ভিক্খৰে, ভিক্খুনো আযুস্মিন্তি ভিক্খৰে যং ৰো অহং আযুনাপি ৰড্ঢিস্সথাতি অৰোচং, তত্থ ইদং ভিক্খুনো আযুস্মিং ইদং আযুকারণন্তি অত্থো. তস্মা তুম্হেহি আযুনা ৰড্ঢিতুকামেহি ইমে চত্তারো ইদ্ধিপাদা ভাৰেতব্বাতি দস্সেতি.
ৰণ্ণস্মিন্তি যং ৰো অহং ৰণ্ণেনপি ৰড্ঢিস্সথাতি অৰোচং, ইদং তত্থ ৰণ্ণকারণং. সীলৰতো হি অৰিপ্পটিসারাদীনং ৰসেন সরীরৰণ্ণোপি কিত্তিৰসেন গুণৰণ্ণোপি ৰড্ঢতি. তস্মা তুম্হেহি ৰণ্ণেন ৰড্ঢিতুকামেহি সীলসম্পন্নেহি ভৰিতব্বন্তি দস্সেতি.
সুখস্মিন্তি যং ৰো অহং সুখেনপি ৰড্ঢিস্সথাতি অৰোচং, ইদং তত্থ ৰিৰেকজং পীতিসুখাদিনানপ্পকারকং ঝানসুখং. তস্মা তুম্হেহি সুখেন ৰড্ঢিতুকামেহি ইমানি চত্তারি ঝানানি ভাৰেতব্বানি.
ভোগস্মিন্তি যং ৰো অহং ভোগেনপি ৰড্ঢিস্সথাতি অৰোচং, অযং সো অপ্পমাণানং সত্তানং অপ্পটিকূলতাৰহো সুখসযনাদি একাদসানিসংসো সব্বদিসাৰিপ্ফারিতব্রহ্মৰিহারভোগো. তস্মা তুম্হেহি ভোগেন ৰড্ঢিতুকামেহি ইমে ব্রহ্মৰিহারা ভাৰেতব্বা.
বলস্মিন্তি যং ৰো অহং বলেনপি ৰড্ঢিস্সথাতি অৰোচং, ইদং আসৰক্খযপরিযোসানে উপ্পন্নং অরহত্তফলসঙ্খাতং বলং. তস্মা তুম্হেহি বলেন ৰড্ঢিতুকামেহি অরহত্তপ্পত্তিযা যোগো করণীযো.
যথযিদং, ভিক্খৰে, মারবলন্তি যথা ইদং দেৰপুত্তমারমচ্চুমারকিলেসমারানং বলং দুপ্পসহং দুরভিসম্ভৰং, এৰং অঞ্ঞং লোকে একবলম্পি ন সমনুপস্সামি. তম্পি বলং ইদমেৰ অরহত্তফলং পসহতি অভিভৰতি অজ্ঝোত্থরতি. তস্মা এত্থেৰ যোগো করণীযোতি দস্সেতি.
এৰমিদং পুঞ্ঞন্তি এৰং ইদং লোকুত্তরপুঞ্ঞম্পি যাৰ আসৰক্খযা পৰড্ঢতীতি ৰিৰট্টগামিকুসলানুসন্ধিং নিট্ঠপেন্তো অরহত্তনিকূটেন দেসনং নিট্ঠপেসি. সুত্তপরিযোসানে ৰীসতি ভিক্খুসহস্সানি অরহত্তং পাপুণিংসু. চতুরাসীতি পাণসহস্সানি অমতপানং পিৰিংসূতি.
সুমঙ্গলৰিলাসিনিযা দীঘনিকাযট্ঠকথায
চক্কৰত্তিসুত্তৰণ্ণনা নিট্ঠিতা.