বোধিসত্তধম্মতাৰণ্ণনা

১৭. অথ খো, ভিক্খৰে, ৰিপস্সী বোধিসত্তোতিআদীসু পন ৰিপস্সীতি তস্স নামং, তঞ্চ খো ৰিৰিধে অত্থে পস্সনকুসলতায লদ্ধং. বোধিসত্তোতি পণ্ডিতসত্তো বুজ্ঝনকসত্তো. বোধিসঙ্খাতেসু ৰা চতূসু মগ্গেসু সত্তো আসত্তো লগ্গমানসোতি বোধিসত্তো. সতো সম্পজানোতি এত্থ সতোতি সতিযেৰ. সম্পজানোতি ঞাণং. সতিং সূপট্ঠিতং কত্ৰা ঞাণেন পরিচ্ছিন্দিত্ৰা মাতুকুচ্ছিং ওক্কমীতি অত্থো. ওক্কমীতি ইমিনা চস্স ওক্কন্তভাৰো পাল়িযং দস্সিতো, ন ওক্কমনক্কমো. সো পন যস্মা অট্ঠকথং আরূল়্হো, তস্মা এৰং ৰেদিতব্বো –

সব্ববোধিসত্তা হি সমতিংস পারমিযো পূরেত্ৰা, পঞ্চ মহাপরিচ্চাগে পরিচ্চজিত্ৰা, ঞাতত্থচরিযলোকত্থচরিযবুদ্ধচরিযানং কোটিং পত্ৰা, ৰেস্সন্তরসদিসে ততিযে অত্তভাৰে ঠত্ৰা, সত্ত মহাদানানি দত্ৰা, সত্তক্খত্তুং পথৰিং কম্পেত্ৰা, কালঙ্কত্ৰা, দুতিযচিত্তৰারে তুসিতভৰনে নিব্বত্তন্তি. ৰিপস্সী বোধিসত্তোপি তথেৰ কত্ৰা তুসিতপুরে নিব্বত্তিত্ৰা সট্ঠিসতসহস্সাধিকা সত্তপঞ্ঞাস ৰস্সকোটিযো তত্থ অট্ঠাসি. অঞ্ঞদা পন দীঘাযুকদেৰলোকে নিব্বত্তা বোধিসত্তা ন যাৰতাযুকং তিট্ঠন্তি. কস্মা? তত্থ পারমীনং দুপ্পূরণীযত্তা. তে অধিমুত্তিকালকিরিযং কত্ৰা মনুস্সপথেযেৰ নিব্বত্তন্তি. পারমীনং পূরেন্তো পন যথা ইদানি একেন অত্তভাৰেন সব্বঞ্ঞুতং উপনেতুং সক্কোন্তি, এৰং সব্বসো পূরিতত্তা তদা ৰিপস্সী বোধিসত্তো তত্থ যাৰতাযুকং অট্ঠাসি.

দেৰতানং পন – ‘‘মনুস্সানং গণনাৰসেন ইদানি সত্তহি দিৰসেহি চুতি ভৰিস্সতী’’তি পঞ্চ পুব্বনিমিত্তানি উপ্পজ্জন্তি – মালা মিলাযন্তি, ৰত্থানি কিলিস্সন্তি, কচ্ছেহি সেদা মুচ্চন্তি, কাযে দুব্বণ্ণিযং ওক্কমতি, দেৰো দেৰাসনে ন সণ্ঠাতি. তত্থ মালাতি পটিসন্ধিগ্গহণদিৰসে পিল়ন্ধনমালা, তা কির সট্ঠিসতসহস্সাধিকা সত্তপণ্ণাস ৰস্সকোটিযো অমিলাযিত্ৰা তদা মিলাযন্তি. ৰত্থেসুপি এসেৰ নযো. এত্তকং পন কালং দেৰানং নেৰ সীতং ন উণ্হং হোতি, তস্মিং কালে সরীরা বিন্দুবিন্দুৰসেন সেদা মুচ্চন্তি. এত্তকঞ্চ কালং তেসং সরীরে খণ্ডিচ্চপালিচ্চাদিৰসেন ৰিৰণ্ণতা ন পঞ্ঞাযতি, দেৰধীতা সোল়সৰস্সুদ্দেসিকা ৰিয খাযন্তি, দেৰপুত্তা ৰীসতিৰস্সুদ্দেসিকা ৰিয খাযন্তি, মরণকালে পন তেসং কিলন্তরূপো অত্তভাৰো হোতি. এত্তকঞ্চ তেসং কালং দেৰলোকে উক্কণ্ঠিতা নাম নত্থি, মরণকালে পন নিস্সসন্তি ৰিজম্ভন্তি, সকে আসনে নাভিরমন্তি.

ইমানি পন পুব্বনিমিত্তানি যথা লোকে মহাপুঞ্ঞানং রাজরাজমহামত্তাদীনংযেৰ উক্কাপাতভূমিচালচন্দগ্গাহাদীনি নিমিত্তানি পঞ্ঞাযন্তি, ন সব্বেসং; এৰং মহেসক্খদেৰতানংযেৰ পঞ্ঞাযন্তি, ন সব্বেসং. যথা চ মনুস্সেসু পুব্বনিমিত্তানি নক্খত্তপাঠকাদযোৰ জানন্তি, ন সব্বে; এৰং তানিপি ন সব্বদেৰতা জানন্তি, পণ্ডিতা এৰ পন জানন্তি. তত্থ যে মন্দেন কুসলকম্মেন নিব্বত্তা দেৰপুত্তা, তে তেসু উপ্পন্নেসু – ‘‘ইদানি কো জানাতি, ‘কুহিং নিব্বত্তেস্সামা’তি’’ ভাযন্তি. যে মহাপুঞ্ঞা, তে ‘‘অম্হেহি দিন্নং দানং, রক্খিতং সীলং, ভাৰিতং ভাৰনং আগম্ম উপরি দেৰলোকেসু সম্পত্তিং অনুভৰিস্সামা’’তি ন ভাযন্তি. ৰিপস্সী বোধিসত্তোপি তানি পুব্বনিমিত্তানি দিস্ৰা ‘‘ইদানি অনন্তরে অত্তভাৰে বুদ্ধো ভৰিস্সামী’’তি ন ভাযতি. অথস্স তেসু নিমিত্তেসু পাতুভূতেসু দসসহস্সচক্কৰাল়দেৰতা সন্নিপতিত্ৰা – ‘‘মারিস, তুম্হেহি দস পারমিযো পূরেন্তেহি ন সক্কসম্পত্তিং, ন মারসম্পত্তিং, ন ব্রহ্মসম্পত্তিং, ন চক্কৰত্তিসম্পত্তিং পত্থেন্তেহি পূরিতা, লোকনিত্থরণত্থায পন বুদ্ধত্তং পত্থযমানেহি পূরিতা. সো ৰো, ইদানি কালো, মারিস, বুদ্ধত্তায, সমযো, মারিস, বুদ্ধত্তাযা’’তি যাচন্তি.

অথ মহাসত্তো তাসং দেৰতানং পটিঞ্ঞং অদত্ৰাৰ কালদীপদেসকুলজনেত্তিআযুপরিচ্ছেদৰসেন পঞ্চমহাৰিলোকনং নাম ৰিলোকেসি. তত্থ ‘‘কালো নু খো, ন কালো’’তি পঠমং কালং ৰিলোকেসি. তত্থ ৰস্সসতসহস্সতো উদ্ধং ৰড্ঢিতআযুকালো কালো নাম ন হোতি. কস্মা? তদা হি সত্তানং জাতিজরামরণানি ন পঞ্ঞাযন্তি, বুদ্ধানঞ্চ ধম্মদেসনা নাম তিলক্খণমুত্তা নত্থি. তে তেসং – ‘‘অনিচ্চং দুক্খমনত্তা’’তি কথেন্তানং – ‘‘কিং নামেতং কথেন্তী’’তি নেৰ সোতুং, ন সদ্দহিতুং মঞ্ঞন্তি, ততো অভিসমযো ন হোতি, তস্মিং অসতি অনিয্যানিকং সাসনং হোতি. তস্মা সো অকালো. ৰস্সসততো ঊনআযুকালোপি কালো ন হোতি. কস্মা? তদা হি সত্তা উস্সন্নকিলেসা হোন্তি, উস্সন্নকিলেসানঞ্চ দিন্নো ওৰাদো ওৰাদট্ঠানে ন তিট্ঠতি, উদকে দণ্ডরাজি ৰিয খিপ্পং ৰিগচ্ছতি. তস্মা সোপি অকালোৰ. ৰস্সসতসহস্সতো পট্ঠায হেট্ঠা, ৰস্সসততো পট্ঠায উদ্ধং আযুকালো কালো নাম, তদা চ অসীতিৰস্সসহস্সাযুকা মনুস্সা. অথ মহাসত্তো – ‘‘নিব্বত্তিতব্বকালো’’তি কালং পস্সি.

ততো দীপং ৰিলোকেন্তো সপরিৰারে চত্তারো দীপে ওলোকেত্ৰা – ‘‘তীসু দীপেসু বুদ্ধা ন নিব্বত্তন্তি, জম্বুদীপেযেৰ নিব্বত্তন্তী’’তি দীপং পস্সি.

ততো – ‘‘জম্বুদীপো নাম মহা, দসযোজনসহস্সপরিমাণো, কতরস্মিং নু খো পদেসে বুদ্ধা নিব্বত্তন্তী’’তি দেসং ৰিলোকেন্তো মজ্ঝিমদেসং পস্সি. মজ্ঝিমদেসো নাম – ‘‘পুরত্থিমায দিসায গজঙ্গলং নাম নিগমো’’তিআদিনা (মহাৰ. ২৫৯) নযেন ৰিনযে ৰুত্তোৰ. সো আযামতো তীণি যোজনসতানি, ৰিত্থারতো অড্ঢতেয্যানি, পরিক্খেপতো নৰযোজনসতানীতি. এতস্মিঞ্হি পদেসে বুদ্ধা পচ্চেকবুদ্ধা অগ্গসাৰকা অসীতি মহাসাৰকা চক্কৰত্তিরাজানো অঞ্ঞে চ মহেসক্খা খত্তিযব্রাহ্মণগহপতিমহাসালা উপ্পজ্জন্তি. ইদঞ্চেত্থ বন্ধুমতী নাম নগরং, তত্থ মযা নিব্বত্তিতব্বন্তি নিট্ঠং অগমাসি.

ততো কুলং ৰিলোকেন্তো – ‘‘বুদ্ধা নাম লোকসম্মতে কুলে নিব্বত্তন্তি. ইদানি চ খত্তিযকুলং লোকসম্মতং, তত্থ নিব্বত্তিস্সামি, বন্ধুমা নাম মে রাজা পিতা ভৰিস্সতী’’তি কুলং পস্সি.

ততো মাতরং ৰিলোকেন্তো – ‘‘বুদ্ধমাতা নাম লোলা সুরাধুত্তা ন হোতি, কপ্পসতসহস্সং পূরিতপারমী, জাতিতো পট্ঠায অখণ্ডপঞ্চসীলা হোতি, অযঞ্চ বন্ধুমতী নাম দেৰী ঈদিসা, অযং মে মাতা ভৰিস্সতি, ‘‘কিত্তকং পনস্সা আযূ’’তি আৰজ্জন্তো ‘‘দসন্নং মাসানং উপরি সত্ত দিৰসানী’’তি পস্সি.

ইতি ইমং পঞ্চমহাৰিলোকনং ৰিলোকেত্ৰা ‘‘কালো, মে মারিসা, বুদ্ধভাৰাযা’’তি দেৰতানং সঙ্গহং করোন্তো পটিঞ্ঞং দত্ৰা – ‘‘গচ্ছথ, তুম্হে’’তি তা দেৰতা উয্যোজেত্ৰা তুসিতদেৰতাহি পরিৰুতো তুসিতপুরে নন্দনৰনং পাৰিসি. সব্বদেৰলোকেসু হি নন্দনৰনং অত্থিযেৰ. তত্র নং দেৰতা ইতো চুতো সুগতিং গচ্ছাতি পুব্বেকতকুসলকম্মোকাসং সারযমানা ৰিচরন্তি. সো এৰং দেৰতাহি কুসলং সারযমানাহি পরিৰুতো তত্থ ৰিচরন্তোযেৰ চৰি.

এৰং চুতো চ ‘চৰামী’তি জানাতি, চুতিচিত্তং ন জানাতি. পটিসন্ধিং গহেত্ৰাপি জানাতি, পটিসন্ধিচিত্তমেৰ ন জানাতি. ‘‘ইমস্মিং মে ঠানে পটিসন্ধিং গহিতা’’তি এৰং পন জানাতি. কেচি পন থেরা – ‘‘আৰজ্জনপরিযাযো নাম লদ্ধুং ৰট্টতি, দুতিযততিযচিত্তৰারে এৰ জানিস্সতী’’তি ৰদন্তি. তিপিটকমহাসীৰত্থেরো পন আহ – ‘‘মহাসত্তানং পটিসন্ধি ন অঞ্ঞেসং পটিসন্ধিসদিসা, কোটিপ্পত্তং পন তেসং সতিসম্পজঞ্ঞং. যস্মা পন তেনেৰ চিত্তেন তং চিত্তং ঞাতুং ন সক্কা, তস্মা চুতিচিত্তং ন জানাতি. চুতিক্খণেপি ‘চৰামী’তি জানাতি. পটিসন্ধিচিত্তং ন জানাতি. ‘অসুকস্মিং মে ঠানে পটিসন্ধি গহিতা’তি জানাতি, তস্মিং কালে দসসহস্সিলোকধাতু কম্পতী’’তি. এৰং সতো সম্পজানো মাতুকুচ্ছিং ওক্কমন্তো পন একূনৰীসতিযা পটিসন্ধিচিত্তেসু মেত্তাপুব্বভাগস্স সোমনস্সসহগতঞাণসম্পযুত্তঅসঙ্খারিককুসলচিত্তস্স সদিসমহাৰিপাকচিত্তেন পটিসন্ধি গণ্হি. মহাসীৰত্থেরো পন উপেক্খাসহগতেনাতি আহ. যথা চ অম্হাকং ভগৰা, এৰং সোপি আসাল়্হীপুণ্ণমাযং উত্তরাসাল়্হনক্খত্তেনেৰ পটিসন্ধিং অগ্গহেসি.

তদা কির পুরে পুণ্ণমায সত্তমদিৰসতো পট্ঠায ৰিগতসুরাপানং মালাগন্ধাদিৰিভূতিসম্পন্নং নক্খত্তকীল়ং অনুভৰমানা বোধিসত্তমাতা সত্তমে দিৰসে পাতো উট্ঠায গন্ধোদকেন নহাযিত্ৰা সব্বালঙ্কারৰিভূসিতা ৰরভোজনং ভুঞ্জিত্ৰা উপোসথঙ্গানি অধিট্ঠায সিরিগব্ভং পৰিসিত্ৰা সিরিসযনে নিপন্না নিদ্দং ওক্কমমানা ইদং সুপিনং অদ্দস – ‘‘চত্তারো কির নং মহারাজানো সযনেনেৰ সদ্ধিং উক্খিপিত্ৰা অনোতত্তদহং নেত্ৰা নহাপেত্ৰা দিব্বৰত্থং নিৰাসেত্ৰা দিব্বগন্ধেহি ৰিলিম্পেত্ৰা দিব্বপুপ্ফানি পিল়ন্ধিত্ৰা, ততো অৰিদূরে রজতপব্বতো, তস্স অন্তো কনকৰিমানং অত্থি, তস্মিং পাচীনতো সীসং কত্ৰা নিপজ্জাপেসুং. অথ বোধিসত্তো সেতৰরৰারণো হুত্ৰা ততো অৰিদূরে একো সুৰণ্ণপব্বতো, তত্থ চরিত্ৰা ততো ওরুয্হ রজতপব্বতং অভিরুহিত্ৰা কনকৰিমানং পৰিসিত্ৰা মাতরং পদক্খিণং কত্ৰা দক্খিণপস্সং ফালেত্ৰা কুচ্ছিং পৰিট্ঠসদিসো অহোসি’’.

অথ পবুদ্ধা দেৰী তং সুপিনং রঞ্ঞো আরোচেসি. রাজা ৰিভাতায রত্তিযা চতুসট্ঠিমত্তে ব্রাহ্মণপামোক্খে পক্কোসাপেত্ৰা হরিতূপলিত্তায লাজাদীহি কতমঙ্গলসক্কারায ভূমিযা মহারহানি আসনানি পঞ্ঞপেত্ৰা তত্থ নিসিন্নানং ব্রাহ্মণানং সপ্পিমধুসক্করাভিসঙ্খতস্স ৰরপাযাসস্স সুৰণ্ণরজতপাতিযো পূরেত্ৰা সুৰণ্ণরজতপাতীহেৰ পটিকুজ্জিত্ৰা অদাসি, অঞ্ঞেহি চ অহতৰত্থকপিলগাৰীদানাদীহি নেসং সন্তপ্পেসি. অথ নেসং সব্বকামসন্তপ্পিতানং তং সুপিনং আরোচেত্ৰা – ‘‘কিং ভৰিস্সতী’’তি পুচ্ছি. ব্রাহ্মণা আহংসু – ‘‘মা চিন্তযি, মহারাজ, দেৰিযা তে কুচ্ছিম্হি গব্ভো পতিট্ঠিতো, সো চ খো পুরিসগব্ভো ন ইত্থিগব্ভো, পুত্তো তে ভৰিস্সতি. সো সচে অগারং অজ্ঝাৰসিস্সতি, রাজা ভৰিস্সতি চক্কৰত্তী. সচে অগারা নিক্খম্ম পব্বজিস্সতি, বুদ্ধো ভৰিস্সতি লোকে ৰিৰট্টচ্ছদো’’তি. অযং তাৰ – ‘‘মাতুকুচ্ছিং ওক্কমী’’তি এত্থ ৰণ্ণনাক্কমো.

অযমেত্থ ধম্মতাতি অযং এত্থ মাতুকুচ্ছিওক্কমনে ধম্মতা, অযং সভাৰো, অযং নিযামোতি ৰুত্তং হোতি. নিযামো চ নামেস কম্মনিযামো, উতুনিযামো, বীজনিযামো, চিত্তনিযামো, ধম্মনিযামোতি পঞ্চৰিধো (ধ. স. অট্ঠ. ৪৯৮).

তত্থ কুসলস্স ইট্ঠৰিপাকদানং, অকুসলস্স অনিট্ঠৰিপাকদানন্তি অযং কম্মনিযামো. তস্স দীপনত্থং – ‘‘ন অন্তলিক্খে’’তি (খু. পা. ১২৭) গাথায ৰত্থূনি ৰত্তব্বানি. অপিচ একা কির ইত্থী সামিকেন সদ্ধিং ভণ্ডিত্ৰা উব্বন্ধিত্ৰা মরিতুকামা রজ্জুপাসে গীৰং পৰেসেসি. অঞ্ঞতরো পুরিসো ৰাসিং নিসেন্তো তং ইত্থিকম্মং দিস্ৰা রজ্জুং ছিন্দিতুকামো – ‘‘মা ভাযি, মা ভাযী’’তি তং সমস্সাসেন্তো উপধাৰি. রজ্জু আসীৰিসো হুত্ৰা অট্ঠাসি. সো ভীতো পলাযি. ইতরা তত্থেৰ মরি. এৰমাদীনি চেত্থ ৰত্থূনি দস্সেতব্বানি.

তেসু তেসু জনপদেসু তস্মিং তস্মিং কালে একপ্পহারেনেৰ রুক্খানং পুপ্ফফলগহণাদীনি, ৰাতস্স ৰাযনং অৰাযনং, আতপস্স তিক্খতা মন্দতা, দেৰস্স ৰস্সনং অৰস্সনং, পদুমানং দিৰা ৰিকসনং রত্তিং মিলাযনন্তি এৰমাদি উতুনিযামো.

যং পনেতং সালিবীজতো সালিফলমেৰ, মধুরতো মধুরসংযেৰ, তিত্ততো তিত্তরসংযেৰ ফলং হোতি, অযং বীজনিযামো.

পুরিমা পুরিমা চিত্তচেতসিকা ধম্মা পচ্ছিমানং পচ্ছিমানং চিত্তচেতসিকানং ধম্মানং উপনিস্সযপচ্চযেন পচ্চযোতি এৰং যদেতং চক্খুৰিঞ্ঞাণাদীনং অনন্তরা সম্পটিচ্ছনাদীনং নিব্বত্তনং, অযং চিত্তনিযামো.

যা পনেসা বোধিসত্তানং মাতুকুচ্ছিওক্কমনাদীসু দসসহস্সিলোকধাতুকম্পনাদীনং পৰত্তি, অযং ধম্মনিযামো নাম. তেসু ইধ ধম্মনিযামো অধিপ্পেতো. তস্মা তমেৰত্থং দস্সেন্তো ধম্মতা এসা ভিক্খৰেতিআদিমাহ.

১৮. তত্থ কুচ্ছিং ওক্কমতীতি এত্থ কুচ্ছিং ওক্কন্তো হোতীতি অযমেৰত্থো. ওক্কন্তে হি তস্মিং এৰং হোতি, ন ওক্কমমানে. অপ্পমাণোতি ৰুড্ঢিপ্পমাণো, ৰিপুলোতি অত্থো. উল়ারোতি তস্সেৰ ৰেৰচনং. উল়ারানি উল়ারানি খাদনীযানি খাদন্তীতিআদীসু (ম. নি. ১.৩৯৯) হি মধুরং উল়ারন্তি ৰুত্তং. উল়ারায খলু ভৰং ৰচ্ছাযনো সমণং গোতমং পসংসায পসংসতীতিআদীসু (ম. নি. ১.২৮৮) সেট্ঠং উল়ারন্তি ৰুত্তং. ইধ পন ৰিপুলং অধিপ্পেতং. দেৰানং দেৰানুভাৰন্তি এত্থ দেৰানং অযমানুভাৰো নিৰত্থৰত্থস্স পভা দ্ৰাদসযোজনানি ফরতি, তথা সরীরস্স, তথা অলঙ্কারস্স, তথা ৰিমানস্স, তং অতিক্কমিত্ৰাতি অত্থো.

লোকন্তরিকাতি তিণ্ণং তিণ্ণং চক্কৰাল়ানং অন্তরা একেকো লোকন্তরিকো হোতি, তিণ্ণং সকটচক্কানং ৰা তিণ্ণং পত্তানং ৰা অঞ্ঞমঞ্ঞং আহচ্চ ঠপিতানং মজ্ঝে ওকাসো ৰিয. সো পন লোকন্তরিকনিরযো পরিমাণতো অট্ঠযোজনসহস্সো হোতি. অঘাতি নিচ্চৰিৰটা. অসংৰুতাতি হেট্ঠাপি অপ্পতিট্ঠা. অন্ধকারাতি তমভূতা. অন্ধকারতিমিসাতি চক্খুৰিঞ্ঞাণুপ্পত্তিনিৰারণতো অন্ধভাৰকরণতিমিসেন সমন্নাগতা. তত্থ কির চক্খুৰিঞ্ঞাণং ন জাযতি. এৰংমহিদ্ধিকাতি চন্দিমসূরিযা কির একপ্পহারেনেৰ তীসু দীপেসু পঞ্ঞাযন্তি, এৰং মহিদ্ধিকা. একেকায দিসায নৰ নৰ যোজনসতসহস্সানি অন্ধকারং ৰিধমিত্ৰা আলোকং দস্সেন্তি, এৰংমহানুভাৰা. আভায নানুভোন্তীতি অত্তনো পভায নপ্পহোন্তি. তে কির চক্কৰাল়পব্বতস্স ৰেমজ্ঝেন ৰিচরন্তি, চক্কৰাল়পব্বতঞ্চ অতিক্কম্ম লোকন্তরিকনিরযা. তস্মা তে তত্থ আভায নপ্পহোন্তি.

যেপি তত্থ সত্তাতি যেপি তস্মিং লোকন্তরিকমহানিরযে সত্তা উপ্পন্না. কিং পন কম্মং কত্ৰা তত্থ উপ্পজ্জন্তীতি. ভারিযং দারুণং মাতাপিতূনং ধম্মিকসমণব্রাহ্মণানঞ্চ উপরি অপরাধং, অঞ্ঞঞ্চ দিৰসে দিৰসে পাণৰধাদিসাহসিককম্মং কত্ৰা উপ্পজ্জন্তি, তম্বপণ্ণিদীপে অভযচোরনাগচোরাদযো ৰিয. তেসং অত্তভাৰো তিগাৰুতিকো হোতি, ৰগ্গুলীনং ৰিয দীঘনখা হোন্তি. তে রুক্খে ৰগ্গুলিযো ৰিয নখেহি চক্কৰাল়পব্বতে লগ্গন্তি. যদা সংসপ্পন্তা অঞ্ঞমঞ্ঞস্স হত্থপাসং গতা হোন্তি, অথ ‘‘ভক্খো নো লদ্ধো’’তি মঞ্ঞমানা তত্থ ৰাৰটা ৰিপরিৰত্তিত্ৰা লোকসন্ধারকউদকে পতন্তি, ৰাতে পহরন্তেপি মধুকফলানি ৰিয ছিজ্জিত্ৰা উদকে পতন্তি, পতিতমত্তাৰ অচ্চন্তখারে উদকে পিট্ঠপিণ্ডি ৰিয ৰিলীযন্তি.

অঞ্ঞেপি কির ভো সন্তি সত্তাতি ভো যথা মযং মহাদুক্খং অনুভৰাম, এৰং অঞ্ঞে কির সত্তাপি ইমং দুক্খমনুভৰনত্থায ইধূপপন্নাতি তং দিৰসং পস্সন্তি. অযং পন ওভাসো একযাগুপানমত্তম্পি ন তিট্ঠতি, অচ্ছরাসঙ্ঘাটমত্তমেৰ ৰিজ্জোভাসো ৰিয নিচ্ছরিত্ৰা – ‘‘কিং ইদ’’ন্তি ভণন্তানংযেৰ অন্তরধাযতি. সঙ্কম্পতীতি সমন্ততো কম্পতি. ইতরদ্ৰযং পুরিমপদস্সেৰ ৰেৰচনং. পুন অপ্পমাণো চাতিআদি নিগমনত্থং ৰুত্তং.

১৯. চত্তারো নং দেৰপুত্তা চাতুদ্দিসং রক্খায উপগচ্ছন্তীতি এত্থ চত্তারোতি চতুন্নং মহারাজানং ৰসেন ৰুত্তং. দসসহস্সচক্কৰাল়েসু পন চত্তারো চত্তারো কত্ৰা চত্তালীসসহস্সানি হোন্তি. তত্থ ইমস্মিং চক্কৰাল়ে মহারাজানো খগ্গহত্থা বোধিসত্তস্স আরক্খত্থায উপগন্ত্ৰা সিরিগব্ভং পৰিট্ঠা, ইতরে গব্ভদ্ৰারতো পট্ঠায অৰরুদ্ধকে পংসুপিসাচকাদিযক্খগণে পটিক্কমাপেত্ৰা যাৰ চক্কৰাল়া আরক্খং গণ্হিংসু.

কিমত্থায পনাযং রক্খা? ননু পটিসন্ধিক্খণে কললকালতো পট্ঠায সচেপি কোটিসতসহস্সমারা কোটিসতসহস্সসিনেরুং উক্খিপিত্ৰা বোধিসত্তস্স ৰা বোধিসত্তমাতুযা ৰা অন্তরাযকরণত্থং আগচ্ছেয্যুং, সব্বে অন্তরাৰ অন্তরধাযেয্যুং. ৰুত্তম্পি চেতং ভগৰতা রুহিরুপ্পাদৰত্থুস্মিং – ‘‘অট্ঠানমেতং, ভিক্খৰে, অনৰকাসো, যং পরুপক্কমেন তথাগতং জীৰিতা ৰোরোপেয্য. অনুপক্কমেন, ভিক্খৰে, তথাগতা পরিনিব্বাযন্তি. গচ্ছথ, তুম্হে ভিক্খৰে, যথাৰিহারং, অরক্খিযা, ভিক্খৰে তথাগতা’’তি (চূল়ৰ. ৩৪১). এৰমেৰ, তেন পরুপক্কমেন ন তেসং জীৰিতন্তরাযো অত্থি, সন্তি খো পন অমনুস্সা ৰিরূপা দুদ্দসিকা ভেরৰরূপা মিগপক্খিনো, যেসং রূপং ৰা দিস্ৰা সদ্দং ৰা সুত্ৰা বোধিসত্তমাতু ভযং ৰা সন্তাসো ৰা উপ্পজ্জেয্য, তেসং নিৰারণত্থায রক্খং অগ্গহেসুং. অপিচ বোধিসত্তস্স পুঞ্ঞতেজেন সঞ্জাতগারৰা অত্তনো গারৰচোদিতাপি তে এৰমকংসু.

কিং পন তে অন্তোগব্ভং পৰিসিত্ৰা ঠিতা চত্তারো মহারাজানো বোধিসত্তস্স মাতুযা অত্তানং দস্সেন্তি, ন দস্সেন্তীতি? নহানমণ্ডনভোজনাদিসরীরকিচ্চকালে ন দস্সেন্তি, সিরিগব্ভং পৰিসিত্ৰা ৰরসযনে নিপন্নকালে পন দস্সেন্তি. তত্থ কিঞ্চাপি অমনুস্সদস্সনং নাম মনুস্সানং সপ্পটিভযং হোতি, বোধিসত্তস্স মাতা পন অত্তনো চেৰ পুত্তস্স চ পুঞ্ঞানুভাৰেন তে দিস্ৰা ন ভাযতি, পকতিঅন্তেপুরপালকেসু ৰিয অস্সা এতেসু চিত্তং উপ্পজ্জতি.

২০. পকতিযা সীলৰতীতি সভাৰেনেৰ সীলসম্পন্না. অনুপ্পন্নে কির বুদ্ধে মনুস্সা তাপসপরিব্বাজকানং সন্তিকে ৰন্দিত্ৰা উক্কুটিকং নিসীদিত্ৰা সীলং গণ্হন্তি. বোধিসত্তমাতাপি কালদেৰিলস্স ইসিনো সন্তিকে সীলং গণ্হাতি. বোধিসত্তে পন কুচ্ছিগতে অঞ্ঞস্স পাদমূলে নিসীদিতুং নাম ন সক্কা, সমানাসনে নিসীদিত্ৰা গহিতসীলম্পি আৰজ্জনকরণমত্তং হোতি. তস্মা সযমেৰ সীলং অগ্গহেসীতি ৰুত্তং হোতি.

২১. পুরিসেসূতি বোধিসত্তস্স পিতরং আদিং কত্ৰা কেসুচি মনুস্সেসু পুরিসাধিপ্পাযচিত্তং নুপ্পজ্জতি. বোধিসত্তমাতুরূপং পন কুসলা সিপ্পিকা পোত্থকম্মাদীসুপি কাতুং ন সক্কোন্তি. তং দিস্ৰা পুরিসস্স রাগো নুপ্পজ্জতীতি ন সক্কা ৰত্তুং, সচে পন তং রত্তচিত্তো উপসঙ্কমিতুকামো হোতি, পাদা ন ৰহন্তি, দিব্বসঙ্খলিকা ৰিয বজ্ঝন্তি. তস্মা ‘‘অনতিক্কমনীযা’’তিআদি ৰুত্তং.

২২. পঞ্চন্নং কামগুণানন্তি পুব্বে কামগুণূপসঞ্হিতন্তি ইমিনা পুরিসাধিপ্পাযৰসেন ৰত্থুপটিক্খেপো কতো, ইধ আরম্মণপ্পটিলাভো দস্সিতো. তদা কির দেৰিযা এৰরূপো পুত্তো কুচ্ছিং উপপন্নোতি সুত্ৰা সমন্ততো রাজানো মহগ্ঘআভরণতূরিযাদিৰসেন পঞ্চদ্ৰারারম্মণৰত্থুভূতং পণ্ণাকারং পেসেন্তি. বোধিসত্তস্স চ বোধিসত্তমাতু চ কতকম্মস্স উস্সন্নত্তা লাভসক্কারস্স পমাণপরিচ্ছেদো নত্থি.

২৩. অকিলন্তকাযাতি যথা অঞ্ঞা ইত্থিযো গব্ভভারেন কিলমন্তি হত্থপাদা উদ্ধুমাততাদীনি পাপুণন্তি, এৰং তস্সা কোচি কিলমথো নাহোসি. তিরোকুচ্ছিগতন্তি অন্তোকুচ্ছিগতং. পস্সতীতি কললাদিকালং অতিক্কমিত্ৰা সঞ্জাতঅঙ্গপচ্চঙ্গঅহীনিন্দ্রিযভাৰং উপগতংযেৰ পস্সতি. কিমত্থং পস্সতি? সুখৰাসত্থংযেৰ. যথেৰ হি মাতা পুত্তেন সদ্ধিং নিপন্না ৰা নিসিন্না ৰা – ‘‘হত্থং ৰাস্স পাদং ৰা ওলম্বন্তং উক্খিপিত্ৰা সণ্ঠপেস্সামী’’তি সুখৰাসত্থং পুত্তং ওলোকেতি, এৰং বোধিসত্তমাতাপি যং তং মাতু উট্ঠানগমনপরিৰত্তননিসজ্জাদীসু উণ্হসীতলোণিকতিত্তককটুকাহারঅজ্ঝোহরণকালেসু চ গব্ভস্স দুক্খং উপ্পজ্জতি, ‘‘অত্থি নু খো মে তং পুত্তস্সা’’তি সুখৰাসত্থং ওলোকযমানা পল্লঙ্কং আভুজিত্ৰা নিসিন্নং বোধিসত্তং পস্সতি. যথা হি অঞ্ঞে অন্তোকুচ্ছিগতা পক্কাসযং অৰত্থরিত্ৰা আমাসযং উক্খিপিত্ৰা উদরপটলং পিট্ঠিতো কত্ৰা পিট্ঠিকণ্ডকং নিস্সায উক্কুটিকং দ্ৰীসু মুট্ঠীসু হনুকং ঠপেত্ৰা দেৰে ৰস্সন্তে রুক্খসুসিরে মক্কটা ৰিয নিসীদন্তি, ন এৰং বোধিসত্তো, বোধিসত্তো পন পিট্ঠিকণ্ডকং পিট্ঠিতো কত্ৰা ধম্মাসনে ধম্মকথিকো ৰিয পল্লঙ্কং আভুজিত্ৰা পুরত্থাভিমুখো নিসীদতি. পুব্বেকতকম্মং পনস্সা ৰত্থুং সোধেতি, সুদ্ধে ৰত্থুম্হি সুখুমচ্ছৰিলক্খণং নিব্বত্ততি. অথ নং কুচ্ছিতচো পটিচ্ছাদেতুং ন সক্কোতি, ওলোকেন্তিযা বহিঠিতো ৰিয পঞ্ঞাযতি. তমত্থং উপমায ৰিভাৰেন্তো ভগৰা সেয্যথাপীতিআদিমাহ. বোধিসত্তো পন অন্তোকুচ্ছিগতো মাতরং ন পস্সতি. ন হি অন্তোকুচ্ছিযং চক্খুৰিঞ্ঞাণং উপ্পজ্জতি.

২৪. কালঙ্করোতীতি ন ৰিজাতভাৰপচ্চযা, আযুপরিক্খযেনেৰ. বোধিসত্তেন ৰসিতট্ঠানঞ্হি চেতিযকুটিসদিসং হোতি, অঞ্ঞেসং অপরিভোগারহং, ন চ সক্কা বোধিসত্তমাতরং অপনেত্ৰা অঞ্ঞং অগ্গমহেসিট্ঠানে ঠপেতুন্তি তত্তকংযেৰ বোধিসত্তমাতু আযুপ্পমাণং হোতি, তস্মা তদা কালঙ্করোতি. কতরস্মিং পন ৰযে কালং করোতীতি? মজ্ঝিমৰযে. পঠমৰযস্মিঞ্হি সত্তানং অত্তভাৰে ছন্দরাগো বলৰা হোতি, তেন তদা সঞ্জাতগব্ভা ইত্থী গব্ভং অনুরক্খিতুং ন সক্কোতি, গব্ভো বহ্ৰাবাধো হোতি. মজ্ঝিমৰযস্স পন দ্ৰে কোট্ঠাসে অতিক্কম্ম ততিযে কোট্ঠাসে ৰত্থু ৰিসদং হোতি, ৰিসদে ৰত্থুম্হি নিব্বত্তদারকা অরোগা হোন্তি, তস্মা বোধিসত্তমাতাপি পঠমৰযে সম্পত্তিং অনুভৰিত্ৰা মজ্ঝিমৰযস্স ততিযে কোট্ঠাসে ৰিজাযিত্ৰা কালং করোতীতি অযমেত্থ ধম্মতা.

২৫. নৰ ৰা দস ৰাতি এত্থ ৰা সদ্দস্স ৰিকপ্পনৰসেন সত্ত ৰা অট্ঠ ৰা একাদস ৰা দ্ৰাদস ৰাতি এৰমাদীনং সঙ্গহো ৰেদিতব্বো. তত্থ সত্তমাসজাতো জীৰতি, সীতুণ্হক্খমো পন ন হোতি. অট্ঠমাসজাতো ন জীৰতি, অৰসেসা জীৰন্তি.

২৭. দেৰা পঠমং পটিগ্গণ্হন্তীতি খীণাসৰা সুদ্ধাৰাসব্রহ্মানো পটিগ্গণ্হন্তি. কথং পটিগ্গণ্হন্তি? ‘‘সূতিৰেসং গণ্হিত্ৰা’’তি একে. তং পন পটিক্খিপিত্ৰা ইদং ৰুত্তং – ‘তদা বোধিসত্তমাতা সুৰণ্ণখচিতং ৰত্থং নিৰাসেত্ৰা মচ্ছক্খিসদিসং দুকূলপটং যাৰ পাদন্তা পারুপিত্ৰা অট্ঠাসি. অথস্সা সল্লহুকগব্ভৰুট্ঠানং অহোসি, ধমকরণতো উদকনিক্খমনসদিসং. অথ তে পকতিব্রহ্মৰেসেনেৰ উপসঙ্কমিত্ৰা পঠমং সুৰণ্ণজালেন পটিগ্গহেসুং. তেসং হত্থতো চত্তারো মহারাজানো অজিনপ্পৰেণিযা পটিগ্গহেসুং. ততো মনুস্সা দুকূলচুম্বটকেন পটিগ্গহেসুং’. তেন ৰুত্তং – ‘‘দেৰা পঠমং পটিগ্গণ্হন্তি, পচ্ছা মনুস্সা’’তি.

২৮. চত্তারো নং দেৰপুত্তাতি চত্তারো মহারাজানো. পটিগ্গহেত্ৰাতি অজিনপ্পৰেণিযা পটিগ্গহেত্ৰা. মহেসক্খোতি মহাতেজো মহাযসো লক্খণসম্পন্নো.

২৯. ৰিসদোৰ নিক্খমতীতি যথা অঞ্ঞে সত্তা যোনিমগ্গে লগ্গন্তা ভগ্গৰিভগ্গা নিক্খমন্তি, ন এৰং নিক্খমতি, অলগ্গো হুত্ৰা নিক্খমতীতি অত্থো উদেনাতি উদকেন. কেনচি অসুচিনাতি যথা অঞ্ঞে সত্তা কম্মজৰাতেহি উদ্ধংপাদা অধোসিরা যোনিমগ্গে পক্খিত্তা সতপোরিসং নরকপপাতং পতন্তা ৰিয, তাল়চ্ছিদ্দেন নিক্কড্ঢিযমানা হত্থী ৰিয মহাদুক্খং অনুভৰন্তা নানাঅসুচিমক্খিতাৰ নিক্খমন্তি, ন এৰং বোধিসত্তো. বোধিসত্তঞ্হি কম্মজৰাতা উদ্ধপাদং অধোসিরং কাতুং ন সক্কোন্তি. সো ধম্মাসনতো ওতরন্তো ধম্মকথিকো ৰিয, নিস্সেণিতো ওতরন্তো পুরিসো ৰিয চ দ্ৰে হত্থে চ দ্ৰে পাদে চ পসারেত্ৰা ঠিতকোৰ মাতুকুচ্ছিসম্ভৰেন কেনচি অসুচিনা অমক্খিতোৰ নিক্খমতি.

উদকস্স ধারাতি উদকৰট্টিযো. তাসু সীতা সুৰণ্ণকটাহে পততি উণ্হা রজতকটাহে. ইদঞ্চ পথৰিতলে কেনচি অসুচিনা অসম্মিস্সং তেসং পানীযপরিভোজনীযউদকঞ্চেৰ অঞ্ঞেহি অসাধারণং কীল়াউদকঞ্চ দস্সেতুং ৰুত্তং, অঞ্ঞস্স পন সুৰণ্ণরজতঘটেহি আহরিযমানউদকস্স চেৰ হংসৰত্তকাদিপোক্খরণীগতস্স চ উদকস্স পরিচ্ছেদো নত্থি.

৩১. সম্পতিজাতোতি মুহুত্তজাতো. পাল়িযং পন মাতুকুচ্ছিতো নিক্খন্তমত্তো ৰিয দস্সিতো, ন এৰং দট্ঠব্বং. নিক্খন্তমত্তঞ্হি নং পঠমং ব্রহ্মানো সুৰণ্ণজালেন পটিগ্গণ্হিংসু, তেসং হত্থতো চত্তারো মহারাজানো অজিনপ্পৰেণিযা, তেসং হত্থতো মনুস্সা দুকূলচুম্বটকেন. মনুস্সানং হত্থতো মুচ্চিত্ৰা পথৰিযং পতিট্ঠিতো. সেতম্হি ছত্তে অনুধারিযমানেতি দিব্বসেতচ্ছত্তে অনুধারিযমানম্হি. এত্থ চ ছত্তস্স পরিৰারানি খগ্গাদীনি পঞ্চ রাজককুধভণ্ডানিপি আগতানেৰ. পাল়িযং পন রাজগমনে রাজা ৰিয ছত্তমেৰ ৰুত্তং. তেসু ছত্তমেৰ পঞ্ঞাযতি, ন ছত্তগ্গাহকো. তথা খগ্গতালৰণ্টমোরহত্থকৰাল়বীজনীউণ্হীসমত্তাযেৰ পঞ্ঞাযন্তি, ন তেসং গাহকা. সব্বানি কির তানি অদিস্সমানরূপা দেৰতা গণ্হিংসু. ৰুত্তঞ্চেতং –

‘‘অনেকসাখঞ্চ সহস্সমণ্ডলং,

ছত্তং মরূ ধারযুমন্তলিক্খে;

সুৰণ্ণদণ্ডা ৰিপতন্তি চামরা,

ন দিস্সরে চামরছত্তগাহকা’’তি. (সু. নি. ৬৯৩);

সব্বা চ দিসাতি ইদং সত্তপদৰীতিহারূপরি ঠিতস্স ৰিয সব্বদিসানুৰিলোকনং ৰুত্তং, ন খো পনেৰং দট্ঠব্বং. মহাসত্তো হি মনুস্সানং হত্থতো মুচ্চিত্ৰা পঠৰিযং পতিট্ঠিতো পুরত্থিমং দিসং ওলোকেসি. অনেকানি চক্কৰাল়সহস্সানি একঙ্গণানি অহেসুং. তত্থ দেৰমনুস্সা গন্ধমালাদীহি পূজযমানা – ‘‘মহাপুরিস, ইধ তুম্হেহি সদিসোপি নত্থি, কুতো উত্তরিতরো’’তি আহংসু. এৰং চতস্সো দিসা, চতস্সো অনুদিসা, হেট্ঠা, উপরীতি দস দিসা অনুৰিলোকেত্ৰা অত্তনা সদিসং অদিস্ৰা – ‘‘অযং উত্তরা দিসা’’তি উত্তরাভিমুখো সত্তপদৰীতিহারেন অগমাসীতি এৰমেত্থ অত্থো ৰেদিতব্বো. আসভিন্তি উত্তমং. অগ্গোতি গুণেহি সব্বপঠমো. ইতরানি দ্ৰে পদানি এতস্সেৰ ৰেৰচনানি. অযমন্তিমা জাতি, নত্থি দানি পুনব্ভৰোতি পদদ্ৰযেন ইমস্মিং অত্তভাৰে পত্তব্বং অরহত্তং ব্যাকাসি.

এত্থ চ সমেহি পাদেহি পথৰিযা পতিট্ঠানং চতুরিদ্ধিপাদপটিলাভস্স পুব্বনিমিত্তং, উত্তরাভিমুখভাৰো মহাজনং অজ্ঝোত্থরিত্ৰা অভিভৰিত্ৰা গমনস্স পুব্বনিমিত্তং, সত্তপদগমনং সত্তবোজ্ঝঙ্গরতনপটিলাভস্স পুব্বনিমিত্তং, দিব্বসেতচ্ছত্তধারণং ৰিমুত্তিৰরছত্তপটিলাভস্স পুব্বনিমিত্তং, পঞ্চরাজককুধভণ্ডানং পটিলাভো পঞ্চহি ৰিমুত্তীহি ৰিমুচ্চনস্স পুব্বনিমিত্তং, সব্বদিসানুৰিলোকনং অনাৰরণঞাণপটিলাভস্স পুব্বনিমিত্তং, আসভিৰাচাভাসনং অপ্পটিৰত্তিযধম্মচক্কপ্পৰত্তনস্স পুব্বনিমিত্তং, ‘‘অযমন্তিমা জাতী’’তি সীহনাদো অনুপাদিসেসায নিব্বানধাতুযা পরিনিব্বানস্স পুব্বনিমিত্তন্তি ৰেদিতব্বং. ইমে ৰারা পাল়িযং আগতা, সম্বহুলৰারো পন নাগতো, আহরিত্ৰা দীপেতব্বো.

মহাপুরিসস্স হি জাতদিৰসে দসসহস্সিলোকধাতু কম্পি. দসসহস্সিলোকধাতুম্হি দেৰতা একচক্কৰাল়ে সন্নিপতিংসু. পঠমং দেৰা পটিগ্গণ্হিংসু, পচ্ছা মনুস্সা. তন্তিবদ্ধা ৰীণা চম্মবদ্ধা ভেরিযো চ কেনচি অৰাদিতা সযমেৰ ৰজ্জিংসু. মনুস্সানং অন্দুবন্ধনাদীনি খণ্ডাখণ্ডং ছিজ্জিংসু. সব্বরোগা ৰূপসমিংসু, অম্বিলেন ধোততম্বমলং ৰিয ৰিগচ্ছিংসু. জচ্চন্ধা রূপানি পস্সিংসু. জচ্চবধিরা সদ্দং সুণিংসু. পীঠসপ্পী জৰসম্পন্না অহেসুং. জাতিজল়ানম্পি এল়মূগানং সতি পতিট্ঠাসি. ৰিদেসপক্খন্দা নাৰা সুপট্টনং পাপুণিংসু. আকাসট্ঠকভূমট্ঠকরতনানি সকতেজোভাসিতানি অহেসুং. ৰেরিনো মেত্তচিত্তং পটিলভিংসু. অৰীচিম্হি অগ্গি নিব্বাযি. লোকন্তরেসু আলোকো উদপাদি. নদীসু জলং নপ্পৰত্ততি. মহাসমুদ্দে মধুরসং উদকং অহোসি. ৰাতো ন ৰাযি. আকাসপব্বতরুক্খগতা সকুণা ভস্সিত্ৰা পথৰিগতা অহেসুং. চন্দো অতিৰিরোচি. সূরিযো ন উণ্হো, ন সীতলো, নিম্মলো উতুসম্পন্নো অহোসি. দেৰতা অত্তনো অত্তনো ৰিমানদ্ৰারে ঠত্ৰা অপ্ফোটনসেল়নচেলুক্খেপাদীহি মহাকীল়কং কীল়িংসু. চাতুদ্দীপিকমহামেঘো ৰস্সি. মহাজনং নেৰ খুদা ন পিপাসা পীল়েসি. দ্ৰারকৰাটানি সযমেৰ ৰিৰরিংসু. পুপ্ফূপগফলূপগা রুক্খা পুপ্ফফলানি গণ্হিংসু. দসসহস্সিলোকধাতু একদ্ধজমালা অহোসি.

তত্রাপি দসসহস্সিলোকধাতুকম্পো সব্বঞ্ঞুতঞ্ঞাণপটিলাভস্স পুব্বনিমিত্তং. দেৰতানং একচক্কৰাল়ে সন্নিপাতো ধম্মচক্কপ্পৰত্তনকালে একপ্পহারেনেৰ সন্নিপতিত্ৰা ধম্মং পটিগ্গণ্হনস্স পুব্বনিমিত্তং. পঠমং দেৰতানং পটিগ্গহণং চতুন্নং রূপাৰচরজ্ঝানানং পটিলাভস্স পুব্বনিমিত্তং. পচ্ছা মনুস্সানং পটিগ্গহণং চতুন্নং অরূপাৰচরজ্ঝানানং পটিলাভস্স পুব্বনিমিত্তং. তন্তিবদ্ধৰীণানং সযং ৰজ্জনং অনুপুব্বৰিহারপটিলাভস্স পুব্বনিমিত্তং. চম্মবদ্ধভেরীনং ৰজ্জনং মহতিযা ধম্মভেরিযা অনুস্সাৰনস্স পুব্বনিমিত্তং. অন্দুবন্ধনাদীনং ছেদো অস্মিমানসমুচ্ছেদস্স পুব্বনিমিত্তং. মহাজনস্স রোগৰিগমো চতুসচ্চপটিলাভস্স পুব্বনিমিত্তং. জচ্চন্ধানং রূপদস্সনং দিব্বচক্খুপটিলাভস্স পুব্বনিমিত্তং. বধিরানং সদ্দস্সৰনং দিব্বসোতধাতুপটিলাভস্স পুব্বনিমিত্তং. পীঠসপ্পীনং জৰসম্পদা চতুরিদ্ধিপাদপটিলাভস্স পুব্বনিমিত্তং. জল়ানং সতিপতিট্ঠানং চতুসতিপট্ঠানপটিলাভস্স পুব্বনিমিত্তং. ৰিদেসপক্খন্দনাৰানং সুপট্টনসম্পাপুণনং চতুপটিসম্ভিদাধিগমস্স পুব্বনিমিত্তং. রতনানং সকতেজোভাসিতত্তং যং লোকস্স ধম্মোভাসং দস্সেস্সতি, তস্স পুব্বনিমিত্তং.

ৰেরীনং মেত্তচিত্তপটিলাভো চতুব্রহ্মৰিহারপটিলাভস্স পুব্বনিমিত্তং. অৰীচিম্হি অগ্গিনিব্বাযনং একাদসঅগ্গিনিব্বাযনস্স পুব্বনিমিত্তং. লোকন্তরিকালোকো অৰিজ্জন্ধকারং ৰিধমিত্ৰা ঞাণালোকদস্সনস্স পুব্বনিমিত্তং. মহাসমুদ্দস্স মধুরতা নিব্বানরসেন একরসভাৰস্স পুব্বনিমিত্তং. ৰাতস্স অৰাযনং দ্ৰাসট্ঠিদিট্ঠিগতভিন্দনস্স পুব্বনিমিত্তং. সকুণানং পথৰিগমনং মহাজনস্স ওৰাদং সুত্ৰা পাণেহি সরণগমনস্স পুব্বনিমিত্তং. চন্দস্স অতিৰিরোচনং বহুজনকন্ততায পুব্বনিমিত্তং. সূরিযস্স উণ্হসীতৰিৰজ্জনউতুসুখতা কাযিকচেতসিকসুখপ্পত্তিযা পুব্বনিমিত্তং. দেৰতানং ৰিমানদ্ৰারেসু ঠত্ৰা অপ্ফোটনাদীহি কীল়নং বুদ্ধভাৰং পত্ৰা উদানং উদানস্স পুব্বনিমিত্তং. চাতুদ্দীপিকমহামেঘৰস্সনং মহতো ধম্মমেঘৰস্সনস্স পুব্বনিমিত্তং. খুদাপীল়নস্স অভাৰো কাযগতাসতিঅমতপটিলাভস্স পুব্বনিমিত্তং. পিপাসাপীল়নস্স অভাৰো ৰিমুত্তিসুখেন সুখিতভাৰস্স পুব্বনিমিত্তং. দ্ৰারকৰাটানং সযমেৰ ৰিৰরণং অট্ঠঙ্গিকমগ্গদ্ৰারৰিৰরণস্স পুব্বনিমিত্তং. রুক্খানং পুপ্ফফলগ্গহণং ৰিমুত্তিপুপ্ফেহি পুপ্ফিতস্স চ সামঞ্ঞফলভারভরিতভাৰস্স চ পুব্বনিমিত্তং. দসসহস্সিলোকধাতুযা একদ্ধজমালিতা অরিযদ্ধজমালমালিতায পুব্বনিমিত্তন্তি ৰেদিতব্বং. অযং সম্বহুলৰারো নাম.

এত্থ পঞ্হং পুচ্ছন্তি – ‘‘যদা মহাপুরিসো পথৰিযং পতিট্ঠহিত্ৰা উত্তরাভিমুখো পদসা গন্ত্ৰা আসভিং ৰাচং অভাসি, তদা কিং পথৰিযা গতো, উদাহু আকাসেন; দিস্সমানো গতো, উদাহু অদিস্সমানো; অচেলকো গতো, উদাহু অলঙ্কতপটিযত্তো; দহরো হুত্ৰা গতো, উদাহু মহল্লকো; পচ্ছাপি কিং তাদিসোৰ অহোসি, উদাহু পুন বালদারকো’’তি? অযং পন পঞ্হো হেট্ঠালোহপাসাদে সমুট্ঠিতো তিপিটকচূল়াভযত্থেরেন ৰিস্সজ্জিতোৰ. থেরো কির এত্থ নিযতিপুব্বেকতকম্মইস্সরনিম্মানৰাদৰসেন তং তং বহুং ৰত্ৰা অৰসানে এৰং ব্যাকরি – ‘‘মহাপুরিসো পথৰিযা গতো, মহাজনস্স পন আকাসেন গচ্ছন্তো ৰিয অহোসি. দিস্সমানো গতো, মহাজনস্স পন অদিস্সমানো ৰিয অহোসি. অচেলকো গতো, মহাজনস্স পন অলঙ্কতপটিযত্তো ৰিয উপট্ঠাসি. দহরোৰ গতো, মহাজনস্স পন সোল়সৰস্সুদ্দেসিকো ৰিয অহোসি. পচ্ছা পন বালদারকোৰ অহোসি, ন তাদিসো’’তি. পরিসা চস্স – ‘‘বুদ্ধেন ৰিয হুত্ৰা ভো থেরেন পঞ্হো কথিতো’’তি অত্তমনা অহোসি. লোকন্তরিকৰারো ৰুত্তনযো এৰ.

ইমা চ পন আদিতো পট্ঠায কথিতা সব্বধম্মতা সব্ববোধিসত্তানং হোন্তীতি ৰেদিতব্বা.