৮. মহাসীহনাদসুত্তৰণ্ণনা
অচেলকস্সপৰত্থুৰণ্ণনা
৩৮১. এৰং মে সুতং…পে… উরুঞ্ঞাযং ৰিহরতীতি মহাসীহনাদসুত্তং. তত্রাযং অপুব্বপদৰণ্ণনা. উরুঞ্ঞাযন্তি উরুঞ্ঞাতি তস্স রট্ঠস্সপি নগরস্সপি এতদেৰ নামং, ভগৰা উরুঞ্ঞানগরং উপনিস্সায ৰিহরতি. কণ্ণকত্থলে মিগদাযেতি তস্স নগরস্স অৰিদূরে কণ্ণকত্থলং নাম একো রমণীযো ভূমিভাগো অত্থি. সো মিগানং অভযত্থায দিন্নত্তা ‘‘মিগদাযো’’তি ৰুচ্চতি, তস্মিং কণ্ণকত্থলে মিগদাযে. অচেলোতি নগ্গপরিব্বাজকো. কস্সপোতি তস্স নামং. তপস্সিন্তি তপনিস্সিতকং. লূখাজীৰিন্তি অচেলকমুত্তাচারাদিৰসেন লূখো আজীৰো অস্সাতি লূখাজীৰী, তং লূখাজীৰিং. উপক্কোসতীতি উপণ্ডেতি. উপৰদতীতি হীল়েতি ৰম্ভেতি. ধম্মস্স চ অনুধম্মং ব্যাকরোন্তীতি ভোতা গোতমেন ৰুত্তকারণস্স অনুকারণং কথেন্তি. সহধম্মিকো ৰাদানুৰাদোতি পরেহি ৰুত্তকারণেন সকারণো হুত্ৰা তুম্হাকং ৰাদো ৰা অনুৰাদো ৰা ৰিঞ্ঞূহি গরহিতব্বং, কারণং কোচি অপ্পমত্তকোপি কিং ন আগচ্ছতি. ইদং ৰুত্তং হোতি, ‘‘কিং সব্বাকারেনপি তৰ ৰাদে গারয্হং কারণং নত্থী’’তি. অনব্ভক্খাতুকামাতি ন অভূতেন ৰত্তুকামা.
৩৮২. একচ্চং তপস্সিং লূখাজীৰিন্তিআদীসু ইধেকচ্চো অচেলকপব্বজ্জাদিতপনিস্সিতত্তা তপস্সী ‘‘লূখেন জীৰিতং কপ্পেস্সামী’’তি তিণগোমযাদিভক্খনাদীহি নানপ্পকারেহি অত্তানং কিলমেতি, অপ্পপুঞ্ঞতায চ সুখেন জীৰিতৰুত্তিমেৰ ন লভতি, সো তীণি দুচ্চরিতানি পূরেত্ৰা নিরযে নিব্বত্ততি.
অপরো তাদিসং তপনিস্সিতোপি পুঞ্ঞৰা হোতি, লভতি লাভসক্কারং. সো ‘‘ন দানি মযা সদিসো অত্থী’’তি অত্তানং উচ্চে ঠানে সম্ভাৰেত্ৰা ‘‘ভিয্যোসোমত্তায লাভং উপ্পাদেস্সামী’’তি অনেসনৰসেন তীণি দুচ্চরিতানি পূরেত্ৰা নিরযে নিব্বত্ততি. ইমে দ্ৰে সন্ধায পঠমনযো ৰুত্তো.
অপরো তপনিস্সিতকো লূখাজীৰী অপ্পপুঞ্ঞো হোতি, ন লভতি সুখেন জীৰিতৰুত্তিং. সো ‘‘ময্হং পুব্বেপি অকতপুঞ্ঞতায সুখজীৰিকা নুপ্পজ্জতি, হন্দদানি পুঞ্ঞানি করোমী’’তি তীণি সুচরিতানি পূরেত্ৰা সগ্গে নিব্বত্ততি.
অপরো লূখাজীৰী পুঞ্ঞৰা হোতি, লভতি সুখেন জীৰিতৰুত্তিং. সো – ‘‘ময্হং পুব্বেপি কতপুঞ্ঞতায সুখজীৰিকা উপ্পজ্জতী’’তি চিন্তেত্ৰা অনেসনং পহায তীণি সুচরিতানি পূরেত্ৰা সগ্গে নিব্বত্ততি. ইমে দ্ৰে সন্ধায দুতিযনযো ৰুত্তো.
একো পন তপস্সী অপ্পদুক্খৰিহারী হোতি বাহিরকাচারযুত্তো তাপসো ৰা ছন্নপরিব্বাজকো ৰা, অপ্পপুঞ্ঞতায চ মনাপে পচ্চযে ন লভতি. সো অনেসনৰসেন তীণি দুচ্চরিতানি পূরেত্ৰা অত্তানং সুখে ঠপেত্ৰা নিরযে নিব্বত্ততি.
অপরো পুঞ্ঞৰা হোতি, সো – ‘‘ন দানি মযা সদিসো অত্থী’’তি মানং উপ্পাদেত্ৰা অনেসনৰসেন লাভসক্কারং ৰা উপ্পাদেন্তো মিচ্ছাদিট্ঠিৰসেন – ‘‘সুখো ইমিস্সা পরিব্বাজিকায দহরায মুদুকায লোমসায সম্ফস্সো’’তিআদীনি চিন্তেত্ৰা কামেসু পাতব্যতং ৰা আপজ্জন্তো তীণি দুচ্চরিতানি পূরেত্ৰা নিরযে নিব্বত্ততি. ইমে দ্ৰে সন্ধায ততিযনযো ৰুত্তো.
অপরো পন অপ্পদুক্খৰিহারী অপ্পপুঞ্ঞো হোতি, সো – ‘‘অহং পুব্বেপি অকতপুঞ্ঞতায সুখেন জীৰিকং ন লভামী’’তি তীণি সুচরিতানি পূরেত্ৰা সগ্গে নিব্বত্ততি.
অপরো পুঞ্ঞৰা হোতি, সো – ‘‘পুব্বেপাহং কতপুঞ্ঞতায সুখং লভামি, ইদানি পুঞ্ঞানি করিস্সামী’’তি তীণি সুচরিতানি পূরেত্ৰা সগ্গে নিব্বত্ততি. ইমে দ্ৰে সন্ধায চতুত্থনযো ৰুত্তো. ইদং তিত্থিযৰসেন আগতং, সাসনেপি পন লব্ভতি.
একচ্চো হি ধুতঙ্গসমাদানৰসেন লূখাজীৰী হোতি, অপ্পপুঞ্ঞতায ৰা সকলম্পি গামং ৰিচরিত্ৰা উদরপূরং ন লভতি. সো – ‘‘পচ্চযে উপ্পাদেস্সামী’’তি ৰেজ্জকম্মাদিৰসেন ৰা অনেসনং কত্ৰা, অরহত্তং ৰা পটিজানিত্ৰা, তীণি ৰা কুহনৰত্থূনি পটিসেৰিত্ৰা নিরযে নিব্বত্ততি.
অপরো চ তাদিসোৰ পুঞ্ঞৰা হোতি. সো তায পুঞ্ঞসম্পত্তিযা মানং জনযিত্ৰা উপ্পন্নং লাভং থাৰরং কত্তুকামো অনেসনৰসেন তীণি দুচ্চরিতানি পূরেত্ৰা নিরযে উপ্পজ্জতি.
অপরো সমাদিন্নধুতঙ্গো অপ্পপুঞ্ঞোৰ হোতি, ন লভতি সুখেন জীৰিতৰুত্তিং. সো – ‘‘পুব্বেপাহং অকতপুঞ্ঞতায কিঞ্চি ন লভামি, সচে ইদানি অনেসনং করিস্সং, আযতিম্পি দুল্লভসুখো ভৰিস্সামী’’তি তীণি সুচরিতানি পূরেত্ৰা অরহত্তং পত্তুং অসক্কোন্তো সগ্গে নিব্বত্ততি.
অপরো পুঞ্ঞৰা হোতি, সো – ‘‘পুব্বেপাহং কতপুঞ্ঞতায এতরহি সুখিতো, ইদানিপি পুঞ্ঞং করিস্সামী’’তি অনেসনং পহায তীণি সুচরিতানি পূরেত্ৰা অরহত্তং পত্তুং অসক্কোন্তো সগ্গে নিব্বত্ততি.
৩৮৩. আগতিঞ্চাতি – ‘‘অসুকট্ঠানতো নাম ইমে আগতা’’তি এৰং আগতিঞ্চ. গতিঞ্চাতি ইদানি গন্তব্বট্ঠানঞ্চ. চুতিঞ্চাতি ততো চৰনঞ্চ. উপপত্তিঞ্চাতি ততো চুতানং পুন উপপত্তিঞ্চ. কিং সব্বং তপং গরহিস্সামীতি – ‘‘কেন কারণেন গরহিস্সামি, গরহিতব্বমেৰ হি মযং গরহাম, পসংসিতব্বং পসংসাম, ন ভণ্ডিকং করোন্তো মহারজকো ৰিয ধোতঞ্চ অধোতঞ্চ একতো করোমা’’তি দস্সেতি. ইদানি তমত্থং পকাসেন্তো – ‘‘সন্তি কস্সপ একে সমণব্রাহ্মণা’’তিআদিমাহ.
৩৮৪. যং তে একচ্চন্তি পঞ্চৰিধং সীলং, তঞ্হি লোকে ন কোচি ‘‘ন সাধূ’’তি ৰদতি. পুন যং তে একচ্চন্তি পঞ্চৰিধং ৰেরং, তং ন কোচি ‘‘সাধূ’’তি ৰদতি. পুন যং তে একচ্চন্তি পঞ্চদ্ৰারে অসংৰরং, তে কির – ‘‘চক্খু নাম ন নিরুন্ধিতব্বং, চক্খুনা মনাপং রূপং দট্ঠব্ব’’ন্তি ৰদন্তি, এস নযো সোতাদীসু. পুন যং তে একচ্চন্তি পঞ্চদ্ৰারে সংৰরং.
এৰং পরেসং ৰাদেন সহ অত্তনো ৰাদস্স সমানাসমানতং দস্সেত্ৰা ইদানি অত্তনো ৰাদেন সহ পরেসং ৰাদস্স সমানাসমানতং দস্সেন্তো ‘‘যং ময’’ন্তিআদিমাহ. তত্রাপি পঞ্চসীলাদিৰসেনেৰ অত্থো ৰেদিতব্বো.
সমনুযুঞ্জাপনকথাৰণ্ণনা
৩৮৫. সমনুযুঞ্জন্তন্তি সমনুযুঞ্জন্তু, এত্থ চ লদ্ধিং পুচ্ছন্তো সমনুযুঞ্জতি নাম, কারণং পুচ্ছন্তো সমনুগাহতি নাম, উভযং পুচ্ছন্তো সমনুভাসতি নাম. সত্থারা ৰা সত্থারন্তি সত্থারা ৰা সদ্ধিং সত্থারং উপসংহরিত্ৰা – ‘‘কিং তে সত্থা তে ধম্মে সব্বসো পহায ৰত্ততি, উদাহু সমণো গোতমো’’তি. দুতিযপদেপি এসেৰ নযো.
ইদানি তমত্থং যোজেত্ৰা দস্সেন্তো – ‘‘যে ইমেসং ভৰত’’ন্তিআদিমাহ. তত্থ অকুসলা অকুসলসঙ্খাতাতি অকুসলা চেৰ ‘‘অকুসলা’’তি চ সঙ্খাতা ঞাতা কোট্ঠাসং ৰা কত্ৰা ঠপিতাতি অত্থো. এস নযো সব্বপদেসু. অপি চেত্থ সাৰজ্জাতি সদোসা. ন অলমরিযাতি নিদ্দোসট্ঠেন অরিযা ভৰিতুং নালং অসমত্থা.
৩৮৬-৩৯২. যং ৰিঞ্ঞূ সমনুযুঞ্জন্তাতি যেন ৰিঞ্ঞূ অম্হে চ অঞ্ঞে চ পুচ্ছন্তা এৰং ৰদেয্যুং, তং ঠানং ৰিজ্জতি, অত্থি তং কারণন্তি অত্থো. যং ৰা পন ভোন্তো পরে গণাচরিযাতি পরে পন ভোন্তো গণাচরিযা যং ৰা তং ৰা অপ্পমত্তকং পহায ৰত্তন্তীতি অত্থো. অম্হেৰ তত্থ যেভুয্যেন পসংসেয্যুন্তি ইদং ভগৰা সত্থারা সত্থারং সমনুযুঞ্জনেপি আহ – সঙ্ঘেন সংঘং সমনুযুঞ্জনেপি. কস্মা? সঙ্ঘপসংসাযপি সত্থুযেৰ পসংসাসিদ্ধিতো. পসীদমানাপি হি বুদ্ধসম্পত্তিযা সঙ্ঘে, সঙ্ঘসম্পত্তিযা চ বুদ্ধে পসীদন্তি, তথা হি ভগৰতো সরীরসম্পত্তিং দিস্ৰা, ধম্মদেসনং ৰা সুত্ৰা ভৰন্তি ৰত্তারো – ‘‘লাভা ৰত ভো সাৰকানং যে এৰরূপস্স সত্থু সন্তিকাৰচরা’’তি, এৰং বুদ্ধসম্পত্তিযা সঙ্ঘে পসীদন্তি. ভিক্খূনং পনাচারগোচরং অভিক্কমপটিক্কমাদীনি চ দিস্ৰা ভৰন্তি ৰত্তারো – ‘‘সন্তিকাৰচরানং ৰত ভো সাৰকানং অযঞ্চ উপসমগুণো সত্থু কীৰ রূপো ভৰিস্সতী’’তি, এৰং সঙ্ঘসম্পত্তিযা বুদ্ধে পসীদন্তি. ইতি যা সত্থুপসংসা, সা সঙ্ঘস্স. যা সঙ্ঘস্স পসংসা, সা সত্থূতি সঙ্ঘপসংসাযপি সত্থুযেৰ পসংসাসিদ্ধিতো ভগৰা দ্ৰীসুপি নযেসু – ‘‘অম্হেৰ তত্থ যেভুয্যেন পসংসেয্যু’’ন্তি আহ. সমণো গোতমো ইমে ধম্মে অনৰসেসং পহায ৰত্ততি, যং ৰা পন ভোন্তো পরে গণাচরিযাতিআদীসুপি পনেত্থ অযমধিপ্পাযো – সম্পত্তসমাদানসেতুঘাতৰসেন হি তিস্সো ৰিরতিযো. তাসু সম্পত্তসমাদান ৰিরতিমত্তমেৰ অঞ্ঞেসং হোতি, সেতুঘাতৰিরতি পন সব্বেন সব্বং নত্থি. পঞ্চসু পন তদঙ্গৰিক্খম্ভনসমুচ্ছেদপটিপস্সদ্ধিনিস্সরণপ্পহানেসু অট্ঠসমাপত্তিৰসেন চেৰ ৰিপস্সনামত্তৰসেন চ তদঙ্গৰিক্খম্ভনপ্পহানমত্তমেৰ অঞ্ঞেসং হোতি. ইতরানি তীণি পহানানি সব্বেন সব্বং নত্থি. তথা সীলসংৰরো, খন্তিসংৰরো, ঞাণসংৰরো, সতিসংৰরো, ৰীরিযসংৰরোতি পঞ্চ সংৰরা, তেসু পঞ্চসীলমত্তমেৰ অধিৰাসনখন্তিমত্তমেৰ চ অঞ্ঞেসং হোতি, সেসং সব্বেন সব্বং নত্থি.
পঞ্চ খো পনিমে উপোসথুদ্দেসা, তেসু পঞ্চসীলমত্তমেৰ অঞ্ঞেসং হোতি. পাতিমোক্খসংৰরসীলং সব্বেন সব্বং নত্থি. ইতি অকুসলপ্পহানে চ কুসলসমাদানে চ, তীসু ৰিরতীসু, পঞ্চসু পহানেসু, পঞ্চসু সংৰরেসু, পঞ্চসু উদ্দেসেসু, – ‘‘অহমেৰ চ ময্হঞ্চ সাৰকসঙ্ঘো লোকে পঞ্ঞাযতি, মযা হি সদিসো সত্থা নাম, ময্হং সাৰকসঙ্ঘেন সদিসো সঙ্ঘো নাম নত্থী’’তি ভগৰা সীহনাদং নদতি.
অরিযঅট্ঠঙ্গিকমগ্গৰণ্ণনা
৩৯৩. এৰং সীহনাদং নদিত্ৰা তস্স সীহনাদস্স অৰিপরীতভাৰাৰবোধনত্থং – ‘‘অত্থি, কস্সপ, মগ্গো’’তিআদিমাহ. তত্থ মগ্গোতি লোকুত্তরমগ্গো. পটিপদাতি পুব্বভাগপটিপদা. কালৰাদীতিআদীনি ব্রহ্মজালে ৰণ্ণিতানি. ইদানি তং দুৰিধং মগ্গঞ্চ পটিপদঞ্চ একতো কত্ৰা দস্সেন্তো – ‘‘অযমেৰ অরিযো’’তিআদিমাহ. ইদং পন সুত্ৰা অচেলো চিন্তেসি – ‘‘সমণো গোতমো ময্হংযেৰ মগ্গো চ পটিপদা চ অত্থি, অঞ্ঞেসং নত্থীতি মঞ্ঞতি, হন্দস্সাহং অম্হাকম্পি মগ্গং কথেমী’’তি. ততো অচেলকপটিপদং কথেসি. তেনাহ – ‘‘এৰং ৰুত্তে অচেলো কস্সপো ভগৰন্তং এতদৰোচ…পে… উদকোরোহনানুযোগমনুযুত্তো ৰিহরতী’’তি.
তপোপক্কমকথাৰণ্ণনা
৩৯৪. তত্থ তপোপক্কমাতি তপারম্ভা, তপকম্মানীতি অত্থো. সামঞ্ঞসঙ্খাতাতি সমণকম্মসঙ্খাতা. ব্রহ্মঞ্ঞসঙ্খাতাতি ব্রাহ্মণকম্মসঙ্খাতা. অচেলকোতি নিচ্চোলো, নগ্গোতি অত্থো. মুত্তাচারোতি ৰিসট্ঠাচারো, উচ্চারকম্মাদীসু লোকিযকুলপুত্তাচারেন ৰিরহিতো ঠিতকোৰ উচ্চারং করোতি, পস্সাৰং করোতি, খাদতি, ভুঞ্জতি চ. হত্থাপলেখনোতি হত্থে পিণ্ডম্হি ঠিতে জিৰ্হায হত্থং অপলিখতি, উচ্চারং ৰা কত্ৰা হত্থস্মিঞ্ঞেৰ দণ্ডকসঞ্ঞী হুত্ৰা হত্থেন অপলিখতি. ‘‘ভিক্খাগহণত্থং এহি, ভন্তে’’তি ৰুত্তো ন এতীতি ন এহিভদ্দন্তিকো. ‘‘তেন হি তিট্ঠ, ভন্তে’’তি ৰুত্তোপি ন তিট্ঠতীতি নতিট্ঠভদ্দন্তিকো. তদুভযম্পি কির সো – ‘‘এতস্স ৰচনং কতং ভৰিস্সতী’’তি ন করোতি. অভিহটন্তি পুরেতরং গহেত্ৰা আহটং ভিক্খং, উদ্দিস্সকতন্তি ‘‘ইমং তুম্হে উদ্দিস্স কত’’ন্তি এৰং আরোচিতং ভিক্খং. ন নিমন্তনন্তি ‘‘অসুকং নাম কুলং ৰা ৰীথিং ৰা গামং ৰা পৰিসেয্যাথা’’তি এৰং নিমন্তিতভিক্খম্পি ন সাদিযতি, ন গণ্হতি. ন কুম্ভিমুখাতি কুম্ভিতো উদ্ধরিত্ৰা দিয্যমানং ভিক্খং ন গণ্হতি. ন কল়োপিমুখাতি কল়োপীতি উক্খলি ৰা পচ্ছি ৰা, ততোপি ন গণ্হতি. কস্মা? কুম্ভিকল়োপিযো মং নিস্সায কটচ্ছুনা পহারং লভন্তীতি. ন এল়কমন্তরন্তি উম্মারং অন্তরং কত্ৰা দিয্যমানং ন গণ্হতি. কস্মা? ‘‘অযং মং নিস্সায অন্তরকরণং লভতী’’তি. দণ্ডমুসলেসুপি এসেৰ নযো.
দ্ৰিন্নন্তি দ্ৰীসু ভুঞ্জমানেসু একস্মিং উট্ঠায দেন্তে ন গণ্হতি. কস্মা? ‘‘একস্স কবল়ন্তরাযো হোতী’’তি. ন গব্ভিনিযাতিআদীসু পন ‘‘গব্ভিনিযা কুচ্ছিযং দারকো কিলমতি. পাযন্তিযা দারকস্স খীরন্তরাযো হোতি, পুরিসন্তরগতায রতিঅন্তরাযো হোতী’’তি ন গণ্হতি. সংকিত্তীসূতি সংকিত্তেত্ৰা কতভত্তেসু, দুব্ভিক্খসমযে কির অচেলকসাৰকা অচেলকানং অত্থায ততো ততো তণ্ডুলাদীনি সমাদপেত্ৰা ভত্তং পচন্তি. উক্কট্ঠো অচেলকো ততোপি ন পটিগ্গণ্হতি. ন যত্থ সাতি যত্থ সুনখো – ‘‘পিণ্ডং লভিস্সামী’’তি উপট্ঠিতো হোতি, তত্থ তস্স অদত্ৰা আহটং ন গণ্হতি. কস্মা? এতস্স পিণ্ডন্তরাযো হোতীতি. সণ্ডসণ্ডচারিনীতি সমূহসমূহচারিনী, সচে হি অচেলকং দিস্ৰা – ‘‘ইমস্স ভিক্খং দস্সামা’’তি মনুস্সা ভত্তগেহং পৰিসন্তি, তেসু চ পৰিসন্তেসু কল়োপিমুখাদীসু নিলীনা মক্খিকা উপ্পতিত্ৰা সণ্ডসণ্ডা চরন্তি, ততো আহটং ভিক্খং ন গণ্হতি. কস্মা? মং নিস্সায মক্খিকানং গোচরন্তরাযো জাতোতি.
থুসোদকন্তি সব্বসস্সসম্ভারেহি কতং সোৰীরকং. এত্থ চ সুরাপানমেৰ সাৰজ্জং, অযং পন সব্বেসুপি সাৰজ্জসঞ্ঞী. একাগারিকোতি যো একস্মিংযেৰ গেহে ভিক্খং লভিত্ৰা নিৰত্ততি. একালোপিকোতি যো একেনেৰ আলোপেন যাপেতি. দ্ৰাগারিকাদীসুপি এসেৰ নযো. একিস্সাপি দত্তিযাতি একায দত্তিযা. দত্তি নাম একা খুদ্দকপাতি হোতি, যত্থ অগ্গভিক্খং পক্খিপিত্ৰা ঠপেন্তি. একাহিকন্তি একদিৰসন্তরিকং. অদ্ধমাসিকন্তি অদ্ধমাসন্তরিকং. পরিযাযভত্তভোজনন্তি ৰারভত্তভোজনং, একাহৰারেন দ্ৰীহৰারেন সত্তাহৰারেন অড্ঢমাসৰারেনাতি এৰং দিৰসৰারেন আগতভত্তভোজনং.
৩৯৫. সাকভক্খোতি অল্লসাকভক্খো. সামাকভক্খোতি সামাকতণ্ডুলভক্খো. নীৰারাদীসু নীৰারো নাম অরঞ্ঞে সযংজাতা ৰীহিজাতি. দদ্দুলন্তি চম্মকারেহি চম্মং লিখিত্ৰা ছড্ডিতকসটং. হটং ৰুচ্চতি সিলেসোপি সেৰালোপি. কণন্তি কুণ্ডকং. আচামোতি ভত্তউক্খলিকায লগ্গো ঝামকওদনো, তং ছড্ডিতট্ঠানতোৰ গহেত্ৰা খাদতি, ‘‘ওদনকঞ্জিয’’ন্তিপি ৰদন্তি. পিঞ্ঞাকাদযো পাকটা এৰ. পৰত্তফলভোজীতি পতিতফলভোজী.
৩৯৬. সাণানীতি সাণৰাকচোল়ানি. মসাণানীতি মিস্সকচোল়ানি. ছৰদুস্সানীতি মতসরীরতো ছড্ডিতৰত্থানি, এরকতিণাদীনি ৰা গন্থেত্ৰা কতনিৰাসনানি. পংসুকূলানীতি পথৰিযং ছড্ডিতনন্তকানি. তিরীটানীতি রুক্খতচৰত্থানি. অজিনন্তি অজিনমিগচম্মং. অজিনক্খিপন্তি তদেৰ মজ্ঝে ফালিতকং. কুসচীরন্তি কুসতিণানি গন্থেত্ৰা কতচীরং. ৰাকচীরফলকচীরেসুপি এসেৰ নযো. কেসকম্বলন্তি মনুস্সকেসেহি কতকম্বলং. যং সন্ধায ৰুত্তং –
‘‘সেয্যথাপি ভিক্খৰে, যানি কানিচি তন্তাৰুতানি ৰত্থানি, কেসকম্বলো তেসং পটিকিট্ঠো অক্খাযতি. কেসকম্বলো, ভিক্খৰে, সীতে সীতো, উণ্হে উণ্হো অপ্পগ্ঘো চ দুব্বণ্ণো চ দুগ্গন্ধো দুক্খসম্ফস্সো’’তি.
ৰাল়কম্বলন্তি অস্সৰালেহি কতকম্বলং. উলূকপক্খিকন্তি উলূকপক্খানি গন্থেত্ৰা কতনিৰাসনং. উক্কুটিকপ্পধানমনুযুত্তোতি উক্কুটিকৰীরিযং অনুযুত্তো, গচ্ছন্তোপি উক্কুটিকোৰ হুত্ৰা উপ্পতিত্ৰা উপ্পতিত্ৰা গচ্ছতি. কণ্টকাপস্সযিকোতি অযকণ্টকে ৰা পকতিকণ্টকে ৰা ভূমিযং কোট্টেত্ৰা তত্থ চম্মং অত্থরিত্ৰা ঠানচঙ্কমাদীনি করোতি. সেয্যন্তি সযন্তোপি তত্থেৰ সেয্যং কপ্পেতি. ফলকসেয্যন্তি রুক্খফলকে সেয্যং. থণ্ডিলসেয্যন্তি থণ্ডিলে উচ্চে ভূমিঠানে সেয্যং. একপস্সযিকোতি একপস্সেনেৰ সযতি. রজোজল্লধরোতি সরীরং তেলেন মক্খিত্ৰা রজুট্ঠানট্ঠানে তিট্ঠতি, অথস্স সরীরে রজোজল্লং লগ্গতি, তং ধারেতি. যথাসন্থতিকোতি লদ্ধং আসনং অকোপেত্ৰা যদেৰ লভতি, তত্থেৰ নিসীদনসীলো. ৰেকটিকোতি ৰিকটখাদনসীলো. ৰিকটন্তি গূথং ৰুচ্চতি. অপানকোতি পটিক্খিত্তসীতুদকপানো. সাযং ততিযমস্সাতি সাযততিযকং. পাতো, মজ্ঝন্হিকে, সাযন্তি দিৰসস্স তিক্খত্তুং পাপং পৰাহেস্সামীতি উদকোরোহনানুযোগং অনুযুত্তো ৰিহরতীতি.
তপোপক্কমনিরত্থকতাৰণ্ণনা
৩৯৭. অথ ভগৰা সীলসম্পদাদীহি ৰিনা তেসং তপোপক্কমানং নিরত্থকতং দস্সেন্তো – ‘‘অচেলকো চেপি কস্সপ হোতী’’তিআদিমাহ. তত্থ আরকা ৰাতি দূরেযেৰ. অৰেরন্তি দোসৰেরৰিরহিতং. অব্যাপজ্জন্তি দোমনস্সব্যাপজ্জরহিতং.
৩৯৮. দুক্করং, ভো গোতমাতি ইদং কস্সপো ‘‘মযং পুব্বে এত্তকমত্তং সামঞ্ঞঞ্চ ব্রহ্মঞ্ঞঞ্চাতি ৰিচরাম, তুম্হে পন অঞ্ঞংযেৰ সামঞ্ঞঞ্চ ব্রহ্মঞ্ঞঞ্চ ৰদথা’’তি দীপেন্তো আহ. পকতি খো এসাতি পকতিকথা এসা. ইমায চ, কস্সপ, মত্তাযাতি ‘‘কস্সপ যদি ইমিনা পমাণেন এৰং পরিত্তকেন পটিপত্তিক্কমেন সামঞ্ঞং ৰা ব্রহ্মঞ্ঞং ৰা দুক্করং সুদুক্করং নাম অভৰিস্স, ততো নেতং অভৰিস্স কল্লং ৰচনায দুক্করং সামঞ্ঞ’’ন্তি অযমেত্থ পদসম্বন্ধেন সদ্ধিং অত্থো. এতেন নযেন সব্বত্থ পদসম্বন্ধো ৰেদিতব্বো.
৩৯৯. দুজ্জানোতি ইদম্পি সো ‘‘মযং পুব্বে এত্তকেন সমণো ৰা ব্রাহ্মণো ৰা হোতীতি ৰিচরাম, তুম্হে পন অঞ্ঞথা ৰদথা’’তি ইদং সন্ধাযাহ. অথস্স ভগৰা তং পকতিৰাদং পটিক্খিপিত্ৰা সভাৰতোৰ দুজ্জানভাৰং আৰিকরোন্তো পুনপি – ‘‘পকতি খো’’তিআদিমাহ. তত্রাপি ৰুত্তনযেনেৰ পদসম্বন্ধং কত্ৰা অত্থো ৰেদিতব্বো.
সীলসমাধিপঞ্ঞাসম্পদাৰণ্ণনা
৪০০-৪০১. কতমা পন সা, ভো গোতমাতি কস্মা পুচ্ছতি. অযং কির পণ্ডিতো ভগৰতো কথেন্তস্সেৰ কথং উগ্গহেসি, অথ অত্তনো পটিপত্তিযা নিরত্থকতং ৰিদিত্ৰা সমণো গোতমো – ‘‘তস্স ‘চাযং সীলসম্পদা, চিত্তসম্পদা, পঞ্ঞাসম্পদা অভাৰিতা হোতি অসচ্ছিকতা, অথ খো সো আরকাৰ সামঞ্ঞা’তিআদিমাহ. হন্দ দানি নং তা সম্পত্তিযো পুচ্ছামী’’তি সীলসম্পদাদিৰিজাননত্থং পুচ্ছতি. অথস্স ভগৰা বুদ্ধুপ্পাদং দস্সেত্ৰা তন্তিধম্মং কথেন্তো তা সম্পত্তিযো দস্সেতুং – ‘‘ইধ কস্সপা’’তিআদিমাহ. ইমায চ কস্সপ সীলসম্পদাযাতি ইদং অরহত্তফলমেৰ সন্ধায ৰুত্তং. অরহত্তফলপরিযোসানঞ্হি ভগৰতো সাসনং. তস্মা অরহত্তফলসম্পযুত্তাহি সীলচিত্তপঞ্ঞাসম্পদাহি অঞ্ঞা উত্তরিতরা ৰা পণীততরা ৰা সীলাদিসম্পদা নত্থীতি আহ.
সীহনাদকথাৰণ্ণনা
৪০২. এৰঞ্চ পন ৰত্ৰা ইদানি অনুত্তরং মহাসীহনাদং নদন্তো – ‘‘সন্তি কস্সপ একে সমণব্রাহ্মণা’’তিআদিমাহ. তত্থ অরিযন্তি নিরুপক্কিলেসং পরমৰিসুদ্ধং. পরমন্তি উত্তমং, পঞ্চসীলানি হিআদিং কত্ৰা যাৰ পাতিমোক্খসংৰরসীলা সীলমেৰ, লোকুত্তরমগ্গফলসম্পযুত্তং পন পরমসীলং নাম. নাহং তত্থাতি তত্থ সীলেপি পরমসীলেপি অহং অত্তনো সমসমং মম সীলসমেন সীলেন মযা সমং পুগ্গলং ন পস্সামীতি অত্থো. অহমেৰ তত্থ ভিয্যোতি অহমেৰ তস্মিং সীলে উত্তমো. কতমস্মিং? যদিদং অধিসীলন্তি যং এতং উত্তমং সীলন্তি অত্থো. ইতি ইমং পঠমং সীহনাদং নদতি.
তপোজিগুচ্ছৰাদাতি যে তপোজিগুচ্ছং ৰদন্তি. তত্থ তপতীতি তপো, কিলেসসন্তাপকৰীরিযস্সেতং নামং, তদেৰ তে কিলেসে জিগুচ্ছতীতি জিগুচ্ছা. অরিযা পরমাতি এত্থ নিদ্দোসত্তা অরিযা, অট্ঠআরম্ভৰত্থুৰসেনপি উপ্পন্না ৰিপস্সনাৰীরিযসঙ্খাতা তপোজিগুচ্ছা তপোজিগুচ্ছাৰ, মগ্গফলসম্পযুত্তা পরমা নাম. অধিজেগুচ্ছন্তি ইধ জিগুচ্ছভাৰো জেগুচ্ছং, উত্তমং জেগুচ্ছং অধিজেগুচ্ছং, তস্মা যদিদং অধিজেগুচ্ছং, তত্থ অহমেৰ ভিয্যোতি এৰমেত্থ অত্থো দট্ঠব্বো. পঞ্ঞাধিকারেপি কম্মস্সকতাপঞ্ঞা চ ৰিপস্সনাপঞ্ঞা চ পঞ্ঞা নাম, মগ্গফলসম্পযুত্তা পরমা পঞ্ঞা নাম. অধিপঞ্ঞন্তি এত্থ লিঙ্গৰিপল্লাসো ৰেদিতব্বো, অযং পনেত্থত্থো – যাযং অধিপঞ্ঞা নাম অহমেৰ তত্থ ভিয্যোতি ৰিমুত্তাধিকারে তদঙ্গৰিক্খম্ভনৰিমুত্তিযো ৰিমুত্তি নাম, সমুচ্ছেদপটিপস্সদ্ধিনিস্সরণৰিমুত্তিযো পন পরমা ৰিমুত্তীতি ৰেদিতব্বা. ইধাপি চ যদিদং অধিৰিমুত্তীতি যা অযং অধিৰিমুত্তি, অহমেৰ তত্থ ভিয্যোতি অত্থো.
৪০৩. সুঞ্ঞাগারেতি সুঞ্ঞে ঘরে, এককোৰ নিসীদিত্ৰাতি অধিপ্পাযো. পরিসাসু চাতি অট্ঠসু পরিসাসু. ৰুত্তম্পি চেতং –
‘‘চত্তারিমানি, সারিপুত্ত, তথাগতস্স ৰেসারজ্জানি. যেহি ৰেসারজ্জেহি সমন্নাগতো তথাগতো আসভং ঠানং পটিজানাতি, পরিসাসু সীহনাদং নদতী’’তি (ম. নি. ১.১৫০) সুত্তং ৰিত্থারেতব্বং.
পঞ্হঞ্চ নং পুচ্ছন্তীতি পণ্ডিতা দেৰমনুস্সা নং পঞ্হং অভিসঙ্খরিত্ৰা পুচ্ছন্তি. ব্যাকরোতীতি তঙ্খণঞ্ঞেৰ ৰিস্সজ্জেসি. চিত্তং আরাধেতীতি পঞ্হাৰিস্সজ্জনেন মহাজনস্স চিত্তং পরিতোসেতিযেৰ. নো চ খো সোতব্বং মঞ্ঞন্তীতি চিত্তং আরাধেত্ৰা কথেন্তস্সপিস্স ৰচনং পরে সোতব্বং ন মঞ্ঞন্তীতি, এৰঞ্চ ৰদেয্যুন্তি অত্থো. সোতব্বঞ্চস্স মঞ্ঞন্তীতি দেৰাপি মনুস্সাপি মহন্তেনেৰ উস্সাহেন সোতব্বং মঞ্ঞন্তি. পসীদন্তীতি সুপসন্না কল্লচিত্তা মুদুচিত্তা হোন্তি. পসন্নাকারং করোন্তীতি ন মুদ্ধপ্পসন্নাৰ হোন্তি, পণীতানি চীৰরাদীনি ৰেল়ুৰনৰিহারাদযো চ মহাৰিহারে পরিচ্চজন্তা পসন্নাকারং করোন্তি. তথত্তাযাতি যং সো ধম্মং দেসেতি তথা ভাৰায, ধম্মানুধম্মপটিপত্তিপূরণত্থায পটিপজ্জন্তীতি অত্থো. তথত্তায চ পটিপজ্জন্তীতি তথভাৰায পটিপজ্জন্তি, তস্স হি ভগৰতো ধম্মং সুত্ৰা কেচি সরণেসু কেচি পঞ্চসু সীলেসু পতিট্ঠহন্তি, অপরে নিক্খমিত্ৰা পব্বজন্তি. পটিপন্না চ আরাধেন্তীতি তঞ্চ পন পটিপদং পটিপন্না পূরেতুং সক্কোন্তি, সব্বাকারেন পন পূরেন্তি, পটিপত্তিপূরণেন তস্স ভোতো গোতমস্স চিত্তং আরাধেন্তীতি ৰত্তব্বা.
ইমস্মিং পনোকাসে ঠত্ৰা সীহনাদা সমোধানেতব্বা. একচ্চং তপস্সিং নিরযে নিব্বত্তং পস্সামীতি হি ভগৰতো একো সীহনাদো. অপরং সগ্গে নিব্বত্তং পস্সামীতি একো. অকুসলধম্মপ্পহানে অহমেৰ সেট্ঠোতি একো. কুসলধম্মসমাদানেপি অহমেৰ সেট্ঠোতি একো. অকুসলধম্মপ্পহানে ময্হমেৰ সাৰকসঙ্ঘো সেট্ঠোতি একো. কুসলধম্মসমাদানেপি ময্হংযেৰ সাৰকসঙ্ঘো সেট্ঠোতি একো. সীলেন ময্হং সদিসো নত্থীতি একো. ৰীরিযেন ময্হং সদিসো নত্থীতি একো. পঞ্ঞায…পে… ৰিমুত্তিযা…পে… সীহনাদং নদন্তো পরিসমজ্ঝে নিসীদিত্ৰা নদামীতি একো. ৰিসারদো হুত্ৰা নদামীতি একো. পঞ্হং মং পুচ্ছন্তীতি একো. পঞ্হং পুট্ঠো ৰিস্সজ্জেমীতি একো. ৰিস্সজ্জনেন পরস্স চিত্তং আরাধেমীতি একো. সুত্ৰা সোতব্বং মঞ্ঞন্তীতি একো. সুত্ৰা মে পসীদন্তীতি একো. পসন্নাকারং করোন্তীতি একো. যং পটিপত্তিং দেসেমি, তথত্তায পটিপজ্জন্তীতি একো. পটিপন্না চ মং আরাধেন্তীতি একো. ইতি পুরিমানং দসন্নং একেকস্স – ‘‘পরিসাসু চ নদতী’’তি আদযো দস দস পরিৰারা. এৰং তে দস পুরিমানং দসন্নং পরিৰারৰসেন সতং পুরিমা চ দসাতি দসাধিকং সীহনাদসতং হোতি. ইতো অঞ্ঞস্মিং পন সুত্তে এত্তকা সীহনাদা দুল্লভা, তেনিদং সুত্তং মহাসীহনাদন্তি ৰুচ্চতি. ইতি ভগৰা ‘‘সীহনাদং খো সমণো গোতমো নদতি, তঞ্চ খো সুঞ্ঞাগারে নদতী’’তি এৰং ৰাদানু ৰাদং পটিসেধেত্ৰা ইদানি পরিসতি নদিতপুব্বং সীহনাদং দস্সেন্তো ‘‘একমিদাহ’’ন্তিআদিমাহ.
তিত্থিযপরিৰাসকথাৰণ্ণনা
৪০৪. তত্থ তত্র মং অঞ্ঞতরো তপব্রহ্মচারীতি তত্র রাজগহে গিজ্ঝকূটে পব্বতে ৰিহরন্তং মং অঞ্ঞতরো তপব্রহ্মচারী নিগ্রোধো নাম পরিব্বাজকো. অধিজেগুচ্ছেতি ৰীরিযেন পাপজিগুচ্ছনাধিকারে পঞ্হং পুচ্ছি. ইদং যং তং ভগৰা গিজ্ঝকূটে মহাৰিহারে নিসিন্নো উদুম্বরিকায দেৰিযা উয্যানে নিসিন্নস্স নিগ্রোধস্স চ পরিব্বাজকস্স সন্ধানস্স চ উপাসকস্স দিব্বায সোতধাতুযা কথাসল্লাপং সুত্ৰা আকাসেনাগন্ত্ৰা তেসং সন্তিকে পঞ্ঞত্তে আসনে নিসীদিত্ৰা নিগ্রোধেন অধিজেগুচ্ছে পুট্ঠপঞ্হং ৰিস্সজ্জেসি, তং সন্ধায ৰুত্তং. পরং ৰিয মত্তাযাতি পরমায মত্তায, অতিমহন্তেনেৰ পমাণেনাতি অত্থো. কো হি, ভন্তেতি ঠপেত্ৰা অন্ধবালং দিট্ঠিগতিকং অঞ্ঞো পণ্ডিতজাতিকো ‘‘কো নাম ভগৰতো ধম্মং সুত্ৰা ন অত্তমনো অস্সা’’তি ৰদতি. লভেয্যাহন্তি ইদং সো – ‘‘চিরং ৰত মে অনিয্যানিকপক্খে যোজেত্ৰা অত্তা কিলমিতো, ‘সুক্খনদীতীরে ন্হাযিস্সামী’তি সম্পরিৰত্তেন্তেন ৰিয থুসে কোট্টেন্তেন ৰিয ন কোচি অত্থো নিপ্ফাদিতো. হন্দাহং অত্তানং যোগে যোজেস্সামী’’তি চিন্তেত্ৰা আহ. অথ ভগৰা যো অনেন খন্ধকে তিত্থিযপরিৰাসো পঞ্ঞত্তো, যো অঞ্ঞতিত্থিযপুব্বো সামণেরভূমিযং ঠিতো – ‘‘অহং ভন্তে, ইত্থন্নামো অঞ্ঞতিত্থিযপুব্বো ইমস্মিং ধম্মৰিনযে আকঙ্খামি উপসম্পদং, স্ৰাহং, ভন্তে, সংঘং চত্তারো মাসে পরিৰাসং যাচামী’’তিআদিনা (মহাৰ. ৮৬) নযেন সমাদিযিত্ৰা পরিৰসতি, তং সন্ধায – ‘‘যো খো, কস্সপ, অঞ্ঞতিত্থিযপুব্বো’’তিআদিমাহ.
৪০৫. তত্থ পব্বজ্জন্তি ৰচনসিলিট্ঠতাৰসেনেৰ ৰুত্তং, অপরিৰসিত্ৰাযেৰ হি পব্বজ্জং লভতি. উপসম্পদত্থিকেন পন নাতিকালেন গামপ্পৰেসনাদীনি অট্ঠ ৰত্তানি পূরেন্তেন পরিৰসিতব্বং. আরদ্ধচিত্তাতি অট্ঠৰত্তপূরণেন তুট্ঠচিত্তা, অযমেত্থ সঙ্খেপত্থো. ৰিত্থারতো পনেস তিত্থিযপরিৰাসো সমন্তপাসাদিকায ৰিনযট্ঠকথাযং পব্বজ্জখন্ধকৰণ্ণনায ৰুত্তনযেন ৰেদিতব্বো. অপি চ মেত্থাতি অপি চ মে এত্থ. পুগ্গলৰেমত্ততা ৰিদিতাতি পুগ্গলনানত্তং ৰিদিতং. ‘‘অযং পুগ্গলো পরিৰাসারহো, অযং ন পরিৰাসারহো’’তি ইদং ময্হং পাকটন্তি দস্সেতি. ততো কস্সপো চিন্তেসি – ‘‘অহো অচ্ছরিযং বুদ্ধসাসনং, যত্থ এৰং ঘংসিত্ৰা কোট্টেত্ৰা যুত্তমেৰ গণ্হন্তি, অযুত্তং ছড্ডেন্তী’’তি, ততো সুট্ঠুতরং পব্বজ্জায সঞ্জাতুস্সাহো – ‘‘সচে ভন্তে’’তিআদিমাহ.
অথ খো ভগৰা তস্স তিব্বচ্ছন্দতং ৰিদিত্ৰা – ‘‘ন কস্সপো পরিৰাসং অরহতী’’তি অঞ্ঞতরং ভিক্খুং আমন্তেসি – ‘‘গচ্ছ ভিক্খু কস্সপং ন্হাপেত্ৰা পব্বাজেত্ৰা আনেহী’’তি. সো তথা কত্ৰা তং পব্বাজেত্ৰা ভগৰতো সন্তিকং আগমাসি. ভগৰা তং গণমজ্ঝে নিসীদাপেত্ৰা উপসম্পাদেসি. তেন ৰুত্তং – ‘‘অলত্থ খো অচেলো কস্সপো ভগৰতো সন্তিকে পব্বজ্জং, অলত্থ উপসম্পদ’’ন্তি. অচিরূপসম্পন্নোতি উপসম্পন্নো হুত্ৰা নচিরমেৰ. ৰূপকট্ঠোতি ৰত্থুকামকিলেসকামেহি কাযেন চেৰ চিত্তেন চ ৰূপকট্ঠো. অপ্পমত্তোতি কম্মট্ঠানে সতিং অৰিজহন্তো. আতাপীতি কাযিকচেতসিকসঙ্খাতেন ৰীরিযাতাপেন আতাপী. পহিতত্তোতি কাযে চ জীৰিতে চ অনপেক্খতায পেসিতচিত্তো ৰিস্সট্ঠঅত্তভাৰো. যস্সত্থাযাতি যস্স অত্থায. কুলপুত্তাতি আচারকুলপুত্তা. সম্মদেৰাতি হেতুনাৰ কারণেনেৰ. তদনুত্তরন্তি তং অনুত্তরং. ব্রহ্মচরিযপরিযোসানন্তি মগ্গব্রহ্মচরিযস্স পরিযোসানভূতং অরহত্তফলং. তস্স হি অত্থায কুলপুত্তা পব্বজন্তি. দিট্ঠেৰ ধম্মেতি ইমস্মিংযেৰ অত্তভাৰে. সযং অভিঞ্ঞা সচ্ছিকত্ৰাতি অত্তনাযেৰ পঞ্ঞায পচ্চক্খং কত্ৰা, অপরপ্পচ্চযং কত্ৰাতি অত্থো. উপসম্পজ্জ ৰিহাসীতি পাপুণিত্ৰা সম্পাদেত্ৰা ৰিহাসি, এৰং ৰিহরন্তো চ খীণা জাতি…পে… অব্ভঞ্ঞাসীতি.
এৰমস্স পচ্চৰেক্খণভূমিং দস্সেত্ৰা অরহত্তনিকূটেন দেসনং নিট্ঠাপেতুং ‘‘অঞ্ঞতরো খো পনাযস্মা কস্সপো অরহতং অহোসী’’তি ৰুত্তং. তত্থ অঞ্ঞতরোতি একো. অরহতন্তি অরহন্তানং, ভগৰতো সাৰকানং অরহন্তানং অব্ভন্তরো অহোসীতি অযমেত্থ অধিপ্পাযো. যং যং পন অন্তরন্তরা ন ৰুত্তং, তং তং তত্থ তত্থ ৰুত্তত্তা পাকটমেৰাতি.
ইতি সুমঙ্গলৰিলাসিনিযা দীঘনিকাযট্ঠকথাযং
মহাসীহনাদসুত্তৰণ্ণনা নিট্ঠিতা.