৭. সতিপট্ঠানৰিভঙ্গো

১. সুত্তন্তভাজনীযং উদ্দেসৰারৰণ্ণনা

৩৫৫. ইদানি তদনন্তরে সতিপট্ঠানৰিভঙ্গে চত্তারোতি গণনপরিচ্ছেদো. তেন ন ততো হেট্ঠা ন উদ্ধন্তি সতিপট্ঠানপরিচ্ছেদং দীপেতি. সতিপট্ঠানাতি তযো সতিপট্ঠানা – সতিগোচরোপি, তিধা পটিপন্নেসু সাৰকেসু সত্থুনো পটিধানুনযৰীতিৰত্ততাপি, সতিপি. ‘‘চতুন্নং, ভিক্খৰে, সতিপট্ঠানানং সমুদযঞ্চ অত্থঙ্গমঞ্চ দেসেস্সামি. তং সুণাথ…পে… কো চ, ভিক্খৰে, কাযস্স সমুদযো? আহারসমুদযা কাযস্স সমুদযো’’তিআদীসু (সং. নি. ৫.৪০৮) হি সতিগোচরো সতিপট্ঠানন্তি ৰুচ্চতি. তথা ‘‘কাযো উপট্ঠানং, নো সতি. সতি উপট্ঠানঞ্চেৰ সতি চা’’তিআদীসু (পটি. ম. ৩.৩৫). তস্সত্থো – পতিট্ঠাতি অস্মিন্তি পট্ঠানং. কা পতিট্ঠাতি? সতি. সতিযা পট্ঠানং সতিপট্ঠানং, পধানং ঠানন্তি ৰা পট্ঠানং; সতিযা পট্ঠানং সতিপট্ঠানং হত্থিট্ঠানঅস্সট্ঠানাদীনি ৰিয.

‘‘তযো সতিপট্ঠানা যদরিযো সেৰতি, যদরিযো সেৰমানো সত্থা গণং অনুসাসিতুমরহতী’’তি (ম. নি. ৩.৩০৪, ৩১১) এত্থ তিধা পটিপন্নেসু সাৰকেসু সত্থুনো পটিঘানুনযৰীতিৰত্ততা সতিপট্ঠানন্তি ৰুত্তা. তস্সত্থো – পট্ঠপেতব্বতো পট্ঠানং, পৰত্তযিতব্বতোতি অত্থো. কেন পট্ঠপেতব্বতোতি? সতিযা; সতিযা পট্ঠানং সতিপট্ঠানং. ‘‘চত্তারো সতিপট্ঠানা ভাৰিতা বহুলীকতা সত্ত বোজ্ঝঙ্গে পরিপূরেন্তী’’তিআদীসু (ম. নি. ৩.১৪৭) পন সতিযেৰ সতিপট্ঠানন্তি ৰুচ্চতি. তস্সত্থো – পতিট্ঠাতীতি পট্ঠানং, উপট্ঠাতি ওক্কন্দিত্ৰা পক্খন্দিত্ৰা পৰত্ততীতি অত্থো; সতিযেৰ পট্ঠানট্ঠেন সতিপট্ঠানং; অথৰা সরণট্ঠেন সতি, উপট্ঠানট্ঠেন পট্ঠানং. ইতি সতি চ সা পট্ঠানঞ্চাতিপি সতিপট্ঠানং. ইদমিধ অধিপ্পেতং. যদি এৰং, কস্মা সতিপট্ঠানাতি বহুৰচনং কতন্তি? সতিযা বহুত্তা; আরম্মণভেদেন হি বহুকা তা সতিযোতি.

কস্মা পন ভগৰতা চত্তারোৰ সতিপট্ঠানা ৰুত্তা, অনূনা অনধিকাতি? ৰেনেয্যহিতত্তা. তণ্হাচরিতদিট্ঠিচরিতসমথযানিকৰিপস্সনাযানিকেসু হি মন্দতিক্খৰসেন দ্ৰিধা পৰত্তেসু মন্দস্স তণ্হাচরিতস্স ওল়ারিকং কাযানুপস্সনাসতিপট্ঠানং ৰিসুদ্ধিমগ্গো, তিক্খস্স সুখুমং ৰেদনানুপস্সনাসতিপট্ঠানং. দিট্ঠিচরিতস্সপি মন্দস্স নাতিপ্পভেদগতং চিত্তানুপস্সনাসতিপট্ঠানং ৰিসুদ্ধিমগ্গো, তিক্খস্স অতিপ্পভেদগতং ধম্মানুপস্সনাসতিপট্ঠানং. সমথযানিকস্স চ মন্দস্স অকিচ্ছেন অধিগন্তব্বনিমিত্তং পঠমং সতিপট্ঠানং ৰিসুদ্ধিমগ্গো, তিক্খস্স ওল়ারিকারম্মণে অসণ্ঠহনতো দুতিযং. ৰিপস্সনাযানিকস্সাপি মন্দস্স নাতিপ্পভেদগতারম্মণং ততিযং, তিক্খস্স অতিপ্পভেদগতারম্মণং চতুত্থং. ইতি চত্তারোৰ ৰুত্তা, অনূনা অনধিকাতি.

সুভসুখনিচ্চঅত্তভাৰৰিপল্লাসপ্পহানত্থং ৰা. কাযো হি অসুভো. তত্থ সুভৰিপল্লাসৰিপল্লত্থা সত্তা. তেসং তত্থ অসুভভাৰদস্সনেন তস্স ৰিপল্লাসস্স পহানত্থং পঠমং সতিপট্ঠানং ৰুত্তং. সুখং, নিচ্চং, অত্তাতি গহিতেসুপি চ ৰেদনাদীসু ৰেদনা দুক্খা, চিত্তং অনিচ্চং, ধম্মা অনত্তা. এতেসু চ সুখনিচ্চঅত্তভাৰৰিপল্লাসৰিপল্লত্থা সত্তা. তেসং তত্থ দুক্খাদিভাৰদস্সনেন তেসং ৰিপল্লাসানং পহানত্থং সেসানি তীণি ৰুত্তানীতি. এৰং সুভসুখনিচ্চঅত্তভাৰৰিপল্লাসপ্পহানত্থং ৰা চত্তারোৰ ৰুত্তা অনূনা অনধিকাতি ৰেদিতব্বা. ন কেৰলঞ্চ ৰিপল্লাসপহানত্থমেৰ, অথ খো চতুরোঘযোগাসৰগন্থউপাদানঅগতিপ্পহানত্থম্পি চতুব্বিধাহারপরিঞ্ঞত্থঞ্চ চত্তারোৰ ৰুত্তাতি ৰেদিতব্বা. অযং তাৰ পকরণনযো.

অট্ঠকথাযং পন ‘‘সরণৰসেন চেৰ একত্তসমোসরণৰসেন চ একমেৰ সতিপট্ঠানং আরম্মণৰসেন চত্তারোতি এতদেৰ ৰুত্তং. যথা হি চতুদ্ৰারে নগরে পাচীনতো আগচ্ছন্তা পাচীনদিসায উট্ঠানকং ভণ্ডং গহেত্ৰা পাচীনদ্ৰারেন নগরমেৰ পৰিসন্তি, দক্খিণতো, পচ্ছিমতো, উত্তরতো আগচ্ছন্তা উত্তরদিসায উট্ঠানকং ভণ্ডং গহেত্ৰা উত্তরদ্ৰারেন নগরমেৰ পৰিসন্তি, এৰং সম্পদমিদং ৰেদিতব্বং. নগরং ৰিয হি নিব্বানমহানগরং, দ্ৰারং ৰিয অট্ঠঙ্গিকো লোকুত্তরমগ্গো. পাচীনদিসাদযো ৰিয কাযাদযো.

যথা পাচীনতো আগচ্ছন্তা পাচীনদিসায উট্ঠানকং ভণ্ডং গহেত্ৰা পাচীনদ্ৰারেন নগরমেৰ পৰিসন্তি, এৰং কাযানুপস্সনামুখেন আগচ্ছন্তা চুদ্দসৰিধেন কাযানুপস্সনং ভাৰেত্ৰা কাযানুপস্সনাভাৰনানুভাৰনিব্বত্তেন অরিযমগ্গেন একং নিব্বানমেৰ ওসরন্তি. যথা দক্খিণতো আগচ্ছন্তা দক্খিণদিসায উট্ঠানকং ভণ্ডং গহেত্ৰা দক্খিণদ্ৰারেন নগরমেৰ পৰিসন্তি, এৰং ৰেদনানুপস্সনামুখেন আগচ্ছন্তা নৰৰিধেন ৰেদনানুপস্সনং ভাৰেত্ৰা ৰেদনানুপস্সনাভাৰনানুভাৰনিব্বত্তেন অরিযমগ্গেন একং নিব্বানমেৰ ওসরন্তি. যথা পচ্ছিমতো আগচ্ছন্তা পচ্ছিমদিসায উট্ঠানকং ভণ্ডং গহেত্ৰা পচ্ছিমদ্ৰারেন নগরমেৰ পৰিসন্তি, এৰং চিত্তানুপস্সনামুখেন আগচ্ছন্তা সোল়সৰিধেন চিত্তানুপস্সনং ভাৰেত্ৰা চিত্তানুপস্সনাভাৰনানুভাৰনিব্বত্তেন অরিযমগ্গেন একং নিব্বানমেৰ ওসরন্তি. যথা উত্তরতো আগচ্ছন্তা উত্তরদিসায উট্ঠানকং ভণ্ডং গহেত্ৰা উত্তরদ্ৰারেন নগরমেৰ পৰিসন্তি, এৰং ধম্মানুপস্সনামুখেন আগচ্ছন্তা পঞ্চৰিধেন ধম্মানুপস্সনং ভাৰেত্ৰা ধম্মানুপস্সনাভাৰনানুভাৰনিব্বত্তেন অরিযমগ্গেন একং নিব্বানমেৰ ওসরন্তীতি. এৰং সরণৰসেন চেৰ একত্তসমোসরণৰসেন চ একমেৰ সতিপট্ঠানং আরম্মণৰসেন চত্তারোতি ৰুত্তাতি ৰেদিতব্বা.

ইধ ভিক্খূতি এত্থ কিঞ্চাপি ভগৰতা দেৰলোকে নিসীদিত্ৰা অযং সতিপট্ঠানৰিভঙ্গো কথিতো, একভিক্খুপি তত্থ ভগৰতো সন্তিকে নিসিন্নকো নাম নত্থি. এৰং সন্তেপি যস্মা ইমে চত্তারো সতিপট্ঠানে ভিক্খূ ভাৰেন্তি, ভিক্খুগোচরা হি এতে, তস্মা ইধ ভিক্খূতি আলপতি. কিং পনেতে সতিপট্ঠানে ভিক্খূযেৰ ভাৰেন্তি, ন ভিক্খুনীআদযোতি? ভিক্খুনীআদযোপি ভাৰেন্তি. ভিক্খূ পন অগ্গপরিসা. ইতি অগ্গপরিসত্তা ইধ ভিক্খূতি আলপতি. পটিপত্তিযা ৰা ভিক্খুভাৰদস্সনতো এৰমাহ. যো হি ইমং পটিপত্তিং পটিপজ্জতি, সো ভিক্খু নাম হোতি. পটিপন্নকো হি দেৰো ৰা হোতু মনুস্সো ৰা, ভিক্খূতি সঙ্খং গচ্ছতিযেৰ. যথাহ –

‘‘অলঙ্কতো চেপি সমঞ্চরেয্য,

সন্তো দন্তো নিযতো ব্রহ্মচারী;

সব্বেসু ভূতেসু নিধায দণ্ডং,

সো ব্রাহ্মণো সো সমণো স ভিক্খূ’’তি. (ধ. প. ১৪২);

কাযানুপস্সনাউদ্দেসৰণ্ণনা

অজ্ঝত্তন্তি নিযকজ্ঝত্তং অধিপ্পেতং. তস্মা অজ্ঝত্তং কাযেতি অত্তনো কাযেতি অত্থো. তত্থ কাযেতি রূপকাযে. রূপকাযো হি ইধ অঙ্গপচ্চঙ্গানং কেসাদীনঞ্চ ধম্মানং সমূহট্ঠেন, হত্থিকাযঅস্সকাযরথকাযাদযো ৰিয, কাযোতি অধিপ্পেতো. যথা চ সমূহট্ঠেন এৰং কুচ্ছিতানং আযট্ঠেন. কুচ্ছিতানঞ্হি পরমজেগুচ্ছানং সো আযোতিপি কাযো. আযোতি উপ্পত্তিদেসো. তত্রাযং ৰচনত্থো – আযন্তি ততোতি আযো. কে আযন্তি? কুচ্ছিতা কেসাদযো. ইতি কুচ্ছিতানং কেসাদীনং আযোতি কাযো.

কাযানুপস্সীতি কাযং অনুপস্সনসীলো, কাযং ৰা অনুপস্সমানো কাযেতি চ ৰত্ৰাপি পুন কাযানুপস্সীতি দুতিযং কাযগ্গহণং অসম্মিস্সতো ৰৰত্থানঘনৰিনিব্ভোগাদিদস্সনত্থং কতন্তি ৰেদিতব্বং. তেন ন কাযে ৰেদনানুপস্সী চিত্তধম্মানুপস্সী ৰা; অথ খো কাযে কাযানুপস্সী যেৰাতি কাযসঙ্খাতে ৰত্থুস্মিং কাযানুপস্সনাকারস্সেৰ দস্সনেন অসম্মিস্সতো ৰৰত্থানং দস্সিতং হোতি. তথা ন কাযে অঙ্গপচ্চঙ্গৰিনিমুত্তএকধম্মানুপস্সী, নাপি কেসলোমাদিৰিনিমুত্তইত্থিপুরিসানুপস্সী. যোপি চেত্থ কেসলোমাদিকো ভূতুপাদাযসমূহসঙ্খাতো কাযো, তত্থাপি ন ভূতুপাদাযৰিনিমুত্তএকধম্মানুপস্সী; অথ খো রথসম্ভারানুপস্সকো ৰিয অঙ্গপচ্চঙ্গসমূহানুপস্সী, নগরাৰযৰানুপস্সকো ৰিয কেসলোমাদিসমূহানুপস্সী, কদলিক্খন্ধপত্তৰট্টিৰিনিভুঞ্জকো ৰিয রিত্তমুট্ঠিৰিনিৰেঠকো ৰিয চ ভূতুপাদাযসমূহানুপস্সীযেৰাতি নানপ্পকারতো সমূহৰসেন কাযসঙ্খাতস্স ৰত্থুনো দস্সনেন ঘনৰিনিব্ভোগো দস্সিতো হোতি. ন হেত্থ যথাৰুত্তসমূহৰিনিমুত্তো কাযো ৰা ইত্থী ৰা পুরিসো ৰা অঞ্ঞো ৰা কোচি ধম্মো দিস্সতি. যথাৰুত্তধম্মসমূহমত্তেযেৰ পন তথা তথা সত্তা মিচ্ছাভিনিৰেসং করোন্তি. তেনাহু পোরাণা –

‘‘যং পস্সতি ন তং দিট্ঠং, যং দিট্ঠং তং ন পস্সতি;

অপস্সং বজ্ঝতে মূল়্হো, বজ্ঝমানো ন মুচ্চতী’’তি.

ঘনৰিনিব্ভোগাদিদস্সনত্থন্তি ৰুত্তং. আদিসদ্দেন চেত্থ অযম্পি অত্থো ৰেদিতব্বো – অযঞ্হি এতস্মিং কাযে কাযানুপস্সীযেৰ, ন অঞ্ঞধম্মানুপস্সী. কিং ৰুত্তং হোতি? যথা অনুদকভূতাযপি মরীচিযা উদকানুপস্সিনো হোন্তি, ন এৰং অনিচ্চদুক্খানত্তঅসুভভূতেযেৰ ইমস্মিং কাযে নিচ্চসুখঅত্তসুভভাৰানুপস্সী; অথ খো কাযানুপস্সী অনিচ্চদুক্খানত্তঅসুভাকারসমূহানুপস্সীযেৰাতি ৰুত্তং হোতি. অথ ৰা য্ৰাযং মহাসতিপট্ঠানে ‘‘ইধ, ভিক্খৰে, ভিক্খু অরঞ্ঞগতো ৰা…পে… সো সতোৰ অস্সসতী’’তিআদিনা (দী. নি. ২.৩৭৪; ম. নি. ১.১০৭) নযেন অস্সাসপস্সাসাদিচুণ্ণকজাতঅট্ঠিকপরিযোসানো কাযো ৰুত্তো, যো চ ‘‘ইধেকচ্চো পথৰীকাযং অনিচ্চতো অনুপস্সতি, তথা আপোকাযং, তেজোকাযং, ৰাযোকাযং, কেসকাযং, লোমকাযং, ছৰিকাযং, চম্মকাযং, মংসকাযং, রুধিরকাযং, ন্হারুকাযং, অট্ঠিকাযং, অট্ঠিমিঞ্জকায’’ন্তি পটিসম্ভিদাযং কাযো ৰুত্তো, তস্স সব্বস্স ইমস্মিংযেৰ কাযে অনুপস্সনতো কাযে কাযানুপস্সীতি এৰম্পি অত্থো দট্ঠব্বো.

অথ ৰা কাযে অহন্তি ৰা মমন্তি ৰা এৰং গহেতব্বস্স কস্সচি অননুপস্সনতো, তস্স তস্সেৰ পন কেসলোমাদিকস্স নানাধম্মসমূহস্স অনুপস্সনতো কাযে কেসাদিধম্মসমূহসঙ্খাতে কাযানুপস্সীতি এৰমত্থো দট্ঠব্বো. অপিচ ‘‘ইমস্মিং কাযে অনিচ্চতো অনুপস্সতি, নো নিচ্চতো’’তিআদিনা (পটি. ম. ৩.৩৫) অনুক্কমেন পটিসম্ভিদাযং আগতনযস্স সব্বস্সেৰ অনিচ্চলক্খণাদিনো আকারসমূহসঙ্খাতস্স কাযস্স অনুপস্সনতোপি কাযে কাযানুপস্সীতি এৰম্পি অত্থো দট্ঠব্বো.

তথা হি অযং কাযে কাযানুপস্সনাপটিপদং পটিপন্নো ভিক্খু ইমং কাযং অনিচ্চানুপস্সনাদীনং সত্তন্নং অনুপস্সনানং ৰসেন অনিচ্চতো অনুপস্সতি নো নিচ্চতো, দুক্খতো অনুপস্সতি নো সুখতো, অনত্ততো অনুপস্সতি নো অত্ততো, নিব্বিন্দতি নো নন্দতি, ৰিরজ্জতি নো রজ্জতি, নিরোধেতি নো সমুদেতি, পটিনিস্সজ্জতি নো আদিযতি. সো তং অনিচ্চতো অনুপস্সন্তো নিচ্চসঞ্ঞং পজহতি, দুক্খতো অনুপস্সন্তো সুখসঞ্ঞং পজহতি, অনত্ততো অনুপস্সন্তো অত্তসঞ্ঞং পজহতি, নিব্বিন্দন্তো নন্দিং পজহতি, ৰিরজ্জন্তো রাগং পজহতি, নিরোধেন্তো সমুদযং পজহতি, পটিনিস্সজ্জন্তো আদানং পজহতীতি (পটি. ম. ৩.৩৫) ৰেদিতব্বো.

ৰিহরতীতি চতূসু ইরিযাপথৰিহারেসু অঞ্ঞতরৰিহারসমাযোগপরিদীপনমেতং, একং ইরিযাপথবাধনং অপরেন ইরিযাপথেন ৰিচ্ছিন্দিত্ৰা অপতমানং অত্তভাৰং হরতি পৰত্তেতীতি অত্থো.

বহিদ্ধা কাযেতি পরস্স কাযে. অজ্ঝত্তবহিদ্ধা কাযেতি কালেন অত্তনো কাযে, কালেন পরস্স কাযে. পঠমনযেন হি অত্তনো কাযে কাযপরিগ্গহো ৰুত্তো, দুতিযনযেন পরস্স কাযে, ততিযনযেন কালেন অত্তনো কালেন পরস্স কাযে. অজ্ঝত্তবহিদ্ধা পন ঘটিতারম্মণং নাম নত্থি. পগুণকম্মট্ঠানস্স পন অপরাপরং সঞ্চরণকালো এত্থ কথিতো. আতাপীতি কাযপরিগ্গাহকৰীরিযসমাযোগপরিদীপনমেতং. সো হি যস্মা তস্মিং সমযে যং তং ৰীরিযং তীসু ভৰেসু কিলেসানং আতাপনতো আতাপোতি ৰুচ্চতি, তেন সমন্নাগতো হোতি, তস্মা আতাপীতি ৰুচ্চতি.

সম্পজানোতি কাযপরিগ্গাহকেন সম্পজঞ্ঞসঙ্খাতেন ঞাণেন সমন্নাগতো. সতিমাতি কাযপরিগ্গাহিকায সতিযা সমন্নাগতো. অযং পন যস্মা সতিযা আরম্মণং পরিগ্গহেত্ৰা পঞ্ঞায অনুপস্সতি, ন হি সতিৰিরহিতস্স অনুপস্সনা নাম অত্থি, তেনেৰাহ – ‘‘সতিঞ্চ খ্ৰাহং, ভিক্খৰে, সব্বত্থিকং ৰদামী’’তি (সং. নি. ৫.২৩৪), তস্মা এত্থ ‘‘কাযে কাযানুপস্সী ৰিহরতী’’তি এত্তাৰতা কাযানুপস্সনাসতিপট্ঠানকম্মট্ঠানং ৰুত্তং হোতি. অথ ৰা যস্মা অনাতাপিনো অন্তোসঙ্খেপো অন্তরাযকরো হোতি, অসম্পজানো উপাযপরিগ্গহে অনুপাযপরিৰজ্জনে চ সম্মুয্হতি, মুট্ঠস্সতী উপাযাপরিচ্চাগে অনুপাযাপরিগ্গহে চ অসমত্থোৰ হোতি, তেনস্স তং কম্মট্ঠানং ন সম্পজ্জতি; তস্মা যেসং ধম্মানং আনুভাৰেন তং সম্পজ্জতি তেসং দস্সনত্থং ‘‘আতাপী সম্পজানো সতিমা’’তি ইদং ৰুত্তন্তি ৰেদিতব্বং.

ইতি কাযানুপস্সনাসতিপট্ঠানং সম্পযোগঙ্গঞ্চ দস্সেত্ৰা ইদানি পহানঙ্গং দস্সেতুং ৰিনেয্য লোকে অভিজ্ঝাদোমনস্সন্তি ৰুত্তং. তত্থ ৰিনেয্যাতি তদঙ্গৰিনযেন ৰা ৰিক্খম্ভনৰিনযেন ৰা ৰিনযিত্ৰা. লোকেতি এত্থ য্ৰাযং অজ্ঝত্তাদিভেদো কাযো পরিগ্গহিতো স্ৰেৰ ইধ লোকো নাম. তস্মিং লোকে অভিজ্ঝাদোমনস্সং ৰিনযিত্ৰাতি অত্থো. যস্মা পনেত্থ অভিজ্ঝাগহণেন কামচ্ছন্দো, দোমনস্সগ্গহণেন ব্যাপাদো সঙ্গহং গচ্ছতি, তস্মা নীৰরণপরিযাপন্নবলৰধম্মদ্ৰযদস্সনেন নীৰরণপ্পহানং ৰুত্তং হোতীতি ৰেদিতব্বং.

ৰিসেসেন চেত্থ অভিজ্ঝাৰিনযেন কাযসম্পত্তিমূলকস্স অনুরোধস্স, দোমনস্সৰিনযেন কাযৰিপত্তিমূলকস্স ৰিরোধস্স, অভিজ্ঝাৰিনযেন চ কাযে অভিরতিযা, দোমনস্সৰিনযেন কাযভাৰনায অনভিরতিযা, অভিজ্ঝাৰিনযেন কাযে অভূতানং সুভসুখভাৰাদীনং পক্খেপস্স, দোমনস্সৰিনযেন কাযে ভূতানং অসুভাসুখভাৰাদীনং অপনযনস্স চ পহানং ৰুত্তং. তেন যোগাৰচরস্স যোগানুভাৰো যোগসমত্থতা চ দীপিতা হোতি. যোগানুভাৰো হি এস যদিদং অনুরোধৰিরোধৰিপ্পমুত্তো, অরতিরতিসহো, অভূতপক্খেপভূতাপনযনৰিরহিতো চ হোতি. অনুরোধৰিরোধৰিপ্পমুত্তো চেস অরতিরতিসহো অভূতং অপক্খিপন্তো ভূতঞ্চ অনপনেন্তো যোগসমত্থো হোতীতি.

অপরো নযো – ‘‘কাযে কাযানুপস্সী’’তি এত্থ অনুপস্সনায কম্মট্ঠানং ৰুত্তং. ৰিহরতীতি এত্থ ৰুত্তৰিহারেন কম্মট্ঠানিকস্স কাযপরিহরণং. আতাপীতিআদীসু আতাপেন সম্মপ্পধানং, সতিসম্পজঞ্ঞেন সব্বত্থিককম্মট্ঠানং, কম্মট্ঠানপরিহরণূপাযো ৰা; সতিযা ৰা কাযানুপস্সনাৰসেন পটিলদ্ধসমথো, সম্পজঞ্ঞেন ৰিপস্সনা, অভিজ্ঝাদোমনস্সৰিনযেন ভাৰনাফলং ৰুত্তন্তি ৰেদিতব্বং. অযং তাৰ কাযানুপস্সনাসতিপট্ঠানুদ্দেসস্স অত্থৰণ্ণনা.

ৰেদনানুপস্সনাদিউদ্দেসৰণ্ণনা

ৰেদনানুপস্সনাসতিপট্ঠানুদ্দেসাদীসুপি অজ্ঝত্তাদীনি ৰুত্তনযেনেৰ ৰেদিতব্বানি. এতেসুপি হি অত্তনো ৰেদনাদীসু, পরস্স ৰেদনাদীসু, কালেন অত্তনো কালেন পরস্স ৰেদনাদীসূতি তিৰিধো পরিগ্গহো ৰুত্তো. ৰেদনাসু ৰেদনানুপস্সীতিআদীসু চ ৰেদনাদীনং পুনৰচনে পযোজনং কাযানুপস্সনাযং ৰুত্তনযেনেৰ ৰেদিতব্বং. ৰেদনাসু ৰেদনানুপস্সী, চিত্তে চিত্তানুপস্সী, ধম্মেসু ধম্মানুপস্সীতি এত্থ পন ৰেদনাতি তিস্সো ৰেদনা. তা চ লোকিযা এৰ; চিত্তম্পি লোকিযং, তথা ধম্মা. তেসং ৰিভাগো নিদ্দেসৰারে পাকটো ভৰিস্সতি. কেৰলং পনিধ যথা ৰেদনা অনুপস্সিতব্বা তথা অনুপস্সন্তো ‘‘ৰেদনাসু ৰেদনানুপস্সী’’তি ৰেদিতব্বো. এস নযো চিত্তধম্মেসু. কথঞ্চ ৰেদনা অনুপস্সিতব্বাতি? সুখা তাৰ ৰেদনা দুক্খতো, দুক্খা সল্লতো, অদুক্খমসুখা অনিচ্চতো. যথাহ –

‘‘যো সুখং দুক্খতো অদ্দ, দুক্খমদ্দক্খি সল্লতো;

অদুক্খমসুখং সন্তং, অদ্দক্খি নং অনিচ্চতো;

স ৰে সম্মদসো ভিক্খু, উপসন্তো চরিস্সতী’’তি. (সং. নি. ৪.২৫৩);

সব্বা এৰ চেতা দুক্খাতিপি অনুপস্সিতব্বা. ৰুত্তঞ্চেতং – ‘‘যং কিঞ্চি ৰেদযিতং তং দুক্খস্মিন্তি ৰদামী’’তি (সং. নি. ৪.২৫৯). সুখদুক্খতোপি চ অনুপস্সিতব্বা, যথাহ – ‘‘সুখা খো, আৰুসো ৰিসাখ, ৰেদনা ঠিতিসুখা, ৰিপরিণামদুক্খা’’তি (ম. নি. ১.৪৬৫) সব্বং ৰিত্থারেতব্বং. অপিচ অনিচ্চাদিসত্তানুপস্সনাৰসেনপি (পটি. ম. ৩.৩৫) অনুপস্সিতব্বা. সেসং নিদ্দেসৰারেযেৰ পাকটং ভৰিস্সতি.

চিত্তধম্মেসুপি চিত্তং তাৰ আরম্মণাধিপতিসহজাতভূমিকম্মৰিপাককিরিযাদিনানত্তভেদানং অনিচ্চাদিনুপস্সনানং নিদ্দেসৰারে আগতসরাগাদিভেদানঞ্চ ৰসেন অনুপস্সিতব্বং. ধম্মা সলক্খণসামঞ্ঞলক্খণানং সুঞ্ঞতাধম্মস্স অনিচ্চাদিসত্তানুপস্সনানং নিদ্দেসৰারে আগতসন্তাসন্তাদিভেদানঞ্চ ৰসেন অনুপস্সিতব্বা. সেসং ৰুত্তনযমেৰ. কামঞ্চেত্থ যস্স কাযসঙ্খাতে লোকে অভিজ্ঝাদোমনস্সং পহীনং, তস্স ৰেদনাদিলোকেসুপি তং পহীনমেৰ. নানাপুগ্গলৰসেন পন নানাচিত্তক্খণিকসতিপট্ঠানভাৰনাৰসেন চ সব্বত্থ ৰুত্তং. যতো ৰা একত্থ পহীনং, সেসেসুপি পহীনং হোতি. তেনেৰস্স তত্থ পহানদস্সনত্থম্পি এৰং ৰুত্তন্তি ৰেদিতব্বন্তি.

উদ্দেসৰারৰণ্ণনা নিট্ঠিতা.

কাযানুপস্সনানিদ্দেসৰণ্ণনা

৩৫৬. ইদানি সেয্যথাপি নাম ছেকো ৰিলীৰকারকো থূলকিলঞ্জসণ্হকিলঞ্জচঙ্কোটকপেল়াপুটাদীনি উপকরণানি কত্তুকামো একং মহাৰেল়ুং লভিত্ৰা চতুধা ছিন্দিত্ৰা ততো একেকং ৰেল়ুখণ্ডং গহেত্ৰা ফালেত্ৰা তং তং উপকরণং করেয্য, যথা ৰা পন ছেকো সুৰণ্ণকারো নানাৰিহিতং পিল়ন্ধনৰিকতিং কত্তুকামো সুপরিসুদ্ধং সুৰণ্ণঘটিকং লভিত্ৰা চতুধা ভিন্দিত্ৰা ততো একেকং কোট্ঠাসং গহেত্ৰা তং তং পিল়ন্ধনং করেয্য, এৰমেৰ ভগৰা সতিপট্ঠানদেসনায সত্তানং অনেকপ্পকারং ৰিসেসাধিগমং কত্তুকামো একমেৰ সম্মাসতিং ‘‘চত্তারো সতিপট্ঠানা – ইধ ভিক্খু অজ্ঝত্তং কাযে কাযানুপস্সী ৰিহরতী’’তিআদিনা নযেন আরম্মণৰসেন চতুধা ভিন্দিত্ৰা ততো একেকং সতিপট্ঠানং গহেত্ৰা ৰিভজন্তো কথঞ্চ ভিক্খু অজ্ঝত্তং কাযেতিআদিনা নযেন নিদ্দেসৰারং ৰত্তুমারদ্ধো.

তত্থ কথঞ্চাতিআদি ৰিত্থারেতুং কথেতুকম্যতাপুচ্ছা. অযং পনেত্থ সঙ্খেপত্থো – কেন চ আকারেন কেন পকারেন ভিক্খু অজ্ঝত্তং কাযে কাযানুপস্সী ৰিহরতীতি? সেসপুচ্ছাৰারেসুপি এসেৰ নযো. ইধ ভিক্খূতি ইমস্মিং সাসনে ভিক্খু. অযঞ্হেত্থ ইধ-সদ্দো অজ্ঝত্তাদিৰসেন সব্বপ্পকারকাযানুপস্সনানিব্বত্তকস্স পুগ্গলস্স সন্নিস্সযভূতসাসনপরিদীপনো অঞ্ঞসাসনস্স তথাভাৰপটিসেধনো চ. ৰুত্তঞ্হেতং – ‘‘ইধেৰ, ভিক্খৰে, সমণো…পে… সুঞ্ঞা পরপ্পৰাদা সমণেভি অঞ্ঞেহী’’তি (ম. নি. ১.১৩৯; অ. নি. ৪.২৪১). তেন ৰুত্তং ‘‘ইমস্মিং সাসনে ভিক্খূ’’তি.

অজ্ঝত্তং কাযন্তি অত্তনো কাযং. উদ্ধং পাদতলাতি পাদতলতো উপরি. অধো কেসমত্থকাতি কেসগ্গতো হেট্ঠা. তচপরিযন্তন্তি তিরিযং তচপরিচ্ছিন্নং. পূরং নানপ্পকারস্স অসুচিনো পচ্চৰেক্খতীতি নানপ্পকারকেসাদিঅসুচিভরিতো অযং কাযোতি পস্সতি. কথং? অত্থি ইমস্মিং কাযে কেসা…পে… মুত্তন্তি. তত্থ অত্থীতি সংৰিজ্জন্তি. ইমস্মিন্তি য্ৰাযং উদ্ধং পাদতলা অধো কেসমত্থকা তিরিযং তচপরিযন্তো পূরো নানপ্পকারস্স অসুচিনোতি ৰুচ্চতি তস্মিং. কাযেতি সরীরে. সরীরঞ্হি অসুচিসঞ্চযতো কুচ্ছিতানং কেসাদীনঞ্চেৰ চক্খুরোগাদীনঞ্চ রোগসতানং আযভূততো কাযোতি ৰুচ্চতি.

কেসা লোমাতি এতে কেসাদযো দ্ৰত্তিংসাকারা. তত্থ অত্থি ইমস্মিং কাযে কেসা, অত্থি ইমস্মিং কাযে লোমাতি এৰং সম্বন্ধো ৰেদিতব্বো. ইমস্মিঞ্হি পাদতলতো পট্ঠায উপরি, কেসমত্থকা পট্ঠায হেট্ঠা, তচতো পট্ঠায তিরিযন্ততোতি এত্তকে ব্যামমত্তে কল়েৰরে সব্বাকারেনপি ৰিচিনন্তো ন কোচি কিঞ্চি মুত্তং ৰা মণিং ৰা ৰেল়ুরিযং ৰা অগরুং ৰা কুঙ্কুমং ৰা কপ্পূরং ৰা ৰাসচুণ্ণাদিং ৰা অণুমত্তম্পি সুচিভাৰং পস্সতি, অথ খো পরমদুগ্গন্ধজেগুচ্ছং অস্সিরীকদস্সনং নানপ্পকারং কেসলোমাদিভেদং অসুচিংযেৰ পস্সতি. তেন ৰুত্তং – অত্থি ইমস্মিং কাযে কেসা লোমা…পে… মুত্তন্তি. অযমেত্থ পদসম্বন্ধতো ৰণ্ণনা.

ইমং পন কম্মট্ঠানং ভাৰেত্ৰা অরহত্তং পাপুণিতুকামেন কুলপুত্তেন আদিতোৰ চতুব্বিধং সীলং সোধেত্ৰা সুপরিসুদ্ধসীলে পতিট্ঠিতেন, য্ৰাযং দসসু পলিবোধেসু পলিবোধো অত্থি তং উপচ্ছিন্দিত্ৰা, পটিক্কূলমনসিকারকম্মট্ঠানভাৰনায পঠমজ্ঝানং নিব্বত্তেত্ৰা, ঝানং পাদকং কত্ৰা ৰিপস্সনং পট্ঠপেত্ৰা, অরহত্তং অনাগামিফলাদীসু ৰা অঞ্ঞতরং পত্তস্স সব্বন্তিমেন পরিচ্ছেদেন সাট্ঠকথায পাল়িযা কতপরিচযস্স তন্তিআচরিযস্সাপি কল্যাণমিত্তস্স সন্তিকে উগ্গহেতব্বং. ৰিসুদ্ধং তথারূপং কল্যাণমিত্তং একৰিহারে অলভন্তেন তস্স ৰসনট্ঠানং গন্ত্ৰা উগ্গহেতব্বং. তত্থ চতুব্বিধসীলৰিসোধনঞ্চেৰ (ৰিসুদ্ধি. ১.১৯) পলিবোধো (ৰিসুদ্ধি. ১.৪১) চ পলিবোধুপচ্ছেদো চ আচরিযস্স সন্তিকং উপসঙ্কমনৰিধানঞ্চ সব্বম্পি ৰিসুদ্ধিমগ্গে ৰিত্থারতো কথিতং. তস্মা তং তত্থ কথিতনযেনেৰ ৰেদিতব্বং.

আচরিযেন পন কম্মট্ঠানং কথেন্তেন তিৰিধেন কথেতব্বং. একো ভিক্খু পকতিযা উগ্গহিতকম্মট্ঠানো হোতি. তস্স একং দ্ৰে নিসজ্জৰারে সজ্ঝাযং কারেত্ৰা কথেতব্বং. একো সন্তিকে ৰসিত্ৰা উগ্গণ্হিতুকামো হোতি. তস্স আগতাগতৰেলায কথেতব্বং. একো উগ্গণ্হিত্ৰা অঞ্ঞত্থ গন্তুকামো হোতি. তস্স নাতিপপঞ্চং নাতিসঙ্খেপং কত্ৰা নিজ্জটং নিগ্গণ্ঠিকং কম্মট্ঠানং কথেতব্বং. কথেন্তেন কিং আচিক্খিতব্বন্তি? সত্তধা উগ্গহকোসল্লং দসধা চ মনসিকারকোসল্লং আচিক্খিতব্বং.

তত্থ ৰচসা মনসা ৰণ্ণতো সণ্ঠানতো দিসতো ওকাসতো পরিচ্ছেদতোতি এৰং সত্তধা উগ্গহকোসল্লং আচিক্খিতব্বং. ইমস্মিঞ্হি পটিক্কূলমনসিকারকম্মট্ঠানে যোপি তিপিটকো হোতি, তেনপি মনসিকারকালে পঠমং ৰাচায সজ্ঝাযো কাতব্বো. একচ্চস্স হি সজ্ঝাযং করোন্তস্সেৰ কম্মট্ঠানং পাকটং হোতি, মলযৰাসীমহাদেৰত্থেরস্স সন্তিকে উগ্গহিতকম্মট্ঠানানং দ্ৰিন্নং থেরানং ৰিয. থেরো কির তেহি কম্মট্ঠানং যাচিতো ‘চত্তারো মাসে ইমং এৰং সজ্ঝাযং করোথা’তি দ্ৰত্তিসাকারপাল়িং অদাসি. তে, কিঞ্চাপি তেসং দ্ৰে তযো নিকাযা পগুণা, পদক্খিণগ্গাহিতায পন চত্তারো মাসে দ্ৰত্তিংসাকারং সজ্ঝাযন্তাৰ সোতাপন্না অহেসুং.

তস্মা কম্মট্ঠানং কথেন্তেন আচরিযেন অন্তেৰাসিকো ৰত্তব্বো – ‘পঠমং তাৰ ৰাচায সজ্ঝাযং করোহী’তি. করোন্তেন চ তচপঞ্চকাদীনি পরিচ্ছিন্দিত্ৰা অনুলোমপটিলোমৰসেন সজ্ঝাযো কাতব্বো. ‘‘কেসা লোমা নখা দন্তা তচো’’তি হি ৰত্ৰা পুন পটিলোমতো ‘‘তচো দন্তা নখা লোমা কেসা’’তি ৰত্তব্বং. তদনন্তরং ৰক্কপঞ্চকে ‘‘মংসং ন্হারু অট্ঠি অট্ঠিমিঞ্জং ৰক্ক’’ন্তি ৰত্ৰা পুন পটিলোমতো ‘‘ৰক্কং অট্ঠিমিঞ্জং অট্ঠি ন্হারু মংসং তচো দন্তা নখা লোমা কেসা’’তি ৰত্তব্বং. ততো পপ্ফাসপঞ্চকে ‘‘হদযং যকনং কিলোমকং পিহকং পপ্ফাস’’ন্তি ৰত্ৰা পুন পটিলোমতো ‘‘পপ্ফাসং পিহকং কিলোমকং যকনং হদযং ৰক্কং অট্ঠিমিঞ্জং অট্ঠি ন্হারু মংসং তচো দন্তা নখা লোমা কেসা’’তি ৰত্তব্বং.

ততো ইমং তন্তিং অনারুল়্হম্পি পটিসম্ভিদামগ্গে (পটি. ম. ১.৪) আগতং মত্থলুঙ্গং করীসাৰসানে তন্তিং আরোপেত্ৰা ইমস্মিং মত্থলুঙ্গপঞ্চকে ‘‘অন্তং অন্তগুণং উদরিযং করীসং মত্থলুঙ্গ’’ন্তি ৰত্ৰা পুন পটিলোমতো ‘‘মত্থলুঙ্গং করীসং উদরিযং অন্তগুণং অন্তং পপ্ফাসং পিহকং কিলোমকং যকনং হদযং ৰক্কং অট্ঠিমিঞ্জং অট্ঠি ন্হারু মংসং তচো দন্তা নখা লোমা কেসা’’তি ৰত্তব্বং.

ততো মেদছক্কে ‘‘পিত্তং সেম্হং পুব্বো লোহিতং সেদো মেদো’’তি ৰত্ৰা পুন পটিলোমতো ‘‘মেদো সেদো লোহিতং পুব্বো সেম্হং পিত্তং মত্থলুঙ্গং করীসং উদরিযং অন্তগুণং অন্তং পপ্ফাসং পিহকং কিলোমকং যকনং হদযং ৰক্কং অট্ঠিমিঞ্জং অট্ঠি ন্হারু মংসং তচো দন্তা নখা লোমা কেসা’’তি ৰত্তব্বং.

ততো মুত্তছক্কে ‘‘অস্সু ৰসা খেল়ো সিঙ্ঘাণিকা লসিকা মুত্ত’’ন্তি ৰত্ৰা পুন পটিলোমতো ‘‘মুত্তং লসিকা সিঙ্ঘাণিকা খেল়ো ৰসা অস্সু মেদো সেদো লোহিতং পুব্বো সেম্হং পিত্তং মত্থলুঙ্গং করীসং উদরিযং অন্তগুণং অন্তং পপ্ফাসং পিহকং কিলোমকং যকনং হদযং ৰক্কং অট্ঠিমিঞ্জং অট্ঠি ন্হারু মংসং তচো দন্তা নখা লোমা কেসা’’তি এৰং কালসতম্পি কালসহস্সম্পি কালসতসহস্সম্পি ৰাচায সজ্ঝাযো কাতব্বো. ৰচসা সজ্ঝাযেন হি কম্মট্ঠানতন্তি পগুণা হোতি; ন ইতো চিতো চ চিত্তং ৰিধাৰতি; কোট্ঠাসা পাকটা হোন্তি, হত্থসঙ্খলিকা ৰিয খাযন্তি, ৰতিপাদপন্তি ৰিয চ খাযন্তি. যথা চ পন ৰচসা, তথেৰ মনসাপি সজ্ঝাযো কাতব্বো. ৰচসা সজ্ঝাযো হি মনসা সজ্ঝাযস্স পচ্চযো হোতি. মনসা সজ্ঝাযো লক্খণপটিৰেধস্স পচ্চযো হোতি. লক্খণপটিৰেধো মগ্গফলপটিৰেধস্স পচ্চযো হোতি.

‘ৰণ্ণতো’তি কেসাদীনং ৰণ্ণো ৰৰত্থপেতব্বো. ‘সণ্ঠানতো’তি তেসংযেৰ সণ্ঠানং ৰৰত্থপেতব্বং. ‘দিসতো’তি ইমস্মিং সরীরে নাভিতো উদ্ধং উপরিমা দিসা, অধো হেট্ঠিমা দিসা. তস্মা ‘‘অযং কোট্ঠাসো ইমিস্সা নাম দিসাযা’’তি দিসা ৰৰত্থপেতব্বা. ‘ওকাসতো’তি ‘‘অযং কোট্ঠাসো ইমস্মিং নাম ওকাসে পতিট্ঠিতো’’তি এৰং তস্স তস্স ওকাসো ৰৰত্থপেতব্বো. ‘পরিচ্ছেদতো’তি সভাগপরিচ্ছেদো ৰিসভাগপরিচ্ছেদোতি দ্ৰে পরিচ্ছেদা. তত্থ ‘‘অযং কোট্ঠাসো হেট্ঠা চ উপরি চ তিরিযঞ্চ ইমিনা নাম পরিচ্ছিন্নো’’তি এৰং সভাগপরিচ্ছেদো ৰেদিতব্বো. ‘‘কেসা ন লোমা, লোমাপি ন কেসা’’তি এৰং অমিস্সীকতৰসেন ৰিসভাগপরিচ্ছেদো ৰেদিতব্বো.

এৰং সত্তধা উগ্গহকোসল্লং আচিক্খন্তেন পন ‘‘ইদং কম্মট্ঠানং অসুকস্মিং সুত্তে পটিক্কূলৰসেন কথিতং, অসুকস্মিং ধাতুৰসেনা’’তি ঞত্ৰা আচিক্খিতব্বং. ইদঞ্হি মহাসতিপট্ঠানে (দী. নি. ২.৩৭২; ম. নি. ১.১০৫ আদযো) পটিক্কূলৰসেনেৰ কথিতং, মহাহত্থিপদোপম (ম. নি. ১.৩০০ আদযো) -মহারাহুলোৰাদ (ম. নি. ২.১১৩ আদযো) -ধাতুৰিভঙ্গেসু (ম. নি. ৩.৩৪২ আদযো) ধাতুৰসেন কথিতং. কাযগতাসতিসুত্তে (ম. নি. ৩.১৫৩ আদযো) পন যস্স ৰণ্ণতো উপট্ঠাতি, তং সন্ধায চত্তারি ঝানানি ৰিভত্তানি. তত্থ ধাতুৰসেন কথিতং ৰিপস্সনাকম্মট্ঠানং হোতি, পটিক্কূলৰসেন কথিতং সমথকম্মট্ঠানং. তদেতং ইধ সমথকম্মট্ঠানং অৰিসেসতো সব্বসাধারণৰসেন কথিতন্তি ৰদন্তিযেৰাতি.

এৰং সত্তধা উগ্গহকোসল্লং আচিক্খিত্ৰা ‘‘অনুপুব্বতো, নাতিসীঘতো, নাতিসণিকতো, ৰিক্খেপপটিবাহনতো, পণ্ণত্তিসমতিক্কমনতো, অনুপুব্বমুঞ্চনতো, অপ্পনাতো, তযো চ সুত্তন্তা’’তি এৰং দসধা মনসিকারকোসল্লং আচিক্খিতব্বং. তত্থ ‘অনুপুব্বতো’তি ইদঞ্হি সজ্ঝাযকরণতো পট্ঠায অনুপটিপাটিযা মনসিকাতব্বং, ন একন্তরিকায. একন্তরিকায হি মনসিকরোন্তো যথা নাম অকুসলো পুরিসো দ্ৰত্তিংসপদং নিস্সেণিং একন্তরিকায আরোহন্তো কিলন্তকাযো পততি, ন আরোহনং সম্পাদেতি; এৰমেৰ ভাৰনাসম্পত্তিৰসেন অধিগন্তব্বস্স অস্সাদস্স অনধিগমা কিলন্তচিত্তো পততি, ন ভাৰনং সম্পাদেতি.

অনুপুব্বতো মনসিকরোন্তেনাপি চ ‘নাতিসীঘতো’ মনসিকাতব্বং. অতিসীঘতো মনসিকরোতো হি যথা নাম তিযোজনং মগ্গং পটিপজ্জিত্ৰা ওক্কমনৰিস্সজ্জনং অসল্লক্খেত্ৰা সীঘেন জৰেন সত্তক্খত্তুম্পি গমনাগমনং করোতো পুরিসস্স কিঞ্চাপি অদ্ধানং পরিক্খযং গচ্ছতি, অথ খো পুচ্ছিত্ৰাৰ গন্তব্বং হোতি; এৰমেৰ কেৰলং কম্মট্ঠানং পরিযোসানং পাপুণাতি, অৰিভূতং পন হোতি, ন ৰিসেসং আৰহতি. তস্মা নাতিসীঘতো মনসিকাতব্বং.

যথা চ নাতিসীঘতো এৰং ‘নাতিসণিকতো’পি. অতিসণিকতো মনসিকরোতো হি যথা নাম তদহেৰ তিযোজনং মগ্গং গন্তুকামস্স পুরিসস্স অন্তরামগ্গে রুক্খপব্বতগহনাদীসু ৰিলম্বমানস্স মগ্গো পরিক্খযং ন গচ্ছতি, দ্ৰীহতীহেন পরিযোসাপেতব্বো হোতি; এৰমেৰ কম্মট্ঠানং পরিযোসানং ন গচ্ছতি, ৰিসেসাধিগমস্স পচ্চযো ন হোতি.

‘ৰিক্খেপপটিবাহনতো’তি কম্মট্ঠানং ৰিস্সজ্জেত্ৰা বহিদ্ধা পুথুত্তারম্মণে চেতসো ৰিক্খেপো পটিবাহিতব্বো. অপ্পটিবাহতো হি যথা নাম একপদিকং পপাতমগ্গং পটিপন্নস্স পুরিসস্স অক্কমনপদং অসল্লক্খেত্ৰা ইতো চিতো চ ৰিলোকযতো পদৰারো ৰিরজ্ঝতি, ততো সতপোরিসে পপাতে পতিতব্বং হোতি; এৰমেৰ বহিদ্ধা ৰিক্খেপে সতি কম্মট্ঠানং পরিহাযতি, পরিধংসতি. তস্মা ৰিক্খেপপটিবাহনতো মনসিকাতব্বং.

‘পণ্ণত্তিসমতিক্কমনতো’তি যা অযং ‘‘কেসা লোমা’’তি আদিকা পণ্ণত্তি তং অতিক্কমিত্ৰা পটিক্কূলন্তি চিত্তং ঠপেতব্বং. যথা হি উদকদুল্লভকালে মনুস্সা অরঞ্ঞে উদপানং দিস্ৰা তত্থ তালপণ্ণাদিকং কিঞ্চিদেৰ সঞ্ঞাণং বন্ধিত্ৰা তেন সঞ্ঞাণেন আগন্ত্ৰা ন্হাযন্তি চেৰ পিৰন্তি চ, যদা পন তেসং অভিণ্হসঞ্চারেন আগতাগতপদং পাকটং হোতি, তদা সঞ্ঞাণেন কিচ্চং ন হোতি, ইচ্ছিতিচ্ছিতক্খণে গন্ত্ৰা ন্হাযন্তি চেৰ পিৰন্তি চ; এৰমেৰ পুব্বভাগে ‘কেসা লোমা’তি পণ্ণত্তিৰসেন মনসিকরোতো পটিক্কূলভাৰো পাকটো হোতি. অথ ‘কেসা লোমা’তি পণ্ণত্তিং সমতিক্কমিত্ৰা পটিক্কূলভাৰেযেৰ চিত্তং ঠপেতব্বং.

‘অনুপুব্বমুঞ্চনতো’তি যো যো কোট্ঠাসো ন উপট্ঠাতি, তং তং মুঞ্চন্তেন অনুপুব্বমুঞ্চনতো মনসিকাতব্বং. আদিকম্মিকস্স হি ‘কেসা’তি মনসিকরোতো মনসিকারো গন্ত্ৰা ‘মুত্ত’ন্তি ইমং পরিযোসানকোট্ঠাসমেৰ আহচ্চ তিট্ঠতি. ‘মুত্ত’ন্তি চ মনসিকরোতো মনসিকারো গন্ত্ৰা ‘কেসা’তি ইমং আদিকোট্ঠাসমেৰ আহচ্চ তিট্ঠতি. অথস্স মনসিকরোতো কেচি কোট্ঠাসা উপট্ঠহন্তি, কেচি ন উপট্ঠহন্তি. তেন যে যে উপট্ঠহন্তি তেসু তেসু তাৰ কম্মং কাতব্বং, যাৰ দ্ৰীসু উপট্ঠিতেসু তেসম্পি একো সুট্ঠুতরং উপট্ঠহতি. এৰং উপট্ঠিতং পন তমেৰ পুনপ্পুনং মনসিকরোন্তেন অপ্পনা উপ্পাদেতব্বা.

তত্রাযং উপমা – যথা হি দ্ৰত্তিংসতালকে তালৰনে ৰসন্তং মক্কটং গহেতুকামো লুদ্দো আদিম্হি ঠিততালস্স পণ্ণং সরেন ৰিজ্ঝিত্ৰা উক্কুট্ঠিং করেয্য; অথ সো মক্কটো পটিপাটিযা তস্মিং তস্মিং তালে পতিত্ৰা পরিযন্ততালমেৰ গচ্ছেয্য; তত্থপি গন্ত্ৰা লুদ্দেন তথেৰ কতে পুন তেনেৰ নযেন আদিতালং আগচ্ছেয্য; সো এৰং পুনপ্পুনং পটিপাটিযা গচ্ছন্তো উক্কুট্ঠুক্কুট্ঠিট্ঠানেযেৰ উট্ঠহিত্ৰা পুন অনুক্কমেন একস্মিং তালে নিপতিত্ৰা তস্স ৰেমজ্ঝে মকুল়তালপণ্ণসূচিং দল়্হং গহেত্ৰা ৰিজ্ঝিযমানোপি ন উট্ঠহেয্য, এৰংসম্পদমিদং দট্ঠব্বং.

তত্রিদং ওপম্মসংসন্দনং – যথা হি তালৰনে দ্ৰত্তিংসতালা, এৰং ইমস্মিং কাযে দ্ৰত্তিংস কোট্ঠাসা; মক্কটো ৰিয চিত্তং; লুদ্দো ৰিয যোগাৰচরো; মক্কটস্স দ্ৰত্তিংসতালকে তালৰনে নিৰাসো ৰিয যোগিনো চিত্তস্স দ্ৰত্তিংসকোট্ঠাসকে কাযে আরম্মণৰসেন অনুসংচরণং; লুদ্দেন আদিম্হি ঠিততালস্স পণ্ণং সরেন ৰিজ্ঝিত্ৰা উক্কুট্ঠিযা কতায মক্কটস্স তস্মিং তস্মিং তালে পতিত্ৰা পরিযন্ততালগমনং ৰিয যোগিনো ‘কেসা’তি মনসিকারে আরদ্ধে পটিপাটিযা গন্ত্ৰা পরিযোসানকোট্ঠাসে এৰ চিত্তস্স সণ্ঠানং; পুন পচ্চাগমনেপি এসেৰ নযো; পুনপ্পুনং পটিপাটিযা গচ্ছমানস্স মক্কটস্স উক্কুট্ঠুক্কুট্ঠিট্ঠানে উট্ঠানং ৰিয পুনপ্পুনং মনসিকরোতো কেসুচি কেসুচি উপট্ঠিতেসু অনুপট্ঠহন্তে ৰিস্সজ্জেত্ৰা উপট্ঠিতেসু পরিকম্মকরণং; অনুক্কমেন একস্মিং তালে নিপতিত্ৰা তস্স ৰেমজ্ঝে মকুল়তালপণ্ণসূচিং দল়্হং গহেত্ৰা ৰিজ্ঝিযমানস্সাপি অনুট্ঠানং ৰিয অৰসানে দ্ৰীসু উপট্ঠিতেসু যো সুট্ঠুতরং উপট্ঠাতি তমেৰ পুনপ্পুনং মনসিকরিত্ৰা অপ্পনায উপ্পাদনং.

অপরাপি উপমা – যথা নাম পিণ্ডপাতিকো ভিক্খু দ্ৰত্তিংসকুলং গামং উপনিস্সায ৰসন্তো পঠমগেহে এৰ দ্ৰে ভিক্খা লভিত্ৰা পরতো একং ৰিস্সজ্জেয্য; পুনদিৰসে তিস্সো লভিত্ৰা পরতো দ্ৰে ৰিস্সজ্জেয্য; ততিযদিৰসে আদিম্হিযেৰ পত্তপূরং লভিত্ৰা আসনসালং গন্ত্ৰা পরিভুঞ্জেয্য, এৰংসম্পদমিদং দট্ঠব্বং. দ্ৰত্তিংসকুলগামো ৰিয হি দ্ৰত্তিংসাকারো; পিণ্ডপাতিকো ৰিয যোগাৰচরো; তস্স তং গামং উপনিস্সায ৰাসো ৰিয যোগিনো দ্ৰত্তিংসাকারে পরিকম্মকরণং; পঠমগেহে দ্ৰে ভিক্খা লভিত্ৰা পরতো একিস্সা ৰিস্সজ্জনং ৰিয দুতিযদিৰসে তিস্সো লভিত্ৰা পরতো দ্ৰিন্নং ৰিস্সজ্জনং ৰিয চ মনসিকরোতো মনসিকরোতো অনুপট্ঠহন্তে অনুপট্ঠহন্তে ৰিস্সজ্জেত্ৰা উপট্ঠিতেসু উপট্ঠিতেসু যাৰ কোট্ঠাসদ্ৰযে পরিকম্মকরণং; ততিযদিৰসে আদিম্হিযেৰ পত্তপূরং লভিত্ৰা আসনসালাযং নিসীদিত্ৰা পরিভোগো ৰিয দ্ৰীসু যো সুট্ঠুতরং উপট্ঠহতি তমেৰ পুনপ্পুনং মনসিকরিত্ৰা অপ্পনায উপ্পাদনং.

‘অপ্পনাতো’তি অপ্পনাকোট্ঠাসতো. কেসাদীসু একেকস্মিং কোট্ঠাসে অপ্পনা হোতীতি ৰেদিতব্বাতি অযমেত্থ অধিপ্পাযো.

‘তযো চ সুত্তন্তা’তি অধিচিত্তং, সীতিভাৰো, বোজ্ঝঙ্গকোসল্লন্তি ইমে তযো সুত্তন্তা ৰীরিযসমাধিযোজনত্থং ৰেদিতব্বাতি অযমেত্থ অধিপ্পাযো. তত্থ –

‘‘অধিচিত্তমনুযুত্তেন, ভিক্খৰে, ভিক্খুনা তীণি নিমিত্তানি কালেন কালং মনসিকাতব্বানি…কালেন কালং সমাধিনিমিত্তং মনসিকাতব্বং, কালেন কালং পগ্গহনিমিত্তং মনসিকাতব্বং, কালেন কালং উপেক্খানিমিত্তং মনসিকাতব্বং. সচে, ভিক্খৰে, অধিচিত্তমনুযুত্তো ভিক্খু একন্তং সমাধিনিমিত্তংযেৰ মনসিকরেয্য, ঠানং তং চিত্তং কোসজ্জায সংৰত্তেয্য. সচে, ভিক্খৰে, অধিচিত্তমনুযুত্তো ভিক্খু একন্তং পগ্গহনিমিত্তংযেৰ মনসিকরেয্য, ঠানং তং চিত্তং উদ্ধচ্চায সংৰত্তেয্য. সচে, ভিক্খৰে, অধিচিত্তমনুযুত্তো ভিক্খু একন্তং উপেক্খানিমিত্তংযেৰ মনসিকরেয্য, ঠানং তং চিত্তং ন সম্মাসমাধিযেয্য আসৰানং খযায. যতো চ খো, ভিক্খৰে, অধিচিত্তমনুযুত্তো ভিক্খু কালেন কালং সমাধিনিমিত্তং, পগ্গহনিমিত্তং, উপেক্খানিমিত্তং মনসিকরোতি, তং হোতি চিত্তং মুদু চ কম্মনিযঞ্চ পভস্সরঞ্চ, ন চ পভঙ্গু, সম্মা সমাধিযতি আসৰানং খযায.

‘‘সেয্যথাপি, ভিক্খৰে, সুৰণ্ণকারো ৰা সুৰণ্ণকারন্তেৰাসী ৰা উক্কং বন্ধতি, উক্কং বন্ধিত্ৰা উক্কামুখং আলিম্পেতি, উক্কামুখং আলিম্পেত্ৰা সণ্ডাসেন জাতরূপং গহেত্ৰা উক্কামুখে পক্খিপেয্য, উক্কামুখে পক্খিপিত্ৰা কালেন কালং অভিধমতি, কালেন কালং উদকেন পরিপ্ফোসেতি, কালেন কালং অজ্ঝুপেক্খতি. সচে, ভিক্খৰে, সুৰণ্ণকারো ৰা সুৰণ্ণকারন্তেৰাসী ৰা তং জাতরূপং একন্তং অভিধমেয্য, ঠানং তং জাতরূপং ডহেয্য. সচে, ভিক্খৰে, সুৰণ্ণকারো ৰা সুৰণ্ণকারন্তেৰাসী ৰা তং জাতরূপং একন্তং উদকেন পরিপ্ফোসেয্য, ঠানং তং জাতরূপং নিব্বাযেয্য. সচে, ভিক্খৰে, সুৰণ্ণকারো ৰা সুৰণ্ণকারন্তেৰাসী ৰা তং জাতরূপং একন্তং অজ্ঝুপেক্খেয্য, ঠানং তং জাতরূপং ন সম্মা পরিপাকং গচ্ছেয্য.

‘‘যতো চ খো, ভিক্খৰে, সুৰণ্ণকারো ৰা সুৰণ্ণকারন্তেৰাসী ৰা তং জাতরূপং কালেন কালং অভিধমতি, কালেন কালং উদকেন পরিপ্ফোসেতি, কালেন কালং অজ্ঝুপেক্খতি, তং হোতি জাতরূপং মুদু চ কম্মনিযঞ্চ পভস্সরঞ্চ, ন চ পভঙ্গু, সম্মা উপেতি কম্মায; যস্সা যস্সা চ পিল়ন্ধনৰিকতিযা আকঙ্খতি – যদি পট্টিকায যদি কুণ্ডলায যদি গীৰেয্যকায যদি সুৰণ্ণমালায, তঞ্চস্স অত্থং অনুভোতি.

‘‘এৰমেৰ খো, ভিক্খৰে, অধিচিত্তমনুযুত্তেন…পে… সম্মা সমাধিযতি আসৰানং খযায; যস্স যস্স চ অভিঞ্ঞাসচ্ছিকরণীযস্স ধম্মস্স চিত্তং অভিনিন্নামেতি অভিঞ্ঞা সচ্ছিকিরিযায, তত্র তত্রেৰ সক্খিভব্বতং পাপুণাতি সতি সতিআযতনে’’তি (অ. নি. ৩.১০৩) ইদং সুত্তং অধিচিত্তন্তি ৰেদিতব্বং.

‘‘ছহি, ভিক্খৰে, ধম্মেহি সমন্নাগতো ভিক্খু ভব্বো অনুত্তরং সীতিভাৰং সচ্ছিকাতুং. কতমেহি ছহি? ইধ, ভিক্খৰে, ভিক্খু যস্মিং সমযে চিত্তং নিগ্গহেতব্বং তস্মিং সমযে চিত্তং নিগ্গণ্হাতি, যস্মিং সমযে চিত্তং পগ্গহেতব্বং তস্মিং সমযে চিত্তং পগ্গণ্হাতি, যস্মিং সমযে চিত্তং সম্পহংসিতব্বং তস্মিং সমযে চিত্তং সম্পহংসেতি, যস্মিং সমযে চিত্তং অজ্ঝুপেক্খিতব্বং তস্মিং সমযে চিত্তং অজ্ঝুপেক্খতি, পণীতাধিমুত্তিকো চ হোতি নিব্বানাভিরতো চ. ইমেহি খো, ভিক্খৰে, ছহি ধম্মেহি সমন্নাগতো ভিক্খু ভব্বো অনুত্তরং সীতিভাৰং সচ্ছিকাতু’’ন্তি (অ. নি. ৬.৮৫) ইদং সুত্তং সীতিভাৰোতি ৰেদিতব্বং.

বোজ্ঝঙ্গকোসল্লং পন ‘‘এৰমেৰ খো, ভিক্খৰে, যস্মিং সমযে লীনং চিত্তং হোতি, অকালো তস্মিং সমযে পস্সদ্ধিসম্বোজ্ঝঙ্গস্স ভাৰনাযা’’তি (সং. নি. ৫.২৩৪) সংযুত্তমহাৰগ্গে বোজ্ঝঙ্গসংযুত্তে আগতমেৰ.

ইতি ইদং সত্তৰিধং উগ্গহকোসল্লং সুগ্গহিতং কত্ৰা ইমঞ্চ দসৰিধং মনসিকারকোসল্লং সুট্ঠু ৰৰত্থপেত্ৰা তেন যোগিনা উভযকোসল্লৰসেন কম্মট্ঠানং সাধুকং উগ্গহেতব্বং. সচে পনস্স আচরিযেন সদ্ধিং একৰিহারেযেৰ ফাসু হোতি, এৰং ৰিত্থারেন অকথাপেত্ৰা কম্মট্ঠানমনুযুঞ্জন্তেন ৰিসেসং লভিত্ৰা উপরূপরি কথাপেতব্বং. অঞ্ঞত্থ ৰসিতুকামেন যথাৰুত্তেন ৰিধিনা ৰিত্থারতো কথাপেত্ৰা পুনপ্পুনং পরিৰত্তেত্ৰা সব্বং গণ্ঠিট্ঠানং ছিন্দিত্ৰা কম্মট্ঠানভাৰনায অননুরূপং সেনাসনং পহায মহাৰাসতাদিঅট্ঠারসদোসৰজ্জিতে অনুরূপে ৰিহারে ৰিহরন্তেন খুদ্দকপলিবোধুপচ্ছেদং কত্ৰা যো তাৰ রাগচরিতো হোতি, তেন যস্মা রাগো পহাতব্বো, তস্মা পটিক্কূলমনসিকারে পরিকম্মং কাতব্বং.

করোন্তেন পন কেসেসু তাৰ নিমিত্তং গহেতব্বং. কথং? একং ৰা দ্ৰে ৰা কেসে লুঞ্চিত্ৰা হত্থতলে ঠপেত্ৰা ৰণ্ণো তাৰ ৰৰত্থপেতব্বো. ছিন্নট্ঠানেপি কেসে ওলোকেতুং ৰট্টতি; উদকপত্তে ৰা যাগুপত্তে ৰা ওলোকেতুম্পি ৰট্টতিযেৰ. কাল়ককালে দিস্ৰা কাল়কাতি মনসিকাতব্বা; সেতকালে সেতাতি. মিস্সককালে পন উস্সদৰসেন মনসিকাতব্বা হোন্তি. যথা চ কেসেসু, এৰং সকলেপি তচপঞ্চকে দিস্ৰাৰ নিমিত্তং গহেতব্বং. এৰং নিমিত্তং গহেত্ৰা সব্বকোট্ঠাসেসু ৰণ্ণসণ্ঠানদিসোকাসপরিচ্ছেদৰসেন ৰৰত্থপেত্ৰা ৰণ্ণসণ্ঠানগন্ধআসযোকাসৰসেন পঞ্চধা পটিক্কূলতো ৰৰত্থপেতব্বা.

তত্রাযং সব্বকোট্ঠাসেসু অনুপুব্বকথা – কেসা তাৰ পকতিৰণ্ণেন কাল়কা অদ্দারিট্ঠকৰণ্ণা, সণ্ঠানতো দীঘৰট্টলিকা তুলাদণ্ডসণ্ঠানা, দিসতো উপরিমদিসায জাতা, ওকাসতো উভোসু পস্সেসু কণ্ণচূল়িকাহি, পুরতো নলাটন্তেন, পচ্ছতো গলৰাটকেন পরিচ্ছিন্না. সীসকটাহৰেঠনং অল্লচম্মং কেসানং ওকাসো. পরিচ্ছেদতো কেসা সীসৰেঠনচম্মে ৰীহগ্গমত্তং পৰিসিত্ৰা পতিট্ঠিতেন হেট্ঠা অত্তনো মূলতলেন, উপরি আকাসেন, তিরিযং অঞ্ঞমঞ্ঞেন পরিচ্ছিন্না. দ্ৰে কেসা একতো নত্থীতি অযং সভাগপরিচ্ছেদো.

‘কেসা ন লোমা, লোমা ন কেসা’তি এৰং অৰসেসেহি একতিংসকোট্ঠাসেহি অমিস্সীকতা কেসা নাম পাটিযেক্কো কোট্ঠাসোতি অযং ৰিসভাগপরিচ্ছেদো. ইদং কেসানং ৰণ্ণাদিতো ৰৰত্থাপনং.

ইদং পন তেসং ৰণ্ণাদিৰসেন পঞ্চধা পটিক্কূলতো ৰৰত্থাপনং – কেসা চ নামেতে ৰণ্ণতোপি পটিক্কূলা, সণ্ঠানতোপি গন্ধতোপি আসযতোপি ওকাসতোপি পটিক্কূলা. মনুঞ্ঞেপি হি যাগুপত্তে ৰা ভত্তপত্তে ৰা কেসৰণ্ণং কিঞ্চি দিস্ৰা ‘কেসমিস্সকমিদং, হরথ ন’ন্তি জিগুচ্ছন্তি. এৰং কেসা ৰণ্ণতো পটিক্কূলা. রত্তিং ভুঞ্জন্তাপি কেসসণ্ঠানং অক্কৰাকং ৰা মকচিৰাকং ৰা ছুপিত্ৰাপি তথেৰ জিগুচ্ছন্তি. এৰং সণ্ঠানতো পটিক্কূলা.

তেলমক্খনপুপ্ফধূমাদিসঙ্খারৰিরহিতানঞ্চ কেসানং গন্ধো পরমজেগুচ্ছো হোতি, ততো জেগুচ্ছতরো অগ্গিম্হি পক্খিত্তানং. কেসা হি ৰণ্ণসণ্ঠানতো অপ্পটিক্কূলাপি সিযুং, গন্ধেন পন পটিক্কূলাযেৰ. যথা হি দহরস্স কুমারস্স ৰচ্চং ৰণ্ণতো হল়িদ্দিৰণ্ণং, সণ্ঠানতোপি হলিদ্দিপিণ্ডসণ্ঠানং; সঙ্খারট্ঠানে ছড্ডিতঞ্চ উদ্ধুমাতককাল়সুনখসরীরং ৰণ্ণতো তালপক্কৰণ্ণং, সণ্ঠানতো ৰট্টেত্ৰা ৰিস্সট্ঠমুদিঙ্গসণ্ঠানং, দাঠাপিস্স সুমনমকুল়সদিসাতি উভযম্পি ৰণ্ণসণ্ঠানতো সিযা অপ্পটিক্কূলং, গন্ধেন পন পটিক্কূলমেৰ; এৰং কেসাপি সিযুং ৰণ্ণসণ্ঠানতো অপ্পটিক্কূলা, গন্ধেন পন পটিক্কূলা এৰাতি.

যথা পন অসুচিট্ঠানে গামনিস্সন্দেন জাতানি সূপেয্যপণ্ণানি নাগরিকমনুস্সানং জেগুচ্ছানি হোন্তি অপরিভোগানি, এৰং কেসাপি পুব্বলোহিতমুত্তকরীসপিত্তসেম্হাদিনিস্সন্দেন জাতত্তা অতিজেগুচ্ছাতি ইদং নেসং ‘আসযতো’ পাটিকুল্যং. ইমে চ কেসা নাম গূথরাসিম্হি উট্ঠিতকণ্ণিকং ৰিয একত্তিংসকোট্ঠাসরাসিম্হি জাতা. তে সুসানসঙ্কারট্ঠানাদীসু জাতসাকং ৰিয, পরিখাদীসু জাতকমলকুৰলযাদিপুপ্ফং ৰিয চ অসুচিট্ঠানে জাতত্তা পরমজেগুচ্ছাতি ইদং তেসং ‘ওকাসতো’ পাটিক্কূল্যং.

যথা চ কেসানং, এৰং সব্বকোট্ঠাসানং ৰণ্ণসণ্ঠানগন্ধাসযোকাসৰসেন পঞ্চধা পটিক্কূলতা ৰৰত্থপেতব্বা. ৰণ্ণসণ্ঠানদিসোকাসপরিচ্ছেদৰসেন পন সব্বেপি ৰিসুং ৰিসুং ৰৰত্থপেতব্বা.

তত্থ লোমা তাৰ পকতিৰণ্ণতো ন কেসা ৰিয অসম্ভিন্নকাল়কা, কাল়পিঙ্গলা পন হোন্তি; সণ্ঠানতো ওনতগ্গতালমূলসণ্ঠানা; দিসতো দ্ৰীসু দিসাসু জাতা; ওকাসতো ঠপেত্ৰা কেসানং পতিট্ঠিতোকাসঞ্চ হত্থপাদতলানি চ যেভুয্যেন অৰসেসসরীরৰেঠনচম্মে জাতা; পরিচ্ছেদতো সরীরৰেঠনচম্মে লিক্খামত্তং পৰিসিত্ৰা পতিট্ঠিতেন হেট্ঠা অত্তনো মূলতলেন, উপরি আকাসেন, তিরিযং অঞ্ঞমঞ্ঞেন পরিচ্ছিন্না. দ্ৰে লোমা একতো নত্থি. অযং তেসং সভাগপরিচ্ছেদো. ৰিসভাগপরিচ্ছেদো পন কেসসদিসোযেৰ.

নখাতি ৰীসতিযা নখপট্টানং নামং. তে সব্বেপি ৰণ্ণতো সেতা; সণ্ঠানতো মচ্ছসকলিকসণ্ঠানা; দিসতো পাদনখা হেট্ঠিমদিসায জাতা, হত্থনখা উপরিমদিসাযাতি দ্ৰীসু দিসাসু জাতা; ওকাসতো অঙ্গুলীনং অগ্গপিট্ঠেসু পতিট্ঠিতা; পরিচ্ছেদতো দ্ৰীসু দিসাসু অঙ্গুলিকোটিমংসেহি, অন্তো অঙ্গুলিপিট্ঠিমংসেন, বহি চেৰ অগ্গে চ আকাসেন, তিরিযং অঞ্ঞমঞ্ঞেন পরিচ্ছিন্না. দ্ৰে নখা একতো নত্থি. অযং নেসং সভাগপরিচ্ছেদো. ৰিসভাগপরিচ্ছেদো পন কেসসদিসোযেৰ.

দন্তাতি পরিপুণ্ণদন্তস্স দ্ৰত্তিংস দন্তট্ঠিকানি. তেপি ৰণ্ণতো সেতা; সণ্ঠানতো অনেকসণ্ঠানা. তেসঞ্হি হেট্ঠিমায তাৰ দন্তপাল়িযা মজ্ঝে চত্তারো দন্তা মত্তিকাপিণ্ডে পটিপাটিযা ঠপিতঅলাবুবীজসণ্ঠানা. তেসং উভোসু পস্সেসু একেকো একমূলকো এককোটিকো মল্লিকমকুল়সণ্ঠানো. ততো একেকো দ্ৰিমূলকো দ্ৰিকোটিকো যানকউপত্থম্ভনিকসণ্ঠানো. ততো দ্ৰে দ্ৰে তিমূলা তিকোটিকা. ততো দ্ৰে দ্ৰে চতুমূলা চতুকোটিকাতি. উপরিমপাল়িযাপি এসেৰ নযো. দিসতো উপরিমদিসায জাতা. ওকাসতো দ্ৰীসু হনুকট্ঠিকেসু পতিট্ঠিতা. পরিচ্ছেদতো হেট্ঠা হনুকট্ঠিকে পতিট্ঠিতেন অত্তনো মূলতলেন, উপরি আকাসেন, তিরিযং অঞ্ঞমঞ্ঞেন পরিচ্ছিন্না. দ্ৰে দন্তা একতো নত্থি. অযং নেসং সভাগপরিচ্ছেদো. ৰিসভাগপরিচ্ছেদো পন কেসসদিসোযেৰ.

তচোতি সকলসরীরং ৰেঠেত্ৰা ঠিতচম্মং. তস্স উপরি কাল়সামপীতাদিৰণ্ণা ছৰি নাম, যা সকলসরীরতোপি সঙ্কড্ঢিযমানা বদরট্ঠিমত্তা হোতি. তচো পন ৰণ্ণতো সেতোযেৰ. সো চস্স সেতভাৰো অগ্গিজালাভিঘাতপহরণপহারাদীহি ৰিদ্ধংসিতায ছৰিযা পাকটো হোতি. সণ্ঠানতো সরীরসণ্ঠানোৰ হোতি. অযমেত্থ সঙ্খেপো.

ৰিত্থারতো পন পাদঙ্গুলিত্তচো কোসকারককোসসণ্ঠানো. পিট্ঠিপাদত্তচো পুটবন্ধউপাহনসণ্ঠানো. জঙ্ঘত্তচো ভত্তপুটকতালপণ্ণসণ্ঠানো. ঊরুত্তচো তণ্ডুলভরিতদীঘত্থৰিকসণ্ঠানো. আনিসদত্তচো উদকপূরিতপটপরিস্সাৰনসণ্ঠানো. পিট্ঠিত্তচো ফলকোনদ্ধচম্মসণ্ঠানো. কুচ্ছিত্তচো ৰীণাদোণিকোনদ্ধচম্মসণ্ঠানো. উরত্তচো যেভুয্যেন চতুরস্সসণ্ঠানো. উভযবাহুত্তচো তূণীরোনদ্ধচম্মসণ্ঠানো. পিট্ঠিহত্থত্তচো খুরকোসকসণ্ঠানো, ফণকত্থৰিকসণ্ঠানো ৰা. হত্থঙ্গুলিত্তচো কুঞ্চিকাকোসকসণ্ঠানো. গীৰত্তচো গলকঞ্চুকসণ্ঠানো. মুখত্তচো ছিদ্দাৰচ্ছিদ্দো কীটকুলাৰকসণ্ঠানো. সীসত্তচো পত্তত্থৰিকসণ্ঠানোতি.

তচপরিগ্গণ্হকেন চ যোগাৰচরেন উত্তরোট্ঠতো পট্ঠায উপরি মুখং ঞাণং পেসেত্ৰা পঠমং তাৰ মুখং পরিযোনন্ধিত্ৰা ঠিতচম্মং ৰৰত্থপেতব্বং. ততো নলাটট্ঠিচম্মং. ততো থৰিকায পক্খিত্তপত্তস্স চ থৰিকায চ অন্তরেন হত্থমিৰ সীসট্ঠিকস্স চ সীসচম্মস্স চ অন্তরেন ঞাণং পেসেত্ৰা অট্ঠিকেন সদ্ধিং চম্মস্স একাবদ্ধভাৰং ৰিযোজেন্তেন সীসচম্মং ৰৰত্থপেতব্বং. ততো খন্ধচম্মং. ততো অনুলোমেন পটিলোমেন চ দক্খিণহত্থচম্মং. অথ তেনেৰ নযেন ৰামহত্থচম্মং. ততো পিট্ঠিচম্মং. তং তং ৰৰত্থপেত্ৰা অনুলোমেন চ পটিলোমেন চ দক্খিণপাদচম্মং. অথ তেনেৰ নযেন ৰামপাদচম্মং. ততো অনুক্কমেনেৰ ৰত্থিউদরহদযগীৰচম্মানি ৰৰত্থপেতব্বানি. অথ গীৰাচম্মানন্তরং হেট্ঠিমহনুচম্মং ৰৰত্থপেত্ৰা অধরোট্ঠপরিযোসানং পাপেত্ৰা নিট্ঠপেতব্বং. এৰং ওল়ারিকোল়ারিকং পরিগ্গণ্হন্তস্স সুখুমম্পি পাকটং হোতি.

দিসতো দ্ৰীসু দিসাসু জাতো. ওকাসতো সকলসরীরং পরিযোনন্ধিত্ৰা ঠিতো. পরিচ্ছেদতো হেট্ঠা পতিট্ঠিততলেন, উপরি আকাসেন পরিচ্ছিন্নো. অযমস্স সভাগপরিচ্ছেদো. ৰিসভাগপরিচ্ছেদো পন কেসসদিসোযেৰ.

মংসন্তি নৰ মংসপেসিসতানি. তং সব্বম্পি ৰণ্ণতো রত্তং কিংসুকপুপ্ফসদিসং; সণ্ঠানতো জঙ্ঘপিণ্ডিকমংসং তালপণ্ণপুটভত্তসণ্ঠানং, ঊরুমংসং নিসদপোতকসণ্ঠানং, আনিসদমংসং উদ্ধনকোটিসণ্ঠানং, পিট্ঠিমংসং তালগুল়পটলসণ্ঠানং, ফাসুকদ্ৰযমংসং পোত্থলিকায কুচ্ছিযং তনুমত্তিকালেপনসণ্ঠানং, থনমংসং ৰট্টেত্ৰা অৰক্খিত্তমত্তিকাপিণ্ডসণ্ঠানং, বাহুদ্ৰযমংসং দিগুণং কত্ৰা ঠপিতনিচ্চম্মমহামূসিকসণ্ঠানং. এৰং ওল়ারিকোল়ারিকং মংসং পরিগ্গণ্হন্তস্স সুখুমম্পি পাকটং হোতি. দিসতো দ্ৰীসু দিসাসু জাতং. ওকাসতো সাধিকানি তীণি অট্ঠিসতানি অনুলিম্পেত্ৰা ঠিতং. পরিচ্ছেদতো হেট্ঠা অট্ঠিসঙ্ঘাতে পতিট্ঠিততলেন, উপরি তচেন, তিরিযং অঞ্ঞমঞ্ঞেন পরিচ্ছিন্নং. অযমস্স সভাগপরিচ্ছেদো. ৰিসভাগপরিচ্ছেদো পন কেসসদিসোৰ.

‘ন্হারূ’তি নৰ ন্হারুসতানি. ৰণ্ণতো সব্বেপি ন্হারূ সেতা; সণ্ঠানতো নানাসণ্ঠানা. এতেসু হি গীৰায উপরিভাগতো পট্ঠায পঞ্চ মহান্হারূ সরীরং ৰিনদ্ধমানা হদযস্স পুরিমপস্সেন ওতিণ্ণা, পঞ্চ পচ্ছিমপস্সেন, পঞ্চ দক্খিণপস্সেন, পঞ্চ ৰামপস্সেন, দক্খিণহত্থং ৰিনদ্ধমানাপি হত্থস্স পুরিমপস্সেন পঞ্চ, পচ্ছিমপস্সেন পঞ্চ, তথা ৰামহত্থং ৰিনদ্ধমানাপি. দক্খিণপাদং ৰিনদ্ধমানাপি পাদস্স পুরিমপস্সেন পঞ্চ, পচ্ছিমপস্সেন পঞ্চ, তথা ৰামপাদং ৰিনদ্ধমানাপীতি. এৰং সরীরধারকা নাম সট্ঠি মহান্হারূ কাযং ৰিনদ্ধমানা ওতিণ্ণা, যে কণ্ডরাতিপি ৰুচ্চন্তি. তে সব্বেপি কন্দলমকুল়সণ্ঠানা.

অঞ্ঞে পন তং তং পদেসং অজ্ঝোত্থরিত্ৰা ঠিতা ততো সুখুমতরা সুত্তরজ্জুকসণ্ঠানা. অঞ্ঞে ততো সুখুমতরা পূতিলতাসণ্ঠানা. অঞ্ঞে ততো সুখুমতরা মহাৰীণাতন্তিসণ্ঠানা. অঞ্ঞে থূলসুত্তকসণ্ঠানা. হত্থপাদপিট্ঠিযং ন্হারূ সকুণপাদসণ্ঠানা. সীসন্হারূ দারকানং সীসজালকসণ্ঠানা. পিট্ঠিন্হারূ আতপে পসারিতঅল্লজালসণ্ঠানা. অৰসেসা তংতংঅঙ্গপচ্চঙ্গানুগতা ন্হারূ সরীরে পটিমুক্কজালকঞ্চুকসণ্ঠানা. দিসতো দ্ৰীসু দিসাসু জাতা. ওকাসতো সকলসরীরে অট্ঠীনি আবন্ধিত্ৰা ঠিতা. পরিচ্ছেদতো হেট্ঠা তিণ্ণং অট্ঠিসতানং উপরি পতিট্ঠিততলেহি, উপরি মংসচম্মানি আহচ্চ ঠিতপদেসেহি, তিরিযং অঞ্ঞমঞ্ঞেন পরিচ্ছিন্না. অযং নেসং সভাগপরিচ্ছেদো. ৰিসভাগপরিচ্ছেদো পন কেসসদিসোযেৰ.

অট্ঠীতি ঠপেত্ৰা দ্ৰত্তিংস দন্তট্ঠীনি অৰসেসানি চতুসট্ঠি হত্থট্ঠীনি, চতুসট্ঠি পাদট্ঠীনি, চতুসট্ঠি মংসনিস্সিতানি মুদুঅট্ঠীনি, দ্ৰে পণ্হিকট্ঠীনি, একেকস্মিং পাদে দ্ৰে গোপ্ফকট্ঠীনি, দ্ৰে জঙ্ঘট্ঠীনি, দ্ৰে জণ্ণুকট্ঠীনি, দ্ৰে ঊরুট্ঠীনি, দ্ৰে কটিট্ঠীনি, অট্ঠারস পিট্ঠিকণ্টকট্ঠীনি, চতুৰীসতি ফাসুকট্ঠীনি, চুদ্দস উরট্ঠীনি, একং হদযট্ঠি, দ্ৰে অক্খকট্ঠীনি, দ্ৰে কোট্ঠট্ঠীনি, দ্ৰে বাহট্ঠীনি, দ্ৰে দ্ৰে অগ্গবাহট্ঠীনি, সত্ত গীৰট্ঠীনি, দ্ৰে হনুকট্ঠীনি, একং নাসিকট্ঠি, দ্ৰে অক্খিট্ঠীনি, দ্ৰে কণ্ণট্ঠীনি, একং নলাটট্ঠি, একং মুদ্ধট্ঠি, নৰ সীসকপালট্ঠীনীতি এৰং তিমত্তানি অট্ঠিসতানি.

তানি সব্বানিপি ৰণ্ণতো সেতানি, সণ্ঠানতো নানাসণ্ঠানানি. তত্থ হি অগ্গপাদঙ্গুলিট্ঠীনি কতকবীজসণ্ঠানানি. তদনন্তরানি মজ্ঝপব্বট্ঠীনি পনসট্ঠিসণ্ঠানানি. মূলপব্বট্ঠীনি পণৰসণ্ঠানানি. পিট্ঠিপাদট্ঠীনি কোট্ঠিতকন্দলকন্দরাসিসণ্ঠানানি. পণ্হিকট্ঠি একট্ঠিতালফলবীজসণ্ঠানং. গোপ্ফকট্ঠীনি বন্ধকীল়াগোল়কসণ্ঠানানি. জঙ্ঘট্ঠীনং গোপ্ফকট্ঠীসু পতিট্ঠিতট্ঠানং অনপনীততচসিন্দিকল়ীরসণ্ঠানং. খুদ্দকজঙ্ঘট্ঠিকং ধনুকদণ্ডসণ্ঠানং, মহন্তং মিলাতসপ্পপিট্ঠিসণ্ঠানং. জণ্ণুকট্ঠি একতো পরিক্খীণফেণকসণ্ঠানং.

তত্থ জঙ্ঘট্ঠিকস্স পতিট্ঠিতট্ঠানং অতিখিণগ্গগোসিঙ্গসণ্ঠানং. ঊরুট্ঠি দুত্তচ্ছিতৰাসিফরসুদণ্ডকসণ্ঠানং. তস্স কটিট্ঠিম্হি পতিট্ঠিতট্ঠানং কীল়াগোল়কসণ্ঠানং. তেন কটিট্ঠিনো পতিট্ঠিতট্ঠানং অগ্গচ্ছিন্নমহাপুন্নাগফলসণ্ঠানং. কটিট্ঠীনি দ্ৰেপি একাবদ্ধানি হুত্ৰা কুম্ভকারকউদ্ধনসণ্ঠানানি, পাটিযেক্কং কম্মারকূটযোত্তকসণ্ঠানানি. কোটিযং ঠিতআনিসদট্ঠি অধোমুখং কত্ৰা গহিতসপ্পফণসণ্ঠানং সত্তসু ঠানেসু ছিদ্দাৰছিদ্দং. পিট্ঠিকণ্টকট্ঠীনি অব্ভন্তরতো উপরূপরি ঠপিতসীসকপট্টৰেঠকসণ্ঠানানি, বাহিরতো ৰট্টনাৰল়িসণ্ঠানানি. তেসং অন্তরন্তরা ককচদন্তসদিসা দ্ৰে তযো কণ্টকা হোন্তি. চতুৰীসতিযা ফাসুকট্ঠীসু অপরিপুণ্ণানি অপরিপুণ্ণাসিতসণ্ঠানানি, পরিপুণ্ণানি পরিপুণ্ণাসিতসণ্ঠানানি. সব্বানিপি ওদাতকুক্কুটস্স পসারিতপক্খসণ্ঠানানি.

চুদ্দস উরট্ঠীনি জিণ্ণসন্দমানিকপঞ্জরসণ্ঠানানি. হদযট্ঠি দব্বিফণসণ্ঠানং. অক্খকট্ঠীনি খুদ্দকলোহৰাসিদণ্ডসণ্ঠানানি. কোট্ঠট্ঠীনি একতো পরিক্খীণসীহল়কুদালসণ্ঠানানি. বাহুট্ঠীনি আদাসদণ্ডকসণ্ঠানানি. অগ্গবাহুট্ঠীনি যমকতালকন্দসণ্ঠানানি. মণিবন্ধট্ঠীনি একতো অল্লীযাপেত্ৰা ঠপিতসীসকপট্টৰেঠকসণ্ঠানানি. পিট্ঠিহত্থট্ঠীনি কোট্টিতকন্দলকন্দরাসিসণ্ঠানানি. হত্থঙ্গুলীসু মূলপব্বট্ঠীনি পণৰসণ্ঠানানি; মজ্ঝপব্বট্ঠীনি অপরিপুণ্ণপনসট্ঠিসণ্ঠানানি; অগ্গপব্বট্ঠীনি কতকবীজসণ্ঠানানি. সত্ত গীৰট্ঠীনি দণ্ডেন ৰিজ্ঝিত্ৰা পটিপাটিযা ঠপিতৰংসকল়ীরচক্কলিকসণ্ঠানানি. হেট্ঠিমহনুকট্ঠি কম্মারানং অযোকূটযোত্তকসণ্ঠানং, উপরিমং অৰলেখনসত্থকসণ্ঠানং.

অক্খিকূপনাসাকূপট্ঠীনি অপনীতমিঞ্জতরুণতালট্ঠিসণ্ঠানানি. নলাটট্ঠি অধোমুখঠপিতসঙ্খথালককপালসণ্ঠানং. কণ্ণচূল়িকট্ঠীনি ন্হাপিতখুরকোসকসণ্ঠানানি. নলাটকণ্ণচূল়িকানং উপরি পট্টবন্ধনোকাসে অট্ঠি সঙ্কুটিতঘটপুণ্ণপটলখণ্ডসণ্ঠানং. মুদ্ধট্ঠি মুখচ্ছিন্নৰঙ্কনাল়িকেরসণ্ঠানং. সীসট্ঠীনি সিব্বেত্ৰা ঠপিতজজ্জরলাবুকটাহসণ্ঠানানি.

দিসতো দ্ৰীসু দিসাসু জাতানি. ওকাসতো অৰিসেসেন সকলসরীরে ঠিতানি. ৰিসেসেন পনেত্থ সীসট্ঠীনি গীৰট্ঠীসু পতিট্ঠিতানি, গীৰট্ঠীনি পিট্ঠিকণ্টকট্ঠীসু, পিট্ঠিকণ্টকট্ঠীনি কটিট্ঠীসু, কটিট্ঠীনি ঊরুট্ঠীসু, ঊরুট্ঠীনি জণ্ণুকট্ঠীসু, জণ্ণুকট্ঠীনি জঙ্ঘট্ঠীসু, জঙ্ঘট্ঠীনি গোপ্ফকট্ঠীসু, গোপ্ফকট্ঠীনি পিট্ঠিপাদট্ঠীসু পতিট্ঠিতানি. পরিচ্ছেদতো অন্তো অট্ঠিমিঞ্জেন, উপরি মংসেন, অগ্গে মূলে চ অঞ্ঞমঞ্ঞেন পরিচ্ছিন্নানি. অযং নেসং সভাগপরিচ্ছেদো. ৰিসভাগপরিচ্ছেদো পন কেসসদিসোৰ.

অট্ঠিমিঞ্জন্তি তেসং তেসং অট্ঠীনং অব্ভন্তরগতং মিঞ্জং. তং ৰণ্ণতো সেতং. সণ্ঠানতো মহন্তমহন্তানং অট্ঠীনং অব্ভন্তরগতং ৰেল়ুনাল়িযং পক্খিত্তসেদিতমহাৰেত্তগ্গসণ্ঠানং, খুদ্দানুখুদ্দকানং অব্ভন্তরগতং ৰেল়ুযট্ঠিপব্বেসু পক্খিত্তসেদিততনুৰেত্তগ্গসণ্ঠানং. দিসতো দ্ৰীসু দিসাসু জাতং. ওকাসতো অট্ঠীনং অব্ভন্তরে পতিট্ঠিতং. পরিচ্ছেদতো অট্ঠীনং অব্ভন্তরতলেহি পরিচ্ছিন্নং. অযমস্স সভাগপরিচ্ছেদো. ৰিসভাগপরিচ্ছেদো পন কেসসদিসোৰ.

ৰক্কন্তি একবন্ধনা দ্ৰে মংসপিণ্ডা. তং ৰণ্ণতো মন্দরত্তং পাল়িভদ্দকট্ঠিৰণ্ণং. সণ্ঠানতো দারকানং যমককীল়াগোল়কসণ্ঠানং, একৰণ্টপটিবদ্ধঅম্বফলদ্ৰযসণ্ঠানং ৰা. দিসতো উপরিমায দিসায জাতং. ওকাসতো গলৰাটকা নিক্খন্তেন একমূলেন থোকং গন্ত্ৰা দ্ৰিধা ভিন্নেন থূলন্হারুনা ৰিনিবদ্ধং হুত্ৰা হদযমংসং পরিক্খিপিত্ৰা ঠিতং. পরিচ্ছেদতো ৰক্কং ৰক্কভাগেন পরিচ্ছিন্নং. অযমস্স সভাগপরিচ্ছেদো. ৰিসভাগপরিচ্ছেদো পন কেসসদিসোৰ.

হদযন্তি হদযমংসং. তং ৰণ্ণতো রত্তং পদুমপত্তপিট্ঠিৰণ্ণং. সণ্ঠানতো বাহিরপত্তানি অপনেত্ৰা অধোমুখঠপিতপদুমমকুল়সণ্ঠানং. বহি মট্ঠং; অন্তো কোসাতকীফলস্স অব্ভন্তরসদিসং. পঞ্ঞৰন্তানং থোকং ৰিকসিতং, মন্দপঞ্ঞানং মকুল়িতমেৰ. অন্তো চস্স পুন্নাগট্ঠিপতিট্ঠানমত্তো আৰাটকো হোতি, যত্থ অড্ঢপসতমত্তং লোহিতং সণ্ঠাতি; যং নিস্সায মনোধাতু মনোৰিঞ্ঞাণধাতু চ ৰত্তন্তি. তং পনেতং রাগচরিতস্স রত্তং হোতি, দোসচরিতস্স কাল়কং, মোহচরিতস্স মংসধোৰনুদকসদিসং, ৰিতক্কচরিতস্স কুলত্থযূসৰণ্ণং, সদ্ধাচরিতস্স কণিকারপুপ্ফৰণ্ণং, পঞ্ঞাচরিতস্স অচ্ছং ৰিপ্পসন্নং অনাৰিলং পণ্ডরং পরিসুদ্ধং নিদ্ধোতজাতিমণি ৰিয জুতিমন্তং খাযতি. দিসতো উপরিমায দিসায জাতং. ওকাসতো সরীরব্ভন্তরে দ্ৰিন্নং থনানং মজ্ঝে পতিট্ঠিতং. পরিচ্ছেদতো হদযং হদযভাগেন পরিচ্ছিন্নং. অযমস্স সভাগপরিচ্ছেদো. ৰিসভাগপরিচ্ছেদো পন কেসসদিসোৰ.

যকনন্তি যমকমংসপটলং. তং ৰণ্ণতো রত্তপণ্ডুকধাতুকং, নাতিরত্তকুমুদস্স পত্তপিট্ঠিৰণ্ণং. সণ্ঠানতো মূলে একং, অগ্গে যমকং কোৰিল়ারপত্তসণ্ঠানং. তঞ্চ দন্ধানং একমেৰ হোতি মহন্তং, পঞ্ঞৰন্তানং দ্ৰে ৰা তীণি ৰা খুদ্দকানি. দিসতো উপরিমদিসায জাতং. ওকাসতো দ্ৰিন্নং থনানং অব্ভন্তরে দক্খিণপস্সং নিস্সায ঠিতং. পরিচ্ছেদতো যকনং যকনভাগেন পরিচ্ছিন্নং. অযমস্স সভাগপরিচ্ছেদো. ৰিসভাগপরিচ্ছেদো পন কেসসদিসোৰ.

কিলোমকন্তি পটিচ্ছন্নাপটিচ্ছন্নভেদতো দুৰিধং পরিযোনহনমংসং. তং দুৰিধম্পি ৰণ্ণতো সেতং, দুকূলপিলোতিকৰণ্ণং. সণ্ঠানতো অত্তনো ওকাসসণ্ঠানং. দিসতো পটিচ্ছন্নকিলোমকং উপরিমায দিসায জাতং. ইতরং দ্ৰীসু দিসাসু জাতং. ওকাসতো পটিচ্ছন্নকিলোমকং হদযঞ্চ ৰক্কঞ্চ পটিচ্ছাদেত্ৰা ঠিতং. অপটিচ্ছন্নকিলোমকং সকলসরীরে চম্মস্স হেট্ঠতো মংসং পরিযোনদ্ধিত্ৰা ঠিতং. পরিচ্ছেদতো হেট্ঠা মংসেন, উপরি চম্মেন, তিরিযং কিলোমকভাগেন পরিচ্ছিন্নং. অযমস্স সভাগপরিচ্ছেদো. ৰিসভাগপরিচ্ছেদো পন কেসসদিসোৰ.

পিহকন্তি উদরজিৰ্হামংসং. তং ৰণ্ণতো নীলং নিগ্গুণ্ডিকপুপ্ফৰণ্ণং. সণ্ঠানতো সত্তঙ্গুলপ্পমাণং অবন্ধনং কাল়ৰচ্ছকজিৰ্হাসণ্ঠানং. দিসতো উপরিমায দিসায জাতং. ওকাসতো হদযস্স ৰামপস্সে উদরপটলস্স মত্থকপস্সং নিস্সায ঠিতং, যস্মিং পহরণপ্পহারেন বহি নিক্খন্তে সত্তানং জীৰিতক্খযো হোতি. পরিচ্ছেদতো পিহকভাগেন পরিচ্ছিন্নং. অযমস্স সভাগপরিচ্ছেদো. ৰিসভাগপরিচ্ছেদো পন কেসসদিসোৰ.

পপ্ফাসন্তি দ্ৰত্তিংসমংসখণ্ডপ্পভেদং পপ্ফাসমংসং. তং ৰণ্ণতো রত্তং নাতিপক্কউদুম্বরফলৰণ্ণং. সণ্ঠানতো ৰিসমচ্ছিন্নবহলপূৰখণ্ডসণ্ঠানং. অব্ভন্তরে অসিতপীতানং অভাৰে উগ্গতেন কম্মজতেজুস্মনা অব্ভাহতত্তা সঙ্খাদিতপলালপিণ্ডমিৰ নিরসং নিরোজং. দিসতো উপরিমায দিসায জাতং. ওকাসতো সরীরব্ভন্তরে দ্ৰিন্নং থনানমন্তরে হদযঞ্চ যকনঞ্চ পটিচ্ছাদেত্ৰা ওলম্বন্তং ঠিতং. পরিচ্ছেদতো ফপ্ফাসভাগেন পরিচ্ছিন্নং. অযমস্স সভাগপরিচ্ছেদো. ৰিসভাগপরিচ্ছেদো পন কেসসদিসোৰ.

অন্তন্তি পুরিসস্স দ্ৰত্তিংস হত্থা, ইত্থিযা অট্ঠৰীসতিহত্থা একৰীসতিযা ঠানেসু ওভগ্গা অন্তৰট্টি. তদেতং ৰণ্ণতো সেতং সক্খরসুধাৰণ্ণং. সণ্ঠানতো লোহিতদোণিযং আভুজিত্ৰা ঠপিতসীসচ্ছিন্নসপ্পসণ্ঠানং. দিসতো দ্ৰীসু দিসাসু জাতং. ওকাসতো উপরি গলৰাটকে হেট্ঠা চ করীসমগ্গে ৰিনিবন্ধত্তা গলৰাটককরীসমগ্গপরিযন্তে সরীরব্ভন্তরে ঠিতং. পরিচ্ছেদতো অন্তভাগেন পরিচ্ছিন্নং. অযমস্স সভাগপরিচ্ছেদো. ৰিসভাগপরিচ্ছেদো পন কেসসদিসোৰ.

অন্তগুণন্তি অন্তভোগট্ঠানেসু বন্ধনং. তং ৰণ্ণতো সেতং দকসীতলিকমূলৰণ্ণং. সণ্ঠানতো দকসীতলিকমূলসণ্ঠানমেৰ. দিসতো দ্ৰীসু দিসাসু জাতং. ওকাসতো কুদাল়ফরসুকম্মাদীনি করোন্তানং যন্তাকড্ঢনকালে যন্তসুত্তমিৰ, যন্তফলকানি অন্তভোগে একতো অগল়ন্তে আবন্ধিত্ৰা পাদপুঞ্ছনরজ্জুমণ্ডলকস্স অন্তরা তং সিব্বেত্ৰা ঠিতরজ্জুকা ৰিয একৰীসতিযা ঠানেসু অন্তভোগানং অন্তরা ঠিতং. পরিচ্ছেদতো অন্তগুণভাগেন পরিচ্ছিন্নং. অযমস্স সভাগপরিচ্ছেদো. ৰিসভাগপরিচ্ছেদো পন কেসসদিসোৰ.

উদরিযন্তি উদরে ভৰং অসিতপিতখাযিতসাযিতং. তং ৰণ্ণতো অজ্ঝোহটাহারৰণ্ণং. সণ্ঠানতো পরিস্সাৰনে সিথিলবন্ধতণ্ডুলসণ্ঠানং. দিসতো উপরিমায দিসায জাতং. ওকাসতো উদরে ঠিতং. উদরং নাম উভতো নিপ্পীল়িযমানস্স অল্লসাটকস্স মজ্ঝে সঞ্জাতফোটকসদিসং অন্তপটলং; বহি মট্ঠং, অন্তো মংসকসম্বুকপলিৰেঠনকিলিট্ঠপাৰারকপুপ্ফকসদিসং, কুথিতপনসতচস্স অব্ভন্তরসদিসন্তিপি ৰত্তুং ৰট্টতি; যত্থ তক্কোটকা, গণ্ডুপ্পাদকা, তালহীরকা, সূচিমুখকা, পটতন্তসুত্তকা ইচ্চেৰমাদিদ্ৰত্তিংসকুলপ্পভেদা কিমযো আকুলব্যাকুলা সণ্ডসণ্ডচারিনো হুত্ৰা নিৰসন্তি; যে পানভোজনাদিম্হি অৰিজ্জমানে উল্লঙ্ঘিত্ৰা ৰিরৰন্তা হদযমংসং অভিহনন্তি, পানভোজনাদিঅজ্ঝোহরণৰেলায চ উদ্ধংমুখা হুত্ৰা পঠমজ্ঝোহটে দ্ৰে তযো আলোপে তুরিততুরিতা ৰিলুম্পন্তি; যং তেসং কিমীনং সূতিঘরং, ৰচ্চকুটি, গিলানসালা, সুসানঞ্চ হোতি.

যত্থ সেয্যথাপি নাম চণ্ডালগামদ্ৰারে চন্দনিকায নিদাঘসমযে থূলফুসিতকে দেৰে ৰস্সন্তে উদকেন ৰুয্হমানং মুত্তকরীসচম্মঅট্ঠিন্হারুখণ্ডখেল়সিঙ্ঘাণিকলোহিতপ্পভুতি নানাকুণপজাতং নিপতিত্ৰা কদ্দমোদকালুল়িতং দ্ৰীহতীহচ্চযেন সঞ্জাতকিমিকুলং সূরিযাতপৰেগসন্তাপকুথিতং উপরি ফেণপুব্বুলকে মুঞ্চন্তং অভিনীলৰণ্ণং পরমদুগ্গন্ধজেগুচ্ছং নেৰ উপগন্তুং ন দট্ঠুং অরহরূপতং আপজ্জিত্ৰা তিট্ঠতি, পগেৰ ঘাযিতুং ৰা সাযিতুং ৰা; এৰমেৰ নানপ্পকারপানভোজনাদিদন্তমুসলসঞ্চুণ্ণিতং জিৰ্হাহত্থপরিৰত্তিতখেল়লালাপলিবুদ্ধং তঙ্খণৰিগতৰণ্ণগন্ধরসাদিসম্পদং তন্তৰাযখলিসুৰানৰমথুসদিসং নিপতিত্ৰা পিত্তসেম্হৰাতপলিৰেঠিতং হুত্ৰা উদরগ্গিসন্তাপৰেগকুথিতং কিমিকুলাকুলং উপরূপরি ফেণপুব্বুলকানি মুঞ্চন্তং পরমকসম্বুদুগ্গন্ধজেগুচ্ছভাৰং আপজ্জিত্ৰা তিট্ঠতি; যং সুত্ৰাপি পানভোজনাদীসু অমনুঞ্ঞতা সণ্ঠাতি, পগেৰ পঞ্ঞাচক্খুনা অৰলোকেত্ৰা, যত্থ চ পতিতং পানভোজনাদি পঞ্চধা ৰিভাগং গচ্ছতি – একং ভাগং পাণকা খাদন্তি, একং ভাগং উদরগ্গি ঝাপেতি, একো ভাগো মুত্তং হোতি, একো করীসং, একো রসভাৰং আপজ্জিত্ৰা সোণিতমংসাদীনি উপব্রূহযতি. পরিচ্ছেদতো উদরপটলেন চেৰ উদরিযভাগেন চ পরিচ্ছিন্নং. অযমস্স সভাগপরিচ্ছেদো. ৰিসভাগপরিচ্ছেদো পন কেসসদিসোৰ.

করীসন্তি ৰচ্চং. তং ৰণ্ণতো যেভুয্যেন অজ্ঝোহটাহারৰণ্ণমেৰ হোতি. সণ্ঠানতো ওকাসসণ্ঠানং. দিসতো হেট্ঠিমায দিসায জাতং. ওকাসতো পক্কাসযে ঠিতং. পক্কাসযো নাম হেট্ঠা নাভিপিট্ঠিকণ্টকমূলানমন্তরে অন্তাৰসানে উব্বেধেন অট্ঠঙ্গুলমত্তো ৰেল়ুনাল়িকসদিসো, যত্থ সেয্যথাপি নাম উপরূপরি ভূমিভাগে পতিতং ৰস্সোদকং ওগল়িত্ৰা হেট্ঠা ভূমিভাগং পূরেত্ৰা তিট্ঠতি; এৰমেৰ যং কিঞ্চি আমাসযে পতিতং পানভোজনাদিকং উদরগ্গিনা ফেণুদ্দেহকং পক্কং পক্কং নিসদায পিসিতমিৰ সণ্হভাৰং আপজ্জিত্ৰা অন্তবিলেন ওগল়িত্ৰা ওগল়িত্ৰা মদ্দিত্ৰা ৰেল়ুপব্বে পক্খিপমানপণ্ডুমত্তিকা ৰিয সন্নিচিতং হুত্ৰা তিট্ঠতি. পরিচ্ছেদতো পক্কাসযপটলেন চেৰ করীসভাগেন চ পরিচ্ছিন্নং. অযমস্স সভাগপরিচ্ছেদো. ৰিসভাগপরিচ্ছেদো পন কেসসদিসোৰ.

মত্থলুঙ্গন্তি সীসকটাহব্ভন্তরে ঠিতমিঞ্জরাসি. তং ৰণ্ণতো সেতং অহিচ্ছত্তকপিণ্ডিকৰণ্ণং, দধিভাৰং অসম্পত্তদুট্ঠখীরৰণ্ণন্তিপি ৰত্তুং ৰট্টতি. সণ্ঠানতো ওকাসসণ্ঠানং. দিসতো উপরিমায দিসায জাতং. ওকাসতো সীসকটাহব্ভন্তরে চত্তারো সিব্বিনিমগ্গে নিস্সায সমোধানেত্ৰা ঠপিতা চত্তারো পিট্ঠপিণ্ডা ৰিয সমোহিতং তিট্ঠতি. পরিচ্ছেদতো সীসকটাহস্স অব্ভন্তরতলেহি চেৰ মত্থলুঙ্গভাগেন চ পরিচ্ছিন্নং. অযমস্স সভাগপরিচ্ছেদো. ৰিসভাগপরিচ্ছেদো পন কেসসদিসোৰ.

পিত্তন্তি দ্ৰে পিত্তানি – বদ্ধপিত্তঞ্চ অবদ্ধপিত্তঞ্চ. তত্থ বদ্ধপিত্তং ৰণ্ণতো বহলমধুকতেলৰণ্ণং, অবদ্ধপিত্তং মিলাতআকুলিতপুপ্ফৰণ্ণং. তং সণ্ঠানতো উভযম্পি ওকাসসণ্ঠানং. দিসতো বদ্ধপিত্তং উপরিমায দিসায জাতং, ইতরং দ্ৰীসু দিসাসু জাতং. ওকাসতো অবদ্ধপিত্তং ঠপেত্ৰা কেসলোমদন্তনখানং মংসৰিনিমুত্তট্ঠানঞ্চেৰ থদ্ধসুক্খচম্মঞ্চ উদকমিৰ তেলবিন্দুং অৰসেসসরীরং ব্যাপেত্ৰা ঠিতং, যম্হি কুপিতে অক্খীনি পীতকানি হোন্তি ভমন্তি, গত্তং কম্পতি কণ্ডুযতি. বদ্ধপিত্তং হদযপপ্ফাসানমন্তরে যকনমংসং নিস্সায পতিট্ঠিতে মহাকোসাতকীকোসকসদিসে পিত্তকোসকে ঠিতং, যম্হি কুপিতে সত্তা উম্মত্তকা হোন্তি, ৰিপল্লত্থচিত্তা হিরোত্তপ্পং ছড্ডেত্ৰা অকত্তব্বং করোন্তি, অভাসিতব্বং ভাসন্তি, অচিন্তেতব্বং চিন্তেন্তি. পরিচ্ছেদতো পিত্তভাগেন পরিচ্ছিন্নং. অযমস্স সভাগপরিচ্ছেদো. ৰিসভাগপরিচ্ছেদো পন কেসসদিসোৰ.

সেম্হন্তি সরীরব্ভন্তরে একপত্তপূরপ্পমাণং সেম্হং. তং ৰণ্ণতো সেতং নাগবলপণ্ণরসৰণ্ণং. সণ্ঠানতো ওকাসসণ্ঠানং. দিসতো উপরিমায দিসায জাতং. ওকাসতো উদরপটলে ঠিতং, যং পানভোজনাদীনি অজ্ঝোহরণকালে সেয্যথাপি নাম উদকে সেৰালপণকং কট্ঠে ৰা কপালে ৰা পতন্তে ছিজ্জিত্ৰা দ্ৰিধা হুত্ৰা পুন অজ্ঝোত্থরিত্ৰা তিট্ঠতি, এৰমেৰ পানভোজনাদিম্হি নিপতন্তে ছিজ্জিত্ৰা দ্ৰিধা হুত্ৰা পুন অজ্ঝোত্থরিত্ৰা তিট্ঠতি; যম্হি চ মন্দীভূতে পক্কগণ্ডো ৰিয পূতিকুক্কুটণ্ডমিৰ চ উদরং পরমজেগুচ্ছং কুণপগন্ধং হোতি; ততো উগ্গতেন চ গন্ধেন উদ্দেকোপি মুখম্পি দুগ্গন্ধং পূতিকুণপসদিসং হোতি; সো চ পুরিসো ‘অপেহি, দুগ্গন্ধং ৰাযসী’তি ৰত্তব্বতং আপজ্জতি; যঞ্চ ৰড্ঢিত্ৰা বহলত্তমাপন্নং পিধানফলকমিৰ ৰচ্চকুটিযা উদরপটলস্স অব্ভন্তরেযেৰ কুণপগন্ধং সন্নিরুজ্ঝিত্ৰা তিট্ঠতি. পরিচ্ছেদতো সেম্হভাগেন পরিচ্ছিন্নং. অযমস্স সভাগপরিচ্ছেদো. ৰিসভাগপরিচ্ছেদো পন কেসসদিসোৰ.

পুব্বোতি পূতিলোহিতৰসেন পৰত্তপুব্বো. সো ৰণ্ণতো পণ্ডুপলাসৰণ্ণো, মতকসরীরে পন পূতিবহলাচামৰণ্ণো হোতি. সণ্ঠানতো ওকাসসণ্ঠানো. দিসতো দ্ৰীসু দিসাসু জাতো. ওকাসতো পন পুব্বস্স ওকাসো নাম নিবদ্ধো নত্থি যত্থ সো সন্নিচিতো তিট্ঠেয্য; যত্র যত্র পন খাণুকণ্টকপ্পহরণগ্গিজালাদীহি অভিহতে সরীরপ্পদেসে লোহিতং সণ্ঠহিত্ৰা পচ্চতি, গণ্ডপিল়কাদযো ৰা উপ্পজ্জন্তি, তত্র তত্রেৰ তিট্ঠতি. পরিচ্ছেদতো পুব্বভাগেন পরিচ্ছিন্নো. অযমস্স সভাগপরিচ্ছেদো. ৰিসভাগপরিচ্ছেদো পন কেসসদিসোৰ.

লোহিতন্তি দ্ৰে লোহিতানি – সন্নিচিতলোহিতঞ্চ সংসরণলোহিতঞ্চ. তত্থ সন্নিচিতলোহিতং ৰণ্ণতো নিপক্কবহললাখারসৰণ্ণং, সংসরণলোহিতং অচ্ছলাখারসৰণ্ণং. সণ্ঠানতো উভযম্পি ওকাসসণ্ঠানং. দিসতো সন্নিচিতলোহিতং উপরিমায দিসায জাতং, ইতরং দ্ৰীসু দিসাসু জাতং. ওকাসতো সংসরণলোহিতং, ঠপেত্ৰা কেসলোমদন্তনখানং মংসৰিনিম্মুত্তট্ঠানঞ্চেৰ থদ্ধসুক্খচম্মঞ্চ, ধমনিজালানুসারেন সব্বং উপাদিন্নকসরীরং ফরিত্ৰা ঠিতং; সন্নিচিতলোহিতং যকনট্ঠানস্স হেট্ঠাভাগং পূরেত্ৰা একপত্তপূরমত্তং হদযৰক্কপপ্ফাসানং উপরি থোকং থোকং পগ্ঘরন্তং ৰক্কহদযযকনপপ্ফাসে তেমযমানং ঠিতং. তস্মিঞ্হি ৰক্কহদযাদীনি অতেমেন্তে সত্তা পিপাসিতা হোন্তি. পরিচ্ছেদতো লোহিতভাগেন পরিচ্ছিন্নং. অযমস্স সভাগপরিচ্ছেদো. ৰিসভাগপরিচ্ছেদো পন কেসসদিসোৰ.

সেদোতি লোমকূপাদীহি পগ্ঘরণকআপোধাতু. সো ৰণ্ণতো ৰিপ্পসন্নতিলতেলৰণ্ণো. সণ্ঠানতো ওকাসসণ্ঠানো. দিসতো দ্ৰীসু দিসাসু জাতো. ওকাসতো সেদস্সোকাসো নাম নিবদ্ধো নত্থি, যত্থ সো লোহিতং ৰিয সদা তিট্ঠেয্য; যদা পন অগ্গিসন্তাপসূরিযসন্তাপউতুৰিকারাদীহি সরীরং সন্তপ্পতি তদা উদকতো অব্বুল়্হমত্তৰিসমচ্ছিন্নভিসমূল়ালকুমুদনাল়কলাপো ৰিয সব্বকেসলোমকূপৰিৰরেহি পগ্ঘরতি. তস্মা তস্স সণ্ঠানম্পি কেসলোমকূপৰিৰরানংযেৰ ৰসেন ৰেদিতব্বং. সেদপরিগ্গণ্হকেন চ যোগিনা কেসলোমকূপৰিৰরে পূরেত্ৰা ঠিতৰসেনেৰ সেদো মনসিকাতব্বো. পরিচ্ছেদতো সেদভাগেন পরিচ্ছিন্নো. অযমস্স সভাগপরিচ্ছেদো. ৰিসভাগপরিচ্ছেদো পন কেসসদিসোৰ.

মেদোতি থিনসিনেহো. সো ৰণ্ণতো ফালিতহলিদ্দিৰণ্ণো. সণ্ঠানতো থূলসরীরস্স তাৰ চম্মমংসন্তরে ঠপিতহলিদ্দিৰণ্ণদুকূলপিলোতিকসণ্ঠানো হোতি, কিসসরীরস্স জঙ্ঘমংসং ঊরুমংসং পিট্ঠিকণ্টকনিস্সিতং পিট্ঠমংসং উদরৰট্টিমংসন্তি এতানি নিস্সায দিগুণং তিগুণং কত্ৰা ঠপিতহলিদ্দিৰণ্ণদুকূলপিলোতিকসণ্ঠানো. দিসতো দ্ৰীসু দিসাসু জাতো. ওকাসতো থূলস্স সকলসরীরং ফরিত্ৰা, কিসস্স জঙ্ঘমংসাদীনি নিস্সায ঠিতো, যং সিনেহসঙ্খং গতম্পি পরমজেগুচ্ছত্তা নেৰ মুদ্ধনি তেলত্থায, ন নাসাতেলাদীনং অত্থায গণ্হন্তি. পরিচ্ছেদতো হেট্ঠা মংসেন, উপরি চম্মেন, তিরিযং মেদভাগেন পরিচ্ছিন্নো. অযমস্স সভাগপরিচ্ছেদো. ৰিসভাগপরিচ্ছেদো পন কেসসদিসোৰ.

অস্সূতি অক্খীহি পগ্ধরণকআপোধাতু. তং ৰণ্ণতো ৰিপ্পসন্নতিলতেলৰণ্ণং. সণ্ঠানতো ওকাসসণ্ঠানং. দিসতো উপরিমায দিসায জাতং. ওকাসতো অক্খিকূপকেসু ঠিতং. ন চেতং পিত্তকোসকে পিত্তমিৰ অক্খিকূপকেসু সদা সন্নিচিতং তিট্ঠতি; যদা পন সত্তা সোমনস্সজাতা মহাহসিতং হসন্তি, দোমনস্সজাতা রোদন্তি পরিদেৰন্তি তথারূপং ৰিসভাগাহারং আহরন্তি, যদা চ নেসং অক্খীনি ধূমরজপংসুকাদীহি অভিহঞ্ঞন্তি, তদা এতেহি সোমনস্সদোমনস্সৰিসভাগাহারউতূহি সমুট্ঠহিত্ৰা অক্খিকূপকে পূরেত্ৰা তিট্ঠতি ৰা পগ্ঘরতি ৰা. অস্সুপরিগ্গণ্হকেন পন যোগিনা অক্খিকূপকে পূরেত্ৰা ঠিতৰসেনেৰ পরিগ্গণ্হিতব্বং. পরিচ্ছেদতো অস্সুভাগেন পরিচ্ছিন্নং. অযমস্স সভাগপরিচ্ছেদো. ৰিসভাগপরিচ্ছেদো পন কেসসদিসোৰ.

ৰসাতি ৰিলীনস্নেহো. সা ৰণ্ণতো নাল়িকেরতেলৰণ্ণা, আচামে আসিত্ততেলৰণ্ণাতিপি ৰত্তুং ৰট্টতি. সণ্ঠানতো ন্হানকালে পসন্নউদকস্স উপরি পরিব্ভমন্তসিনেহবিন্দুৰিসটসণ্ঠানা. দিসতো দ্ৰীসু দিসাসু জাতা. ওকাসতো যেভুয্যেন হত্থতলহত্থপিট্ঠিপাদতলপাদপিট্ঠিনাসাপুটনলাটঅংসকূটেসু ঠিতা. ন চেসা এতেসু ওকাসেসু সদা ৰিলীনাৰ হুত্ৰা তিট্ঠতি; যদা পন অগ্গিসন্তাপসূরিযসন্তাপউতুৰিসভাগধাতুৰিসভাগেহি তে পদেসা উস্মা জাতা হোন্তি, তদা তত্থ ন্হানকালে পসন্নউদকূপরি সিনেহবিন্দুৰিসটো ৰিয ইতো চিতো চ সংসরতি. পরিচ্ছেদতো ৰসাভাগেন পরিচ্ছিন্না. অযমস্সা সভাগপরিচ্ছেদো. ৰিসভাগপরিচ্ছেদো পন কেসসদিসোৰ.

খেল়োতি অন্তোমুখে ফেণমিস্সা আপোধাতু. সো ৰণ্ণতো সেতো ফেণৰণ্ণো. সণ্ঠানতো ওকাসসণ্ঠানো, ফেণসণ্ঠানতোতিপি ৰত্তুং ৰট্টতি. দিসতো উপরিমায দিসায জাতো. ওকাসতো উভোহি কপোলপস্সেহি ওরুয্হ জিৰ্হায ঠিতো. ন চেস এত্থ সদা সন্নিচিতো হুত্ৰা তিট্ঠতি. যদা পন সত্তা তথারূপং আহারং পস্সন্তি ৰা সরন্তি ৰা উণ্হতিত্তকটুকলোণম্বিলানং ৰা কিঞ্চি মুখে ঠপেন্তি, যদা ৰা নেসং হদযং আকিলাযতি, কিস্মিঞ্চিদেৰ ৰা জিগুচ্ছা উপ্পজ্জতি, তদা খেল়ো উপ্পজ্জিত্ৰা উভোহি কপোলপস্সেহি ওরুয্হ জিৰ্হায সণ্ঠাতি. অগ্গজিৰ্হায চেস তনুকো হোতি, মূলজিৰ্হায বহলো; মুখে পক্খিত্তঞ্চ পুথুকং ৰা তণ্ডুলং ৰা অঞ্ঞং ৰা কিঞ্চি খাদনীযং, নদীপুল়িনে খতকূপকসলিলং ৰিয, পরিক্খযং অগচ্ছন্তোৰ তেমেতুং সমত্থো হোতি. পরিচ্ছেদতো খেল়ভাগেন পরিচ্ছিন্নো. অযমস্স সভাগপরিচ্ছেদো. ৰিসভাগপরিচ্ছেদো পন কেসসদিসোৰ.

সিঙ্ঘাণিকাতি মত্থলুঙ্গতো পগ্ঘরণকঅসুচি. সা ৰণ্ণতো তরুণতালট্ঠিমিঞ্জৰণ্ণা. সণ্ঠানতো ওকাসসণ্ঠানা. দিসতো উপরিমায দিসায জাতা. ওকাসতো নাসাপুটে পূরেত্ৰা ঠিতা. ন চেসা এত্থ সদা সন্নিচিতা হুত্ৰা তিট্ঠতি; অথ খো যথা নাম পুরিসো পদুমিনীপত্তেন দধিং বন্ধিত্ৰা হেট্ঠা কণ্টকেন ৰিজ্ঝেয্য, অথ তেন ছিদ্দেন দধিমত্থু গল়িত্ৰা বহি পতেয্য, এৰমেৰ যদা সত্তা রোদন্তি ৰা ৰিসভাগাহারউতুৰসেন ৰা সঞ্জাতধাতুক্খোভা হোন্তি, তদা অন্তোসীসতো পূতিসেম্হভাৰং আপন্নং মত্থলুঙ্গং গল়িত্ৰা তালুমত্থকৰিৰরেন ওতরিত্ৰা নাসাপুটে পূরেত্ৰা তিট্ঠতি ৰা পগ্ঘরতি ৰা. সিঙ্ঘাণিকা পরিগ্গণ্হকেন পন যোগিনা নাসাপুটে পূরেত্ৰা ঠিতৰসেনেৰ পরিগ্গণ্হিতব্বা. পরিচ্ছেদতো সিঙ্ঘাণিকাভাগেন পরিচ্ছিন্না. অযমস্স সভাগপরিচ্ছেদো. ৰিসভাগপরিচ্ছেদো পন কেসসদিসোৰ.

লসিকাতি সরীরসন্ধীনং অব্ভন্তরে পিচ্ছিলকুণপং. সা ৰণ্ণতো কণিকারনিয্যাসৰণ্ণা. সণ্ঠানতো ওকাসসণ্ঠানা. দিসতো দ্ৰীসু দিসাসু জাতা. ওকাসতো অট্ঠিসন্ধীনং অব্ভঞ্জনকিচ্চং সাধযমানা অসীতিসতসন্ধীনং অব্ভন্তরে ঠিতা. যস্স চেসা মন্দা হোতি, তস্স উট্ঠহন্তস্স নিসীদন্তস্স অভিক্কমন্তস্স পটিক্কমন্তস্স সম্মিঞ্জন্তস্স পসারেন্তস্স অট্ঠিকানি কটকটাযন্তি, অচ্ছরাসদ্দং করোন্তো ৰিয ৰিচরতি, একযোজনদ্ৰিযোজনমত্তম্পি অদ্ধানং গতস্স ৰাযোধাতু কুপ্পতি, গত্তানি দুক্খন্তি. যস্স পন বহুকা হোতি তস্স উট্ঠাননিসজ্জাদীসু ন অট্ঠীনি কটকটাযন্তি, দীঘম্পি অদ্ধানং গতস্স ন ৰাযোধাতু কুপ্পতি, ন গত্তানি দুক্খন্তি. পরিচ্ছেদতো লসিকাভাগেন পরিচ্ছিন্না. অযমস্স সভাগপরিচ্ছেদো. ৰিসভাগপরিচ্ছেদো পন কেসসদিসোৰ.

মুত্তন্তি ৰণ্ণতো মাসখারোদকৰণ্ণং. সণ্ঠানতো অধোমুখঠপিতউদককুম্ভন্তরগতউদকসণ্ঠানং. দিসতো হেট্ঠিমায দিসায জাতং. ওকাসতো ৰত্থিস্স অব্ভন্তরে ঠিতং. ৰত্থি নাম ৰত্থিপুটো ৰুচ্চতি, যত্থ সেয্যথাপি নাম চন্দনিকায পক্খিত্তে অমুখে রৰণঘটে চন্দনিকরসো পৰিসতি, ন চস্স পৰিসনমগ্গো পঞ্ঞাযতি; এৰমেৰ সরীরতো মুত্তং পৰিসতি, ন চস্স পৰিসনমগ্গো পঞ্ঞাযতি, নিক্খমনমগ্গো পন পাকটো হোতি; যম্হি চ মুত্তস্স ভরিতে ‘পস্সাৰং করোমা’তি সত্তানং আযূহনং হোতি. পরিচ্ছেদতো ৰত্থিঅব্ভন্তরেন চেৰ মুত্তভাগেন চ পরিচ্ছিন্নং. অযমস্স সভাগপরিচ্ছেদো. ৰিসভাগপরিচ্ছেদো পন কেসসদিসোৰ.

এৰঞ্হি কেসাদিকে কোট্ঠাসে ৰণ্ণসণ্ঠানদিসোকাসপরিচ্ছেদৰসেন ৰৰত্থপেত্ৰা অনুপুব্বতো নাতিসীঘতো নাতিসণিকতোতিআদিনা নযেন ৰণ্ণসণ্ঠানগন্ধাসযোকাসৰসেন পঞ্চধা ‘পটিক্কূলা পটিক্কূলা’তি মনসিকরোতো পণ্ণত্তিসমতিক্কমৰসেন, সেয্যথাপি চক্খুমতো পুরিসস্স দ্ৰত্তিংসৰণ্ণানং কুসুমানং একসুত্তগণ্ঠিতং মালং ওলোকেন্তস্স সব্বপুপ্ফানি অপুব্বাপরিযমিৰ পাকটানি হোন্তি, এৰমেৰ ‘‘অত্থি ইমস্মিং কাযে কেসা’’তি ইমং কাযং ওলোকেন্তস্স সব্বে তে ধম্মা অপুব্বাপরিযমিৰ পাকটা হোন্তি. তেন ৰুত্তং মনসিকারকোসল্লকথাযং ‘‘আদিকম্মিকস্স হি ‘কেসা’তি মনসিকরোতো মনসিকারো গন্ত্ৰা ‘মুত্ত’ন্তি ইমং পরিযোসানকোট্ঠাসমেৰ আহচ্চ তিট্ঠতী’’তি.

সচে পন বহিদ্ধাপি মনসিকারং উপসংহরতি, অথস্স এৰং সব্বকোট্ঠাসেসু পাকটীভূতেসু আহিণ্ডন্তা মনুস্সতিরচ্ছানাদযো সত্তাকারং ৰিজহিত্ৰা কোট্ঠাসরাসিৰসেনেৰ উপট্ঠহন্তি; তেহি চ অজ্ঝোহরিযমানং পানভোজনাদি কোট্ঠাসরাসিম্হি পক্খিপিযমানমিৰ উপট্ঠাতি. অথস্স অনুপুব্বমুঞ্চনাদিৰসেন ‘পটিকূলা পটিকূলা’তি পুনপ্পুনং মনসিকরোতো অনুক্কমেন অপ্পনা উপ্পজ্জতি.

তত্থ কেসাদীনং ৰণ্ণসণ্ঠানদিসোকাসপরিচ্ছেদৰসেন উপট্ঠানং উগ্গহনিমিত্তং, সব্বাকারতো পটিকূলৰসেন উপট্ঠানং পটিভাগনিমিত্তং. তং পুনপ্পুনং আৰজ্জেন্তস্স মনসিকরোন্তস্স তক্কাহতং ৰিতক্কাহতং করোন্তস্স চত্তারো খন্ধা পটিকূলারম্মণা হোন্তি, পঠমজ্ঝানৰসেন অপ্পনা পৰত্ততি. পুব্বভাগে পরিকম্মউপচারচিত্তানি সৰিতক্কসৰিচারানি সপ্পীতিকানি সোমনস্সসহগতানি পটিকূলনিমিত্তারম্মণানি; অপ্পনাপি সৰিতক্কসৰিচারা সপ্পীতিকা সোমনস্সসহগতাৰ. ভূমন্তরেন পন মহগ্গতা রূপাৰচরা হোন্তি. পটিক্কূলেপি চ এতস্মিং আরম্মণে আনিসংসদস্সাৰিতায সোমনস্সং উপ্পজ্জতি, একত্তারম্মণবলেনেৰ ৰা তং উপ্পজ্জতি. দুতিযজ্ঝানাদীনি পনেত্থ ন নিব্বত্তন্তি. কস্মা? ওল়ারিকত্তা. ইদঞ্হি আরম্মণং ওল়ারিকং. ৰিতক্কবলেনেৰেত্থ চিত্তেকগ্গতা জাযতি, ন ৰিতক্কসমতিক্কমেনাতি. অযং তাৰ সমথৰসেন কম্মট্ঠানকথা.

অৰিসেসতো পন সাধারণৰসেন এৰং ৰেদিতব্বং – ইদঞ্হি কম্মট্ঠানং ভাৰেতুকামেন কম্মট্ঠানং উগ্গহেত্ৰা সজ্ঝাযকালে এৰ কেসাদীনং ৰণ্ণনিমিত্তসণ্ঠাননিমিত্তদিসানিমিত্তওকাসনিমিত্তপরিচ্ছেদনিমিত্তানি ৰাচায পোথেত্ৰা পোথেত্ৰা একেককোট্ঠাসে ‘অযং এতংসরিক্খকো’তি তিৰিধেন সজ্ঝাযো কাতব্বো. কথং? তচপঞ্চকে তাৰ হেট্ঠা ৰুত্তনযেনেৰ অনুলোমতো পঞ্চাহং, পটিলোমতো পঞ্চাহং, অনুলোমপটিলোমতো পঞ্চাহন্তি অদ্ধমাসং সজ্ঝাযো কাতব্বো. ততো আচরিযস্স সন্তিকং গন্ত্ৰা ৰক্কপঞ্চকং উগ্গণ্হিত্ৰা তথেৰ অদ্ধমাসং সজ্ঝাযো কাতব্বো. ততো তে দসপি কোট্ঠাসে একতো কত্ৰা অদ্ধমাসং. পুন পপ্ফাসপঞ্চকাদীসুপি একেকং উগ্গণ্হিত্ৰা অদ্ধমাসং. ততো তে পঞ্চদসপি কোট্ঠাসে অদ্ধমাসং. মত্থলুঙ্গপঞ্চকং অদ্ধমাসং. ততো তেৰীসতি কোট্ঠাসে অদ্ধমাসং. মেদছক্কং অদ্ধমাসং. ততো তে ছব্বীসতিপি কোট্ঠাসে একতো কত্ৰা অদ্ধমাসং. মুত্তছক্কং অদ্ধমাসং. ততো সব্বেপি দ্ৰত্তিংস কোট্ঠাসে একতো কত্ৰা অদ্ধমাসন্তি এৰং ছ মাসে সজ্ঝাযো কাতব্বো.

তত্থ – উপনিস্সযসম্পন্নস্স সপ্পঞ্ঞস্স ভিক্খুনো কম্মট্ঠানং উগ্গণ্হন্তস্সেৰ কোট্ঠাসা উপট্ঠহন্তি, একচ্চস্স ন উপট্ঠহন্তি. তেন ‘ন উপট্ঠহন্তী’তি ৰীরিযং ন ৰিস্সজ্জেতব্বং. যত্তকা কোট্ঠাসা উপট্ঠহন্তি তত্তকে গহেত্ৰা সজ্ঝাযো কাতব্বো. এৰং কম্মট্ঠানং কথেন্তেন পন নেৰ পঞ্ঞৰতো ন মন্দপঞ্ঞস্স ৰসেন কথেতব্বং, মজ্ঝিমপঞ্ঞস্স ৰসেন কথেতব্বং. মজ্ঝিমপঞ্ঞস্স হি ৰসেন আচরিযা ছহি মাসেহি পরিচ্ছিন্দিত্ৰা তন্তিং ঠপযিংসু. যস্স পন এত্তাৰতাপি কোট্ঠাসা পাকটা ন হোন্তি, তেন ততো পরম্পি সজ্ঝাযো কাতব্বো এৰ; নো চ খো অপরিচ্ছিন্দিত্ৰা, ছ ছ মাসে পরিচ্ছিন্দিত্ৰাৰ কাতব্বো.

সজ্ঝাযং করোন্তেন ৰণ্ণো ন পচ্চৰেক্খিতব্বো, ন লক্খণং মনসিকাতব্বং, কোট্ঠাসৰসেনেৰ সজ্ঝাযো কাতব্বো. আচরিযেনাপি ‘ৰণ্ণৰসেন সজ্ঝাযং করোহী’তি নিযমেত্ৰা ন কথেতব্বং. নিযমেত্ৰা কথিতে কো দোসোতি? সম্পত্তিযম্পি ৰিপত্তিসঞ্ঞাআপজ্জনং. সচে হি আচরিযেন ‘ৰণ্ণৰসেন সজ্ঝাযং করোহী’তি ৰুত্তে ইমস্স ভিক্খুনো তথা করোন্তস্স কম্মট্ঠানং ৰণ্ণতো ন উপট্ঠাতি, পটিকূলৰসেন ৰা ধাতুৰসেন ৰা উপট্ঠাতি, অথেস ‘ন ইদং কম্মট্ঠানং ৰিলক্খণ’ন্তি সঞ্ঞী হোতি, আচরিযেন কথিতমেৰ কপ্পেত্ৰা গণ্হাতি. ‘পটিকূলৰসেন সজ্ঝাযং করোহী’তি ৰুত্তেপি সচে তস্স তথা করোন্তস্স পটিক্কূলতো ন উপট্ঠাতি, ৰণ্ণৰসেন ৰা ধাতুৰসেন ৰা উপট্ঠাতি, অথেস ‘নযিদং কম্মট্ঠানং ৰিলক্খণ’ন্তি সঞ্ঞী হোতি, আচরিযেন কথিতমেৰ কপ্পেত্ৰা গণ্হাতি. ‘ধাতুৰসেন তং সজ্ঝাযং করোহী’তি ৰুত্তেপি সচে তস্স তথা করোন্তস্স ধাতুতো ন উপট্ঠাতি, ৰণ্ণৰসেন ৰা পটিকূলৰসেন ৰা উপট্ঠাতি, অথেস ‘নযিদং কম্মট্ঠানং ৰিলক্খণ’ন্তি সঞ্ঞী হোতি, আচরিযেন কথিতমেৰ কপ্পেত্ৰা গণ্হাতি. অযং আচরিযেন নিযমেত্ৰা কথিতে দোসো.

কিন্তি পন ৰত্তব্বো হোতীতি? ‘কোট্ঠাসৰসেন সজ্ঝাযং করোহী’তি ৰত্তব্বো. কথং? ‘কেসকোট্ঠাসো লোমকোট্ঠাসোতি সজ্ঝাযং করোহী’তি ৰত্তব্বো. সচে পনস্স এৰং কোট্ঠাসৰসেন সজ্ঝাযং করোন্তস্স ৰণ্ণতো উপট্ঠাতি, অথানেন ওৰাদাচরিযস্স আচিক্খিতব্বং – ‘অহং দ্ৰত্তিংসাকারং কোট্ঠাসৰসেন সজ্ঝাযং করোমি; ময্হং পন ৰণ্ণতো উপট্ঠাতী’তি. আচরিযেন ‘কম্মট্ঠানং ৰিয অকম্মট্ঠানং, ৰিলক্খণং এত’ন্তি ন ৰিসংৰাদেতব্বং. ‘সাধু, সপ্পুরিস, পুব্বে তযা ৰণ্ণকসিণে পরিকম্মং কতপুব্বং ভৰিস্সতি. এতদেৰ কম্মট্ঠানং তুয্হং সপ্পাযং. ৰণ্ণৰসেনেৰ সজ্ঝাযং করোহী’তি ৰত্তব্বো. তেনপি ৰণ্ণৰসেনেৰ সজ্ঝাযো কাতব্বো.

সো এৰং করোন্তো অজ্ঝত্তং নীলকং পীতকং লোহিতকং ওদাতকন্তি চত্তারি ৰণ্ণকসিণানি লভতি. কথং? তস্স হি কেসলোমপিত্তেসু চেৰ অক্খীনঞ্চ কাল়কট্ঠানে ৰণ্ণং ‘নীলং নীল’ন্তি মনসিকরোন্তস্স চতুক্কপঞ্চকজ্ঝানানি উপ্পজ্জন্তি; ঝানং পাদকং কত্ৰা ৰিপস্সনং পট্ঠপেত্ৰা অরহত্তং পাপুণাতি. মেদস্মিং পন অক্খীনঞ্চ পীতকট্ঠানে ৰণ্ণং ‘পীতকং পীতক’ন্তি মনসিকরোন্তস্স চতুক্কপঞ্চকজ্ঝানানি উপ্পজ্জন্তি; ঝানং পাদকং কত্ৰা ৰিপস্সনং পট্ঠপেত্ৰা অরহত্তং পাপুণাতি. মংসলোহিতেসু পন অক্খীনঞ্চ রত্তট্ঠানে ৰণ্ণং ‘লোহিতকং লোহিতক’ন্তি মনসিকরোন্তস্স চতুক্কপঞ্চকজ্ঝানানি উপ্পজ্জন্তি; ঝানং পাদকং কত্ৰা ৰিপস্সনং পট্ঠপেত্ৰা অরহত্তং পাপুণাতি. নখদন্তচম্মঅট্ঠীসু পন অক্খীনঞ্চ পণ্ডরট্ঠানে ৰণ্ণং ‘ওদাতং ওদাত’ন্তি মনসিকরোন্তস্স চতুক্কপঞ্চকজ্ঝানানি উপ্পজ্জন্তি, ঝানং পাদকং কত্ৰা ৰিপস্সনং পট্ঠপেত্ৰা অরহত্তং পাপুণাতি. ইদং ৰণ্ণৰসেন অভিনিৰিট্ঠস্স ভিক্খুনো যাৰ অরহত্তা নিগমনং.

অপরস্স কোট্ঠাসৰসেন সজ্ঝাযং করোন্তস্স পটিকূলতো উপট্ঠাতি. অথানেন ওৰাদাচরিযস্স আচিক্খিতব্বং. আচরিযেন ‘কম্মট্ঠানং ৰিয অকম্মট্ঠানং, ৰিলক্খণং এত’ন্তি ন ৰিসংৰাদেতব্বং. ‘সাধু, সপ্পুরিস, পুব্বে তযা পটিকূলমনসিকারে যোগো কতো ভৰিস্সতি. এতদেৰ কম্মট্ঠানং তুয্হং সপ্পাযং. পটিকূলৰসেনেৰ সজ্ঝাযং করোহী’তি ৰত্তব্বো. তেনপি পটিকূলৰসেন সজ্ঝাযো কাতব্বো. তস্স কেসা নাম ‘অজঞ্ঞা দুগ্গন্ধা জেগুচ্ছা পটিকূলা’তি এৰং পটিকূলৰসেন সজ্ঝাযং করোন্তস্স পটিকূলারম্মণে পঠমজ্ঝানং নিব্বত্ততি. সো ঝানং পাদকং কত্ৰা ৰিপস্সনং পট্ঠপেত্ৰা অরহত্তং পাপুণাতি. ইদং পটিকূলৰসেন অভিনিৰিট্ঠস্স ভিক্খুনো যাৰ অরহত্তা নিগমনং.

অপরস্স কোট্ঠাসৰসেন সজ্ঝাযং করোন্তস্স ধাতুতো উপট্ঠাতি. ধাতুতো উপট্ঠহন্তং কীদিসং হুত্ৰা উপট্ঠাতীতি? কেসা তাৰ ৰম্মিকমত্থকে জাতকুন্থতিণকানি ৰিয হুত্ৰা উপট্ঠহন্তি. লোমা পুরাণগামট্ঠানে জাতদব্বতিণকানি ৰিয. নখা দণ্ডকেসু ঠপিতমধুকফলট্ঠিকোসকা ৰিয. দন্তা মত্তিকাপিণ্ডে পৰেসেত্ৰা ঠপিতঅলাবুবীজানি ৰিয. তচো ৰীণাপব্বকে পরিযোনদ্ধঅল্লগোচম্মং ৰিয, মংসং ভিত্তিযং অনুলিত্তমত্তিকা ৰিয. ন্হারু দব্বসম্ভারবদ্ধৰল্লী ৰিয. অট্ঠি উস্সাপেত্ৰা ঠপিতভিত্তিদব্বসম্ভারো ৰিয. অট্ঠিমিঞ্জং মহাৰেল়ুম্হি পক্খিত্তসেদিতৰেত্তগ্গং ৰিয. ৰক্কং, হদযং, যকনং, কিলোমকং, পিহকং, পপ্ফাসন্তি ইমে ছ কোট্ঠাসা সূনকারঘরং ৰিয হুত্ৰা উপট্ঠহন্তি. দ্ৰত্তিংসহত্থং অন্তং লোহিতদোণিযং সংৰেল্লিত্ৰা ঠপিতঘরসপ্পো ৰিয. অন্তগুণং পাদপুঞ্ছনকে সিব্বিতরজ্জুকা ৰিয. উদরিযং পরিস্সাৰনে সিথিলবন্ধতণ্ডুলং ৰিয. করীসং ৰেণুপব্বে পক্খিত্তপণ্ডুমত্তিকা ৰিয. মত্থলুঙ্গং ওমদ্দিত্ৰা ঠপিতা চত্তারো তণ্ডুলপিট্ঠপিণ্ডা ৰিয. দ্ৰাদসৰিধা আপোধাতু পটিপাটিযা ঠপিতেসু দ্ৰাদসসু উদকসরাৰকেসু পূরিতউদকং ৰিয হুত্ৰা উপট্ঠাতি.

অথানেন ওৰাদাচরিযস্স আচিক্খিতব্বং. আচরিযেন ‘কম্মট্ঠানং ৰিয অকম্মট্ঠানং, ৰিলক্খণং এত’ন্তি ন ৰিসংৰাদেতব্বং. ‘সাধু, সপ্পুরিস, পুব্বে তযা ধাতুমনসিকারে যোগো কতো ভৰিস্সতি. এতদেৰ কম্মট্ঠানং তুয্হং সপ্পাযং. ধাতুৰসেনেৰ সজ্ঝাযং করোহী’তি ৰত্তব্বো. তেনপি ধাতুৰসেন সজ্ঝাযো কাতব্বো.

তত্রিদং মনসিকারমুখেনেৰ সজ্ঝাযৰিধানং – ইধ ভিক্খু ‘কেসা সীসং পরিযোনদ্ধিত্ৰা ঠিতচম্মে জাতা. তে ন জানন্তি ‘মযং সীসং পরিযোনদ্ধিত্ৰা ঠিতচম্মে জাতা’তি; সীসং পরিযোনদ্ধিত্ৰা ঠিতচম্মম্পি ন জানাতি ‘কেসা মযি জাতা’তি; অচেতনা এতে অব্যাকতা সুঞ্ঞা থদ্ধা পত্থিন্না পথৰীধাতু এসা’তি মনসিকরোতি. ‘লোমা সরীরং পরিযোনহনচম্মে জাতা. তে ন জানন্তি ‘মযং সরীরং পরিযোনহনচম্মে জাতা’তি. সরীরং পরিযোনহনচম্মম্পি ন জানাতি ‘লোমা মযি জাতা’তি এতেপি অচেতনা. নখা অঙ্গুলীনং অগ্গেসু জাতা. তে ন জানন্তি ‘মযং অঙ্গুলীনং অগ্গেসু জাতা’তি. অঙ্গুলীনং অগ্গানিপি ন জানন্তি ‘নখা অম্হেসু জাতা’তি. এতেপি অচেতনা. দন্তা হনুকট্ঠিকে জাতা. তে ন জানন্তি ‘মযং হনুকট্ঠিকে জাতা’তি. হনুকট্ঠিকম্পি ন জানাতি ‘দন্তা মযি জাতা’তি. এতেপি অচেতনা. তচো ন জানাতি ‘সরীরং মযা পরিযোনদ্ধ’ন্তি. সরীরম্পি ন জানাতি ‘অহং তচেন পরিযোনদ্ধ’ন্তি. অযম্পি অচেতনো. মংসং ন জানাতি ‘মযা সরীরং অনুলিত্ত’ন্তি. সরীরম্পি ন জানাতি ‘অহং মংসেন অনুলিত্ত’ন্তি. ইদম্পি অচেতনং. ন্হারু ন জানাতি ‘অহং অট্ঠিপুঞ্জং আবন্ধিত্ৰা ঠিত’ন্তি. অট্ঠিপুঞ্জোপি ন জানাতি ‘ন্হারুজালেনাহং আবদ্ধো’তি. ইদম্পি অচেতনং.

সীসট্ঠি ন জানাতি ‘অহং গীৰট্ঠিকে পতিট্ঠিত’ন্তি. গীৰট্ঠিকম্পি ন জানাতি ‘মযি সীসট্ঠিকং পতিট্ঠিত’ন্তি. গীৰট্ঠি ন জানাতি ‘অহং পিট্ঠিকণ্টকে ঠিত’ন্তি. পিট্ঠিকণ্টট্ঠিকোপি কটিট্ঠিকং ঊরুট্ঠিকং জঙ্ঘট্ঠিকং গোপ্ফকট্ঠিকং ন জানাতি ‘অহং পণ্হিকট্ঠিকে পতিট্ঠিত’ন্তি. পণ্হিকট্ঠিকম্পি ন জানাতি ‘অহং গোপ্ফকট্ঠিকং উক্খিপিত্ৰা ঠিতন্তি…পে… গীৰট্ঠিকং ন জানাতি ‘অহং সীসট্ঠিকং উক্খিপিত্ৰা ঠিত’ন্তি.

পটিপাটিযা অট্ঠীনি ঠিতানি কোটিযা,

অনেকসন্ধিযমিতো ন কেহিচি;

বদ্ধো নহারূহি জরায চোদিতো,

অচেতনো কট্ঠকলিঙ্গরূপমো.

‘ইদম্পি অচেতনং. অট্ঠিমিঞ্জং; ৰক্কং…পে… মত্থলুঙ্গং অচেতনং অব্যাকতং সুঞ্ঞং থদ্ধং পত্থিন্নং পথৰীধাতূ’তি মনসিকরোতি. ‘পিত্তং সেম্হং…পে… মুত্তং অচেতনং অব্যাকতং সুঞ্ঞং যূসগতং আপোধাতূ’তি মনসিকরোতি.

ইমে দ্ৰে মহাভূতে পরিগ্গণ্হন্তস্স উদরে উস্সদা তেজোধাতু পাকটা হোতি, নাসায উস্সদা ৰাযোধাতু পাকটা হোতি. ইমে চত্তারো মহাভূতে পরিগ্গণ্হন্তস্স উপাদারূপং পাকটং হোতি. মহাভূতং নাম উপাদারূপেন পরিচ্ছিন্নং, উপাদারূপং মহাভূতেন. যথা আতপো নাম ছাযায পরিচ্ছিন্নো, ছাযা আতপেন; এৰমেৰ মহাভূতং উপাদারূপেন পরিচ্ছিন্নং, উপাদারূপং মহাভূতেন. অথস্স এৰং ‘‘চত্তারি মহাভূতানি তেৰীসতি উপাদারূপানি রূপক্খন্ধো’’তি রূপক্খন্ধং পরিগ্গণ্হন্তস্স আযতনদ্ৰারৰসেন অরূপিনো খন্ধা পাকটা হোন্তি. ইতি রূপারূপপরিগ্গহো পঞ্চক্খন্ধা হোন্তি, পঞ্চক্খন্ধা দ্ৰাদসাযতনানি হোন্তি, দ্ৰাদসাযতনানি অট্ঠারস ধাতুযো হোন্তীতি খন্ধাযতনধাতুৰসেন যমকতালকন্ধং ফালেন্তো ৰিয দ্ৰে কোট্ঠাসে কত্ৰা নামরূপং ৰৰত্থপেতি.

সো ‘‘ইদং নামরূপং ন অহেতু ন অপ্পচ্চযা নিব্বত্তং, সহেতু সপ্পচ্চযা নিব্বত্তং. কো পনস্স হেতু? কো পন পচ্চযো’’তি উপপরিক্খন্তো ‘‘অৰিজ্জাপচ্চযা তণ্হাপচ্চযা কম্মপচ্চযা আহারপচ্চযা চা’’তি তস্স পচ্চযং ৰৰত্থপেত্ৰা ‘‘অতীতেপি পচ্চযা চেৰ পচ্চযসমুপ্পন্নধম্মা চ অনাগতেপি এতরহিপি পচ্চযা চেৰ পচ্চযসমুপ্পন্নধম্মা চ, ততো উদ্ধং সত্তো ৰা পুগ্গলো ৰা নত্থি, সুদ্ধসঙ্খারপুঞ্জো এৰা’’তি – এৰং তীসু অদ্ধাসু কঙ্খং ৰিতরতি. অযং পন ৰিপস্সনাসঙ্খারসল্লক্খণা ঞাতপরিঞ্ঞা নাম.

এৰং সঙ্খারে সল্লক্খেত্ৰা ঠিতস্স পন ভিক্খুস্স দসবলস্স সাসনে মূলং ওতিণ্ণং নাম হোতি, পতিট্ঠা লদ্ধা নাম, চূল়সোতাপন্নো নাম হোতি নিযতগতিকো. তথারূপং পন উতুসপ্পাযং, পুগ্গলসপ্পাযং, ভোজনসপ্পাযং, ধম্মসৰণসপ্পাযং লভিত্ৰা একাসনে একপল্লঙ্কৰরগতো তীণি লক্খণানি আরোপেত্ৰা ৰিপস্সনাপটিপাটিযা সঙ্খারে সম্মসন্তো অরহত্তং গণ্হাতীতি ইদং ধাতুৰসেন অভিনিৰিট্ঠস্স ভিক্খুনো যাৰ অরহত্তা নিগমনং.

যস্স পন নেৰ ৰণ্ণতো উপট্ঠাতি ন পটিকূলতো ন সুঞ্ঞতো তেন ‘ন মে উপট্ঠাতী’তি ন কম্মট্ঠানং ৰিস্সজ্জেত্ৰা নিসীদিতব্বং, কোট্ঠাসমনসিকারেযেৰ পন যোগো কাতব্বো. পোরাণকত্থেরা কির ‘কোট্ঠাসমনসিকারোৰ পমাণ’ন্তি আহংসু. ইচ্চস্স পুনপ্পুনং কোট্ঠাসৰসেন সজ্ঝাযং করোন্তস্স কোট্ঠাসা পগুণা হোন্তি. কদা পন পগুণা নাম হোন্তীতি? যদা ‘কেসা’তি আৰজ্জিতমত্তে মনসিকারো গন্ত্ৰা ‘মত্থলুঙ্গ’ন্তি অন্তিমকোট্ঠাসে পতিট্ঠাতি, ‘মত্থলুঙ্গ’ন্তি আৰজ্জিতমত্তে মনসিকারো আগন্ত্ৰা ‘কেসা’তি আদিকোট্ঠাসে পতিট্ঠাতি.

অথস্স যথা নাম চক্খুমতো পুরিসস্স দ্ৰত্তিংসৰণ্ণানং পুপ্ফানং একসুত্তগন্থিতং মালং ওলোকেন্তস্স পটিপাটিযা ৰা পন নিখাতে দ্ৰত্তিংসৰতিপাদে পটিক্কমিত্ৰা ওলোকেন্তস্স পটিপাটিযাৰ দ্ৰত্তিংসৰণ্ণানি পুপ্ফানি ৰতিপাদা ৰা পাকটা হোন্তি, এৰমেৰ দ্ৰত্তিংস কোট্ঠাসা উপট্ঠহন্তি, ৰিচরন্তা তিরচ্ছানগতাপি মনুস্সাপি সত্তাতি ন উপট্ঠহন্তি, কোট্ঠাসাতি উপট্ঠহন্তি, খাদনীযভোজনীযং কোট্ঠাসন্তরে পক্খিপ্পমানং ৰিয হোতি.

কোট্ঠাসানং পগুণকালতো পট্ঠায তীসু মুখেসু একেন মুখেন ৰিমুচ্চিস্সতি. কম্মট্ঠানং ৰণ্ণতো ৰা পটিকূলতো ৰা সুঞ্ঞতো ৰা উপট্ঠাতি. যথা নাম পূৰে পচিতুকামা ইত্থী মদ্দিত্ৰা ঠপিতপিট্ঠতো যং যং ইচ্ছতি তং তং পচতি, যথা ৰা পন সমে ভূমিপ্পদেসে ঠপিতং উদকপূরং কুম্ভং যতো যতো আৰিজ্ঝন্তি ততো ততোৰ উদকং নিক্খমতি; এৰমেৰ কোট্ঠাসানং পগুণকালতো পট্ঠায তীসু মুখেসু একেন মুখেন ৰিমুচ্চিস্সতি. আকঙ্খমানস্স ৰণ্ণতো, আকঙ্খমানস্স পটিকূলতো, আকঙ্খমানস্স সুঞ্ঞতো কম্মট্ঠানং উপট্ঠহিস্সতিযেৰ. অযং এত্তকো উগ্গহসন্ধি নাম. ইমস্মিং উগ্গহসন্ধিস্মিং ঠত্ৰা অরহত্তং পত্তা ভিক্খু গণনপথং ৰীতিৰত্তা.

যস্স পন উগ্গহসন্ধিস্মিং কম্মট্ঠানং ন উপট্ঠাতি, তেন কম্মট্ঠানং উগ্গহেত্ৰা, সচে যত্থ আচরিযো ৰসতি, সো আৰাসো সপ্পাযো হোতি, ইচ্চেতং কুসলং; নো চে, সপ্পাযট্ঠানে ৰসিতব্বং. ৰসন্তেন অট্ঠারস ৰিহারদোসে (ৰিসুদ্ধি. ১.৫২) ৰজ্জেত্ৰা পঞ্চঙ্গসমন্নাগতে সেনাসনে ৰসিতব্বং, সযম্পি পঞ্চঙ্গসমন্নাগতেন ভৰিতব্বং. ততো পচ্ছাভত্তং পিণ্ডপাতপটিক্কন্তেন রত্তিট্ঠানং ৰা দিৰাট্ঠানং ৰা পৰিসিত্ৰা কম্মট্ঠানং মনসিকাতব্বং.

কথং? আদিতো তাৰ হেট্ঠা ৰুত্তনযেনেৰ অনুপুব্বতো মনসিকাতব্বং, ন একন্তরিকা. অনুপুব্বতো মনসিকরোন্তো হি দ্ৰত্তিংসপদং নিস্সেণিং পদপটিপাটিযা অক্কমন্তো পাসাদং আরুয্হ পাসাদানিসংসং অনুভৰনকপুরিসো ৰিয ‘কেসা লোমা’তি পটিপাটিযা কম্মট্ঠানং মনসিকরোন্তো কম্মট্ঠানতো চ ন পরিহাযতি, পাসাদানিসংসসদিসে চ নৰ লোকুত্তরধম্মে অনুভৰতি. অনুপুব্বতো মনসিকরোন্তেনাপি চ নাতিসীঘতো নাতিসণিকতো মনসিকাতব্বং. অতিসীঘতো মনসিকরোন্তস্স হি কিঞ্চাপি কম্মট্ঠানং পগুণং হোতি, অৰিভূতং পন হোতি. তত্থ ওপম্মং হেট্ঠা ৰুত্তমেৰ.

অতিসণিকতো মনসিকরোন্তস্স কম্মট্ঠানং পরিযোসানং ন গচ্ছতি, অন্তরাৰ ওসক্কিতব্বং হোতি. যথা হি পুরিসো তিযোজনং মগ্গং সাযং কচ্ছং বন্ধিত্ৰা পটিপন্নো নিক্খন্তট্ঠানতো পট্ঠায সীতলচ্ছাযং দিস্ৰা ৰিস্সমতি, রমণীযং ৰালিকতলং দিস্ৰা পিট্ঠিং পসারেতি, ৰনপোক্খরণিং দিস্ৰা পানীযং পিৰতি ন্হাযতি, পব্বতং দিস্ৰা আরুয্হ পব্বতরামণেয্যকং পস্সতি, তং অন্তরাযেৰ সীহো ৰা ব্যগ্ঘো ৰা দীপি ৰা হনতি, চোরা ৰা পন ৰিলুপ্পন্তি চেৰ হনন্তি চ; এৰমেৰ অতিসণিকং মনসিকরোন্তস্স কম্মট্ঠানং পরিযোসানং ন গচ্ছতি, অন্তরাৰ ওসক্কিতব্বং হোতি.

তস্মা নাতিসীঘং নাতিসণিকং একদিৰসং তিংসৰারে মনসিকাতব্বং; পাতোৰ দস ৰারে, মজ্ঝন্হিকে দসৰারে, সাযন্হে দস ৰারে সজ্ঝাযো কাতব্বো, নো কাতুং ন ৰট্টতি. যথা হি পাতোৰ উট্ঠায মুখং নো ধোৰিতুং ন ৰট্টতি, খাদনীযং ভোজনীযং নো খাদিতুং নো ভুঞ্জিতুং ন ৰট্টতি; এতং পন ৰট্টেয্য; ইদমেৰ একন্তেন নো কাতুং ন ৰট্টতি; করোন্তো মহন্তং অত্থং গহেত্ৰা তিট্ঠতি. যথা হি একস্স পুরিসস্স তীণি খেত্তানি; একং খেত্তং অট্ঠকুম্ভং দেতি, একং সোল়স, একং দ্ৰত্তিংস; তেন তীণিপি খেত্তানি পটিজগ্গিতুং অসক্কোন্তেন দ্ৰে ছড্ডেত্ৰা একং দ্ৰত্তিংসকুম্ভদাযকমেৰ পটিজগ্গিতব্বং; তত্থেৰ কসনৰপননিদ্দানাদীনি কাতব্বানি; তদেৰস্স ইতরেসু দ্ৰীসু উট্ঠানকদাযং দস্সতি; এৰমেৰ সেসং মুখধোৰনাদিকম্মং ছড্ডেত্ৰাপি এত্থেৰ কম্মং কাতব্বং, নো কাতুং ন ৰট্টতি. করোন্তো মহন্তং অত্থং গণ্হিত্ৰা তিট্ঠতীতি এত্তাৰতা মজ্ঝিমা পটিপদা নাম কথিতা.

এৰং পটিপন্নেনাপি ৰিক্খেপো পটিবাহিতব্বো. কম্মট্ঠানঞ্হি ৰিস্সজ্জেত্ৰা চিত্তে বহিদ্ধা ৰিক্খেপং গচ্ছন্তে কম্মট্ঠানতো পরিহাযতি, ৰট্টভযং সমতিক্কমিতুং ন সক্কোতি. যথা হি একো পুরিসো সহস্সুদ্ধারং সাধেত্ৰা ৰড্ঢিং লভিত্ৰা অদ্ধানং পটিপন্নো অন্তরামগ্গে কুম্ভীলমকরগাহরক্খসসমুট্ঠিতায গম্ভীরগিরিকন্দরায উপরি অত্থতং একপদিকং দণ্ডকসেতুং আরুয্হ গচ্ছন্তো অক্কমনপদং ৰিস্সজ্জেত্ৰা ইতো চিতো চ ওলোকেন্তো পরিপতিত্ৰা কুম্ভীলাদিভত্তং হোতি, এৰমেৰ অযম্পি কম্মট্ঠানং ৰিস্সজ্জেত্ৰা সচিত্তে বহিদ্ধা ৰিক্খেপং গচ্ছন্তে কম্মট্ঠানতো পরিহাযতি, ৰট্টভযং সমতিক্কমিতুং ন সক্কোতি.

তত্রিদং ওপম্মসংসন্দনং – পুরিসস্স সহস্সুদ্ধারং সাধেত্ৰা ৰড্ঢিং লদ্ধকালো ৰিয হি ইমস্স ভিক্খুনো আচরিযসন্তিকে কম্মট্ঠানস্স উগ্গহিতকালো; অন্তরা গম্ভীরগিরিকন্দরা ৰিয সংসারো; তস্স কুম্ভীলাদীহি দট্ঠকালো ৰিয ৰট্টমূলকানি মহাদুক্খানি; একপদিকদণ্ডকসেতু ৰিয ইমস্স ভিক্খুনো সজ্ঝাযৰীথি; তস্স পুরিসস্স একপদিকং দণ্ডকসেতুং আরুয্হ অক্কমনপদং ৰিস্সজ্জেত্ৰা ইতো চিতো চ ওলোকেন্তস্স পরিপতিত্ৰা কুম্ভীলাদীনং ভত্তভাৰং আপন্নকালো ৰিয ইমস্স ভিক্খুনো কম্মট্ঠানং ৰিস্সজ্জেত্ৰা বহিদ্ধা ৰিক্খিত্তচিত্তস্স কম্মট্ঠানতো পরিহাযিত্ৰা ৰট্টভযং সমতিক্কমিতুং অসমত্থভাৰো ৰেদিতব্বো.

তস্মা কেসা মনসিকাতব্বা. কেসে মনসিকরিত্ৰা চিত্তুপ্পাদস্স বহিদ্ধা ৰিক্খেপং পটিবাহিত্ৰা সুদ্ধচিত্তেনেৰ ‘লোমা নখা দন্তা তচো’তি মনসিকাতব্বং. এৰং মনসিকরোন্তো কম্মট্ঠানতো ন পরিহাযতি, ৰট্টভযং সমতিক্কমতি. ওপম্মং পনেত্থ তদেৰ পরিৰত্তেত্ৰা ৰেদিতব্বং. সহস্সুদ্ধারং সাধেত্ৰা ৰড্ঢিং লভিত্ৰা ছেকস্স পুরিসস্স দণ্ডকসেতুং আরুয্হ নিৰাসনপারুপনং সংৰিধায ধাতুপত্থদ্ধকাযং কত্ৰা সোত্থিনা পরতীরগমনং ৰিয ছেকস্স ভিক্খুনো কেসে মনসিকরিত্ৰা চিত্তুপ্পাদস্স বহিদ্ধা ৰিক্খেপং পটিবাহিত্ৰা সুদ্ধচিত্তেনেৰ ‘লোমা নখা দন্তা তচো’তি মনসিকরোন্তস্স কম্মট্ঠানতো অপরিহাযিত্ৰা ৰট্টভযং সমতিক্কমনং ৰেদিতব্বং.

এৰং বহিদ্ধা ৰিক্খেপং পটিবাহন্তেনাপি হেট্ঠা ৰুত্তনযেনেৰ পণ্ণত্তিং সমতিক্কমনতো মনসিকাতব্বং. ‘কেসা লোমা’তি পণ্ণত্তিং ৰিস্সজ্জেত্ৰা ‘পটিকূলং পটিকূল’ন্তি সতি ঠপেতব্বা. পঠমংযেৰ পন পটিকূলতো ন উপট্ঠাতি. যাৰ ন উপট্ঠাতি তাৰ পণ্ণত্তি ন ৰিস্সজ্জেতব্বা. যদা উপট্ঠাতি তদা পণ্ণত্তিং ৰিস্সজ্জেত্ৰা ‘পটিকূল’ন্তি মনসিকাতব্বং. করোন্তেন চ হেট্ঠা ৰুত্তনযেনেৰ পঞ্চহাকারেহি পটিকূলতো মনসিকাতব্বা. তচপঞ্চকস্মিঞ্হি ৰণ্ণসণ্ঠানগন্ধাসযোকাসৰসেনেৰ পঞ্চৰিধম্পি পাটিকূল্যং লব্ভতি. সেসেসুপি যং যং লব্ভতি, তস্স তস্স ৰসেন মনসিকারো পৰত্তেতব্বো.

তত্থ কেসাদযো পঞ্চ কোট্ঠাসা সুভনিমিত্তং রাগট্ঠানিযং ইট্ঠারম্মণন্তি সঙ্খং গতা. যে কেচি রজ্জনকসত্তা নাম, সব্বে তে ইমেসু পঞ্চসু কোট্ঠাসেসু রজ্জন্তি. অযং পন ভিক্খু মহাজনস্স রজ্জনট্ঠানে ‘পটিকূল’ন্তি অপ্পনং পাপেতি. তত্থ অপ্পনাপ্পত্তিতো পট্ঠায পরতো অকিলমন্তোৰ অপ্পনং পাপুণাতি.

তত্রিদং ওপম্মং – যথা হি ছেকো ধনুগ্গহো রাজানং আরাধেত্ৰা সতসহস্সুট্ঠানকং গামৰরং লভিত্ৰা সন্নদ্ধপঞ্চাৰুধো তত্থ গচ্ছন্তো অন্তরামগ্গে দ্ৰত্তিংস চোরে দিস্ৰা তেসু পঞ্চচোরজেট্ঠকে ঘাতেয্য; তেসং ঘাতিতকালতো পট্ঠায তেসু দ্ৰে একমগ্গং পটিপজ্জমানা নাম ন হোন্তি; এৰংসম্পদমিদং দট্ঠব্বং. ধনুগ্গহস্স রাজানং আরাধেত্ৰা গামৰরং লদ্ধকালো ৰিয হি ইমস্স ভিক্খুনো আচরিযসন্তিকে কম্মট্ঠানং উগ্গহেত্ৰা ঠিতকালো; দ্ৰত্তিংস চোরা ৰিয দ্ৰত্তিংস কোট্ঠাসা; পঞ্চ চোরজেট্ঠকা ৰিয কেসাদযো পঞ্চ; চোরজেট্ঠকানং ঘাতিতকালো ৰিয ইমস্স ভিক্খুনো সব্বসত্তানং রজ্জনট্ঠানে তচপঞ্চকে ‘পটিকূল’ন্তি অপ্পনায পাপিতকালো; সেসচোরানং পাণিপ্পহারেনেৰ পলাযিতকালো ৰিয সেসকোট্ঠাসেসু অকিলমন্তস্সেৰ অপ্পনাপ্পত্তি ৰেদিতব্বা.

এৰং পণ্ণত্তিং সমতিক্কমন্তেন চ অনুপুব্বমুঞ্চনতো মনসিকারো পৰত্তেতব্বো – কেসে মনসিকরোন্তেন মনসিকরোন্তেনেৰ কেসেসু সাপেক্খেন হুত্ৰা লোমেসু সতি পেসেতব্বা. যাৰ লোমা ন উপট্ঠহন্তি তাৰ ‘কেসা কেসা’তি মনসিকাতব্বা. যদা পন লোমা উপট্ঠহন্তি তদা কেসে ৰিস্সজ্জেত্ৰা লোমেসু সতি উপট্ঠপেতব্বা. এৰং নখাদীসুপি মনসিকারো পৰত্তেতব্বো.