২. হেতুচতুক্কং

২৪৪. তত্থ যো তাৰ ইধ ৰুত্তো নযো, সো সব্বত্থ পাকটোযেৰ. ৰিসেসো পন এৰং ৰেদিতব্বো – হেতুচতুক্কে তাৰ অৰিজ্জা হেতু অস্সাতি অৰিজ্জাহেতুকো. অৰিজ্জা অস্স সহৰত্তনতো যাৰভঙ্গা পৰত্তিকা গমিকাতি ৰুত্তং হোতি. ‘‘অৰিজ্জাপচ্চযা’’তি চ এত্তাৰতা সহজাতাদিপচ্চযৰসেন সাধারণতো সঙ্খারস্স অৰিজ্জা পচ্চযোতি দস্সেত্ৰা, পুন ‘‘অৰিজ্জাহেতুকো’’তি এতেনেৰ ৰিসেসতো অৰিগতপচ্চযতা দস্সিতা. সঙ্খারপচ্চযা ৰিঞ্ঞাণং সঙ্খারহেতুকন্তিআদীসুপি এসেৰ নযো.

কস্মা পন ভৰাদীসু হেতুকগ্গহণং ন কতন্তি? অৰিগতপচ্চযনিযমাভাৰতো অভাৰতো চ অৰিগতপচ্চযস্স. ‘‘তত্থ কতমো উপাদানপচ্চযা ভৰো? ঠপেত্ৰা উপাদানং ৰেদনাক্খন্ধো সঞ্ঞাক্খন্ধো সঙ্খারক্খন্ধো ৰিঞ্ঞাণক্খন্ধো – অযং ৰুচ্চতি উপাদানপচ্চযা ভৰো’’তি ৰচনতো উপাদানপচ্চযা চতুন্নং খন্ধানং ইধ ভৰোতি নামং. সঙ্খারক্খন্ধে চ ‘‘জাতি দ্ৰীহি খন্ধেহি সঙ্গহিতা’’তিআদিৰচনতো (ধাতু. ৭১) জাতিজরামরণানি অন্তোগধানি.

তত্থ যাৰ উপাদানং তাৰ জাতিজরামরণানং অনুপলব্ভনতো উপাদানং ভৰস্স ন নিযমতো অৰিগতপচ্চযো হোতি. ‘‘যা তেসং তেসং ধম্মানং জাতী’’তি আদিৰচনতো সঙ্খতলক্খণেসু জাতিযা জরামরণসঙ্খাতস্স ভৰস্স জাতিক্খণমত্তেযেৰ অভাৰতো অৰিগতপচ্চযভাৰো ন সম্ভৰতি. তথা জাতিযা জরামরণক্খণে অভাৰতো. উপনিস্সযপচ্চযেনেৰ পন ভৰো জাতিযা. জাতি জরামরণস্স পচ্চযোতি সব্বথাপি অৰিগতপচ্চযনিযমাভাৰতো অভাৰতো চ অৰিগতপচ্চযস্স ভৰাদীসু হেতুকগ্গহণং ন কতন্তি ৰেদিতব্বং.

কেচি পনাহু – ‘‘ভৰো দুৰিধেনা’’তি ৰচনতো উপপত্তিমিস্সকো ভৰো, ন চ উপপত্তিভৰস্স উপাদানং অৰিগতপচ্চযো হোতীতি ‘‘উপাদানপচ্চযা ভৰো উপাদানহেতুকো’’তি অৰত্ৰা ‘‘উপাদানপচ্চযা ভৰো’’তি ৰুত্তো. ইধ পচ্ছিন্নত্তা পরতোপি ন ৰুত্তন্তি. তং ইধ উপপত্তিমিস্সকস্স ভৰস্স অনধিপ্পেতত্তা অযুত্তং. অরূপক্খন্ধা হি ইধ ভৰোতি আগতা.

ভৰপচ্চযা জাতীতি এত্থ চ ঠপেত্ৰা জাতিজরামরণানি অৰসেসো ভৰো জাতিযা পচ্চযোতি ৰেদিতব্বো. কস্মা? জাতিআদীনং জাতিযা অপ্পচ্চযত্তা. যদি এৰং, ঠপেত্ৰা জাতিজরামরণানি ভৰো জাতিযা পচ্চযোতি ৰত্তব্বোতি? আম ৰত্তব্বো, ৰত্তব্বপদেসাভাৰতো পন ন ৰুত্তো. দসমঙ্গনিদ্দেসে হি উপাদানপচ্চযসম্ভূতো ভৰো ৰত্তব্বো. একাদসমঙ্গনিদ্দেসে জাতি ৰত্তব্বা. যো পন ভৰো জাতিযা পচ্চযো, তস্স ৰত্তব্বপদেসো নত্থীতি ৰত্তব্বপদেসাভাৰতো ন ৰুত্তো. অৰুত্তোপি পন যুত্তিতো গহেতব্বোতি. ৰিঞ্ঞাণপচ্চযা নামরূপন্তিআদীসু চ ৰিঞ্ঞাণাদীনং অৰিগতপচ্চযভাৰসম্ভৰতো ৰিঞ্ঞাণহেতুকাদিৰচনং কতন্তি এস হেতুচতুক্কে ৰিসেসো.