(৩.) তিকনিদ্দেসৰণ্ণনা

৯০৯. তিকনিদ্দেসে তীহি অকুসলমূলেহি ৰট্টমূলসমুদাচারো কথিতো. অকুসলৰিতক্কাদীসু ৰিতক্কনৰসেন ৰিতক্কো, সঞ্জাননৰসেন সঞ্ঞা, সভাৰট্ঠেন ধাতূতি ৰেদিতব্বা. দুচ্চরিতনিদ্দেসে পঠমনযো কম্মপথৰসেন ৰিভত্তো, দুতিযো সব্বসঙ্গাহিককম্মৰসেন, ততিযো নিব্বত্তিতচেতনাৰসেনেৰ.

৯১৪. আসৰনিদ্দেসে সুত্তন্তপরিযাযেন তযোৰ আসৰা কথিতা.

৯১৯. এসনানিদ্দেসে সঙ্খেপতো তত্থ কতমা কামেসনাতি আদিনা নযেন ৰুত্তো কামগৰেসনরাগো কামেসনা. যো ভৰেসু ভৰচ্ছন্দোতিআদিনা নযেন ৰুত্তো ভৰগৰেসনরাগো ভৰেসনা. সস্সতো লোকোতিআদিনা নযেন ৰুত্তা দিট্ঠিগতিকসম্মতস্স ব্রহ্মচরিযস্স গৰেসনা দিট্ঠি ব্রহ্মচরিযেসনাতি ৰেদিতব্বা. যস্মা চ ন কেৰলং রাগদিট্ঠিযো এৰ এসনা, তদেকট্ঠং পন কম্মম্পি এসনা এৰ, তস্মা তং দস্সেতুং দুতিযনযো ৰিভত্তো. তত্থ তদেকট্ঠন্তি সম্পযুত্তেকট্ঠং ৰেদিতব্বং. তত্থ কামরাগেকট্ঠং কামাৰচরসত্তানমেৰ পৰত্ততি; ভৰরাগেকট্ঠং পন মহাব্রহ্মানং. সমাপত্তিতো ৰুট্ঠায চঙ্কমন্তানং ঝানঙ্গানং অস্সাদনকালে অকুসলকাযকম্মং হোতি, ‘অহো সুখং অহো সুখ’ন্তি ৰাচং ভিন্দিত্ৰা অস্সাদনকালে ৰচীকম্মং, কাযঙ্গৰাচঙ্গানি অচোপেত্ৰা মনসাৰ অস্সাদনকালে মনোকম্মং. অন্তগ্গাহিকদিট্ঠিৰসেন সব্বেসম্পি দিট্ঠিগতিকানং চঙ্কমনাদিৰসেন তানি হোন্তিযেৰ.

৯২০. ৰিধানিদ্দেসে ‘‘কথংৰিধং সীলৰন্তং ৰদন্তি, কথংৰিধং পঞ্ঞৰন্তং ৰদন্তী’’তিআদীসু (সং. নি. ১.৯৫) আকারসণ্ঠানং ৰিধা নাম. ‘‘একৰিধেন ঞাণৰত্থূ’’তিআদীসু (ৰিভ. ৭৫১) কোট্ঠাসো. ‘‘ৰিধাসু ন ৰিকম্পতী’’তিআদীসু (থেরগা. ১০৭৯) মানো. ইধাপি মানোৰ ৰিধা নাম. সো হি সেয্যাদিৰসেন ৰিদহনতো ৰিধাতি ৰুচ্চতি. ঠপনট্ঠেন ৰা ৰিধা. তস্মা ‘সেয্যোহমস্মী’তি এৰং উপ্পন্না মানৰিধা মানঠপনা সেয্যোহমস্মীতি ৰিধাতি ৰেদিতব্বা. সেসপদদ্ৰযেসুপি এসেৰ নযো.

৯২১. ভযনিদ্দেসে জাতিং পটিচ্চ ভযন্তি জাতিপচ্চযা উপ্পন্নভযং. ভযানকন্তি আকারনিদ্দেসো. ছম্ভিতত্তন্তি ভযৰসেন গত্তচলনং. লোমহংসোতি লোমানং হংসনং, উদ্ধগ্গভাৰো. ইমিনা পদদ্ৰযেন কিচ্চতো ভযং দস্সেত্ৰা পুন চেতসো উত্রাসোতি সভাৰতো দস্সিতং.

৯২২. তমনিদ্দেসে ৰিচিকিচ্ছাসীসেন অৰিজ্জা কথিতা. ‘‘তমন্ধকারো সম্মোহো, অৰিজ্জোঘো মহব্ভযো’’তি ৰচনতো হি অৰিজ্জা তমো নাম. তিণ্ণং পন অদ্ধানং ৰসেন দেসনাসুখতায ৰিচিকিচ্ছাসীসেন দেসনা কতা. তত্থ ‘কিং নু খো অহং অতীতে খত্তিযো অহোসিং উদাহু ব্রাহ্মণো ৰেস্সো সুদ্দো কাল়ো ওদাতো রস্সো দীঘো’তি কঙ্খন্তো অতীতং অদ্ধানং আরব্ভ কঙ্খতি নাম. ‘কিং নু খো অহং অনাগতে খত্তিযো ভৰিস্সামি উদাহু ব্রাহ্মণো ৰেস্সো…পে… দীঘো’তি কঙ্খন্তো অনাগতং অদ্ধানং আরব্ভ কঙ্খতি নাম. ‘কিং নু খো অহং এতরহি খত্তিযো উদাহু ব্রাহ্মণো ৰেস্সো সুদ্দো; কিং ৰা অহং রূপং উদাহু ৰেদনা সঞ্ঞা সঙ্খারা ৰিঞ্ঞাণ’ন্তি কঙ্খন্তো পচ্চুপ্পন্নং অদ্ধানং আরব্ভ কঙ্খতি নাম.

তত্থ কিঞ্চাপি খত্তিযো ৰা অত্তনো খত্তিযভাৰং, ব্রাহ্মণো ৰা ব্রাহ্মণভাৰং, ৰেস্সো ৰা ৰেস্সভাৰং, সুদ্দো ৰা সুদ্দভাৰং অজাননকো নাম নত্থি, জীৰলদ্ধিকো পন সত্তো খত্তিযজীৰাদীনং ৰণ্ণাদিভেদং সুত্ৰা ‘কীদিসো নু খো অম্হাকং অব্ভন্তরে জীৰো – কিং নু খো নীলকো উদাহু পীতকো লোহিতকো ওদাতো চতুরংসো ছল়ংসো অট্ঠংসো’তি কঙ্খন্তো এৰং কঙ্খতি নাম.

৯২৩. তিত্থাযতনানীতি তিত্থভূতানি আযতনানি, তিত্থিযানং ৰা আযতনানি. তত্থ তিত্থং নাম দ্ৰাসট্ঠি দিট্ঠিযো. তিত্থিযা নাম যেসং তা দিট্ঠিযো রুচ্চন্তি খমন্তি. আযতনট্ঠো হেট্ঠা ৰুত্তোযেৰ. তত্থ যস্মা সব্বেপি দিট্ঠিগতিকা সঞ্জাযমানা ইমেসুযেৰ তীসু ঠানেসু সঞ্জাযন্তি, সমোসরমানাপি এতেসুযেৰ সমোসরন্তি সন্নিপতন্তি, দিট্ঠিগতিকভাৰে চ নেসং এতানিযেৰ কারণানি, তস্মা তিত্থানি চ তানি সঞ্জাতানীতিআদিনা অত্থেন আযতনানি চাতি তিত্থাযতনানি; তেনেৰত্থেন তিত্থিযানং আযতনানীতিপি তিত্থাযতনানি. পুরিসপুগ্গলোতি সত্তো. কামঞ্চ পুরিসোতিপি পুগ্গলোতিপি ৰুত্তে সত্তোযেৰ ৰুত্তো, অযং পন সম্মুতিকথা নাম যো যথা জানাতি তস্স তথা ৰুচ্চতি. পটিসংৰেদেতীতি অত্তনো সন্তানে উপ্পন্নং জানাতি, পটিসংৰিদিতং করোতি অনুভৰতি ৰা. পুব্বেকতহেতূতি পুব্বে কতকারণা, পুব্বে কতকম্মপচ্চযেনেৰ পটিসংৰেদেতীতি অত্থো. অযং নিগণ্ঠসমযো. এৰংৰাদিনো পন তে কম্মৰেদনঞ্চ কিরিযৰেদনঞ্চ পটিক্খিপিত্ৰা একং ৰিপাকৰেদনমেৰ সম্পটিচ্ছন্তি. পিত্তসমুট্ঠানাদীসু (মহানি. ৫) চ অট্ঠসু আবাধেসু সত্ত পটিক্খিপিত্ৰা অট্ঠমংযেৰ সম্পটিচ্ছন্তি, দিট্ঠধম্মৰেদনীযাদীসু চ তীসু কম্মেসু দ্ৰে পটিক্খিপিত্ৰা একং অপরাপরিযৰেদনীযমেৰ সম্পটিচ্ছন্তি, কুসলাকুসলৰিপাককিরিযসঙ্খাতাসু চ চতূসু চেতনাসু ৰিপাকচেতনংযেৰ সম্পটিচ্ছন্তি.

ইস্সরনিম্মানহেতূতি ইস্সরনিম্মানকারণা; ব্রহ্মুনা ৰা পজাপতিনা ৰা ইস্সরেন নিম্মিতত্তা পটিসংৰেদেতীতি অত্থো. অযং ব্রাহ্মণসমযো. অযঞ্হি নেসং অধিপ্পাযো – ইমা তিস্সো ৰেদনা পচ্চুপ্পন্নে অত্তনা কতমূলকেন ৰা আণত্তিমূলকেন ৰা পুব্বে কতেন ৰা অহেতুঅপ্পচ্চযা ৰা পটিসংৰেদেতুং নাম ন সক্কা; ইস্সরনিম্মানকারণা এৰ পন ইমা পটিসংৰেদেতীতি. এৰংৰাদিনো পনেতে হেট্ঠা ৰুত্তেসু অট্ঠসু আবাধেসু একম্পি অসম্পটিচ্ছিত্ৰা সব্বং পটিবাহন্তি. তথা দিট্ঠধম্মৰেদনীযাদীসুপি সব্বকোট্ঠাসেসু একম্পি অসম্পটিচ্ছিত্ৰা সব্বং পটিবাহন্তি.

অহেতু অপ্পচ্চযাতি হেতুঞ্চ পচ্চযঞ্চ ৰিনা অকারণেনেৰ পটিসংৰেদেতীতি অত্থো. অযং আজীৰকসমযো. এৰং ৰাদিনো এতেপি হেট্ঠা ৰুত্তেসু কারণেসু চ ব্যাধীসু চ একম্পি অসম্পটিচ্ছিত্ৰা সব্বং পটিক্খিপন্তি.

৯২৪. কিঞ্চনাতি পলিবোধা. রাগো কিঞ্চনন্তি রাগো উপ্পজ্জমানো সত্তে বন্ধতি পলিবুন্ধেতি, তস্মা কিঞ্চনন্তি ৰুচ্চতি. দোসমোহেসুপি এসেৰ নযো. অঙ্গণানীতি ‘‘উদঙ্গণে তত্থ পপং অৰিন্দু’’ন্তি (জা. ১.১.২) আগতট্ঠানে ভূমিপ্পদেসো অঙ্গণং. ‘‘তস্সেৰ রজস্স ৰা অঙ্গণস্স ৰা পহানায ৰাযমতী’’তি (ম. নি. ১.১৮৪; অ. নি. ১০.৫১) আগতট্ঠানে যং কিঞ্চি মলং ৰা পঙ্কো ৰা. ‘‘সাঙ্গণোৰ সমানো’’তি (ম. নি. ১.৫৭) আগতট্ঠানে নানপ্পকারো তিব্বকিলেসো. ইধাপি তদেৰ কিলেসঙ্গণং অধিপ্পেতং. তেনেৰ রাগো অঙ্গণন্তিআদিমাহ.

মলানীতি মলিনভাৰকরণানি. রাগো মলন্তি রাগো উপ্পজ্জমানো চিত্তং মলিনং করোতি, মলং গাহাপেতি, তস্মা মলন্তি ৰুচ্চতি. ইতরেসুপি দ্ৰীসু এসেৰ নযো.

ৰিসমনিদ্দেসে যস্মা রাগাদীসু চেৰ কাযদুচ্চরিতাদীসু চ সত্তা পক্খলন্তি, পক্খলিতা চ পন সাসনতোপি সুগতিতোপি পতন্তি, তস্মা পক্খলনপাতহেতুতো রাগো ৰিসমন্তিআদি ৰুত্তং.

অগ্গীতি অনুদহনট্ঠেন অগ্গি. রাগগ্গীতি রাগো উপ্পজ্জমানো সত্তে অনুদহতি ঝাপেতি, তস্মা অগ্গীতি ৰুচ্চতি. দোসমোহেসুপি এসেৰ নযো. তত্থ ৰত্থূনি – একা কির দহরভিক্খুনী চিত্তলপব্বতৰিহারে উপোসথাগারং গন্ত্ৰা দ্ৰারপালকরূপং ওলোকযমানা ঠিতা. অথস্সা অন্তো রাগো উপ্পন্নো. সা তেনেৰ ঝাযিত্ৰা কালমকাসি. ভিক্খুনিযো গচ্ছমানা ‘অযং দহরা ঠিতা, পক্কোসথ ন’ন্তি আহংসু. একা গন্ত্ৰা ‘কস্মা ঠিতাসী’তি হত্থে গণ্হি. গহিতমত্তা পরিৰত্তিত্ৰা পতিতা. ইদং তাৰ রাগস্স অনুদহনতায ৰত্থু. দোসস্স পন অনুদহনতায মনোপদোসিকা দেৰা দট্ঠব্বা. মোহস্স অনুদহনতায খিড্ডাপদোসিকা দেৰা দট্ঠব্বা. মোহনৰসেন হি তেসং সতিসম্মোসো হোতি. তস্মা খিড্ডাৰসেন আহারকালং অতিৰত্তিত্ৰা কালং করোন্তি. কসাৰাতি কসটা নিরোজা. রাগাদীসু চ কাযদুচ্চরিতাদীসু চ একম্পি পণীতং ওজৰন্তং নত্থি, তস্মা রাগো কসাৰোতিআদি ৰুত্তং.

৯২৫. অস্সাদদিট্ঠীতি অস্সাদসম্পযুত্তা দিট্ঠি. নত্থি কামেসু দোসোতি কিলেসকামেন ৰত্থুকামপটিসেৰনদোসো নত্থীতি ৰদতি. পাতব্যতন্তি পাতব্বভাৰং পরিভুঞ্জনং অজ্ঝোহরণং. এৰংৰাদী হি সো ৰত্থুকামেসু কিলেসকামং পিৰন্তো ৰিয অজ্ঝোহরন্তো ৰিয পরিভুঞ্জতি. অত্তানুদিট্ঠীতি অত্তানং অনুগতা দিট্ঠি. মিচ্ছাদিট্ঠীতি লামকা দিট্ঠি. ইদানি যস্মা এত্থ পঠমা সস্সতদিট্ঠি হোতি, দুতিযা সক্কাযদিট্ঠি, ততিযা উচ্ছেদদিট্ঠি, তস্মা তমত্থং দস্সেতুং সস্সতদিট্ঠি অস্সাদদিট্ঠীতিআদিমাহ.

৯২৬. অরতিনিদ্দেসো চ ৰিহেসানিদ্দেসো চ ৰুত্তত্থোযেৰ. অধম্মস্স চরিযা অধম্মচরিযা, অধম্মকরণন্তি অত্থো. ৰিসমা চরিযা, ৰিসমস্স ৰা কম্মস্স চরিযাতি ৰিসমচরিযা. দোৰচস্সতাপাপমিত্ততা নিদ্দেসা ৰুত্তত্থা এৰ. পুথুনিমিত্তারম্মণেসু পৰত্তিতো নানত্তেসু সঞ্ঞা নানত্তসঞ্ঞা. যস্মা ৰা অঞ্ঞাৰ কামসঞ্ঞা, অঞ্ঞা ব্যাপাদাদিসঞ্ঞা, তস্মা নানত্তা সঞ্ঞাতিপি নানত্তসঞ্ঞা. কোসজ্জপমাদনিদ্দেসেসু পঞ্চসু কামগুণেসু ৰিস্সট্ঠচিত্তস্স কুসলধম্মভাৰনায অননুযোগৰসেন লীনৰুত্তিতা কোসজ্জং, পমজ্জনৰসেন পমত্তভাৰো পমাদোতি ৰেদিতব্বো. অসন্তুট্ঠিতাদিনিদ্দেসা ৰুত্তত্থা এৰ.

৯৩১. অনাদরিযনিদ্দেসে ওৰাদস্স অনাদিযনৰসেন অনাদরভাৰো অনাদরিযং. অনাদরিযনাকারো অনাদরতা. সগরুৰাসং অৰসনট্ঠেন অগারৰভাৰো অগারৰতা. সজেট্ঠকৰাসং অৰসনট্ঠেন অপ্পতিস্সৰতা. অনদ্দাতি অনাদিযনা. অনদ্দাযনাতি অনাদিযনাকারো. অনদ্দায অযিতস্স ভাৰো অনদ্দাযিতত্তং. অসীলস্স ভাৰো অসীল্যং. অচিত্তীকারোতি গরুচিত্তীকারস্স অকরণং.

৯৩২. অস্সদ্ধভাৰো অস্সদ্ধিযং. অসদ্দহনাকারো অসদ্দহনা. ওকপ্পেত্ৰা অনুপৰিসিত্ৰা অগ্গহণং অনোকপ্পনা. অপ্পসীদনট্ঠেন অনভিপ্পসাদো.

অৰদঞ্ঞুতাতি থদ্ধমচ্ছরিযৰসেন ‘দেহি, করোহী’তি ৰচনস্স অজানতা.

৯৩৪. বুদ্ধা চ বুদ্ধসাৰকা চাতি এত্থ বুদ্ধগ্গহণেন পচ্চেকবুদ্ধাপি গহিতাৰ. অসমেতুকম্যতাতি তেসং সমীপং অগন্তুকামতা. সদ্ধম্মং অসোতুকম্যতাতি সত্ততিংস বোধিপক্খিযধম্মা সদ্ধম্মো নাম, তং অসুণিতুকামতা. অনুগ্গহেতুকম্যতাতি ন উগ্গহেতুকামতা.

উপারম্ভচিত্ততাতি উপারম্ভচিত্তভাৰো. যস্মা পন সো অত্থতো উপারম্ভোৰ হোতি, তস্মা তং দস্সেতুং তত্থ কতমো উপারম্ভোতিআদি ৰুত্তং. তত্থ উপারম্ভনৰসেন উপারম্ভো. পুনপ্পুনং উপারম্ভো অনুপারম্ভো উপারম্ভনাকারো উপারম্ভনা. পুনপ্পুনং উপারম্ভনা অনুপারম্ভনা. অনুপারম্ভিতস্স ভাৰো অনুপারম্ভিতত্তং. উঞ্ঞাতি হেট্ঠা কত্ৰা জাননা. অৰঞ্ঞাতি অৰজাননা. পরিভৰনং পরিভৰো. রন্ধস্স গৰেসিতা রন্ধগৰেসিতা. রন্ধং ৰা গৰেসতীতি রন্ধগৰেসী, তস্স ভাৰো রন্ধগৰেসিতা. অযং ৰুচ্চতীতি অযং পরৰজ্জানুপস্সনলক্খণো উপারম্ভো নাম ৰুচ্চতি, যেন সমন্নাগতো পুগ্গলো, যথা নাম তুন্নকারো সাটকং পসারেত্ৰা ছিদ্দমেৰ ওলোকেতি, এৰমেৰ পরস্স সব্বেপি গুণে মক্খেত্ৰা অগুণেসুযেৰ পতিট্ঠাতি.

৯৩৬. অযোনিসো মনসিকারোতি অনুপাযমনসিকারো. অনিচ্চে নিচ্চন্তি অনিচ্চেযেৰ ৰত্থুস্মিং ‘ইদং নিচ্চ’ন্তি এৰং পৰত্তো. দুক্খে সুখন্তিআদীসুপি এসেৰ নযো. সচ্চৰিপ্পটিকুলেন চাতি চতুন্নং সচ্চানং অননুলোমৰসেন. চিত্তস্স আৰট্টনাতিআদীনি সব্বানিপি আৰজ্জনস্সেৰ ৰেৰচনানেৰ. আৰজ্জনঞ্হি ভৰঙ্গচিত্তং আৰট্টেতীতি চিত্তস্স আৰট্টনা. অনুঅনু আৰট্টেতীতি অনাৰট্টনা. আভুজতীতি আভোগো. ভৰঙ্গারম্মণতো অঞ্ঞং আরম্মণং সমন্নাহরতীতি সমন্নাহারো. তদেৰারম্মণং অত্তানং অনুবন্ধিত্ৰা উপ্পজ্জমানে মনসিকরোতীতি মনসিকারো. করোতীতি ঠপেতি. অযং ৰুচ্চতীতি অযং অনুপাযমনসিকারো উপ্পথমনসিকারলক্খণো অযোনিসোমনসিকারো নাম ৰুচ্চতি. তস্স ৰসেন পুগ্গলো দুক্খাদীনি সচ্চানি যাথাৰতো আৰজ্জিতুং ন সক্কোতি.

কুম্মগ্গসেৰনানিদ্দেসে যং কুম্মগ্গং সেৰতো সেৰনা কুম্মগ্গসেৰনাতি ৰুচ্চতি, তং দস্সেতুং তত্থ কতমো কুম্মগ্গোতি দুতিযপুচ্ছা কতা. সেসং সব্বত্থ উত্তানমেৰাতি.

তিকনিদ্দেসৰণ্ণনা নিট্ঠিতা.