(৪.) চতুক্কনিদ্দেসৰণ্ণনা

৭৯৩. চতুব্বিধেন ঞাণৰত্থুনিদ্দেসে অত্থি দিন্নন্তিআদীসু দিন্নপচ্চযা ফলং অত্থীতি ইমিনা উপাযেন অত্থো ৰেদিতব্বো. ইদং ৰুচ্চতীতি যং ঞাণং ‘ইদং কম্মং সকং, ইদং নো সক’ন্তি জানাতি – ইদং কম্মস্সকতঞাণং নাম ৰুচ্চতীতি অত্থো. তত্থ তিৰিধং কাযদুচ্চরিতং, চতুব্বিধং ৰচীদুচ্চরিতং, তিৰিধং মনোদুচ্চরিতন্তি ইদং ন সককম্মং নাম. তীসু দ্ৰারেসু দসৰিধম্পি সুচরিতং সককম্মং নাম. অত্তনো ৰাপি হোতু পরস্স ৰা সব্বম্পি অকুসলং ন সককম্মং নাম. কস্মা? অত্থভঞ্জনতো অনত্থজননতো চ. অত্তনো ৰা হোতু পরস্স ৰা সব্বম্পি কুসলং সককম্মং নাম. কস্মা? অনত্থভঞ্জনতো অত্থজননতো চ. এৰং জাননসমত্থে ইমস্মিং কম্মস্সকতঞাণে ঠত্ৰা বহুং দানং দত্ৰা সীলং পূরেত্ৰা উপোসথং সমাদিযিত্ৰা সুখেন সুখং সম্পত্তিযা সম্পত্তিং অনুভৰিত্ৰা নিব্বানং পত্তানং গণনপরিচ্ছেদো নত্থি. যথা হি সধনো পুরিসো পঞ্চসু সকটসতেসু সপ্পিমধুফাণিতাদীনি চেৰ লোণতিলতণ্ডুলাদীনি চ আরোপেত্ৰা কন্তারমগ্গং পটিপন্নো কেনচিদেৰ করণীযেন অত্থে উপ্পন্নে সব্বেসং উপকরণানং গহিতত্তা ন চিন্তেতি, ন পরিতস্সতি, সুখেনেৰ খেমন্তং পাপুণাতি; এৰমেৰ ইমস্মিম্পি কম্মস্সকতঞাণে ঠত্ৰা বহুং দানং দত্ৰা…পে… নিব্বানং পত্তানং গণনপথো নত্থি. ঠপেত্ৰা সচ্চানুলোমিকং ঞাণন্তি মগ্গসচ্চস্স পরমত্থসচ্চস্স চ অনুলোমনতো সচ্চানুলোমিকন্তি লদ্ধনামং ৰিপস্সনাঞাণং ঠপেত্ৰা অৰসেসা সব্বাপি সাসৰা কুসলা পঞ্ঞা কম্মস্সকতঞাণমেৰাতি অত্থো.

৭৯৪. মগ্গসমঙ্গিস্স ঞাণং দুক্খেপেতং ঞাণন্তি এত্থ একমেৰ মগ্গঞাণং চতূসু সচ্চেসু একপটিৰেধৰসেন চতূসু ঠানেসু সঙ্গহিতং.

৭৯৬. ধম্মে ঞাণন্তি এত্থ মগ্গপঞ্ঞা তাৰ চতুন্নং সচ্চানং একপটিৰেধৰসেন ধম্মে ঞাণং নাম হোতু; ফলপঞ্ঞা কথং ধম্মে ঞাণং নামাতি? নিরোধসচ্চৰসেন. দুৰিধাপি হেসা পঞ্ঞা অপরপ্পচ্চযে অত্থপচ্চক্খে অরিযসচ্চধম্মে কিচ্চতো চ আরম্মণতো চ পৰত্তত্তা ধম্মে ঞাণন্তি ৰেদিতব্বা. সো ইমিনা ধম্মেনাতি এত্থ মগ্গঞাণং ধম্মগোচরত্তা গোচরৰোহারেন ধম্মোতি ৰুত্তং, উপযোগত্থে ৰা করণৰচনং; ইমং ধম্মং ঞাতেনাতি অত্থো; চতুসচ্চধম্মং জানিত্ৰা ঠিতেন মগ্গঞাণেনাতি ৰুত্তং হোতি. দিট্ঠেনাতি দস্সনেন; ধম্মং পস্সিত্ৰা ঠিতেনাতি অত্থো. পত্তেনাতি চত্তারি অরিযসচ্চানি পত্ৰা ঠিতত্তা ধম্মং পত্তেন. ৰিদিতেনাতি মগ্গঞাণেন চত্তারি অরিযসচ্চানি ৰিদিতানি পাকটানি কতানি. তস্মা তং ধম্মং ৰিদিতং নাম হোতি. তেন ৰিদিতধম্মেন. পরিযোগাল়্হেনাতি চতুসচ্চধম্মং পরিযোগাহেত্ৰা ঠিতেন. নযং নেতীতি অতীতে চ অনাগতে চ নযং নেতি হরতি পেসেতি. ইদং পন ন মগ্গঞাণস্স কিচ্চং, পচ্চৰেক্খণঞাণস্স কিচ্চং. সত্থারা পন মগ্গঞাণং অতীতানাগতে নযং নযনসদিসং কতং. কস্মা? মগ্গমূলকত্তা. ভাৰিতমগ্গস্স হি পচ্চৰেক্খণা নাম হোতি. তস্মা সত্থা মগ্গঞাণমেৰ নযং নযনসদিসং অকাসি. অপিচ এৰমেত্থ অত্থো দট্ঠব্বো – যদেতং ইমিনা চতুসচ্চগোচরং মগ্গঞাণং অধিগতং, তেন ঞাণেন কারণভূতেন অতীতানাগতে পচ্চৰেক্খণঞাণসঙ্খাতং নযং নেতি.

ইদানি যথা তেন নযং নেতি, তং আকারং দস্সেতুং যে হি কেচি অতীতমদ্ধানন্তিআদিমাহ. তত্থ অব্ভঞ্ঞংসূতি জানিংসু পটিৰিজ্ঝিংসু. ইমঞ্ঞেৰাতি যং দুক্খং অতীতে অব্ভঞ্ঞংসু, যঞ্চ অনাগতে অভিজানিস্সন্তি, ন তঞ্ঞেৰ ইমং; সরিক্খট্ঠেন পন এৰং ৰুত্তং. অতীতেপি হি ঠপেত্ৰা তণ্হং তেভূমকক্খন্ধেযেৰ দুক্খসচ্চন্তি পটিৰিজ্ঝিংসু, তণ্হংযেৰ সমুদযসচ্চন্তি নিব্বানমেৰ নিরোধসচ্চন্তি অরিযমগ্গমেৰ মগ্গসচ্চন্তি পটিৰিজ্ঝিংসু, অনাগতেপি এৰমেৰ পটিৰিজ্ঝিস্সন্তি, এতরহিপি এৰমেৰ পটিৰিজ্ঝন্তীতি সরিক্খট্ঠেন ‘‘ইমঞ্ঞেৰা’’তি ৰুত্তং. ইদং ৰুচ্চতি অন্ৰযে ঞাণন্তি ইদং অনুগমনঞাণং নযনঞাণং কারণঞাণন্তি ৰুচ্চতি.

পরিযে ঞাণন্তি চিত্তপরিচ্ছেদঞাণং. পরসত্তানন্তি ঠপেত্ৰা অত্তানং সেসসত্তানং. ইতরং তস্সেৰ ৰেৰচনং. চেতসা চেতো পরিচ্চ পজানাতীতি অত্তনো চিত্তেন তেসং চিত্তং সরাগাদিৰসেন পরিচ্ছিন্দিত্ৰা নানপ্পকারতো জানাতি. সরাগং ৰাতিআদীসু যং ৰত্তব্বং, তং হেট্ঠা সতিপট্ঠানৰিভঙ্গে ৰুত্তমেৰ. অযং পন ৰিসেসো – ইধ অনুত্তরং ৰা চিত্তং ৰিমুত্তং ৰা চিত্তন্তি এত্থ লোকুত্তরম্পি লব্ভতি. অৰিপস্সনূপগম্পি হি পরচিত্তঞাণস্স ৰিসযো হোতিযেৰ.

অৰসেসা পঞ্ঞাতি ধম্মে ঞাণাদিকা তিস্সো পঞ্ঞা ঠপেত্ৰা সেসা সব্বাপি পঞ্ঞা ঞাণন্তি সম্মতত্তা সম্মুতিঞাণং নাম হোতি. ৰচনত্থো পনেত্থ সম্মুতিম্হি ঞাণন্তি সম্মুতিঞাণং.

৭৯৭. কামাৰচরকুসলে পঞ্ঞাতি অযঞ্হি একন্তেন ৰট্টস্মিং চুতিপটিসন্ধিং আচিনতেৰ, তস্মা ‘‘আচযায নো অপচযাযা’’তি ৰুত্তা. লোকুত্তরমগ্গপঞ্ঞা পন যস্মা চুতিপটিসন্ধিং অপচিনতেৰ, তস্মা ‘‘অপচযায নো আচযাযা’’তি ৰুত্তা. রূপাৰচরারূপাৰচরপঞ্ঞা চুতিপটিসন্ধিম্পি আচিনতি, ৰিক্খম্ভনৰসেন কিলেসে চেৰ কিলেসমূলকে চ ধম্মে অপচিনতি, তস্মা ‘‘আচযায চেৰ অপচযায চা’’তি ৰুত্তা. সেসা নেৰ চুতিপটিসন্ধিং আচিনতি ন অপচিনতি, তস্মা ‘‘নেৰ আচযায নো অপচযাযা’’তি ৰুত্তা.

৭৯৮. ন চ অভিঞ্ঞাযো পটিৰিজ্ঝতীতি ইদং পঠমজ্ঝানপঞ্ঞং সন্ধায ৰুত্তং. সা হিস্স কামৰিৰেকেন পত্তব্বত্তা কিলেসনিব্বিদায সংৰত্ততি. তায চেস কামেসু ৰীতরাগো হোতি, অভিঞ্ঞাপাদকভাৰং পন অপ্পত্ততায নেৰ পঞ্চ অভিঞ্ঞাযো পটিৰিজ্ঝতি, নিমিত্তারম্মণত্তা ন সচ্চানি পটিৰিজ্ঝতি. এৰমযং পঞ্ঞা নিব্বিদায হোতি নো পটিৰেধায. স্ৰেৰাতি পঠমজ্ঝানং পত্ৰা ঠিতো. কামেসু ৰীতরাগো সমানোতি তথা ৰিক্খম্ভিতানংযেৰ কামানং ৰসেন ৰীতরাগো. অভিঞ্ঞাযো পটিৰিজ্ঝতীতি পঞ্চ অভিঞ্ঞাযো পটিৰিজ্ঝতি. ইদং চতুত্থজ্ঝানপঞ্ঞং সন্ধায ৰুত্তং. চতুত্থজ্ঝানপঞ্ঞা হি অভিঞ্ঞাপাদকভাৰেনাপি পঞ্চ অভিঞ্ঞাযো পটিৰিজ্ঝতি, অভিঞ্ঞাভাৰপ্পত্তিযাপি পটিৰিজ্ঝতি এৰ. তস্মা সা পটিৰেধায হোতি. পঠমজ্ঝানপঞ্ঞায এৰ পন কিলেসেসুপি নিব্বিন্দত্তা নো নিব্বিদায. যা পনাযং দুতিযততিযজ্ঝানপঞ্ঞা, সা কতরকোট্ঠাসং ভজতীতি? সোমনস্সৰসেন পঠমজ্ঝানম্পি ভজতি, অৰিতক্কৰসেন চতুত্থজ্ঝানম্পি. এৰমেসা পঠমজ্ঝানসন্নিস্সিতা ৰা চতুত্থজ্ঝানসন্নিস্সিতা ৰা কাতব্বা. নিব্বিদায চেৰ পটিৰেধায চাতি মগ্গপঞ্ঞা সব্বস্মিম্পি ৰট্টে নিব্বিন্দনতো নিব্বিদায, ছট্ঠং অভিঞ্ঞং পটিৰিজ্ঝনতো পটিৰেধায চ হোতি.

৭৯৯. পঠমস্স ঝানস্স লাভীতিআদীসু য্ৰাযং অপ্পগুণস্স পঠমজ্ঝানস্স লাভী. তং ততো ৰুট্ঠিতং আরম্মণৰসেন কামসহগতা হুত্ৰা সঞ্ঞামনসিকারা সমুদাচরন্তি তুদন্তি চোদেন্তি. তস্স কামানুপক্খন্দানং সঞ্ঞামনসিকারানং ৰসেন সা পঠমজ্ঝানপঞ্ঞা হাযতি পরিহাযতি; তস্মা হানভাগিনীতি ৰুত্তা. তদনুধম্মতাতি তদনুরূপসভাৰা. সতি সন্তিট্ঠতীতি ইদং মিচ্ছাসতিং সন্ধায ৰুত্তং, ন সম্মাসতিং. যস্স হি পঠমজ্ঝানানুরূপসভাৰা পঠমজ্ঝানং সন্ততো পণীততো দিস্ৰা অস্সাদযমানা অভিনন্দমানা নিকন্তি উপ্পজ্জতি, তস্স নিকন্তিৰসেন সা পঠমজ্ঝানপঞ্ঞা নেৰ হাযতি, ন ৰড্ঢতি, ঠিতিকোট্ঠাসিকা হোতি. তেন ৰুত্তং ঠিতিভাগিনী পঞ্ঞাতি. অৰিতক্কসহগতাতি অৰিতক্কং দুতিযজ্ঝানং সন্ততো পণীততো মনসিকরোতো আরম্মণৰসেন অৰিতক্কসহগতা. সমুদাচরন্তীতি পগুণতো পঠমজ্ঝানতো ৰুট্ঠিতং দুতিযজ্ঝানাধিগমত্থায তুদন্তি চোদেন্তি. তস্স উপরি দুতিযজ্ঝানানুপক্খন্দানং সঞ্ঞামনসিকারানং ৰসেন সা পঠমজ্ঝানপঞ্ঞা ৰিসেসভূতস্স দুতিযজ্ঝানস্স উপ্পত্তিট্ঠানতায ৰিসেসভাগিনীতি ৰুত্তা. নিব্বিদাসহগতাতি তমেৰ পঠমজ্ঝানতো ৰুট্ঠিতং নিব্বিদাসঙ্খাতেন ৰিপস্সনাঞাণেন সহগতা. ৰিপস্সনাঞাণঞ্হি ঝানঙ্গভেদে ৰত্তন্তে নিব্বিন্দতি উক্কণ্ঠতি, তস্মা নিব্বিদাতি ৰুচ্চতি. সমুদাচরন্তীতি নিব্বানসচ্ছিকিরিযত্থায তুদন্তি চোদেন্তি. ৰিরাগূপসঞ্হিতাতি ৰিরাগসঙ্খাতেন নিব্বানেন উপসংহিতা. ৰিপস্সনাঞাণম্হি সক্কা ইমিনা মগ্গেন ৰিরাগং নিব্বানং সচ্ছিকাতুন্তি পৰত্তিতো ‘‘ৰিরাগূপসঞ্হিত’’ন্তি ৰুচ্চতি. তংসম্পযুত্তা সঞ্ঞামনসিকারাপি ৰিরাগূপসঞ্হিতা এৰ নাম. তস্স তেসং সঞ্ঞামনসিকারানং ৰসেন সা পঠমজ্ঝানপঞ্ঞা অরিযমগ্গপটিৰেধস্স পদট্ঠানতায নিব্বেধভাগিনীতি ৰুত্তা. এৰং চতূসু ঠানেসু পঠমজ্ঝানপঞ্ঞাৰ কথিতা. দুতিযজ্ঝানপঞ্ঞাদীসুপি ইমিনাৰ নযেন অত্থো ৰেদিতব্বো.

৮০১. কিচ্ছেন কসিরেন সমাধিং উপ্পাদেন্তস্সাতি লোকুত্তরসমাধিং উপ্পাদেন্তস্স পুব্বভাগে আগমনকালে কিচ্ছেন কসিরেন দুক্খেন সসঙ্খারেন সপ্পযোগেন কিলমন্তস্স কিলেসে ৰিক্খম্ভেত্ৰা আগতস্স. দন্ধং তণ্ঠানং অভিজানন্তস্সাতি ৰিক্খম্ভিতেসু কিলেসেসু ৰিপস্সনাপরিৰাসে চিরং ৰসিত্ৰা তং লোকুত্তরসমাধিসঙ্খাতং ঠানং দন্ধং সণিকং অভিজানন্তস্স পটিৰিজ্ঝন্তস্স, পাপুণন্তস্সাতি অত্থো. অযং ৰুচ্চতীতি যা এসা এৰং উপ্পজ্জতি, অযং কিলেসৰিক্খম্ভনপটিপদায দুক্খত্তা, ৰিপস্সনাপরিৰাসপঞ্ঞায চ দন্ধত্তা মগ্গকালে একচিত্তক্খণে উপ্পন্নাপি পঞ্ঞা আগমনৰসেন দুক্খপটিপদা দন্ধাভিঞ্ঞা নামাতি ৰুচ্চতি. উপরি তীসু পদেসুপি ইমিনাৰ নযেন অত্থো ৰেদিতব্বো.

৮০২. সমাধিস্স ন নিকামলাভিস্সাতি যো সমাধিস্স ন নিকামলাভী হোতি, সো তস্স ন নিকামলাভী নাম. যস্স সমাধি উপরূপরি সমাপজ্জনত্থায উস্সক্কিতুং পচ্চযো ন হোতি, তস্স অপ্পগুণজ্ঝানলাভিস্সাতি অত্থো. আরম্মণং থোকং ফরন্তস্সাতি পরিত্তে সুপ্পমত্তে ৰা সরাৰমত্তে ৰা আরম্মণে পরিকম্মং কত্ৰা তত্থেৰ অপ্পনং পত্ৰা তং অৰড্ঢিতং থোকমেৰ আরম্মণং ফরন্তস্সাতি অত্থো. সেসপদেসুপি এসেৰ নযো. ননিকামলাভীপটিপক্খতো হি পগুণজ্ঝানলাভী এত্থ নিকামলাভীতি ৰুত্তো. অৰড্ঢিতারম্মণপটিপক্খতো চ ৰড্ঢিতারম্মণং ৰিপুলন্তি ৰুত্তং. সেসং তাদিসমেৰ.

জরামরণেপেতং ঞাণন্তি নিব্বানমেৰ আরম্মণং কত্ৰা চতুন্নং সচ্চানং একপটিৰেধৰসেন এতং ৰুত্তং.

জরামরণং আরব্ভাতিআদীনি পন একেকং ৰত্থুং আরব্ভ পৰত্তিকালে পুব্বভাগে সচ্চৰৰত্থাপনৰসেন ৰুত্তানি. সেসং সব্বত্থ উত্তানত্থমেৰাতি.

চতুক্কনিদ্দেসৰণ্ণনা.