১. এককমাতিকাদিৰণ্ণনা

৭৫১. ইদানি তদনন্তরে ঞাণৰিভঙ্গে একৰিধেন ঞাণৰত্থূতিআদিনা নযেন পঠমং একৰিধাদীহি দসৰিধপরিযোসানেহি দসহি পরিচ্ছেদেহি মাতিকং ঠপেত্ৰা নিক্খিত্তপদানুক্কমেন নিদ্দেসো কতো.

তত্থ একৰিধেনাতি একপ্পকারেন, এককোট্ঠাসেন ৰা. ঞাণৰত্থূতি এত্থ পন ঞাণঞ্চ তং ৰত্থু চ নানপ্পকারানং সম্পত্তীনন্তি ঞাণৰত্থু; ওকাসট্ঠেন ঞাণস্স ৰত্থূতিপি ঞাণৰত্থু. ইধ পন পুরিমেনেৰত্থেন ঞাণৰত্থু ৰেদিতব্বং. তেনেৰ একৰিধপরিচ্ছেদাৰসানে ‘‘যাথাৰকৰত্থুৰিভাৰনা পঞ্ঞা – এৰং একৰিধেন ঞাণৰত্থূ’’তি ৰুত্তং. পঞ্চ ৰিঞ্ঞাণাতি চক্খুৰিঞ্ঞাণাদীনি পঞ্চ. ন হেতূতিআদীনি হেট্ঠা ধম্মসঙ্গহট্ঠকথাযং (ধ. স. অট্ঠ. ১.৬) ৰুত্তনযেনেৰ ৰেদিতব্বানি. সঙ্খেপতো পনেত্থ যং ৰত্তব্বং তং নিদ্দেসৰারে আৰি ভৰিস্সতি. যথা চেত্থ, এৰং দুকমাতিকাদিপদেসুপি যং ৰত্তব্বং তং তত্থেৰ আৰি ভৰিস্সতি. নিক্খেপপরিচ্ছেদমত্তং পনেত্থ এৰং ৰেদিতব্বং. এত্থ হি ‘‘ন হেতু অহেতুকা’’তিআদীহি তাৰ ধম্মসঙ্গহমাতিকাৰসেন, ‘‘অনিচ্চা জরাভিভূতা’’তিআদীহি অমাতিকাৰসেনাতি সঙ্খেপতো দুৰিধেহি পভেদতো অট্ঠসত্ততিযা পদেহি এককমাতিকা নিক্খিত্তা.

দুকানুরূপেহি পন পঞ্চতিংসায দুকেহি দুকমাতিকা নিক্খিত্তা.

তিকানুরূপেহি ‘‘চিন্তামযা পঞ্ঞা’’তিআদীহি চতূহি বাহিরত্তিকেহি, ‘‘ৰিপাকা পঞ্ঞা’’তিআদীহি অনিযমিতপঞ্ঞাৰসেন ৰুত্তেহি চুদ্দসহি মাতিকাতিকেহি, ৰিতক্কত্তিকে পঠমপদেন নিযমিতপঞ্ঞাৰসেন ৰুত্তেহি তেরসহি, দুতিযপদেন নিযমিতপঞ্ঞাৰসেন ৰুত্তেহি সত্তহি, ততিযপদেন নিযমিতপঞ্ঞাৰসেন ৰুত্তেহি দ্ৰাদসহি, পীতিত্তিকে চ পঠমপদেন নিযমিতপঞ্ঞাৰসেন ৰুত্তেহি তেরসহি, তথা দুতিযপদেন, ততিযপদেন নিযমিতপঞ্ঞাৰসেন ৰুত্তেহি দ্ৰাদসহীতি অট্ঠাসীতিযা তিকেহি তিকমাতিকা নিক্খিত্তা.

চতুক্কমাতিকা পন ‘কম্মস্সকতঞাণ’ন্তিআদীহি একৰীসতিযা চতুক্কেহি, পঞ্চকমাতিকা দ্ৰীহি পঞ্চকেহি, ছক্কমাতিকা একেন ছক্কেন, সত্তকমাতিকা ‘‘সত্তসত্ততি ঞাণৰত্থূনী’’তি এৰং সঙ্খেপতো ৰুত্তেহি একাদসহি সত্তকেহি, অট্ঠকমাতিকা একেন অট্ঠকেন, নৰকমাতিকা একেন নৰকেন.