১. সুত্তন্তভাজনীযং

১. সঙ্গহৰারৰণ্ণনা

৭১৮. ইদানি তদনন্তরে পটিসম্ভিদাৰিভঙ্গে চতস্সোতি গণনপরিচ্ছেদো. পটিসম্ভিদাতি পভেদা. যস্মা পন পরতো অত্থে ঞাণং অত্থপটিসম্ভিদাতিআদিমাহ, তস্মা ন অঞ্ঞস্স কস্সচি পভেদা, ঞাণস্সেৰ পভেদাতি ৰেদিতব্বা. ইতি ‘‘চতস্সো পটিসম্ভিদা’’তি পদেন চত্তারো ঞাণপ্পভেদাতি অযমত্থো সঙ্গহিতো. অত্থপটিসম্ভিদাতি অত্থে পটিসম্ভিদা; অত্থপ্পভেদস্স সল্লক্খণৰিভাৰনাৰৰত্থানকরণসমত্থং অত্থে পভেদগতং ঞাণন্তি অত্থো. সেসপদেসুপি এসেৰ নযো. ধম্মপ্পভেদস্স হি সল্লক্খণৰিভাৰনাৰৰত্থানকরণসমত্থং ধম্মে পভেদগতং ঞাণং ধম্মপটিসম্ভিদা নাম. নিরুত্তিপ্পভেদস্স সল্লক্খণৰিভাৰনাৰৰত্থানকরণসমত্থং নিরুত্তাভিলাপে পভেদগতং ঞাণং নিরুত্তিপটিসম্ভিদা নাম. পটিভানপ্পভেদস্স সল্লক্খণৰিভাৰনাৰৰত্থানকরণসমত্থং পটিভানে পভেদগতং ঞাণং পটিভানপটিসম্ভিদা নাম.

ইদানি যথানিক্খিত্তা পটিসম্ভিদা ভাজেত্ৰা দস্সেন্তো অত্থে ঞাণং অত্থপটিসম্ভিদাতিআদিমাহ. তত্থ অত্থোতি সঙ্খেপতো হেতুফলং. তঞ্হি হেতুৰসেন অরণীযং গন্তব্বং পত্তব্বং, তস্মা অত্থোতি ৰুচ্চতি. পভেদতো পন যংকিঞ্চি পচ্চযসমুপ্পন্নং, নিব্বানং, ভাসিতত্থো, ৰিপাকো, কিরিযাতি ইমে পঞ্চ ধম্মা অত্থোতি ৰেদিতব্বা. তং অত্থং পচ্চৰেক্খন্তস্স তস্মিং অত্থে পভেদগতং ঞাণং অত্থপটিসম্ভিদা.

ধম্মোতি সঙ্খেপতো পচ্চযো. সো হি যস্মা তং তং ৰিদহতি পৰত্তেতি চেৰ পাপেতি চ, তস্মা ধম্মোতি ৰুচ্চতি. পভেদতো পন যো কোচি ফলনিব্বত্তকো হেতু, অরিযমগ্গো, ভাসিতং, কুসলং, অকুসলন্তি ইমে পঞ্চ ধম্মা ধম্মোতি ৰেদিতব্বা. তং ধম্মং পচ্চৰেক্খন্তস্স তস্মিং ধম্মে পভেদগতং ঞাণং ধম্মপটিসম্ভিদা.

তত্র ধম্মনিরুত্তাভিলাপে ঞাণন্তি তস্মিং অত্থে চ ধম্মে চ যা সভাৰনিরুত্তি, তস্সা অভিলাপে তং সভাৰনিরুত্তিং সদ্দং আরম্মণং কত্ৰা পচ্চৰেক্খন্তস্স তস্মিং সভাৰনিরুত্তাভিলাপে পভেদগতং ঞাণং নিরুত্তিপটিসম্ভিদা. এৰমযং নিরুত্তিপটিসম্ভিদা সদ্দারম্মণা নাম জাতা, ন পঞ্ঞত্তিআরম্মণা. কস্মা? যস্মা সদ্দং সুত্ৰা ‘‘অযং সভাৰনিরুত্তি, অযং ন সভাৰনিরুত্তী’’তি জানন্তি. পটিসম্ভিদাপ্পত্তো হি ‘‘ফস্সো’’তি ৰুত্তে ‘‘অযং সভাৰনিরুত্তী’’তি জানাতি, ‘‘ফস্সা’’তি ৰা ‘‘ফস্স’’ন্তি ৰা ৰুত্তে পন ‘‘অযং ন সভাৰনিরুত্তী’’তি জানাতি. ৰেদনাদীসুপি এসেৰ নযো. অঞ্ঞং পনেস নামআখ্যাতউপসগ্গব্যঞ্জনসদ্দং জানাতি ন জানাতীতি? যদগ্গেন সদ্দং সুত্ৰা ‘‘অযং সভাৰনিরুত্তি, অযং ন সভাৰনিরুত্তী’’তি জানাতি, তদগ্গেন তম্পি জানিস্সতীতি. তং পন নযিদং পটিসম্ভিদাকিচ্চন্তি পটিক্খিপিত্ৰা ইদং ৰত্থু কথিতং –

তিস্সদত্তত্থেরো কির বোধিমণ্ডে সুৰণ্ণসলাকং গহেত্ৰা অট্ঠারসসু ভাসাসু ‘কতরভাসায কথেমী’তি পৰারেসি. তং পন তেন অত্তনো উগ্গহে ঠত্ৰা পৰারিতং, ন পটিসম্ভিদায ঠিতেন. সো হি মহাপঞ্ঞতায তং তং ভাসং কথাপেত্ৰা কথাপেত্ৰা উগ্গণ্হি; ততো উগ্গহে ঠত্ৰা এৰং পৰারেসি.

ভাসং নাম সত্তা উগ্গণ্হন্তীতি ৰত্ৰা চ পনেত্থ ইদং কথিতং. মাতাপিতরো হি দহরকালে কুমারকে মঞ্চে ৰা পীঠে ৰা নিপজ্জাপেত্ৰা তং তং কথযমানা তানি তানি কিচ্চানি করোন্তি. দারকা তেসং তং তং ভাসং ৰৰত্থাপেন্তি – ইমিনা ইদং ৰুত্তং, ইমিনা ইদং ৰুত্তন্তি. গচ্ছন্তে গচ্ছন্তে কালে সব্বম্পি ভাসং জানন্তি. মাতা দমিল়ী, পিতা অন্ধকো. তেসং জাতো দারকো সচে মাতুকথং পঠমং সুণাতি, দমিল়ভাসং ভাসিস্সতি; সচে পিতুকথং পঠমং সুণাতি, অন্ধকভাসং ভাসিস্সতি. উভিন্নম্পি পন কথং অস্সুণন্তো মাগধভাসং ভাসিস্সতি.

যোপি অগামকে মহারঞ্ঞে নিব্বত্তো, তত্থ অঞ্ঞো কথেন্তো নাম নত্থি, সোপি অত্তনো ধম্মতায ৰচনং সমুট্ঠাপেন্তো মাগধভাসমেৰ ভাসিস্সতি. নিরযে, তিরচ্ছানযোনিযং, পেত্তিৰিসযে, মনুস্সলোকে, দেৰলোকেতি সব্বত্থ মাগধভাসাৰ উস্সন্না. তত্থ সেসা ওট্টকিরাতঅন্ধকযোনকদমিল়ভাসাদিকা অট্ঠারস ভাসা পরিৰত্তন্তি. অযমেৰেকা যথাভুচ্চব্রহ্মৰোহারঅরিযৰোহারসঙ্খাতা মাগধভাসা ন পরিৰত্ততি. সম্মাসবুদ্ধোপি তেপিটকং বুদ্ধৰচনং তন্তিং আরোপেন্তো মাগধভাসায এৰ আরোপেসি. কস্মা? এৰঞ্হি অত্থং আহরিতুং সুখং হোতি. মাগধভাসায হি তন্তিং আরুল়্হস্স বুদ্ধৰচনস্স পটিসম্ভিদাপ্পত্তানং সোতপথাগমনমেৰ পপঞ্চো; সোতে পন সঙ্ঘট্টিতমত্তেযেৰ নযসতেন নযসহস্সেন অত্থো উপট্ঠাতি. অঞ্ঞায পন ভাসায তন্তিং আরুল়্হং পোথেত্ৰা পোথেত্ৰা উগ্গহেতব্বং হোতি. বহুম্পি উগ্গহেত্ৰা পন পুথুজ্জনস্স পটিসম্ভিদাপ্পত্তি নাম নত্থি. অরিযসাৰকো নো পটিসম্ভিদাপ্পতো নাম নত্থি.

ঞাণেসু ঞাণন্তি সব্বত্থকঞাণং আরম্মণং কত্ৰা ঞাণং পচ্চৰেক্খন্তস্স পভেদগতং ঞাণং পটিভানপটিসম্ভিদাতি. ইমা পন চতস্সোপি পটিসম্ভিদা দ্ৰীসু ঠানেসু পভেদং গচ্ছন্তি, পঞ্চহি কারণেহি ৰিসদা হোন্তীতি ৰেদিতব্বা. কতমেসু দ্ৰীসু? সেক্খভূমিযঞ্চ অসেক্খভূমিযঞ্চ. তত্থ সারিপুত্তত্থেরস্স মহামোগ্গল্লানত্থেরস্স মহাকস্সপত্থেরস্স মহাকচ্চাযনত্থেরস্স মহাকোট্ঠিতত্থেরস্সাতি অসীতিযাপি মহাথেরানং পটিসম্ভিদা অসেক্খভূমিযং পভেদং গতা. আনন্দত্থেরস্স চিত্তস্স গহপতিনো ধম্মিকস্স উপাসকস্স উপালিস্স গহপতিনো খুজ্জুত্তরায উপাসিকাযাতি এৰমাদীনং পটিসম্ভিদা সেক্খভূমিযং পভেদং গতাতি ইমাসু দ্ৰীসু ভূমীসু পভেদং গচ্ছন্তি.

কতমেহি পঞ্চহি কারণেহি পটিসম্ভিদা ৰিসদা হোন্তীতি? অধিগমেন, পরিযত্তিযা, সৰনেন, পরিপুচ্ছায, পুব্বযোগেনাতি. তত্থ ‘অধিগমো’ নাম অরহত্তং. তঞ্হি পত্তস্স পটিসম্ভিদা ৰিসদা হোন্তি. ‘পরিযত্তি’ নাম বুদ্ধৰচনং. তঞ্হি উগ্গণ্হন্তস্স পটিসম্ভিদা ৰিসদা হোন্তি. ‘সৰনং’ নাম ধম্মস্সৰনং. সক্কচ্চঞ্হি ধম্মং সুণন্তস্স পটিসম্ভিদা ৰিসদা হোন্তি. ‘পরিপুচ্ছা’ নাম অট্ঠকথা. উগ্গহিতপাল়িযা অত্থং কথেন্তস্স হি পটিসম্ভিদা ৰিসদা হোন্তি. ‘পুব্বযোগো’ নাম পুব্বযোগাৰচরতা, অতীতভৰে হরণপচ্চাহরণনযেন পরিগ্গহিতকম্মট্ঠানতা; পুব্বযোগাৰচরস্স হি পটিসম্ভিদা ৰিসদা হোন্তি. তত্থ অরহত্তপ্পত্তিযা পুনব্বসুকুটুম্বিকপুত্তস্স তিস্সত্থেরস্স পটিসম্ভিদা ৰিসদা অহেসুং. সো কির তম্বপণ্ণিদীপে বুদ্ধৰচনং উগ্গণ্হিত্ৰা পরতীরং গন্ত্ৰা যোনকধম্মরক্খিতত্থেরস্স সন্তিকে বুদ্ধৰচনং উগ্গণ্হিত্ৰা আগচ্ছন্তো নাৰং অভিরুহনতিত্থে একস্মিং পদে উপ্পন্নকঙ্খো যোজনসতমগ্গং নিৰত্তিত্ৰা আচরিযস্স সন্তিকং গচ্ছন্তো অন্তরামগ্গে একস্স কুটুম্বিকস্স পঞ্হং কথেসি. সো পসীদিত্ৰা সতসহস্সগ্ঘনিকং কম্বলং অদাসি. সোপি তং আহরিত্ৰা আচরিযস্স অদাসি. থেরো ৰাসিযা কোট্টেত্ৰা নিসীদনট্ঠানে পরিভণ্ডং কারেসি. কিমত্থাযাতি? পচ্ছিমায জনতায অনুগ্গহত্থাযাতি. এৰং কিরস্স অহোসি – ‘‘অম্হাকং গতমগ্গং আৰজ্জেত্ৰা অনাগতে সব্রহ্মচারিনো পটিপত্তিং পূরেতব্বং মঞ্ঞিস্সন্তী’’তি. তিস্সত্থেরোপি আচরিযস্স সন্তিকে কঙ্খং ছিন্দিত্ৰা জম্বুকোলপট্টনে ওরুয্হ চেতিযঙ্গণং সম্মজ্জনৰেলায ৰালিকৰিহারং পত্ৰা সম্মজ্জি. তস্স সম্মজ্জিতট্ঠানং দিস্ৰা ‘ইদং ৰীতরাগস্স ভিক্খুনো সম্মট্ঠট্ঠান’ন্তি থেরস্স ৰীমংসনত্থায পঞ্হং পুচ্ছিংসু. থেরো পটিসম্ভিদাপ্পত্ততায পুচ্ছিতপুচ্ছিতে পঞ্হে কথেসীতি.

পরিযত্তিযা পন তিস্সদত্তত্থেরস্স চেৰ নাগসেনত্থেরস্স চ পটিসম্ভিদা ৰিসদা অহেসুং. সক্কচ্চধম্মসৰনেন সুধম্মসামণেরস্স পটিসম্ভিদা ৰিসদা অহেসুং. সো কির তলঙ্গরৰাসী ধম্মদিন্নত্থেরস্স ভাগিনেয্যো খুরগ্গেযেৰ অরহত্তং পত্তো মাতুলত্থেরস্স ধম্মৰিনিচ্ছযট্ঠানে নিসীদিত্ৰা সুণন্তোযেৰ তীণি পিটকানি পগুণানি অকাসি. উগ্গহিতপাল়িযা অত্থং কথেন্তস্স পন তিস্সদত্তত্থেরস্স এৰ পটিসম্ভিদা ৰিসদা অহেসুং. গতপচ্চাগতৰত্তং পন পূরেত্ৰা যাৰ অনুলোমং কম্মট্ঠানং উস্সুক্কাপেত্ৰা আগতানং ৰিসদভাৰপ্পত্তপটিসম্ভিদানং পুব্বযোগাৰচরানং অন্তো নত্থি.

এতেসু পন কারণেসু পরিযত্তি, সৰনং, পরিপুচ্ছাতি ইমানি তীণি পভেদস্সেৰ বলৰকারণানি. পুব্বযোগো অধিগমস্স বলৰপচ্চযো, পভেদস্স হোতি ন হোতীতি? হোতি, ন পন তথা. পরিযত্তিসৰনপরিপুচ্ছা হি পুব্বে হোন্তু ৰা মা ৰা, পুব্বযোগেন পুব্বে চেৰ এতরহি চ সঙ্খারসম্মসনং ৰিনা পটিসম্ভিদা নাম নত্থি. ইমে পন দ্ৰেপি একতো হুত্ৰা পটিসম্ভিদা উপত্থম্ভেত্ৰা ৰিসদা করোন্তীতি.

সঙ্গহৰারৰণ্ণনা.

২. সচ্চৰারাদিৰণ্ণনা

৭১৯. ইদানি যে সঙ্গহৰারে পঞ্চ অত্থা চ ধম্মা চ সঙ্গহিতা, তেসং পভেদদস্সননযেন পটিসম্ভিদা ৰিভজিতুং পুন চতস্সোতিআদিনা নযেন পভেদৰারো আরদ্ধো. সো সচ্চৰারহেতুৰারধম্মৰারপচ্চযাকারৰারপরিযত্তিৰারৰসেন পঞ্চৰিধো. তত্থ পচ্চযসমুপ্পন্নস্স দুক্খসচ্চস্স পচ্চযেন পত্তব্বস্স নিব্বানস্স চ অত্থভাৰং, ফলনিব্বত্তকস্স সমুদযস্স নিব্বানসম্পাপকস্স অরিযমগ্গস্স চ ধম্মভাৰঞ্চ দস্সেতুং ‘সচ্চৰারো’ ৰুত্তো. যস্স কস্সচি পন হেতুফলনিব্বত্তকস্স হেতুনো ধম্মভাৰং, হেতুফলস্স চ অত্থভাৰং দস্সেতুং ‘হেতুৰারো’ ৰুত্তো. তত্থ চ হেতুফলক্কমৰসেন উপ্পটিপাটিযা পঠমং ধম্মপটিসম্ভিদা নিদ্দিট্ঠা. যে পন ধম্মা তম্হা তম্হা রূপারূপপ্পভেদা হেতুতো জাতা, তেসং অত্থভাৰং, তস্স তস্স চ রূপারূপধম্মপ্পভেদস্স হেতুনো ধম্মভাৰং দস্সেতুং ‘ধম্মৰারো’ ৰুত্তো. জরামরণাদীনং পন অত্থভাৰং, জরামরণাদিসমুদযসঙ্খাতানং জাতিআদীনঞ্চ ধম্মভাৰং দস্সেতুং ‘পচ্চযাকারৰারো’ ৰুত্তো. ততো পরিযত্তিসঙ্খাতস্স তস্স তস্স ভাসিতস্স ধম্মভাৰং, ভাসিতসঙ্খাতেন পচ্চযেন পত্তব্বস্স ভাসিতত্থস্স চ অত্থভাৰং দস্সেতুং ‘পরিযত্তিৰারো’ ৰুত্তো.

তত্থ চ যস্মা ভাসিতং ঞত্ৰা তস্সত্থো ঞাযতি, তস্মা ভাসিতভাসিতত্থক্কমেন উপ্পটিপাটিযা পঠমং ধম্মপটিসম্ভিদা নিদ্দিট্ঠা. পরিযত্তিধম্মস্স চ পভেদদস্সনত্থং ‘‘তত্থ কতমা ধম্মপটিসম্ভিদা’’তি পুচ্ছাপুব্বঙ্গমো পটিনিদ্দেসৰারো ৰুত্তো. তত্থ সুত্তন্তিআদীহি নৰহি অঙ্গেহি নিপ্পদেসতো তন্তি গহিতা. অযং ইমস্স ভাসিতস্স অত্থো, অযং ইমস্স ভাসিতস্স অত্থোতি ইমস্মিম্পি ঠানে ভাসিতৰসেন নিপ্পদেসতো তন্তি এৰ গহিতাতি.

সুত্তন্তভাজনীযৰণ্ণনা.