২. অভিধম্মভাজনীযৰণ্ণনা
৭২৫. তত্থ তিস্সো পটিসম্ভিদা লোকিযা. অত্থপটিসম্ভিদা লোকিযলোকুত্তরমিস্সকা. সা হি নিব্বানারম্মণানং মগ্গফলঞাণানং ৰসেন লোকুত্তরাপি হোতি. অভিধম্মভাজনীযে কুসলাকুসলৰিপাককিরিযানং ৰসেন চতূহি ৰারেহি ৰিভত্তং. তত্থ যত্তকানি হেট্ঠা চিত্তুপ্পাদকণ্ডে (ধ. স. ১ আদযো) কুসলচিত্তানি ৰিভত্তানি, তেসং সব্বেসম্পি ৰসেন একেকস্মিং চিত্তনিদ্দেসে চতস্সো চতস্সো পটিসম্ভিদা ৰিভত্তাতি ৰেদিতব্বা. অকুসলচিত্তেসুপি এসেৰ নযো. ৰিপাককিরিযৰারেসু ৰিপাককিরিযানং অত্থেন সঙ্গহিতত্তা, ধম্মপটিসম্ভিদং ছড্ডেত্ৰা, একেকস্মিং ৰিপাকচিত্তে চ কিরিযচিত্তে চ তিস্সো তিস্সোৰ পটিসম্ভিদা ৰিভত্তা. পাল়ি পন মুখমত্তমেৰ দস্সেত্ৰা সংখিত্তা. সা হেট্ঠা আগতৰিত্থারৰসেনেৰ ৰেদিতব্বা.
কস্মা পন যথা কুসলাকুসলৰারেসু ‘‘তেসং ৰিপাকে ঞাণং অত্থপটিসম্ভিদা’’তি ৰুত্তং, এৰমিধ ‘‘যেসং ধম্মানং ইমে ৰিপাকা, তেসু ঞাণং ধম্মপটিসম্ভিদা’’তি এৰং ন ৰুত্তন্তি? হেট্ঠা ৰুত্তত্তা. যদি এৰং, ‘‘তেসং ৰিপাকে ঞাণং অত্থপটিসম্ভিদা’’তি হেট্ঠা ৰুত্তত্তা অযং অত্থপটিসম্ভিদাপি ইধ ন ৰত্তব্বা সিযাতি? নো ন ৰত্তব্বা. কস্মা? হেট্ঠা ৰিপাককিরিযচিত্তুপ্পাদৰসেন অৰুত্তত্তা. কিরিযৰারে চ ‘‘যেসং ধম্মানং ইমে কিরিযা’’তি ৰচনমেৰ ন যুজ্জতীতি দ্ৰীসুপি ইমেসু ৰারেসু তিস্সো তিস্সোৰ পটিসম্ভিদা ৰিভত্তা.
তত্থ যায নিরুত্তিযা তেসং ধম্মানং পঞ্ঞত্তি হোতীতি যায নিরুত্তিযা তেসং ফস্সো হোতীতিআদিনা নযেন ৰুত্তানং ধম্মানং ‘‘অযং ফস্সো, অযং ৰেদনা’’তি এৰং পঞ্ঞত্তি হোতি. তত্থ ধম্মনিরুত্তাভিলাপে ঞাণন্তি তস্মিং অত্থে ধম্মে চ পৰত্তমানায তস্সা ধম্মনিরুত্তিযা সভাৰপঞ্ঞত্তিযা অভিলাপে ঞাণং. অভিলাপসদ্দং আরম্মণং কত্ৰা উপ্পন্নঞাণমেৰ ইধাপি কথিতং. যেন ঞাণেনাতি যেন পটিভানপটিসম্ভিদাঞাণেন. তানি ঞাণানি জানাতীতি ইতরানি তীণি পটিসম্ভিদাঞাণানি জানাতি.
ইদানি যথা যং ঞাণং তানি ঞাণানি জানাতি, তথা তস্স তেসু পৰত্তিং দস্সেতুং ইমানি ঞাণানি ইদমত্থজোতকানীতি ৰুত্তং. তত্থ ইদমত্থজোতকানীতি ইমস্স অত্থস্স জোতকানি পকাসকানি; ইমং নাম অত্থং জোতেন্তি পকাসেন্তি পরিচ্ছিন্দন্তীতি অত্থো. ইতি ঞাণেসু ঞাণন্তি ইমিনা আকারেন পৰত্তং তীসু ঞাণেসু ঞাণং পটিভানপটিসম্ভিদা নাম.
তত্থ কিঞ্চাপি অযং পটিভানপটিসম্ভিদা ‘ইমিস্সা ইদং কিচ্চং, ইমিস্সা ইদং কিচ্চ’ন্তি ইতরাসং পটিসম্ভিদানং কিচ্চং জানাতি, সযং পন তাসং কিচ্চং কাতুং ন সক্কোতি, বহুস্সুতধম্মকথিকো ৰিয অপ্পস্সুতধম্মকথিকস্স. দ্ৰে কির ভিক্খূ. একো বহুস্সুতো, একো অপ্পস্সুতো. তে একতোৰ একং ধম্মকথামগ্গং উগ্গণ্হিংসু. তত্থ অপ্পস্সুতো সরসম্পন্নো অহোসি, ইতরো মন্দস্সরো. তেসু অপ্পস্সুতো গতগতট্ঠানে অত্তনো সরসম্পত্তিযা সকলপরিসং খোভেত্ৰা ধম্মং কথেসি. ধম্মং সুণমানা হট্ঠতুট্ঠমানসা হুত্ৰা – ‘যথা এস ধম্মং কথেসি, একো তিপিটকধরো মঞ্ঞে ভৰিস্সতী’তি ৰদন্তি. বহুস্সুতভিক্খু পন – ‘ধম্মসৰনে জানিস্সথ অযং তিপিটকধরো ৰা নো ৰা’তি আহ. সো কিঞ্চাপি এৰমাহ, যথা পন সকলপরিসং খোভেত্ৰা ধম্মং কথেতুং সক্কোতি, এৰমস্স কথনসমত্থতা নত্থি. তত্থ কিঞ্চাপি পটিভানপটিসম্ভিদা, বহুস্সুতো ৰিয অপ্পস্সুতস্স, ইতরাসং কিচ্চং জানাতি, সযং পন তং কিচ্চং কাতুং ন সক্কোতীতি ৰেদিতব্বং. সেসং উত্তানত্থমেৰ.
৭৪৬. এৰং কুসলচিত্তুপ্পাদাদিৰসেন পটিসম্ভিদা ৰিভজিত্ৰা ইদানি তাসং উপ্পত্তিট্ঠানভূতং খেত্তং দস্সেতুং পুন চতস্সো পটিসম্ভিদাতিআদিমাহ. তত্থ তিস্সো পটিসম্ভিদা কামাৰচরকুসলতো চতূসু ঞাণসম্পযুত্তেসু চিত্তুপ্পাদেসূতি ইদং সেক্খানং ৰসেন ৰুত্তং. তেসঞ্হিপি ধম্মপচ্চৰেক্খণকালে হেট্ঠা ৰুত্তং পঞ্চপ্পকারং ধম্মং আরম্মণং কত্ৰা চতূসু ঞাণসম্পযুত্তকুসলচিত্তেসু ধম্মপটিসম্ভিদা উপ্পজ্জতি. তথা নিরুত্তিপচ্চৰেক্খণকালে সদ্দং আরম্মণং কত্ৰা নিরুত্তিপটিসম্ভিদা; ঞাণং পচ্চৰেক্খণকালে সব্বত্থকঞাণং আরম্মণং কত্ৰা পটিভানপটিসম্ভিদাতি.
কিরিযতো চতূসূতি ইদং পন অসেক্খানং ৰসেন ৰুত্তং. তেসঞ্হি ধম্মং পচ্চৰেক্খণকালে হেট্ঠা ৰুত্তং পঞ্চপ্পকারং ধম্মং আরম্মণং কত্ৰা চতূসু ঞাণসম্পযুত্তকিরিযচিত্তেসু ধম্মপটিসম্ভিদা উপ্পজ্জতি. তথা নিরুত্তিপচ্চৰেক্খণকালে সদ্দং আরম্মণং কত্ৰা নিরুত্তিপটিসম্ভিদা; ঞাণং পচ্চৰেক্খণকালে সব্বত্থকঞাণং আরম্মণং কত্ৰা পটিভানপটিসম্ভিদাতি.
অত্থপটিসম্ভিদা এতেসু চেৰ উপ্পজ্জতীতি ইদং পন সেক্খাসেক্খানং ৰসেন ৰুত্তং. তথা হি সেক্খানং অত্থপচ্চৰেক্খণকালে হেট্ঠা ৰুত্তপ্পভেদং অত্থং আরম্মণং কত্ৰা চতূসু ঞাণসম্পযুত্তকুসলচিত্তেসু অযং উপ্পজ্জতি, মগ্গফলকালে চ মগ্গফলেসু. অসেক্খস্স পন অত্থং পচ্চৰেক্খণকালে হেট্ঠা ৰুত্তপ্পভেদমেৰ অত্থং আরম্মণং কত্ৰা চতূসু ঞাণসম্পযুত্তকিরিযচিত্তেসু উপ্পজ্জতি, ফলকালে চ উপরিমে সামঞ্ঞফলেতি. এৰমেতা সেক্খাসেক্খানং উপ্পজ্জমানা ইমাসু ভূমীসু উপ্পজ্জন্তীতি ভূমিদস্সনত্থং অযং নযো দস্সিতোতি.
অভিধম্মভাজনীযৰণ্ণনা.