২. পৰত্তিৰারৰণ্ণনা

৫০-২০৫. ইদানি যস্স রূপক্খন্ধোতিআদিনা নযেন পৰত্তিৰারো আরদ্ধো. কস্মা পনেত্থ উদ্দেসৰারো ন ৰুত্তোতি? হেট্ঠা দস্সিতনযত্তা. পণ্ণত্তিৰারস্মিঞ্হি উদ্দেসৰারে নযো দস্সিতো. তেন পন নযেন সক্কা সো ইধ অৰুত্তোপি জানিতুন্তি তং অৰত্ৰা নিদ্দেসৰারোৰ আরদ্ধো. ইমস্মিং পন পৰত্তিৰারসঙ্খাতে মহাৰারে উপ্পাদৰারো, নিরোধৰারো, উপ্পাদনিরোধৰারোতি তযো অন্তরৰারা হোন্তি. তেসু পঠমো ধম্মানং উপ্পাদলক্খণস্স দীপিতত্তা উপ্পাদৰারোতি ৰুচ্চতি. দুতিযো তেসঞ্ঞেৰ নিরোধলক্খণস্স দীপিতত্তা নিরোধৰারোতি ৰুচ্চতি. ততিযো উভিন্নম্পি লক্খণানং দীপিতত্তা উপ্পাদনিরোধৰারোতি ৰুচ্চতি. উপ্পাদৰারেন চেত্থ ধম্মানং উপ্পজ্জনাকারোৰ দীপিতো. নিরোধৰারেন ‘উপ্পন্নং নাম নিচ্চং নত্থী’তি তেসঞ্ঞেৰ অনিচ্চতা দীপিতা. উপ্পাদনিরোধৰারেন তদুভযং.

তত্থ উপ্পাদৰারে তাৰ তিণ্ণং অদ্ধানং ৰসেন ছ কালভেদা হোন্তি – পচ্চুপ্পন্নো, অতীতো, অনাগতো, পচ্চুপ্পন্নেনাতীতো, পচ্চুপ্পন্নেনানাগতো, অতীতেনানাগতোতি. তেসু ‘যস্স রূপক্খন্ধো উপ্পজ্জতী’তি পচ্চুপ্পন্নাভিধানৰসেন পচ্চুপ্পন্নো ৰেদিতব্বো. সো পচ্চুপ্পন্নানং ধম্মানং পচ্চক্খতো গহেতব্বত্তা অতিৰিয সুৰিঞ্ঞেয্যোতি পঠমং ৰুত্তো. যস্স রূপক্খন্ধো উপ্পজ্জিত্থাতি অতীতাভিধানৰসেন অতীতো ৰেদিতব্বো. সো পচ্চক্খতো অনুভূতপুব্বানং অতীতধম্মানং অনুমানেন অনাগতেহি সুৰিঞ্ঞেয্যতরত্তা দুতিযং ৰুত্তো. যস্স রূপক্খন্ধো উপ্পজ্জিস্সতীতি অনাগতাভিধানৰসেন অনাগতো ৰেদিতব্বো. সো পচ্চক্খতো চ অনুভূতপুব্বৰসেন চ গহিতধম্মানুমানেন ‘অনাগতেপি এৰরূপা ধম্মা উপ্পজ্জিস্সন্তী’তি গহেতব্বতো ততিযং ৰুত্তো.

যস্স রূপক্খন্ধো উপ্পজ্জতি, তস্স ৰেদনাক্খন্ধো উপ্পজ্জিত্থাতি পচ্চুপ্পন্নেন সদ্ধিং অতীতাভিধানৰসেন পচ্চুপ্পন্নেনাতীতো ৰেদিতব্বো. সো মিস্সকেসু তীসু সুৰিঞ্ঞেয্যতরত্তা চতুত্থং ৰুত্তো. যস্স রূপক্খন্ধো উপ্পজ্জতি তস্স ৰেদনাক্খন্ধো উপ্পজ্জিস্সতীতি পচ্চুপ্পন্নেন সদ্ধিং অনাগতাভিধানৰসেন পচ্চুপ্পন্নেনানাগতো ৰেদিতব্বো. সো পচ্চক্খতো গহেতব্বানং ধম্মানং অত্থিতায অত্থতো সুৰিঞ্ঞেয্যতরোতি পঞ্চমং ৰুত্তো. যস্স রূপক্খন্ধো উপ্পজ্জিত্থ, তস্স ৰেদনাক্খন্ধো উপ্পজ্জিস্সতীতি অতীতেন সদ্ধিং অনাগতাভিধানৰসেন অতীতেনানাগতো ৰেদিতব্বো. সো পুরিমেহি দুৰিঞ্ঞেয্যোতি ছট্ঠং ৰুত্তো.

এৰমেতেসু ছসু কালভেদেসু য্ৰাযং পঠমো পচ্চুপ্পন্নো, তত্থ পুগ্গলতো, ওকাসতো, পুগ্গলোকাসতোতি তযো ৰারা হোন্তি. তেসু যস্সাতি পুগ্গলৰসেন খন্ধানং উপ্পত্তিদীপনো পুগ্গলৰারো. যত্থাতি ওকাসৰসেন খন্ধানং উপ্পত্তিদীপনো ওকাসৰারো. যস্স যত্থাতি পুগ্গলোকাসৰসেন খন্ধানং উপ্পত্তিদীপনো পুগ্গলোকাসৰারো. ইমে পন তযোপি ৰারা পঠমং অনুলোমনযেন নিদ্দিসিত্ৰা পচ্ছা পটিলোমনযেন নিদ্দিট্ঠা. তেসু ‘উপ্পজ্জতি’ ‘উপ্পজ্জিত্থ,’ ‘উপ্পজ্জিস্সতী’তি ৰচনতো উপ্পত্তিদীপনো অনুলোমনযো. ‘নুপ্পজ্জতি’, ‘নুপ্পজ্জিত্থ,’ ‘নুপ্পজ্জিস্সতী’তি ৰচনতো অনুপ্পত্তিদীপনো পটিলোমনযো.

তত্থ পচ্চুপ্পন্নকালে তাৰ পুগ্গলৰারস্স অনুলোমনযে ‘‘যস্স রূপক্খন্ধো উপ্পজ্জতি, তস্স ৰেদনাক্খন্ধো উপ্পজ্জতি. যস্স ৰা পন ৰেদনাক্খন্ধো উপ্পজ্জতি, তস্স রূপক্খন্ধো উপ্পজ্জতি. যস্স রূপক্খন্ধো উপ্পজ্জতি, তস্স সঞ্ঞাক্খন্ধো সঙ্খারক্খন্ধো, ৰিঞ্ঞাণক্খন্ধো, উপ্পজ্জতি. যস্স ৰা পন ৰিঞ্ঞাণক্খন্ধো উপ্পজ্জতি, তস্স রূপক্খন্ধো উপ্পজ্জতী’’তি এৰং রূপক্খন্ধমূলকানি চত্তারি যমকানি; ‘‘যস্স ৰেদনাক্খন্ধো উপ্পজ্জতি, তস্স সঞ্ঞাক্খন্ধো উপ্পজ্জতী’’তিআদিনা নযেন ৰেদনাক্খন্ধমূলকানি তীণি; সঞ্ঞাক্খন্ধমূলকানি দ্ৰে; সঙ্খারক্খন্ধমূলকং একন্তি অগ্গহিতগ্গহণেন দস যমকানি হোন্তি.

তত্থ রূপক্খন্ধমূলকেসু চতূসু আদিতো একমেৰ ৰিস্সজ্জিতং. সেসানি তেন সদিসৰিস্সজ্জনানীতি তন্তিযা লহুভাৰত্থং সঙ্খিত্তানি. ৰেদনাক্খন্ধাদিমূলকেসুপি ‘আমন্তা’তি একসদিসমেৰ ৰিস্সজ্জনং. তস্মা তানিপি তন্তিযা লহুভাৰত্থং সঙ্খিত্তানেৰাতি এৰমেতানি পচ্চুপ্পন্নকালে পুগ্গলৰারে অনুলোমনযে একযমকৰিস্সজ্জনেনেৰ দস যমকানি ৰিস্সজ্জিতানি নাম হোন্তীতি ৰেদিতব্বানি. যথা চ পুগ্গলৰারে দস, এৰং ওকাসৰারে দস, পুগ্গলোকাসৰারে দসাতি পচ্চুপ্পন্নকালে তীসু ৰারেসু অনুলোমনযে তিংস যমকানি হোন্তি. যথা চ অনুলোমনযে, এৰং পটিলোমনযেপীতি সব্বানিপি পচ্চুপ্পন্নকালে সট্ঠি যমকানি হোন্তি. তেসু ৰীসপুচ্ছাসতং, চত্তারীসানি চ দ্ৰে অত্থসতানি হোন্তীতি ৰেদিতব্বানি. এৰং সেসেসুপি পঞ্চসু কালভেদেসু পুগ্গলাদিভেদতো অনুলোমপটিলোমনযৰসেন ছ ছ ৰারা. একেকস্মিং ৰারে দস দস কত্ৰা সট্ঠি সট্ঠি যমকানীতি তীণি যমকসতানি. তানি পুরিমেহি সদ্ধিং সট্ঠাধিকানি তীণি যমকসতানি, ৰীসাধিকানি সত্তপুচ্ছাসতানি, চত্তারীসানি চ চুদ্দস অত্থসতানি হোন্তি. ইদং তাৰ উপ্পাদৰারে পাল়িৰৰত্থানং. যথা চ উপ্পাদৰারে, তথা নিরোধৰারেপি, উপ্পাদনিরোধৰারেপীতি সব্বস্মিম্পি পৰত্তিমহাৰারে অসীতি যমকসহস্সং, সট্ঠিসতাধিকানি দ্ৰে পুচ্ছাসহস্সানি, ৰীসং তিসতাধিকানি চ চত্তারি অত্থসহস্সানি ৰেদিতব্বানি.

পাল়ি পন উপ্পাদৰারে নিরোধৰারে চ তীসু অসম্মিস্সককালভেদেসু তস্মিং তস্মিং ৰারে একেকমেৰ যমকং ৰিস্সজ্জেত্ৰা সঙ্খিত্তা. তীসু মিস্সককালভেদেসু ‘যস্স ৰেদনাক্খন্ধো উপ্পজ্জতি, তস্স সঞ্ঞাক্খন্ধো উপ্পজ্জিত্থা’তিআদিনা নযেন ৰেদনাক্খন্ধাদিমূলকেসুপি একং যমকং ৰিস্সজ্জিতং. উপ্পাদনিরোধৰারে পন ছসুপি কালভেদেসু তং ৰিস্সজ্জিতমেৰ. সেসানি তেন সমানৰিস্সজ্জনত্তা সঙ্খিত্তানীতি. ইদং সকলেপি পৰত্তিমহাৰারে পাল়িৰৰত্থানং.

অত্থৰিনিচ্ছযত্থং পনস্স ইদং লক্খণং ৰেদিতব্বং – ইমস্মিঞ্হি পৰত্তিমহাৰারে চতুন্নং পঞ্হানং পঞ্চ ৰিস্সজ্জনানি সত্তৰীসতিযা ঠানেসু পক্খিপিত্ৰা অত্থৰিনিচ্ছযো ৰেদিতব্বো. তত্থ পুরেপঞ্হো, পচ্ছাপঞ্হো, পরিপুণ্ণপঞ্হো, মোঘপঞ্হোতি ইমে চত্তারো পঞ্হা নাম. একেকস্মিঞ্হি যমকে দ্ৰে দ্ৰে পুচ্ছা. একেকপুচ্ছাযপি দ্ৰে দ্ৰে পদানি. তত্থ যায পুচ্ছায ৰিস্সজ্জনে একেনেৰ পদেন গহিতক্খন্ধস্স উপ্পাদো ৰা নিরোধো ৰা লব্ভতি, অযং পুরেপঞ্হো নাম. যায পন পুচ্ছায ৰিস্সজ্জনে দ্ৰীহিপি পদেহি গহিতক্খন্ধানং উপ্পাদো ৰা নিরোধো ৰা লব্ভতি, অযং পচ্ছাপঞ্হো নাম. যায পন পুচ্ছায ৰিস্সজ্জনে একেনপি পদেন গহিতক্খন্ধস্স দ্ৰীহিপি পদেহি গহিতক্খন্ধানং উপ্পাদো ৰা, নিরোধো ৰা লব্ভতি, অযং পরিপুণ্ণপঞ্হো নাম. যায পন পুচ্ছায ৰিস্সজ্জনে পটিক্খেপো ৰা, পটিসেধো ৰা লব্ভতি, অযং মোঘপঞ্হো নাম. যস্মা পনেস অদস্সিযমানো ন সক্কা জানিতুং, তস্মা নং দস্সযিস্সাম.

‘যত্থ রূপক্খন্ধো নুপ্পজ্জতি, তত্থ ৰেদনাক্খন্ধো নুপ্পজ্জতী’তি পুচ্ছায তাৰ উপ্পজ্জতীতি ইমস্মিং ৰিস্সজ্জনে একেনেৰ পদেন গহিতস্স ৰেদনাক্খন্ধস্স উপ্পাদো লব্ভতি, ইতি অযঞ্চেৰ অঞ্ঞো চ এৰরূপো পঞ্হো পুরেপঞ্হোতি ৰেদিতব্বো. ‘যস্স রূপক্খন্ধো উপ্পজ্জিত্থ, তস্স ৰেদনাক্খন্ধো উপ্পজ্জিত্থা’তি পুচ্ছায পন ‘আমন্তা’তি ইমস্মিং ৰিস্সজ্জনে দ্ৰীহি পদেহি গহিতানং রূপৰেদনাক্খন্ধানং যস্স কস্সচি সত্তস্স অতীতে উপ্পাদো লব্ভতি. ইতি অযঞ্চেৰ অঞ্ঞো চ এৰরূপো পঞ্হো পচ্ছাপঞ্হোতি ৰেদিতব্বো.

‘যস্স রূপক্খন্ধো উপ্পজ্জতি, তস্স ৰেদনাক্খন্ধো উপ্পজ্জতী’তি ইমায পন পঠমপুচ্ছায ‘অসঞ্ঞসত্তং উপপজ্জন্তান’ন্তিআদিকে ইমস্মিং ৰিস্সজ্জনে ‘অসঞ্ঞসত্তং উপপজ্জন্তানং তেসং রূপক্খন্ধো উপ্পজ্জতি, নো চ তেসং ৰেদনাক্খন্ধো উপ্পজ্জতী’তি ইমস্মিং কোট্ঠাসে একেনেৰ পদেন গহিতস্স রূপক্খন্ধস্সপি উপ্পাদো লব্ভতি. ‘পঞ্চৰোকারং উপপজ্জন্তানং তেসং রূপক্খন্ধো চ উপ্পজ্জতি ৰেদনাক্খন্ধো চ উপ্পজ্জতী’তি ইমস্মিং কোট্ঠাসে দ্ৰীহিপি পদেহি সঙ্গহিতানং রূপৰেদনাক্খন্ধানম্পি উপ্পাদো লব্ভতি. ইতি অযঞ্চেৰ অঞ্ঞো চ এৰরূপো পঞ্হো পরিপুণ্ণপঞ্হোতি ৰেদিতব্বো. পুরেপচ্ছাপঞ্হোতিপি এতস্সেৰ নামং. এতস্স হি ৰিস্সজ্জনে পুরিমকোট্ঠাসে একেন পদেন সঙ্গহিতস্স রূপক্খন্ধস্সেৰ উপ্পাদো দস্সিতো. দুতিযকোট্ঠাসে দ্ৰীহি পদেহি সঙ্গহিতানং রূপৰেদনাক্খন্ধানং. ইমিনাযেৰ চ লক্খণেন যত্থ একেন পদেন সঙ্গহিতস্স খন্ধস্স উপ্পাদো ৰা নিরোধো ৰা লব্ভতি, সো পুরেপঞ্হোতি ৰুত্তো. যত্থ দ্ৰীহিপি পদেহি সঙ্গহিতানং খন্ধানং উপ্পাদো ৰা নিরোধো ৰা লব্ভতি, সো পচ্ছাপঞ্হোতি ৰুত্তো.

‘যস্স রূপক্খন্ধো নুপ্পজ্জিত্থ, তস্স ৰেদনাক্খন্ধো নুপ্পজ্জিত্থা’তি ইমায পন পুচ্ছায ‘নত্থী’তি ইমস্মিং ৰিস্সজ্জনে পটিক্খেপো লব্ভতি. ‘যস্স রূপক্খন্ধো উপ্পজ্জতি, তস্স ৰেদনাক্খন্ধো নিরুজ্ঝতী’তি পুচ্ছায ‘নো’তি ইমস্মিং ৰিস্সজ্জনে পটিসেধো লব্ভতি. তস্মা অযঞ্চেৰ দুৰিধো অঞ্ঞো চ এৰরূপো পঞ্হো মোঘপঞ্হোতি ৰেদিতব্বো. তুচ্ছপঞ্হোতিপি ৰুচ্চতি. এৰং তাৰ চত্তারো পঞ্হা ৰেদিতব্বা.

পাল়িগতিযা ৰিস্সজ্জনং, পটিৰচনৰিস্সজ্জনং, সরূপদস্সনেন ৰিস্সজ্জনং, পটিক্খেপেন ৰিস্সজ্জনং, পটিসেধেন ৰিস্সজ্জনন্তি ইমানি পন পঞ্চ ৰিস্সজ্জনানি নাম. তত্থ যং ৰিস্সজ্জনং পাল়িপদমেৰ হুত্ৰা অত্থং ৰিস্সজ্জেতি, ইদং পাল়িগতিযা ৰিস্সজ্জনং নাম. তং পুরেপঞ্হে লব্ভতি. ‘যত্থ রূপক্খন্ধো নুপ্পজ্জতি তত্থ ৰেদনাক্খন্ধো নুপ্পজ্জতী’তি হি পঞ্হে ‘উপ্পজ্জতী’তি ইদং ৰিস্সজ্জনং পাল়িপদমেৰ হুত্ৰা অত্থং ৰিস্সজ্জযমানং গতং, তস্মা এৰরূপেসু ঠানেসু পাল়িগতিযা ৰিস্সজ্জনং ৰেদিতব্বং. যং পন ৰিস্সজ্জনং পটিৰচনভাৰেন অত্থং ৰিস্সজ্জেতি, ইদং পটিৰচনৰিস্সজ্জনং নাম. তং পচ্ছাপঞ্হে লব্ভতি. ‘যস্স রূপক্খন্ধো উপ্পজ্জিত্থ, তস্স ৰেদনাক্খন্ধো উপ্পজ্জিত্থা’তি হি পঞ্হে ‘আমন্তা’তি ইদং ৰিস্সজ্জনং পটিৰচনৰসেনেৰ অত্থং ৰিস্সজ্জযমানং গতং, তস্মা এৰরূপেসু ঠানেসু পটিৰচনৰিস্সজ্জনং ৰেদিতব্বং. যং ৰিস্সজ্জনং সরূপেন দস্সেত্ৰা অত্থং ৰিস্সজ্জেতি; ইদং সরূপদস্সনেন ৰিস্সজ্জনং নাম. তং পরিপুণ্ণপঞ্হে লব্ভতি. ‘যস্স রূপক্খন্ধো উপ্পজ্জতি; তস্স ৰেদনাক্খন্ধো উপ্পজ্জতী’তি হি পঞ্হে ‘অসঞ্ঞসত্তং উপপজ্জন্তান’ন্তি ইদং ৰিস্সজ্জনং ‘ইমেসং রূপক্খন্ধো উপ্পজ্জতি, নো চ ৰেদনাক্খন্ধো, ইমেসং রূপক্খন্ধো চ উপ্পজ্জতি, ৰেদনাক্খন্ধো চা’তি সরূপদস্সনেনেৰ অত্থং ৰিস্সজ্জযমানং গতং. তস্মা এৰরূপেসু ঠানেসু সরূপদস্সনেন ৰিস্সজ্জনং ৰেদিতব্বং. যং পন ৰিস্সজ্জনং তথারূপস্স অত্থস্সাভাৰতো অত্থপটিক্খেপেন পঞ্হং ৰিস্সজ্জেতি, ইদং পটিক্খেপেন ৰিস্সজ্জনং নাম. যং তথারূপস্স অত্থস্স একক্খণে অলাভতো অত্থপটিসেধনেন পঞ্হং ৰিস্সজ্জেতি, ইদং পটিসেধেন ৰিস্সজ্জনং নাম. তং মোঘপঞ্হে লব্ভতি. ‘যস্স রূপক্খন্ধো নুপ্পজ্জিত্থ, তস্স ৰেদনাক্খন্ধো নুপ্পজ্জিত্থা’তি হি পঞ্হে ‘নত্থী’তি ইদং ৰিস্সজ্জনং; এৰরূপো নাম সত্তো নত্থীতি অত্থপটিক্খেপেন পঞ্হং ৰিস্সজ্জযমানং গতং; তস্মা এৰরূপেসু ঠানেসু পটিক্খেপেন ৰিস্সজ্জনং ৰেদিতব্বং. ‘যস্স রূপক্খন্ধো উপ্পজ্জতি, তস্স ৰেদনাক্খন্ধো নিরুজ্ঝতী’তি পঞ্হে পন ‘নো’তি ইদং ৰিস্সজ্জনং একস্মিং পটিসন্ধিক্খণে উপ্পাদেন সদ্ধিং নিরোধো নাম ন লব্ভতীতি অত্থপটিসেধনেন পঞ্হং ৰিস্সজ্জযমানং গতং, তস্মা এৰরূপেসু ঠানেসু পটিসেধেন ৰিস্সজ্জনং ৰেদিতব্বং.

ইদানি ইমে চত্তারো পঞ্হা, ইমানি চ পঞ্চ ৰিস্সজ্জনানি, যেসু সত্তৰীসতিযা ঠানেসু পক্খিপিতব্বানি, তানি এৰং ৰেদিতব্বানি – অসঞ্ঞসত্তং উপপজ্জন্তানন্তি একং ঠানং, অসঞ্ঞসত্তে তত্থাতি একং, অসঞ্ঞসত্তানন্তি একং; অসঞ্ঞসত্তা চৰন্তানন্তি একং; অরূপং উপপজ্জন্তানন্তি একং, অরূপে তত্থাতি একং, অরূপানন্তি একং, অরূপা চৰন্তানন্তি একং, অরূপে পচ্ছিমভৰিকানন্তি একং, অরূপে পরিনিব্বন্তানন্তি একং; যে চ অরূপং উপপজ্জিত্ৰা পরিনিব্বাযিস্সন্তীতি একং; পঞ্চৰোকারং উপপজ্জন্তানন্তি একং, পঞ্চৰোকারে তত্থাতি একং, পঞ্চৰোকারানন্তি একং পঞ্চৰোকারা চৰন্তানন্তি একং, পঞ্চৰোকারে পচ্ছিমভৰিকানন্তি একং, পঞ্চৰোকারে পরিনিব্বন্তানন্তি একং; সুদ্ধাৰাসং উপপজ্জন্তানন্তি একং, সুদ্ধাৰাসে তত্থাতি একং, সুদ্ধাৰাসানন্তি একং, সুদ্ধাৰাসে পরিনিব্বন্তানন্তি একং; সব্বেসং উপপজ্জন্তানন্তি একং, সব্বেসং চৰন্তানন্তি একং; সব্বসাধারণৰসেন পচ্ছিমভৰিকানন্তি একং, পরিনিব্বন্তানন্তি একং, চতুৰোকারং পঞ্চৰোকারং উপপজ্জন্তানন্তি একং, চৰন্তানন্তি একং. এৰং ইমেসং চতুন্নং পঞ্হানং ইমানি পঞ্চ ৰিস্সজ্জনানি ইমেসু সত্তৰীসতিযা ঠানেসু পক্খিপিত্ৰা ইমস্মিং পৰত্তিমহাৰারে অত্থৰিনিচ্ছযো ৰেদিতব্বো. এৰং ৰিদিত্ৰা হি পঞ্হং ৰিস্সজ্জন্তেন সুৰিস্সজ্জিতো হোতি, অত্থঞ্চ ৰিনিচ্ছযন্তেন সুৰিনিচ্ছিতো হোতি.

তত্থাযং নযো – যস্স রূপক্খন্ধো উপ্পজ্জতীতি যস্স পুগ্গলস্স উপ্পাদক্খণসমঙ্গিতায রূপক্খন্ধো উপ্পজ্জতি. তস্স ৰেদনাক্খন্ধো উপ্পজ্জতীতি ৰেদনাক্খন্ধোপি তস্স তস্মিঞ্ঞেৰ খণে উপ্পজ্জতীতি পুচ্ছতি. অসঞ্ঞসত্তং উপপজ্জন্তানন্তি অচিত্তকপটিসন্ধিৰসেন অসঞ্ঞসত্তভৰং উপপজ্জন্তানং. তেসং রূপক্খন্ধো উপ্পজ্জতীতি তেসং একন্তেন রূপক্খন্ধো উপ্পজ্জতিযেৰ. পৰত্তে উপ্পন্নানং রূপক্খন্ধো উপ্পজ্জতিপি নিরুজ্ঝতিপি, তস্মা ‘অসঞ্ঞসত্তান’ন্তি অৰত্ৰা’অসঞ্ঞসত্তং উপপজ্জন্তান’ন্তি ৰুত্তং. নো চ তেসং ৰেদনাক্খন্ধো উপ্পজ্জতীতি অচিত্তকত্তা পন তেসং ৰেদনাক্খন্ধো নুপ্পজ্জতেৰ. ইদং সত্তৰীসতিযা ঠানেসু পঠমে ঠানে পরিপুণ্ণপঞ্হস্স পুরিমকোট্ঠাসে সরূপদস্সনেন ৰিস্সজ্জনং. পঞ্চৰোকারং উপপজ্জন্তানন্তি রূপারূপমিস্সকপটিসন্ধিৰসেন পঞ্চৰোকারভৰং উপপজ্জন্তানং. তেসং রূপক্খন্ধো চ উপ্পজ্জতি, ৰেদনাক্খন্ধো চাতি তেসং একন্তেন রূপৰেদনাক্খন্ধসঙ্খাতা দ্ৰেপি খন্ধা উপ্পজ্জন্তিযেৰ. পৰত্তে পন তত্থ উপ্পন্নানং তে খন্ধা উপ্পজ্জন্তিপি নিরুজ্ঝন্তিপি, তস্মা ‘পঞ্চৰোকারান’ন্তি অৰত্ৰা ‘পঞ্চৰোকারং উপপজ্জন্তান’ন্তি ৰুত্তং. ইদং পঞ্চৰোকারং উপপজ্জন্তানন্তি ঠানে পরিপুণ্ণপঞ্হস্স পচ্ছিমকোট্ঠাসে সরূপদস্সনেন ৰিস্সজ্জনং. ইমিনা উপাযেন সব্বানি ৰিস্সজ্জনানি ৰেদিতব্বানি.

ইদং পনেত্থ উপ্পাদনিরোধেসু নিযমলক্খণং – সকলেপি হি ইমস্মিং খন্ধযমকে তত্থ তত্থ উপ্পন্নানং পৰত্তে যাৰ মরণা খন্ধানং অপরিযন্তেসু উপ্পাদনিরোধেসু ৰিজ্জমানেসুপি লহুপরিৰত্তানং ধম্মানং ৰিনিব্ভোগং কত্ৰা উপ্পাদনিরোধে দস্সেতুং ন সুকরন্তি পৰত্তিযং উপ্পাদনিরোধে অনামসিত্ৰা অভিনৰং ৰিপাকৰট্টং নিপ্ফাদযমানেন নানাকম্মেন নিব্বত্তানং পটিসন্ধিখন্ধানং উপ্পাদং দস্সেতুং সুখন্তি পটিসন্ধিকালে উপ্পাদৰসেনেৰ উপ্পাদৰারো কথিতো. উপ্পন্নস্স পন ৰিপাকৰট্টস্স পরিযোসানেন নিরোধং দস্সেতুং সুখন্তি মরণকালে নিরোধৰসেন নিরোধৰারো কথিতো.

কিং পনেত্থ পৰত্তিযং উপ্পাদনিরোধানং অনামট্ঠভাৰে পমাণন্তি? পাল়িযেৰ. পাল়িযঞ্হি ৰিসেসেন উপ্পাদৰারস্স অনাগতকালৰারে ‘পচ্ছিমভৰিকানং তেসং রূপক্খন্ধো চ নুপ্পজ্জিস্সতি, ৰেদনাক্খন্ধো চ নুপ্পজ্জিস্সতী’তি অযং পাল়ি অতিপমাণমেৰ. পচ্ছিমভৰিকানঞ্হি পৰত্তে রূপারূপধম্মানং উপ্পজ্জিতুং যুত্তভাৰে সতিপি ‘রূপক্খন্ধো চ নুপ্পজ্জিস্সতি, ৰেদনাক্খন্ধো চ নুপ্পজ্জিস্সতী’তি সন্নিট্ঠানং কত্ৰা ৰুত্তভাৰেন পৰত্তে উপ্পাদো ন গহিতোতি ৰেদিতব্বো. ‘সুদ্ধাৰাসে পরিনিব্বন্তানং তেসং তত্থ সঞ্ঞাক্খন্ধো ন নিরুজ্ঝিত্থ, নো চ তেসং তত্থ ৰেদনাক্খন্ধো ন নিরুজ্ঝতী’তি অযং পন পাল়ি পৰত্তে নিরোধস্স অনামট্ঠভাৰে অতিৰিয পমাণং. সুদ্ধাৰাসে পরিনিব্বন্তানঞ্হি চুতিচিত্তস্স ভঙ্গক্খণে ঠিতানং পটিসন্ধিতো পট্ঠায পৰত্তে উপ্পজ্জিত্ৰা নিরুদ্ধসঞ্ঞাক্খন্ধানং গণনপথো নত্থি. ‘এৰং সন্তেপি তেসং তত্থ সঞ্ঞাক্খন্ধো ন নিরুজ্ঝিত্থা’তি সন্নিট্ঠানং কত্ৰা ৰুত্তভাৰেন পৰত্তে নিরোধো ন গহিতোতি ৰেদিতব্বো.

এৰমেত্থ উপ্পাদনিরোধেসু নিযমলক্খণং ৰিদিত্ৰা পটিসন্ধিউপ্পাদমেৰ চুতিনিরোধমেৰ চ গহেত্ৰা তেসু তেসু ঠানেসু আগতানং ৰিস্সজ্জনানং অত্থৰিনিচ্ছযো ৰেদিতব্বো. সো পন সক্কা আদিৰিস্সজ্জনে ৰুত্তনযেন সব্বত্থ ৰিদিতুন্তি ৰিস্সজ্জনপটিপাটিযা ন ৰিত্থারিতো. ইমিনা পন এৰং দিন্নেনপি নযেন যো এতেসং অত্থৰিনিচ্ছযং জানিতুং ন সক্কোতি, তেন আচরিযে পযিরুপাসিত্ৰা সাধুকং সুত্ৰাপি জানিতব্বো.

উপ্পাদস্স নিরোধস্স, উপ্পন্নঞ্চাপি একতো;

নযস্স অনুলোমস্স, পটিলোমনযস্স চ.

ৰসেন যানি খন্ধেসু, যমকানি চ পঞ্চসু;

পুগ্গলং অথ ওকাসং, পুগ্গলোকাসমেৰ চ.

আমসিত্ৰা পৰত্তেসু, ঠানেসু কথযী জিনো;

তেসং পাল়িৰৰত্থানং, দস্সিতং অনুপুব্বতো.

ৰিনিচ্ছযত্থং অত্থস্স, পঞ্হাৰিস্সজ্জনানি চ;

ৰিস্সজ্জনানং ঠানানি, যানি তানি চ সব্বসো.

দস্সেত্ৰা একপঞ্হস্মিং, যোজনাপি পকাসিতা;

ৰিত্থারেন গতে এত্থ, পঞ্হাৰিস্সজ্জনক্কমে.

অত্থং ৰণ্ণযতা কাতুং, কিং নু সক্কা ইতো পরং;

নযেন ইমিনা তস্মা, অত্থং জানন্তু পণ্ডিতাতি.

পৰত্তিমহাৰারৰণ্ণনা.