২. খন্ধযমকং

১. পণ্ণত্তিউদ্দেসৰারৰণ্ণনা

১. ইদানি মূলযমকে দেসিতেযেৰ কুসলাদিধম্মে খন্ধৰসেন সঙ্গণ্হিত্ৰা মূলযমকানন্তরং দেসিতস্স খন্ধযমকস্স ৰণ্ণনা হোতি. তত্থ পাল়িৰৰত্থানং তাৰ এৰং ৰেদিতব্বং – ইমস্মিঞ্হি খন্ধযমকে তযো মহাৰারা হোন্তি – পণ্ণত্তিৰারো, পৰত্তিৰারো, পরিঞ্ঞাৰারোতি. তেসু পণ্ণত্তিৰারো খন্ধানং নামাভিধানসোধনৰসেনেৰ গতত্তা পণ্ণত্তিৰারোতি ৰুচ্চতি. পৰত্তিৰারো তেন সোধিতনামাভিধানানং খন্ধানং উপ্পাদনিরোধৰসেন পৰত্তিং সোধযমানো গতো, তস্মা পৰত্তিৰারোতি ৰুচ্চতি. পরিঞ্ঞাৰারো ইমিনানুক্কমেন পৰত্তানং খন্ধানং সঙ্খেপেনেৰ তিস্সো পরিঞ্ঞা দীপযমানো গতো, তস্মা পরিঞ্ঞাৰারোতি ৰুচ্চতি. তত্থ পণ্ণত্তিৰারো উদ্দেসনিদ্দেসৰসেন দ্ৰীহাকারেহি ৰৰত্থিতো. ইতরেসু ৰিসুং উদ্দেসৰারো নত্থি. আদিতো পট্ঠায পুচ্ছাৰিস্সজ্জনৰসেন একধা ৰৰত্থিতা. তত্থ পঞ্চক্খন্ধাতিপদং আদিং কত্ৰা যাৰ ন খন্ধা, ন সঙ্খারাতি পদং তাৰ পণ্ণত্তিৰারস্স উদ্দেসৰারো ৰেদিতব্বো. পুচ্ছাৰারোতিপি তস্সেৰ নামং. তত্থ পঞ্চক্খন্ধাতি অযং যমকৰসেন পুচ্ছিতব্বানং খন্ধানং উদ্দেসো. রূপক্খন্ধো…পে… ৰিঞ্ঞাণক্খন্ধোতি তেসঞ্ঞেৰ পভেদতো নামৰৰত্থানং.

২-৩. ইদানি ইমেসং খন্ধানং ৰসেন পদসোধনৰারো, পদসোধনমূলচক্কৰারো, সুদ্ধখন্ধৰারো, সুদ্ধখন্ধমূলচক্কৰারোতি চত্তারো নযৰারা হোন্তি. তত্থ রূপং রূপক্খন্ধো, রূপক্খন্ধো রূপন্তিআদিনা নযেন পদমেৰ সোধেত্ৰা গতো পদসোধনৰারো নাম. সো অনুলোমপটিলোমৰসেন দুৰিধো হোতি. তত্থ অনুলোমৰারে ‘রূপং রূপক্খন্ধো, রূপক্খন্ধো রূপ’ন্তিআদীনি পঞ্চ যমকানি. পটিলোমৰারেপি ‘ন রূপং, ন রূপক্খন্ধো; ন রূপক্খন্ধো ন রূপ’ন্তিআদীনি পঞ্চেৰ. ততো পরং তেসঞ্ঞেৰ পদসোধনৰারে সোধিতানং খন্ধানং ‘রূপং রূপক্খন্ধো, খন্ধা ৰেদনাক্খন্ধো’তিআদিনা নযেন একেকখন্ধমূলকানি চত্তারি চত্তারি চক্কানি বন্ধিত্ৰা গতো পদসোধনমূলকানং চক্কানং অত্থিতায পদসোধনমূলচক্কৰারো নাম. সোপি অনুলোমপটিলোমৰসেন দুৰিধো হোতি. তত্থ অনুলোমৰারে ‘রূপং রূপক্খন্ধো, খন্ধা ৰেদনাক্খন্ধো’তিআদীনি একেকখন্ধমূলকানি চত্তারি চত্তারি কত্ৰা ৰীসতি যমকানি. পটিলোমৰারেপি ‘ন রূপং, ন রূপক্খন্ধো; ন খন্ধা ন ৰেদনাক্খন্ধো’তিআদীনি ৰীসতিমেৰ.

ততো পরং রূপং খন্ধো খন্ধা রূপন্তিআদিনা নযেন সুদ্ধখন্ধৰসেনেৰ গতো সুদ্ধখন্ধৰারো নাম. তত্থ খন্ধা রূপন্তিআদীসু খন্ধা রূপক্খন্ধো, খন্ধা ৰেদনাক্খন্ধোতি অত্থো গহেতব্বো. কস্মা? নিদ্দেসৰারে এৰং ভাজিতত্তা. তত্থ হি ‘রূপং খন্ধোতি আমন্তা. খন্ধা রূপক্খন্ধোতি রূপক্খন্ধো খন্ধো চেৰ রূপক্খন্ধো চ, অৰসেসা খন্ধা ন রূপক্খন্ধো’তি এৰং ‘খন্ধা রূপ’ন্তিআদীনং খন্ধা রূপক্খন্ধোতিআদিনা নযেন পদং উদ্ধরিত্ৰা অত্থো ৰিভত্তো. তেনেৰ চ কারণেনেসে সুদ্ধখন্ধৰারোতি ৰুত্তো. ৰচনসোধনে ৰিয হি এত্থ ন ৰচনং পমাণং. যথা যথা পন সুদ্ধখন্ধা লব্ভন্তি, তথা তথা অত্থোৰ পমাণং. পরতো আযতনযমকাদীসুপি এসেৰ নযো. এসোপি চ সুদ্ধখন্ধৰারো অনুলোমপটিলোমৰসেন দুৰিধো হোতি. তত্থ অনুলোমৰারে ‘রূপং খন্ধো খন্ধা রূপ’ন্তিআদীনি পঞ্চ যমকানি. পটিলোমৰারেপি ‘ন রূপং ন খন্ধো, ন খন্ধা ন রূপ’ন্তিআদীনি পঞ্চেৰ.

ততো পরং তেসঞ্ঞেৰ সুদ্ধখন্ধানং রূপং খন্ধো, খন্ধা ৰেদনাতিআদিনা নযেন একেকখন্ধমূলকানি চত্তারি চত্তারি চক্কানি বন্ধিত্ৰা গতো সুদ্ধখন্ধমূলকানং চক্কানং অত্থিতায সুদ্ধখন্ধমূলচক্কৰারো নাম. তত্থ খন্ধা ৰেদনাতিআদীসু খন্ধা ৰেদনাক্খন্ধোতিআদিনা নযেন অত্থো ৰেদিতব্বো. ইতরথা নিদ্দেসৰারেন সদ্ধিং ৰিরোধো হোতি. সোপি অনুলোমপটিলোমৰসেন দুৰিধো হোতি. তত্থ অনুলোমৰারে ‘রূপং খন্ধো, খন্ধা ৰেদনা’তিআদীনি একেকখন্ধমূলকানি চত্তারি চত্তারি কত্ৰা ৰীসতি যমকানি. পটিলোমৰারেপি ‘ন রূপং, ন খন্ধো, ন খন্ধা ন ৰেদনা’তিআদীনি ৰীসতিমেৰ. এৰং তাৰ একেন যমকসতেন দ্ৰীহি পুচ্ছাসতেহি একেকপুচ্ছায সন্নিট্ঠানসংসযৰসেন দ্ৰে দ্ৰে অত্থে কত্ৰা চতূহি চ অত্থসতেহি পটিমণ্ডিতো পণ্ণত্তিৰারস্স উদ্দেসৰারো ৰেদিতব্বোতি.

পণ্ণত্তিউদ্দেসৰারৰণ্ণনা.

১. পণ্ণত্তিনিদ্দেসৰারৰণ্ণনা

২৬. ইদানি রূপং রূপক্খন্ধোতিআদিনা নযেন নিদ্দেসৰারো আরদ্ধো. তত্থ রূপং রূপক্খন্ধোতি যংকিঞ্চি রূপন্তি ৰুচ্চতি. সব্বং তং রূপং রূপক্খন্ধোতি ৰচনসোধনত্থং পুচ্ছতি. পিযরূপং সাতরূপং, রূপং, ন রূপক্খন্ধোতি যং ‘পিযরূপং সাতরূপ’ন্তি এত্থ রূপন্তি ৰুত্তং, তং রূপমেৰ, ন রূপক্খন্ধোতি অত্থো. রূপক্খন্ধো রূপঞ্চেৰ রূপক্খন্ধো চাতি যো পন রূপক্খন্ধো, সো রূপন্তিপি রূপক্খন্ধোতিপি ৰত্তুং ৰট্টতীতি অত্থো. রূপক্খন্ধো রূপন্তি এত্থ পন যস্মা রূপক্খন্ধো নিযমেনেৰ রূপন্তি ৰত্তব্বো. তস্মা আমন্তাতি আহ. ইমিনা উপাযেন সব্বৰিস্সজ্জনেসু অত্থো ৰেদিতব্বো. যো পন যত্থ ৰিসেসো ভৰিস্সতি, তথেৰ তং ৰণ্ণযিস্সাম. সঞ্ঞাযমকে তাৰ দিট্ঠিসঞ্ঞাতি ‘পপঞ্চসঞ্ঞা’তিআদীসু আগতা দিট্ঠিসঞ্ঞা. সঙ্খারযমকে অৰসেসা সঙ্খারাতি ‘অনিচ্চা ৰত সঙ্খারা’তিআদীসু আগতা সঙ্খারক্খন্ধতো অৰসেসা সঙ্খতধম্মা. পটিলোমৰারেপি এসেৰ নযোতি.

পদসোধনৰারো নিট্ঠিতো.

২৮. পদসোধনমূলচক্কৰারে খন্ধা ৰেদনাক্খন্ধোতি যেকেচি খন্ধা, সব্বে তে ৰেদনাক্খন্ধোতি পুচ্ছতি. সেসপুচ্ছাসুপি এসেৰ নযো. পটিলোমে ন খন্ধা ন ৰেদনাক্খন্ধোতি এত্থ যে পঞ্ঞত্তিনিব্বানসঙ্খাতা ধম্মা খন্ধা ন হোন্তি, তে যস্মা ৰেদনাক্খন্ধোপি ন হোন্তি, তস্মা আমন্তাতি আহ. সেসৰিস্সজ্জনেসুপি এসেৰ নযোতি.

পদসোধনমূলচক্কৰারো নিট্ঠিতো.

৩৮. সুদ্ধখন্ধৰারে রূপং খন্ধোতি যংকিঞ্চি রূপন্তি ৰুত্তং, সব্বং তং খন্ধোতি পুচ্ছতি. তত্থ যস্মা পিযরূপসাতরূপসঙ্খাতং ৰা রূপং হোতু, ভূতুপাদারূপং ৰা, সব্বং পঞ্চসু খন্ধেসু সঙ্গহং গচ্ছতেৰ. তস্মা আমন্তাতি পটিজানাতি. দুতিযপদে ‘খন্ধা রূপ’ন্তি পুচ্ছিতব্বে যস্মা রূপন্তিৰচনেন রূপক্খন্ধোৰ অধিপ্পেতো, তস্মা ৰচনং অনাদিযিত্ৰা অত্থৰসেন পুচ্ছন্তো খন্ধা রূপক্খন্ধোতি আহ. ইমিনা নযেন সব্বপদেসু অত্থো ৰেদিতব্বো. পরতো আযতনযমকাদীনং নিদ্দেসৰারেপি এসেৰ নযো. সঞ্ঞা খন্ধোতি এত্থাপি দিট্ঠিসঞ্ঞা ৰা হোতু, সঞ্ঞা এৰ ৰা, সব্বাযপি খন্ধভাৰতো আমন্তাতি ৰুত্তং. সঙ্খারা খন্ধোতি পদেপি এসেৰ নযো. খন্ধৰিনিমুত্তকো হি সঙ্খারো নাম নত্থি.

৩৯. পটিলোমে ন রূপং ন খন্ধোতি যং ধম্মজাতং রূপং ন হোতি, তং খন্ধোপি ন হোতীতি পুচ্ছতি. ৰিস্সজ্জনে পনস্স রূপং ঠপেত্ৰা অৰসেসা খন্ধা ন রূপং, খন্ধাতি রূপতো অঞ্ঞে ৰেদনাদযো খন্ধা রূপমেৰ ন হোন্তি, খন্ধা পন হোন্তীতি অত্থো. রূপঞ্চ খন্ধে চ ঠপেত্ৰা অৰসেসাতি পঞ্চক্খন্ধৰিনিমুত্তং নিব্বানঞ্চেৰ পঞ্ঞত্তি চ. ইতো পরেসুপি ‘অৰসেসা’তি পদেসু এসেৰ নযোতি.

সুদ্ধখন্ধৰারো নিট্ঠিতো.

৪০-৪৪. সুদ্ধখন্ধমূলচক্কৰারে রূপং খন্ধোতিআদীনং হেট্ঠা ৰুত্তনযেনেৰ অত্থো ৰেদিতব্বোতি.

সুদ্ধখন্ধমূলচক্কৰারো নিট্ঠিতো.

পণ্ণত্তিনিদ্দেসৰারৰণ্ণনা.

২. পৰত্তিৰারৰণ্ণনা

৫০-২০৫. ইদানি যস্স রূপক্খন্ধোতিআদিনা নযেন পৰত্তিৰারো আরদ্ধো. কস্মা পনেত্থ উদ্দেসৰারো ন ৰুত্তোতি? হেট্ঠা দস্সিতনযত্তা. পণ্ণত্তিৰারস্মিঞ্হি উদ্দেসৰারে নযো দস্সিতো. তেন পন নযেন সক্কা সো ইধ অৰুত্তোপি জানিতুন্তি তং অৰত্ৰা নিদ্দেসৰারোৰ আরদ্ধো. ইমস্মিং পন পৰত্তিৰারসঙ্খাতে মহাৰারে উপ্পাদৰারো, নিরোধৰারো, উপ্পাদনিরোধৰারোতি তযো অন্তরৰারা হোন্তি. তেসু পঠমো ধম্মানং উপ্পাদলক্খণস্স দীপিতত্তা উপ্পাদৰারোতি ৰুচ্চতি. দুতিযো তেসঞ্ঞেৰ নিরোধলক্খণস্স দীপিতত্তা নিরোধৰারোতি ৰুচ্চতি. ততিযো উভিন্নম্পি লক্খণানং দীপিতত্তা উপ্পাদনিরোধৰারোতি ৰুচ্চতি. উপ্পাদৰারেন চেত্থ ধম্মানং উপ্পজ্জনাকারোৰ দীপিতো. নিরোধৰারেন ‘উপ্পন্নং নাম নিচ্চং নত্থী’তি তেসঞ্ঞেৰ অনিচ্চতা দীপিতা. উপ্পাদনিরোধৰারেন তদুভযং.

তত্থ উপ্পাদৰারে তাৰ তিণ্ণং অদ্ধানং ৰসেন ছ কালভেদা হোন্তি – পচ্চুপ্পন্নো, অতীতো, অনাগতো, পচ্চুপ্পন্নেনাতীতো, পচ্চুপ্পন্নেনানাগতো, অতীতেনানাগতোতি. তেসু ‘যস্স রূপক্খন্ধো উপ্পজ্জতী’তি পচ্চুপ্পন্নাভিধানৰসেন পচ্চুপ্পন্নো ৰেদিতব্বো. সো পচ্চুপ্পন্নানং ধম্মানং পচ্চক্খতো গহেতব্বত্তা অতিৰিয সুৰিঞ্ঞেয্যোতি পঠমং ৰুত্তো. যস্স রূপক্খন্ধো উপ্পজ্জিত্থাতি অতীতাভিধানৰসেন অতীতো ৰেদিতব্বো. সো পচ্চক্খতো অনুভূতপুব্বানং অতীতধম্মানং অনুমানেন অনাগতেহি সুৰিঞ্ঞেয্যতরত্তা দুতিযং ৰুত্তো. যস্স রূপক্খন্ধো উপ্পজ্জিস্সতীতি অনাগতাভিধানৰসেন অনাগতো ৰেদিতব্বো. সো পচ্চক্খতো চ অনুভূতপুব্বৰসেন চ গহিতধম্মানুমানেন ‘অনাগতেপি এৰরূপা ধম্মা উপ্পজ্জিস্সন্তী’তি গহেতব্বতো ততিযং ৰুত্তো.

যস্স রূপক্খন্ধো উপ্পজ্জতি, তস্স ৰেদনাক্খন্ধো উপ্পজ্জিত্থাতি পচ্চুপ্পন্নেন সদ্ধিং অতীতাভিধানৰসেন পচ্চুপ্পন্নেনাতীতো ৰেদিতব্বো. সো মিস্সকেসু তীসু সুৰিঞ্ঞেয্যতরত্তা চতুত্থং ৰুত্তো. যস্স রূপক্খন্ধো উপ্পজ্জতি তস্স ৰেদনাক্খন্ধো উপ্পজ্জিস্সতীতি পচ্চুপ্পন্নেন সদ্ধিং অনাগতাভিধানৰসেন পচ্চুপ্পন্নেনানাগতো ৰেদিতব্বো. সো পচ্চক্খতো গহেতব্বানং ধম্মানং অত্থিতায অত্থতো সুৰিঞ্ঞেয্যতরোতি পঞ্চমং ৰুত্তো. যস্স রূপক্খন্ধো উপ্পজ্জিত্থ, তস্স ৰেদনাক্খন্ধো উপ্পজ্জিস্সতীতি অতীতেন সদ্ধিং অনাগতাভিধানৰসেন অতীতেনানাগতো ৰেদিতব্বো. সো পুরিমেহি দুৰিঞ্ঞেয্যোতি ছট্ঠং ৰুত্তো.

এৰমেতেসু ছসু কালভেদেসু য্ৰাযং পঠমো পচ্চুপ্পন্নো, তত্থ পুগ্গলতো, ওকাসতো, পুগ্গলোকাসতোতি তযো ৰারা হোন্তি. তেসু যস্সাতি পুগ্গলৰসেন খন্ধানং উপ্পত্তিদীপনো পুগ্গলৰারো. যত্থাতি ওকাসৰসেন খন্ধানং উপ্পত্তিদীপনো ওকাসৰারো. যস্স যত্থাতি পুগ্গলোকাসৰসেন খন্ধানং উপ্পত্তিদীপনো পুগ্গলোকাসৰারো. ইমে পন তযোপি ৰারা পঠমং অনুলোমনযেন নিদ্দিসিত্ৰা পচ্ছা পটিলোমনযেন নিদ্দিট্ঠা. তেসু ‘উপ্পজ্জতি’ ‘উপ্পজ্জিত্থ,’ ‘উপ্পজ্জিস্সতী’তি ৰচনতো উপ্পত্তিদীপনো অনুলোমনযো. ‘নুপ্পজ্জতি’, ‘নুপ্পজ্জিত্থ,’ ‘নুপ্পজ্জিস্সতী’তি ৰচনতো অনুপ্পত্তিদীপনো পটিলোমনযো.

তত্থ পচ্চুপ্পন্নকালে তাৰ পুগ্গলৰারস্স অনুলোমনযে ‘‘যস্স রূপক্খন্ধো উপ্পজ্জতি, তস্স ৰেদনাক্খন্ধো উপ্পজ্জতি. যস্স ৰা পন ৰেদনাক্খন্ধো উপ্পজ্জতি, তস্স রূপক্খন্ধো উপ্পজ্জতি. যস্স রূপক্খন্ধো উপ্পজ্জতি, তস্স সঞ্ঞাক্খন্ধো সঙ্খারক্খন্ধো, ৰিঞ্ঞাণক্খন্ধো, উপ্পজ্জতি. যস্স ৰা পন ৰিঞ্ঞাণক্খন্ধো উপ্পজ্জতি, তস্স রূপক্খন্ধো উপ্পজ্জতী’’তি এৰং রূপক্খন্ধমূলকানি চত্তারি যমকানি; ‘‘যস্স ৰেদনাক্খন্ধো উপ্পজ্জতি, তস্স সঞ্ঞাক্খন্ধো উপ্পজ্জতী’’তিআদিনা নযেন ৰেদনাক্খন্ধমূলকানি তীণি; সঞ্ঞাক্খন্ধমূলকানি দ্ৰে; সঙ্খারক্খন্ধমূলকং একন্তি অগ্গহিতগ্গহণেন দস যমকানি হোন্তি.

তত্থ রূপক্খন্ধমূলকেসু চতূসু আদিতো একমেৰ ৰিস্সজ্জিতং. সেসানি তেন সদিসৰিস্সজ্জনানীতি তন্তিযা লহুভাৰত্থং সঙ্খিত্তানি. ৰেদনাক্খন্ধাদিমূলকেসুপি ‘আমন্তা’তি একসদিসমেৰ ৰিস্সজ্জনং. তস্মা তানিপি তন্তিযা লহুভাৰত্থং সঙ্খিত্তানেৰাতি এৰমেতানি পচ্চুপ্পন্নকালে পুগ্গলৰারে অনুলোমনযে একযমকৰিস্সজ্জনেনেৰ দস যমকানি ৰিস্সজ্জিতানি নাম হোন্তীতি ৰেদিতব্বানি. যথা চ পুগ্গলৰারে দস, এৰং ওকাসৰারে দস, পুগ্গলোকাসৰারে দসাতি পচ্চুপ্পন্নকালে তীসু ৰারেসু অনুলোমনযে তিংস যমকানি হোন্তি. যথা চ অনুলোমনযে, এৰং পটিলোমনযেপীতি সব্বানিপি পচ্চুপ্পন্নকালে সট্ঠি যমকানি হোন্তি. তেসু ৰীসপুচ্ছাসতং, চত্তারীসানি চ দ্ৰে অত্থসতানি হোন্তীতি ৰেদিতব্বানি. এৰং সেসেসুপি পঞ্চসু কালভেদেসু পুগ্গলাদিভেদতো অনুলোমপটিলোমনযৰসেন ছ ছ ৰারা. একেকস্মিং ৰারে দস দস কত্ৰা সট্ঠি সট্ঠি যমকানীতি তীণি যমকসতানি. তানি পুরিমেহি সদ্ধিং সট্ঠাধিকানি তীণি যমকসতানি, ৰীসাধিকানি সত্তপুচ্ছাসতানি, চত্তারীসানি চ চুদ্দস অত্থসতানি হোন্তি. ইদং তাৰ উপ্পাদৰারে পাল়িৰৰত্থানং. যথা চ উপ্পাদৰারে, তথা নিরোধৰারেপি, উপ্পাদনিরোধৰারেপীতি সব্বস্মিম্পি পৰত্তিমহাৰারে অসীতি যমকসহস্সং, সট্ঠিসতাধিকানি দ্ৰে পুচ্ছাসহস্সানি, ৰীসং তিসতাধিকানি চ চত্তারি অত্থসহস্সানি ৰেদিতব্বানি.

পাল়ি পন উপ্পাদৰারে নিরোধৰারে চ তীসু অসম্মিস্সককালভেদেসু তস্মিং তস্মিং ৰারে একেকমেৰ যমকং ৰিস্সজ্জেত্ৰা সঙ্খিত্তা. তীসু মিস্সককালভেদেসু ‘যস্স ৰেদনাক্খন্ধো উপ্পজ্জতি, তস্স সঞ্ঞাক্খন্ধো উপ্পজ্জিত্থা’তিআদিনা নযেন ৰেদনাক্খন্ধাদিমূলকেসুপি একং যমকং ৰিস্সজ্জিতং. উপ্পাদনিরোধৰারে পন ছসুপি কালভেদেসু তং ৰিস্সজ্জিতমেৰ. সেসানি তেন সমানৰিস্সজ্জনত্তা সঙ্খিত্তানীতি. ইদং সকলেপি পৰত্তিমহাৰারে পাল়িৰৰত্থানং.

অত্থৰিনিচ্ছযত্থং পনস্স ইদং লক্খণং ৰেদিতব্বং – ইমস্মিঞ্হি পৰত্তিমহাৰারে চতুন্নং পঞ্হানং পঞ্চ ৰিস্সজ্জনানি সত্তৰীসতিযা ঠানেসু পক্খিপিত্ৰা অত্থৰিনিচ্ছযো ৰেদিতব্বো. তত্থ পুরেপঞ্হো, পচ্ছাপঞ্হো, পরিপুণ্ণপঞ্হো, মোঘপঞ্হোতি ইমে চত্তারো পঞ্হা নাম. একেকস্মিঞ্হি যমকে দ্ৰে দ্ৰে পুচ্ছা. একেকপুচ্ছাযপি দ্ৰে দ্ৰে পদানি. তত্থ যায পুচ্ছায ৰিস্সজ্জনে একেনেৰ পদেন গহিতক্খন্ধস্স উপ্পাদো ৰা নিরোধো ৰা লব্ভতি, অযং পুরেপঞ্হো নাম. যায পন পুচ্ছায ৰিস্সজ্জনে দ্ৰীহিপি পদেহি গহিতক্খন্ধানং উপ্পাদো ৰা নিরোধো ৰা লব্ভতি, অযং পচ্ছাপঞ্হো নাম. যায পন পুচ্ছায ৰিস্সজ্জনে একেনপি পদেন গহিতক্খন্ধস্স দ্ৰীহিপি পদেহি গহিতক্খন্ধানং উপ্পাদো ৰা, নিরোধো ৰা লব্ভতি, অযং পরিপুণ্ণপঞ্হো নাম. যায পন পুচ্ছায ৰিস্সজ্জনে পটিক্খেপো ৰা, পটিসেধো ৰা লব্ভতি, অযং মোঘপঞ্হো নাম. যস্মা পনেস অদস্সিযমানো ন সক্কা জানিতুং, তস্মা নং দস্সযিস্সাম.

‘যত্থ রূপক্খন্ধো নুপ্পজ্জতি, তত্থ ৰেদনাক্খন্ধো নুপ্পজ্জতী’তি পুচ্ছায তাৰ উপ্পজ্জতীতি ইমস্মিং ৰিস্সজ্জনে একেনেৰ পদেন গহিতস্স ৰেদনাক্খন্ধস্স উপ্পাদো লব্ভতি, ইতি অযঞ্চেৰ অঞ্ঞো চ এৰরূপো পঞ্হো পুরেপঞ্হোতি ৰেদিতব্বো. ‘যস্স রূপক্খন্ধো উপ্পজ্জিত্থ, তস্স ৰেদনাক্খন্ধো উপ্পজ্জিত্থা’তি পুচ্ছায পন ‘আমন্তা’তি ইমস্মিং ৰিস্সজ্জনে দ্ৰীহি পদেহি গহিতানং রূপৰেদনাক্খন্ধানং যস্স কস্সচি সত্তস্স অতীতে উপ্পাদো লব্ভতি. ইতি অযঞ্চেৰ অঞ্ঞো চ এৰরূপো পঞ্হো পচ্ছাপঞ্হোতি ৰেদিতব্বো.

‘যস্স রূপক্খন্ধো উপ্পজ্জতি, তস্স ৰেদনাক্খন্ধো উপ্পজ্জতী’তি ইমায পন পঠমপুচ্ছায ‘অসঞ্ঞসত্তং উপপজ্জন্তান’ন্তিআদিকে ইমস্মিং ৰিস্সজ্জনে ‘অসঞ্ঞসত্তং উপপজ্জন্তানং তেসং রূপক্খন্ধো উপ্পজ্জতি, নো চ তেসং ৰেদনাক্খন্ধো উপ্পজ্জতী’তি ইমস্মিং কোট্ঠাসে একেনেৰ পদেন গহিতস্স রূপক্খন্ধস্সপি উপ্পাদো লব্ভতি. ‘পঞ্চৰোকারং উপপজ্জন্তানং তেসং রূপক্খন্ধো চ উপ্পজ্জতি ৰেদনাক্খন্ধো চ উপ্পজ্জতী’তি ইমস্মিং কোট্ঠাসে দ্ৰীহিপি পদেহি সঙ্গহিতানং রূপৰেদনাক্খন্ধানম্পি উপ্পাদো লব্ভতি. ইতি অযঞ্চেৰ অঞ্ঞো চ এৰরূপো পঞ্হো পরিপুণ্ণপঞ্হোতি ৰেদিতব্বো. পুরেপচ্ছাপঞ্হোতিপি এতস্সেৰ নামং. এতস্স হি ৰিস্সজ্জনে পুরিমকোট্ঠাসে একেন পদেন সঙ্গহিতস্স রূপক্খন্ধস্সেৰ উপ্পাদো দস্সিতো. দুতিযকোট্ঠাসে দ্ৰীহি পদেহি সঙ্গহিতানং রূপৰেদনাক্খন্ধানং. ইমিনাযেৰ চ লক্খণেন যত্থ একেন পদেন সঙ্গহিতস্স খন্ধস্স উপ্পাদো ৰা নিরোধো ৰা লব্ভতি, সো পুরেপঞ্হোতি ৰুত্তো. যত্থ দ্ৰীহিপি পদেহি সঙ্গহিতানং খন্ধানং উপ্পাদো ৰা নিরোধো ৰা লব্ভতি, সো পচ্ছাপঞ্হোতি ৰুত্তো.

‘যস্স রূপক্খন্ধো নুপ্পজ্জিত্থ, তস্স ৰেদনাক্খন্ধো নুপ্পজ্জিত্থা’তি ইমায পন পুচ্ছায ‘নত্থী’তি ইমস্মিং ৰিস্সজ্জনে পটিক্খেপো লব্ভতি. ‘যস্স রূপক্খন্ধো উপ্পজ্জতি, তস্স ৰেদনাক্খন্ধো নিরুজ্ঝতী’তি পুচ্ছায ‘নো’তি ইমস্মিং ৰিস্সজ্জনে পটিসেধো লব্ভতি. তস্মা অযঞ্চেৰ দুৰিধো অঞ্ঞো চ এৰরূপো পঞ্হো মোঘপঞ্হোতি ৰেদিতব্বো. তুচ্ছপঞ্হোতিপি ৰুচ্চতি. এৰং তাৰ চত্তারো পঞ্হা ৰেদিতব্বা.

পাল়িগতিযা ৰিস্সজ্জনং, পটিৰচনৰিস্সজ্জনং, সরূপদস্সনেন ৰিস্সজ্জনং, পটিক্খেপেন ৰিস্সজ্জনং, পটিসেধেন ৰিস্সজ্জনন্তি ইমানি পন পঞ্চ ৰিস্সজ্জনানি নাম. তত্থ যং ৰিস্সজ্জনং পাল়িপদমেৰ হুত্ৰা অত্থং ৰিস্সজ্জেতি, ইদং পাল়িগতিযা ৰিস্সজ্জনং নাম. তং পুরেপঞ্হে লব্ভতি. ‘যত্থ রূপক্খন্ধো নুপ্পজ্জতি তত্থ ৰেদনাক্খন্ধো নুপ্পজ্জতী’তি হি পঞ্হে ‘উপ্পজ্জতী’তি ইদং ৰিস্সজ্জনং পাল়িপদমেৰ হুত্ৰা অত্থং ৰিস্সজ্জযমানং গতং, তস্মা এৰরূপেসু ঠানেসু পাল়িগতিযা ৰিস্সজ্জনং ৰেদিতব্বং. যং পন ৰিস্সজ্জনং পটিৰচনভাৰেন অত্থং ৰিস্সজ্জেতি, ইদং পটিৰচনৰিস্সজ্জনং নাম. তং পচ্ছাপঞ্হে লব্ভতি. ‘যস্স রূপক্খন্ধো উপ্পজ্জিত্থ, তস্স ৰেদনাক্খন্ধো উপ্পজ্জিত্থা’তি হি পঞ্হে ‘আমন্তা’তি ইদং ৰিস্সজ্জনং পটিৰচনৰসেনেৰ অত্থং ৰিস্সজ্জযমানং গতং, তস্মা এৰরূপেসু ঠানেসু পটিৰচনৰিস্সজ্জনং ৰেদিতব্বং. যং ৰিস্সজ্জনং সরূপেন দস্সেত্ৰা অত্থং ৰিস্সজ্জেতি; ইদং সরূপদস্সনেন ৰিস্সজ্জনং নাম. তং পরিপুণ্ণপঞ্হে লব্ভতি. ‘যস্স রূপক্খন্ধো উপ্পজ্জতি; তস্স ৰেদনাক্খন্ধো উপ্পজ্জতী’তি হি পঞ্হে ‘অসঞ্ঞসত্তং উপপজ্জন্তান’ন্তি ইদং ৰিস্সজ্জনং ‘ইমেসং রূপক্খন্ধো উপ্পজ্জতি, নো চ ৰেদনাক্খন্ধো, ইমেসং রূপক্খন্ধো চ উপ্পজ্জতি, ৰেদনাক্খন্ধো চা’তি সরূপদস্সনেনেৰ অত্থং ৰিস্সজ্জযমানং গতং. তস্মা এৰরূপেসু ঠানেসু সরূপদস্সনেন ৰিস্সজ্জনং ৰেদিতব্বং. যং পন ৰিস্সজ্জনং তথারূপস্স অত্থস্সাভাৰতো অত্থপটিক্খেপেন পঞ্হং ৰিস্সজ্জেতি, ইদং পটিক্খেপেন ৰিস্সজ্জনং নাম. যং তথারূপস্স অত্থস্স একক্খণে অলাভতো অত্থপটিসেধনেন পঞ্হং ৰিস্সজ্জেতি, ইদং পটিসেধেন ৰিস্সজ্জনং নাম. তং মোঘপঞ্হে লব্ভতি. ‘যস্স রূপক্খন্ধো নুপ্পজ্জিত্থ, তস্স ৰেদনাক্খন্ধো নুপ্পজ্জিত্থা’তি হি পঞ্হে ‘নত্থী’তি ইদং ৰিস্সজ্জনং; এৰরূপো নাম সত্তো নত্থীতি অত্থপটিক্খেপেন পঞ্হং ৰিস্সজ্জযমানং গতং; তস্মা এৰরূপেসু ঠানেসু পটিক্খেপেন ৰিস্সজ্জনং ৰেদিতব্বং. ‘যস্স রূপক্খন্ধো উপ্পজ্জতি, তস্স ৰেদনাক্খন্ধো নিরুজ্ঝতী’তি পঞ্হে পন ‘নো’তি ইদং ৰিস্সজ্জনং একস্মিং পটিসন্ধিক্খণে উপ্পাদেন সদ্ধিং নিরোধো নাম ন লব্ভতীতি অত্থপটিসেধনেন পঞ্হং ৰিস্সজ্জযমানং গতং, তস্মা এৰরূপেসু ঠানেসু পটিসেধেন ৰিস্সজ্জনং ৰেদিতব্বং.

ইদানি ইমে চত্তারো পঞ্হা, ইমানি চ পঞ্চ ৰিস্সজ্জনানি, যেসু সত্তৰীসতিযা ঠানেসু পক্খিপিতব্বানি, তানি এৰং ৰেদিতব্বানি – অসঞ্ঞসত্তং উপপজ্জন্তানন্তি একং ঠানং, অসঞ্ঞসত্তে তত্থাতি একং, অসঞ্ঞসত্তানন্তি একং; অসঞ্ঞসত্তা চৰন্তানন্তি একং; অরূপং উপপজ্জন্তানন্তি একং, অরূপে তত্থাতি একং, অরূপানন্তি একং, অরূপা চৰন্তানন্তি একং, অরূপে পচ্ছিমভৰিকানন্তি একং, অরূপে পরিনিব্বন্তানন্তি একং; যে চ অরূপং উপপজ্জিত্ৰা পরিনিব্বাযিস্সন্তীতি একং; পঞ্চৰোকারং উপপজ্জন্তানন্তি একং, পঞ্চৰোকারে তত্থাতি একং, পঞ্চৰোকারানন্তি একং পঞ্চৰোকারা চৰন্তানন্তি একং, পঞ্চৰোকারে পচ্ছিমভৰিকানন্তি একং, পঞ্চৰোকারে পরিনিব্বন্তানন্তি একং; সুদ্ধাৰাসং উপপজ্জন্তানন্তি একং, সুদ্ধাৰাসে তত্থাতি একং, সুদ্ধাৰাসানন্তি একং, সুদ্ধাৰাসে পরিনিব্বন্তানন্তি একং; সব্বেসং উপপজ্জন্তানন্তি একং, সব্বেসং চৰন্তানন্তি একং; সব্বসাধারণৰসেন পচ্ছিমভৰিকানন্তি একং, পরিনিব্বন্তানন্তি একং, চতুৰোকারং পঞ্চৰোকারং উপপজ্জন্তানন্তি একং, চৰন্তানন্তি একং. এৰং ইমেসং চতুন্নং পঞ্হানং ইমানি পঞ্চ ৰিস্সজ্জনানি ইমেসু সত্তৰীসতিযা ঠানেসু পক্খিপিত্ৰা ইমস্মিং পৰত্তিমহাৰারে অত্থৰিনিচ্ছযো ৰেদিতব্বো. এৰং ৰিদিত্ৰা হি পঞ্হং ৰিস্সজ্জন্তেন সুৰিস্সজ্জিতো হোতি, অত্থঞ্চ ৰিনিচ্ছযন্তেন সুৰিনিচ্ছিতো হোতি.

তত্থাযং নযো – যস্স রূপক্খন্ধো উপ্পজ্জতীতি যস্স পুগ্গলস্স উপ্পাদক্খণসমঙ্গিতায রূপক্খন্ধো উপ্পজ্জতি. তস্স ৰেদনাক্খন্ধো উপ্পজ্জতীতি ৰেদনাক্খন্ধোপি তস্স তস্মিঞ্ঞেৰ খণে উপ্পজ্জতীতি পুচ্ছতি. অসঞ্ঞসত্তং উপপজ্জন্তানন্তি অচিত্তকপটিসন্ধিৰসেন অসঞ্ঞসত্তভৰং উপপজ্জন্তানং. তেসং রূপক্খন্ধো উপ্পজ্জতীতি তেসং একন্তেন রূপক্খন্ধো উপ্পজ্জতিযেৰ. পৰত্তে উপ্পন্নানং রূপক্খন্ধো উপ্পজ্জতিপি নিরুজ্ঝতিপি, তস্মা ‘অসঞ্ঞসত্তান’ন্তি অৰত্ৰা’অসঞ্ঞসত্তং উপপজ্জন্তান’ন্তি ৰুত্তং. নো চ তেসং ৰেদনাক্খন্ধো উপ্পজ্জতীতি অচিত্তকত্তা পন তেসং ৰেদনাক্খন্ধো নুপ্পজ্জতেৰ. ইদং সত্তৰীসতিযা ঠানেসু পঠমে ঠানে পরিপুণ্ণপঞ্হস্স পুরিমকোট্ঠাসে সরূপদস্সনেন ৰিস্সজ্জনং. পঞ্চৰোকারং উপপজ্জন্তানন্তি রূপারূপমিস্সকপটিসন্ধিৰসেন পঞ্চৰোকারভৰং উপপজ্জন্তানং. তেসং রূপক্খন্ধো চ উপ্পজ্জতি, ৰেদনাক্খন্ধো চাতি তেসং একন্তেন রূপৰেদনাক্খন্ধসঙ্খাতা দ্ৰেপি খন্ধা উপ্পজ্জন্তিযেৰ. পৰত্তে পন তত্থ উপ্পন্নানং তে খন্ধা উপ্পজ্জন্তিপি নিরুজ্ঝন্তিপি, তস্মা ‘পঞ্চৰোকারান’ন্তি অৰত্ৰা ‘পঞ্চৰোকারং উপপজ্জন্তান’ন্তি ৰুত্তং. ইদং পঞ্চৰোকারং উপপজ্জন্তানন্তি ঠানে পরিপুণ্ণপঞ্হস্স পচ্ছিমকোট্ঠাসে সরূপদস্সনেন ৰিস্সজ্জনং. ইমিনা উপাযেন সব্বানি ৰিস্সজ্জনানি ৰেদিতব্বানি.

ইদং পনেত্থ উপ্পাদনিরোধেসু নিযমলক্খণং – সকলেপি হি ইমস্মিং খন্ধযমকে তত্থ তত্থ উপ্পন্নানং পৰত্তে যাৰ মরণা খন্ধানং অপরিযন্তেসু উপ্পাদনিরোধেসু ৰিজ্জমানেসুপি লহুপরিৰত্তানং ধম্মানং ৰিনিব্ভোগং কত্ৰা উপ্পাদনিরোধে দস্সেতুং ন সুকরন্তি পৰত্তিযং উপ্পাদনিরোধে অনামসিত্ৰা অভিনৰং ৰিপাকৰট্টং নিপ্ফাদযমানেন নানাকম্মেন নিব্বত্তানং পটিসন্ধিখন্ধানং উপ্পাদং দস্সেতুং সুখন্তি পটিসন্ধিকালে উপ্পাদৰসেনেৰ উপ্পাদৰারো কথিতো. উপ্পন্নস্স পন ৰিপাকৰট্টস্স পরিযোসানেন নিরোধং দস্সেতুং সুখন্তি মরণকালে নিরোধৰসেন নিরোধৰারো কথিতো.

কিং পনেত্থ পৰত্তিযং উপ্পাদনিরোধানং অনামট্ঠভাৰে পমাণন্তি? পাল়িযেৰ. পাল়িযঞ্হি ৰিসেসেন উপ্পাদৰারস্স অনাগতকালৰারে ‘পচ্ছিমভৰিকানং তেসং রূপক্খন্ধো চ নুপ্পজ্জিস্সতি, ৰেদনাক্খন্ধো চ নুপ্পজ্জিস্সতী’তি অযং পাল়ি অতিপমাণমেৰ. পচ্ছিমভৰিকানঞ্হি পৰত্তে রূপারূপধম্মানং উপ্পজ্জিতুং যুত্তভাৰে সতিপি ‘রূপক্খন্ধো চ নুপ্পজ্জিস্সতি, ৰেদনাক্খন্ধো চ নুপ্পজ্জিস্সতী’তি সন্নিট্ঠানং কত্ৰা ৰুত্তভাৰেন পৰত্তে উপ্পাদো ন গহিতোতি ৰেদিতব্বো. ‘সুদ্ধাৰাসে পরিনিব্বন্তানং তেসং তত্থ সঞ্ঞাক্খন্ধো ন নিরুজ্ঝিত্থ, নো চ তেসং তত্থ ৰেদনাক্খন্ধো ন নিরুজ্ঝতী’তি অযং পন পাল়ি পৰত্তে নিরোধস্স অনামট্ঠভাৰে অতিৰিয পমাণং. সুদ্ধাৰাসে পরিনিব্বন্তানঞ্হি চুতিচিত্তস্স ভঙ্গক্খণে ঠিতানং পটিসন্ধিতো পট্ঠায পৰত্তে উপ্পজ্জিত্ৰা নিরুদ্ধসঞ্ঞাক্খন্ধানং গণনপথো নত্থি. ‘এৰং সন্তেপি তেসং তত্থ সঞ্ঞাক্খন্ধো ন নিরুজ্ঝিত্থা’তি সন্নিট্ঠানং কত্ৰা ৰুত্তভাৰেন পৰত্তে নিরোধো ন গহিতোতি ৰেদিতব্বো.

এৰমেত্থ উপ্পাদনিরোধেসু নিযমলক্খণং ৰিদিত্ৰা পটিসন্ধিউপ্পাদমেৰ চুতিনিরোধমেৰ চ গহেত্ৰা তেসু তেসু ঠানেসু আগতানং ৰিস্সজ্জনানং অত্থৰিনিচ্ছযো ৰেদিতব্বো. সো পন সক্কা আদিৰিস্সজ্জনে ৰুত্তনযেন সব্বত্থ ৰিদিতুন্তি ৰিস্সজ্জনপটিপাটিযা ন ৰিত্থারিতো. ইমিনা পন এৰং দিন্নেনপি নযেন যো এতেসং অত্থৰিনিচ্ছযং জানিতুং ন সক্কোতি, তেন আচরিযে পযিরুপাসিত্ৰা সাধুকং সুত্ৰাপি জানিতব্বো.

উপ্পাদস্স নিরোধস্স, উপ্পন্নঞ্চাপি একতো;

নযস্স অনুলোমস্স, পটিলোমনযস্স চ.

ৰসেন যানি খন্ধেসু, যমকানি চ পঞ্চসু;

পুগ্গলং অথ ওকাসং, পুগ্গলোকাসমেৰ চ.

আমসিত্ৰা পৰত্তেসু, ঠানেসু কথযী জিনো;

তেসং পাল়িৰৰত্থানং, দস্সিতং অনুপুব্বতো.

ৰিনিচ্ছযত্থং অত্থস্স, পঞ্হাৰিস্সজ্জনানি চ;

ৰিস্সজ্জনানং ঠানানি, যানি তানি চ সব্বসো.

দস্সেত্ৰা একপঞ্হস্মিং, যোজনাপি পকাসিতা;

ৰিত্থারেন গতে এত্থ, পঞ্হাৰিস্সজ্জনক্কমে.

অত্থং ৰণ্ণযতা কাতুং, কিং নু সক্কা ইতো পরং;

নযেন ইমিনা তস্মা, অত্থং জানন্তু পণ্ডিতাতি.

পৰত্তিমহাৰারৰণ্ণনা.

৩. পরিঞ্ঞাৰারৰণ্ণনা

২০৬-২০৮. তদনন্তরে পরিঞ্ঞাৰারেপি ছল়েৰ কালভেদা. অনুলোমপটিলোমতো দ্ৰেযেৰ নযা. পুগ্গলৰারো, ওকাসৰারো, পুগ্গলোকাসৰারোতি ইমেসু পন তীসু পুগ্গলৰারোৰ লব্ভতি, ন ইতরে দ্ৰে. কিং কারণা? সদিসৰিস্সজ্জনতায. যো হি কোচি পুগ্গলো যত্থ কত্থচি ঠানে রূপক্খন্ধং চে পরিজানাতি, ৰেদনাক্খন্ধম্পি পরিজানাতিযেৰ. ৰেদনাক্খন্ধং চে পরিজানাতি, রূপক্খন্ধম্পি পরিজানাতিযেৰ. রূপক্খন্ধং চে ন পরিজানাতি, ৰেদনাক্খন্ধম্পি ন পরিজানাতিযেৰ. ৰেদনাক্খন্ধং চে ন পরিজানাতি, রূপক্খন্ধম্পি ন পরিজানাতিযেৰ. তস্মা তেসুপি ‘যত্থ রূপক্খন্ধং পরিজানাতি, তত্থ ৰেদনাক্খন্ধং পরিজানাতী’তি আদিৰসেন পুচ্ছং কত্ৰা ‘আমন্তা’ত্ৰেৰ ৰিস্সজ্জনং কাতব্বং. সিযাতি সদিসৰিস্সজ্জনতায তে ইধ ন লব্ভন্তীতি ৰেদিতব্বা.

অথ ৰা পরিঞ্ঞাকিচ্চং নাম পুগ্গলস্সেৰ হোতি, নো ওকাসস্স, পুগ্গলোৰ পরিজানিতুং সমত্থো, নো ওকাসোতি পুগ্গলৰারোৰেত্থ গহিতো, ন ওকাসৰারো. তস্স পন অগ্গহিতত্তা তদনন্তরো পুগ্গলোকাসৰারো লব্ভমানোপি ন গহিতো. যো পনেস পুগ্গলৰারো গহিতো, তত্থ পচ্চুপ্পন্নকালে রূপক্খন্ধমূলকানি চত্তারি, ৰেদনাক্খন্ধমূলকানি তীণি, সঞ্ঞাক্খন্ধমূলকানি দ্ৰে, সঙ্খারক্খন্ধমূলকং একন্তি হেট্ঠা ৰুত্তনযেনেৰ অনুলোমনযে অগ্গহিতগ্গহণেন দস যমকানি. পটিলোমনযে দসাতি ৰীসতি. তথা সেসেসুপীতি একেকস্মিং কালে ৰীসতি ৰীসতি কত্ৰা ছসু কালেসু ৰীসং যমকসতং, চত্তারীসানি দ্ৰে পুচ্ছাসতানি, অসীত্যাধিকানি চত্তারি অত্থসতানি চ হোন্তীতি ইদমেত্থ পাল়িৰৰত্থানং.

অত্থৰিনিচ্ছযে পনেত্থ অতীতানাগতপচ্চুপ্পন্নসঙ্খাতা তযো অদ্ধা পৰত্তিৰারে ৰিয চুতিপটিসন্ধিৰসেন ন লব্ভন্তি. পৰত্তে চিত্তক্খণৰসেনেৰ লব্ভন্তি. তেনেৰেত্থ ‘যো রূপক্খন্ধং পরিজানাতি, সো ৰেদনাক্খন্ধং পরিজানাতী’তিআদীসু পুচ্ছাসু ‘আমন্তা’তি ৰিস্সজ্জনং কতং. লোকুত্তরমগ্গক্খণস্মিঞ্হি নিব্বানারম্মণেন চিত্তেন পঞ্চসু খন্ধেসু পরিঞ্ঞাকিচ্চনিব্বত্তিযা যং কিঞ্চি একং খন্ধং পরিজানন্তো ইতরম্পি পরিজানাতীতি ৰুচ্চতি. এৰমেত্থ ‘পরিজানাতী’তি পঞ্হেসু অনুলোমনযে পরিঞ্ঞাকিচ্চস্স মত্থকপ্পত্তং অগ্গমগ্গসমঙ্গিং সন্ধায ‘আমন্তা’তি ৰুত্তন্তি ৰেদিতব্বং. পটিলোমনযে পন ‘ন পরিজানাতী’তি পঞ্হেসু পুথুজ্জনাদযো সন্ধায ‘আমন্তা’তি ৰুত্তং. ‘পরিজানিত্থা’তি ইমস্মিং পন অতীতকালৰারে মগ্গানন্তরঅগ্গফলে ঠিতোপি পরিঞ্ঞাকিচ্চস্স নিট্ঠিতত্তা পরিজানিত্থযেৰ নাম.

২০৯. যো রূপক্খন্ধং পরিজানাতি, সো ৰেদনাক্খন্ধং পরিজানিত্থাতি পঞ্হেন অগ্গমগ্গসমঙ্গিং পুচ্ছতি. যস্মা পনেস খন্ধপঞ্চকং পরিজানাতিযেৰ নাম, ন তাৰ নিট্ঠিতপরিঞ্ঞাকিচ্চো; তস্মা ‘নো’তি পটিসেধো কতো. দুতিযপঞ্হে পন পরিজানিত্থাতি অরহন্তং পুচ্ছতি. যস্মা পনেসো নিট্ঠিতপরিঞ্ঞাকিচ্চো. নত্থি তস্স পরিঞ্ঞেয্যং নাম; তস্মা ‘নো’তি পটিসেধো কতো. পটিলোমনযৰিস্সজ্জনে পনেত্থ অরহা রূপক্খন্ধং ন পরিজানাতীতি অরহতো পরিঞ্ঞায অভাৰেন ৰুত্তং. অগ্গমগ্গসমঙ্গী ৰেদনাক্খন্ধং ন পরিজানিত্থাতি অরহত্তমগ্গট্ঠস্স অনিট্ঠিতপরিঞ্ঞাকিচ্চতায ৰুত্তং. ন কেৰলঞ্চ ৰেদনাক্খন্ধমেৰ, একধম্মম্পি সো ন পরিজানিত্থেৰ. ইদং পন পুচ্ছাৰসেন ৰুত্তং. নো চ রূপক্খন্ধন্তি ইদম্পি পুচ্ছাৰসেনেৰ ৰুত্তং. অঞ্ঞম্পি পন সো খন্ধং পরিজানাতি.

২১০-২১১. যো রূপক্খন্ধং পরিজানাতি, সো ৰেদনাক্খন্ধং পরিজানিস্সতীতি এত্থ যস্মা মগ্গট্ঠপুগ্গলো একচিত্তক্খণিকো, তস্মা সো পরিজানিস্সতীতি সঙ্খং ন গচ্ছতি. তেন ৰুত্তং ‘নো’তি. তে রূপক্খন্ধঞ্চ ন পরিজানিত্থাতি পুচ্ছাসভাগেন ৰুত্তং, ন পরিজানিংসূতি পনেত্থ অত্থো. ইমিনা উপাযেন সব্বত্থ অত্থৰিনিচ্ছযো ৰেদিতব্বোতি.

পরিঞ্ঞাৰারৰণ্ণনা.

খন্ধযমকৰণ্ণনা নিট্ঠিতা.