১. পণ্ণত্তিউদ্দেসৰারৰণ্ণনা

১. ইদানি মূলযমকে দেসিতেযেৰ কুসলাদিধম্মে খন্ধৰসেন সঙ্গণ্হিত্ৰা মূলযমকানন্তরং দেসিতস্স খন্ধযমকস্স ৰণ্ণনা হোতি. তত্থ পাল়িৰৰত্থানং তাৰ এৰং ৰেদিতব্বং – ইমস্মিঞ্হি খন্ধযমকে তযো মহাৰারা হোন্তি – পণ্ণত্তিৰারো, পৰত্তিৰারো, পরিঞ্ঞাৰারোতি. তেসু পণ্ণত্তিৰারো খন্ধানং নামাভিধানসোধনৰসেনেৰ গতত্তা পণ্ণত্তিৰারোতি ৰুচ্চতি. পৰত্তিৰারো তেন সোধিতনামাভিধানানং খন্ধানং উপ্পাদনিরোধৰসেন পৰত্তিং সোধযমানো গতো, তস্মা পৰত্তিৰারোতি ৰুচ্চতি. পরিঞ্ঞাৰারো ইমিনানুক্কমেন পৰত্তানং খন্ধানং সঙ্খেপেনেৰ তিস্সো পরিঞ্ঞা দীপযমানো গতো, তস্মা পরিঞ্ঞাৰারোতি ৰুচ্চতি. তত্থ পণ্ণত্তিৰারো উদ্দেসনিদ্দেসৰসেন দ্ৰীহাকারেহি ৰৰত্থিতো. ইতরেসু ৰিসুং উদ্দেসৰারো নত্থি. আদিতো পট্ঠায পুচ্ছাৰিস্সজ্জনৰসেন একধা ৰৰত্থিতা. তত্থ পঞ্চক্খন্ধাতিপদং আদিং কত্ৰা যাৰ ন খন্ধা, ন সঙ্খারাতি পদং তাৰ পণ্ণত্তিৰারস্স উদ্দেসৰারো ৰেদিতব্বো. পুচ্ছাৰারোতিপি তস্সেৰ নামং. তত্থ পঞ্চক্খন্ধাতি অযং যমকৰসেন পুচ্ছিতব্বানং খন্ধানং উদ্দেসো. রূপক্খন্ধো…পে… ৰিঞ্ঞাণক্খন্ধোতি তেসঞ্ঞেৰ পভেদতো নামৰৰত্থানং.

২-৩. ইদানি ইমেসং খন্ধানং ৰসেন পদসোধনৰারো, পদসোধনমূলচক্কৰারো, সুদ্ধখন্ধৰারো, সুদ্ধখন্ধমূলচক্কৰারোতি চত্তারো নযৰারা হোন্তি. তত্থ রূপং রূপক্খন্ধো, রূপক্খন্ধো রূপন্তিআদিনা নযেন পদমেৰ সোধেত্ৰা গতো পদসোধনৰারো নাম. সো অনুলোমপটিলোমৰসেন দুৰিধো হোতি. তত্থ অনুলোমৰারে ‘রূপং রূপক্খন্ধো, রূপক্খন্ধো রূপ’ন্তিআদীনি পঞ্চ যমকানি. পটিলোমৰারেপি ‘ন রূপং, ন রূপক্খন্ধো; ন রূপক্খন্ধো ন রূপ’ন্তিআদীনি পঞ্চেৰ. ততো পরং তেসঞ্ঞেৰ পদসোধনৰারে সোধিতানং খন্ধানং ‘রূপং রূপক্খন্ধো, খন্ধা ৰেদনাক্খন্ধো’তিআদিনা নযেন একেকখন্ধমূলকানি চত্তারি চত্তারি চক্কানি বন্ধিত্ৰা গতো পদসোধনমূলকানং চক্কানং অত্থিতায পদসোধনমূলচক্কৰারো নাম. সোপি অনুলোমপটিলোমৰসেন দুৰিধো হোতি. তত্থ অনুলোমৰারে ‘রূপং রূপক্খন্ধো, খন্ধা ৰেদনাক্খন্ধো’তিআদীনি একেকখন্ধমূলকানি চত্তারি চত্তারি কত্ৰা ৰীসতি যমকানি. পটিলোমৰারেপি ‘ন রূপং, ন রূপক্খন্ধো; ন খন্ধা ন ৰেদনাক্খন্ধো’তিআদীনি ৰীসতিমেৰ.

ততো পরং রূপং খন্ধো খন্ধা রূপন্তিআদিনা নযেন সুদ্ধখন্ধৰসেনেৰ গতো সুদ্ধখন্ধৰারো নাম. তত্থ খন্ধা রূপন্তিআদীসু খন্ধা রূপক্খন্ধো, খন্ধা ৰেদনাক্খন্ধোতি অত্থো গহেতব্বো. কস্মা? নিদ্দেসৰারে এৰং ভাজিতত্তা. তত্থ হি ‘রূপং খন্ধোতি আমন্তা. খন্ধা রূপক্খন্ধোতি রূপক্খন্ধো খন্ধো চেৰ রূপক্খন্ধো চ, অৰসেসা খন্ধা ন রূপক্খন্ধো’তি এৰং ‘খন্ধা রূপ’ন্তিআদীনং খন্ধা রূপক্খন্ধোতিআদিনা নযেন পদং উদ্ধরিত্ৰা অত্থো ৰিভত্তো. তেনেৰ চ কারণেনেসে সুদ্ধখন্ধৰারোতি ৰুত্তো. ৰচনসোধনে ৰিয হি এত্থ ন ৰচনং পমাণং. যথা যথা পন সুদ্ধখন্ধা লব্ভন্তি, তথা তথা অত্থোৰ পমাণং. পরতো আযতনযমকাদীসুপি এসেৰ নযো. এসোপি চ সুদ্ধখন্ধৰারো অনুলোমপটিলোমৰসেন দুৰিধো হোতি. তত্থ অনুলোমৰারে ‘রূপং খন্ধো খন্ধা রূপ’ন্তিআদীনি পঞ্চ যমকানি. পটিলোমৰারেপি ‘ন রূপং ন খন্ধো, ন খন্ধা ন রূপ’ন্তিআদীনি পঞ্চেৰ.

ততো পরং তেসঞ্ঞেৰ সুদ্ধখন্ধানং রূপং খন্ধো, খন্ধা ৰেদনাতিআদিনা নযেন একেকখন্ধমূলকানি চত্তারি চত্তারি চক্কানি বন্ধিত্ৰা গতো সুদ্ধখন্ধমূলকানং চক্কানং অত্থিতায সুদ্ধখন্ধমূলচক্কৰারো নাম. তত্থ খন্ধা ৰেদনাতিআদীসু খন্ধা ৰেদনাক্খন্ধোতিআদিনা নযেন অত্থো ৰেদিতব্বো. ইতরথা নিদ্দেসৰারেন সদ্ধিং ৰিরোধো হোতি. সোপি অনুলোমপটিলোমৰসেন দুৰিধো হোতি. তত্থ অনুলোমৰারে ‘রূপং খন্ধো, খন্ধা ৰেদনা’তিআদীনি একেকখন্ধমূলকানি চত্তারি চত্তারি কত্ৰা ৰীসতি যমকানি. পটিলোমৰারেপি ‘ন রূপং, ন খন্ধো, ন খন্ধা ন ৰেদনা’তিআদীনি ৰীসতিমেৰ. এৰং তাৰ একেন যমকসতেন দ্ৰীহি পুচ্ছাসতেহি একেকপুচ্ছায সন্নিট্ঠানসংসযৰসেন দ্ৰে দ্ৰে অত্থে কত্ৰা চতূহি চ অত্থসতেহি পটিমণ্ডিতো পণ্ণত্তিৰারস্স উদ্দেসৰারো ৰেদিতব্বোতি.

পণ্ণত্তিউদ্দেসৰারৰণ্ণনা.