১. মূলযমকং
উদ্দেসৰারৰণ্ণনা
১. মূলযমকং, খন্ধযমকং, আযতনযমকং, ধাতুযমকং, সচ্চযমকং, সঙ্খারযমকং, অনুসযযমকং, চিত্তযমকং, ধম্মযমকং, ইন্দ্রিযযমকন্তি ইমেসং দসন্নং যমকানং ৰসেন ইদং পকরণং দসৰিধেন ৰিভত্তন্তি হি ৰুত্তং. তত্থ যেসং দসন্নং যমকানং ৰসেন ইদং পকরণং দসৰিধেন ৰিভত্তং, তেসঞ্চেৰ ইমস্স চ পকরণস্স নামত্থো তাৰ এৰং ৰেদিতব্বো – কেনট্ঠেন যমকন্তি? যুগল়ট্ঠেন. যুগল়ঞ্হি যমকন্তি ৰুচ্চতি – ‘যমকপাটিহারিযং, যমকসালা’তিআদীসু ৰিয. ইতি যুগল়সঙ্খাতানং যমকানং ৰসেন দেসিতত্তা ইমেসু দসসু একেকং যমকং নাম. ইমেসং পন যমকানং সমূহভাৰতো সব্বম্পেতং পকরণং যমকন্তি ৰেদিতব্বং.
তত্থ মূলৰসেন পুচ্ছাৰিস্সজ্জনং কত্ৰা দেসিতত্তা দসন্নং তাৰ সব্বপঠমং মূলযমকন্তি ৰুত্তং. তস্স উদ্দেসৰারো, নিদ্দেসৰারোতি দ্ৰে ৰারা হোন্তি. তেসু উদ্দিট্ঠানুক্কমেন নিদ্দিসিতব্বত্তা উদ্দেসৰারো পঠমো. তস্স যে কেচি কুসলা ধম্মা, সব্বে তে কুসলমূলা; যে ৰা পন কুসলমূলা, সব্বে তে ধম্মা কুসলাতি ইদং যমকং আদি. তস্স কুসলাকুসলমূলসঙ্খাতানং দ্ৰিন্নং অত্থানং ৰসেন অত্থযমকন্তি ৰা, তেসঞ্ঞেৰ অত্থানং ৰসেন অনুলোমপটিলোমতো পৰত্তপাল়িধম্মৰসেন ধম্মযমকন্তি ৰা, অনুলোমপটিলোমতো পৰত্তপুচ্ছাৰসেন পুচ্ছাযমকন্তি ৰা তিধা যমকভাৰো ৰেদিতব্বো. সেসেসুপি এসেৰ নযো.
ইদানি ইমেসং যমকানং ৰসেন দেসিতে ইমস্মিং মূলযমকে উদ্দেসৰারস্স তাৰ নযযমকপুচ্ছাঅত্থৰারপ্পভেদৰসেন পাল়িৰৰত্থানমেৰ এৰং ৰেদিতব্বং – কুসলত্তিকমাতিকায হি ‘কুসলা ধম্মা’তি ইদং আদিপদং নিস্সায মূলনযো, মূলমূলনযো, মূলকনযো, মূলমূলকনযোতি ইমে চত্তারো নযা হোন্তি. তেসং একেকস্মিং নযে মূলযমকং, একমূলযমকং, অঞ্ঞমঞ্ঞমূলযমকন্তি তীণি তীণি যমকানি. এৰং চতূসু নযেসু দ্ৰাদস যমকানি, একেকস্মিং যমকে অনুলোমপটিলোমৰসেন দ্ৰে দ্ৰে পুচ্ছাতি চতুৰীসতি পুচ্ছা, একেকায পুচ্ছায সন্নিট্ঠানসংসযৰসেন দ্ৰে দ্ৰে অত্থাতি অট্ঠচত্তালীস অত্থাতি.
তত্থ যে কেচি কুসলা ধম্মাতি কুসলেসু ‘‘কুসলা নু খো, ন কুসলা নু খো’’তি সন্দেহাভাৰতো ইমস্মিং পদে সন্নিট্ঠানত্থো ৰেদিতব্বো. সব্বে তে কুসলমূলাতি ‘‘সব্বে তে কুসলা ধম্মা কুসলমূলা নু খো, ননু খো’’তি এৰং ৰিমতিৰসেন পুচ্ছিতত্তা ইমস্মিং পদে সংসযত্থো ৰেদিতব্বো. সো চ খো ৰেনেয্যানং সংসযট্ঠানে সংসযদীপনত্থং ৰুত্তো, তথাগতস্স পন সংসযো নাম নত্থি. ইতো পরেসুপি পুচ্ছাপদেসু এসেৰ নযো.
যথা চ কুসলপদং নিস্সায ইমে চত্তারো নযা, একেকস্মিং নযে তিণ্ণং তিণ্ণং যমকানং ৰসেন দ্ৰাদস যমকানি, একেকস্মিং যমকে দ্ৰিন্নং দ্ৰিন্নং পুচ্ছানং ৰসেন চতুৰীসতি পুচ্ছা; একেকায পুচ্ছায দ্ৰিন্নং দ্ৰিন্নং অত্থানং ৰসেন অট্ঠচত্তালীস অত্থা চ হোন্তি. অকুসলপদং নিস্সাযপি তথেৰ. অব্যাকতপদং নিস্সাযপি তথেৰ. তীণিপি পদানি একতো কত্ৰা নিদ্দিট্ঠং নামপদং নিস্সাযপি তথেৰাতি কুসলত্তিকমাতিকায চতূসু পদেসু সব্বেপি সোল়স নযা, অট্ঠচত্তালীস যমকানি, ছন্নৰুতি পুচ্ছা, দ্ৰেনৰুতিসতং অত্থা চ উদ্দেসৰসেন ৰুত্তাতি ৰেদিতব্বা. এত্তাৰতা মূলৰারো নাম পঠমং উদ্দিট্ঠো হোতি.
ততো পরং যে কেচি কুসলা ধম্মা, সব্বে তে কুসলহেতূতিআদযো তস্সেৰ মূলৰারস্স ৰেৰচনৰসেন নৰ ৰারা উদ্দিট্ঠা. ইতি মূলৰারো, হেতুৰারো, নিদানৰারো, সম্ভৰৰারো, পভৰৰারো, সমুট্ঠানৰারো, আহারৰারো, আরম্মণৰারো, পচ্চযৰারো, সমুদযৰারোতি সব্বেপি দস ৰারা হোন্তি. তত্থ মূলৰারে আগতপরিচ্ছেদেনেৰ সেসেসুপি নযাদযো ৰেদিতব্বাতি সব্বেসুপি দসসু ৰারেসু সট্ঠিসতনযা, অসীতিঅধিকানি চত্তারি যমকসতানি, সট্ঠিঅধিকানি নৰপুচ্ছাসতানি, ৰীসাধিকানি একূনৰীসতি অত্থসতানি চ উদ্দিট্ঠানীতি ৰেদিতব্বানি. এৰং তাৰ উদ্দেসৰারে নযযমকপুচ্ছাঅত্থৰারপ্পভেদৰসেন পাল়িৰৰত্থানমেৰ ৰেদিতব্বং.
মূলং হেতু নিদানঞ্চাতি গাথা দসন্নম্পি ৰারানং উদ্দানগাথা নাম. তত্থ মূলাদীনি সব্বানিপি কারণৰেৰচনানেৰ. কারণঞ্হি পতিট্ঠানট্ঠেন মূলং. অত্তনো ফলনিপ্ফাদনত্থং হিনোতি পৰত্ততীতি হেতু. ‘হন্দ, নং গণ্হাথা’তি দস্সেন্তং ৰিয অত্তনো ফলং নিদেতীতি নিদানং. এতস্মা ফলং সম্ভোতীতি সম্ভৰো. পভৰতীতি পভৰো. সমুট্ঠাতি এত্থ ফলং, এতেন ৰা সমুট্ঠাতীতি সমুট্ঠানং. অত্তনো ফলং আহরতীতি আহারো. অপ্পটিক্খিপিতব্বেন অত্তনো ফলেন আলম্বিযতীতি আলম্বণং. এতং পটিচ্চ অপ্পটিক্খিপিত্ৰা ফলং এতি পৰত্ততীতি পচ্চযো. এতস্মা ফলং সমুদেতীতি সমুদযো. এৰমেতেসং পদানং ৰচনত্থো ৰেদিতব্বো.
উদ্দেসৰারৰণ্ণনা.
নিদ্দেসৰারৰণ্ণনা
৫০. ইদানি যেকেচি কুসলা ধম্মাতিআদিনা নযেন নিদ্দেসৰারো আরদ্ধো. তত্থ যে কেচীতি অনৰসেসৰচনং. কুসলা ধম্মাতি কুসলত্তিকস্স পদভাজনে ৰুত্তলক্খণা অনৰজ্জসুখৰিপাকা কুসলসভাৰা. সব্বে তে কুসলমূলাতি কিং তে সব্বেযেৰ কুসলমূলাতি পুচ্ছতি. তীণেৰ কুসলমূলানীতি ন তে সব্বে কুসলমূলানি, অলোভাদীনি পন তীণি এৰ কুসলমূলানীতি অত্থো. অৰসেসা কুসলা ধম্মা ন কুসলমূলাতি অৰসেসা ফস্সাদযো কুসলা ধম্মা কুসলমূলানি নাম ন হোন্তি. অথ ৰা অৰসেসা ফস্সাদযো কুসলা ধম্মাযেৰ নাম, ন কুসলমূলানীতিপি অত্থো. যে ৰা পন কুসলমূলাতি যে ৰা পন পঠমপুচ্ছায দুতিযপদেন কুসলমূলাতি তযো অলোভাদযো গহিতা. সব্বে তে ধম্মা কুসলাতি কিং তে সব্বে তযোপি ধম্মা কুসলাতি পুচ্ছতি. আমন্তাতি সব্বেসম্পি কুসলমূলানং কুসলভাৰং সম্পটিচ্ছন্তো আহ. অযং তাৰ মূলনযে মূলযমকস্স অত্থো. ইমিনা উপাযেন সব্বপুচ্ছাসু ৰিস্সজ্জননযো ৰেদিতব্বো. যং পন যত্থ ৰিসেসমত্তং অত্থি, তদেৰ ৰণ্ণযিস্সাম.
৫১. একমূলযমকে তাৰ সব্বে তে কুসলমূলেন একমূলাতি গণনট্ঠেন একমূলকং অগ্গহেত্ৰা সমানট্ঠেন গহেতব্বা. অযঞ্হেত্থ অত্থো – সব্বে তে কুসলমূলেন সমানমূলা. যং ফস্সস্স মূলং, তদেৰ ৰেদনাদীনন্তি. অথ নেসং তথাভাৰং সম্পটিচ্ছন্তো আমন্তাতি আহ. কুসলসমুট্ঠানন্তি কুসলচিত্তসমুট্ঠানরূপং দস্সিতং. একমূলন্তি অলোভাদিনা কুসলমূলেন সমানমূলং. যথেৰ হি ফস্সাদীনং অলোভাদযো হেতুপচ্চযত্তা মূলং, তথা তং সমুট্ঠানরূপস্সাপি, কুসললক্খণাভাৰেন পন তং ন কুসলং.
৫২. অঞ্ঞমঞ্ঞযমকে ‘যেকেচি কুসলা’তি অপুচ্ছিত্ৰা যেকেচি কুসলমূলেন একমূলাতি পুচ্ছা কতা. কস্মা? ইমিনাপি ব্যঞ্জনেন তস্সেৰত্থস্স সম্ভৰতো. কুসলমূলানীতি ইদং পুরিমস্স ৰিসেসনং. ‘মূলানি যানি একতো উপ্পজ্জন্তী’তি হি ৰুত্তং, তানি পন কুসলমূলানিপি হোন্তি অকুসলঅব্যাকতমূলানিপি, ইধ কুসলমূলানীতি ৰিসেসদস্সনত্থমিদং ৰুত্তং. অঞ্ঞমঞ্ঞমূলানি চাতি অঞ্ঞমঞ্ঞং হেতুপচ্চযেন পচ্চযা হোন্তীতি অত্থো. তস্সেৰ পটিলোমপুচ্ছায ‘সব্বে তে ধম্মা কুসলমূলেন একমূলা’তি অৰত্ৰা সব্বে তে ধম্মা কুসলাতি ৰুত্তং. কস্মা? অত্থৰিসেসাভাৰতো. কুসলমূলেন একমূলাতি হি পুচ্ছায কতায ‘মূলানি যানি একতো উপ্পজ্জন্তী’তি হেট্ঠা ৰুত্তনযেনেৰ ৰিস্সজ্জনং কাতব্বং ভৰেয্য, এৰঞ্চ সতি অত্থৰিসেসাভাৰো হোতি. তস্মা তথা অকত্ৰা এৰং পুচ্ছা কতা. ইমিনা উপাযেন মূলমূলনযাদীসুপি অঞ্ঞমঞ্ঞমূলযমকে পুচ্ছাৰিসেসো ৰেদিতব্বো.
৫৩-৫৫. মূলমূলনযে সব্বে তে কুসলমূলমূলাতি সব্বে তে কুসলমূলসঙ্খাতা মূলাতি পুচ্ছতি. একমূলমূলাতি সমানট্ঠেন একমেৰ মূলমূলং এতেসন্তি একমূলমূলা. অঞ্ঞমঞ্ঞমূলমূলাতি অঞ্ঞমঞ্ঞস্স মূলং অঞ্ঞমঞ্ঞমূলং, অঞ্ঞমঞ্ঞমূলং হেতুপচ্চযট্ঠেন মূলং এতেসন্তি অঞ্ঞমঞ্ঞমূলমূলা.
৫৬. মূলকনযে কুসলমূলকাতি হেতুপচ্চযট্ঠেন কুসলং মূলং এতেসন্তি কুসলমূলকা.
৫৭-৬১. মূলমূলকনযে কুসলমূলমূলকাতি কুসলানং মূলং কুসলমূলং. হেতুপচ্চযট্ঠেনেৰ কুসলমূলং মূলং এতেসন্তি কুসলমূলমূলকাতি. অযং তাৰ কুসলপদং নিস্সায নযযমকপুচ্ছাসু ৰিসেসত্থো.
৬২-৭৩. অকুসলপদাদীসুপি এসেৰ নযো. অযং পন ৰিসেসো, অহেতুকং অকুসলন্তি ৰিচিকিচ্ছায চেৰ উদ্ধচ্চেন চ সম্পযুত্তং মোহং সন্ধায ৰুত্তং.
৭৪-৮৫. অহেতুকং অব্যাকতন্তি অট্ঠারস চিত্তুপ্পাদা রূপং, নিব্বানঞ্চ. অব্যাকতমূলেন ন একমূলন্তি ইধ পন ঠপেত্ৰা সহেতুকঅব্যাকতসমুট্ঠানং রূপং, সেসং লব্ভতি. সহেতুকঅব্যাকতসমুট্ঠানং রূপং অব্যাকতমূলেন একমূলং হোতি, তং অব্বোহারিকং কত্ৰা একতো লব্ভমানকৰসেনেৰ চেতং ৰিস্সজ্জনং কতং.
৮৬-৯৭. নামা ধম্মাতি নামসঙ্খাতা ধম্মা. তে অত্থতো চত্তারো অরূপিনো খন্ধা, নিব্বানঞ্চ. নৰেৰ নামমূলানীতি কুসলাকুসলঅব্যাকতমূলৰসেন নৰ মূলানি. অহেতুকং নামং নামমূলেন ন একমূলন্তি অহেতুকং সব্বম্পি অট্ঠারস চিত্তুপ্পাদৰিচিকিচ্ছুদ্ধচ্চসম্পযুত্তমোহনিব্বানসঙ্খাতং নামং নামমূলেন ন একমূলং. ন হি তং তেন সদ্ধিং উপ্পজ্জতি. সহেতুকং নামং নামমূলেনাতি পদেপি সহেতুকং নামং নামমূলেনাতি অত্থো. সেসং সব্বত্থ উত্তানত্থমেৰাতি.
মূলৰারৰণ্ণনা.
৯৮-৯৯. হেতুৰারাদীসুপি ইমিনাৰুপাযেন অত্থো ৰেদিতব্বো. মূলং হেতু নিদানঞ্চাতিগাথা যথানিদ্দিট্ঠানং দসন্নম্পি ৰারানং পুন উদ্দানৰসেনেৰ ৰুত্তাতি.
মূলযমকৰণ্ণনা.