২১. একৰীসতিমৰগ্গো

১. সাসনকথাৰণ্ণনা

৮৭৮. ইদানি সাসনকথা নাম হোতি. তত্থ তিস্সো সঙ্গীতিযো সন্ধায ‘‘সাসনং নৰং কত’’ন্তি চ ‘‘অত্থি কোচি তথাগতস্স সাসনং নৰং করোতী’’তি চ ‘‘লব্ভা তথাগতস্স সাসনং নৰং কাতু’’ন্তি চ যেসং লদ্ধি, সেয্যথাপি একচ্চানং উত্তরাপথকানং; তে সন্ধায তীসুপি কথাসু পুচ্ছা সকৰাদিস্স, পটিঞ্ঞা ইতরস্স. সতিপট্ঠানাতিআদি সাসনং নাম সতিপট্ঠানাদযো চেৰ অরিযধম্মা, কুসলাদীনঞ্চ দেসনা. তত্থ যেসং ভগৰতা দেসিতা সতিপট্ঠানাদযো, ঠপেত্ৰা তে অঞ্ঞেসং ৰা সতিপট্ঠানাদীনং করণেন অকুসলাদীনং ৰা কুসলাদিভাৰকরণেন সাসনং নৰংকতং নাম ভৰেয্য, কিং তং এৰং কতং কেনচি, অত্থি ৰা কোচি এৰং করোতি, লব্ভা ৰা এৰং কাতুন্তি তীসুপি পুচ্ছাসু চোদনত্থং ৰুত্তং. সেসং সব্বত্থ যথাপাল়িমেৰ নিয্যাতীতি.

সাসনকথাৰণ্ণনা.

২. অৰিৰিত্তকথাৰণ্ণনা

৮৭৯-৮৮০. ইদানি অৰিৰিত্তকথা নাম হোতি. তত্থ যস্স পুগ্গলস্স যো ধম্মো পচ্চুপ্পন্নো, সো তেন অৰিৰিত্তো নামাতি ইদং সকসমযে সন্নিট্ঠানং. যস্মা পন পুথুজ্জনেন তেধাতুকা ধম্মা অপরিঞ্ঞাতা, তস্মা সো একক্খণেযেৰ সব্বেহিপি তেধাতুকেহি ধম্মেহি অৰিৰিত্তোতি যেসং লদ্ধি, সেয্যথাপি তেসঞ্ঞেৰ, তে সন্ধায পুচ্ছা সকৰাদিস্স, পটিঞ্ঞা ইতরস্স. ফস্সেহীতিআদি সব্বেসং ফস্সাদীনং একক্খণে পৰত্তিদোসদস্সনত্থং ৰুত্তং. সেসং সব্বত্থ উত্তানত্থমেৰাতি.

অৰিৰিত্তকথাৰণ্ণনা.

৩. সঞ্ঞোজনকথাৰণ্ণনা

৮৮১-৮৮২. ইদানি সঞ্ঞোজনকথা নাম হোতি. তত্থ যস্মা অরহা সব্বং বুদ্ধৰিসযং ন জানাতি, তস্মা তস্স তত্থ অৰিজ্জাৰিচিকিচ্ছাহি অপ্পহীনাহি ভৰিতব্বন্তি সঞ্ঞায ‘‘অত্থি কিঞ্চি সঞ্ঞোজনং অপ্পহায অরহত্তপ্পত্তী’’তি যেসং লদ্ধি, সেয্যথাপি মহাসঙ্ঘিকানং, তে সন্ধায পুচ্ছা সকৰাদিস্স, পটিঞ্ঞা ইতরস্স. অত্থি কিঞ্চি সক্কাযদিট্ঠীতিআদি অরহতো সব্বসংযোজনপ্পহানদস্সনত্থং ৰুত্তং. সব্বং বুদ্ধৰিসযন্তি পঞ্হদ্ৰযে অরহতো সব্বঞ্ঞুতঞ্ঞাণাভাৰেন পটিসেধো কতো, ন অৰিজ্জাৰিচিকিচ্ছানং অপ্পহানেন. ইতরো পন তেসং অপ্পহীনতং সন্ধায তেন হীতি লদ্ধিং পতিট্ঠপেতি. সা অযোনিসো পতিট্ঠাপিতত্তা অপ্পতিট্ঠিতাৰ হোতীতি.

সঞ্ঞোজনকথাৰণ্ণনা.

৪. ইদ্ধিকথাৰণ্ণনা

৮৮৩-৮৮৪. ইদানি ইদ্ধিকথা নাম হোতি. তত্থ ইদ্ধি নামেসা কত্থচি ইজ্ঝতি, কত্থচি ন ইজ্ঝতি, অনিচ্চাদীনং নিচ্চাদিকরণে একন্তেনেৰ ন ইজ্ঝতি. সভাগসন্ততিং পন পরিৰত্তেত্ৰা ৰিসভাগসন্ততিকরণে ৰা সভাগসন্ততিৰসেনেৰ চিরতরপ্পৰত্তনে ৰা যেসং অত্থায করিযতি, তেসং পুঞ্ঞাদীনি কারণানি নিস্সায কত্থচি ইজ্ঝতি, ভিক্খূনং অত্থায পানীযস্স সপ্পিখীরাদিকরণে ৰিয মহাধাতুনিধানে দীপাদীনং চিরসন্তানপ্পৰত্তনে ৰিয চাতি ইদং সকসমযে সন্নিট্ঠানং. যং পন আযস্মা পিলিন্দৰচ্ছো রঞ্ঞো পাসাদং সুৰণ্ণন্ত্ৰেৰ অধিমুচ্চি, তং নিস্সায যেসং ‘‘অত্থি অধিপ্পাযইদ্ধী’’তি লদ্ধি, সেয্যথাপি অন্ধকানং; তে সন্ধায অত্থি অধিপ্পাযইদ্ধীতি পুচ্ছা সকৰাদিস্স. তত্থ অধিপ্পাযইদ্ধীতি অধিপ্পাযইদ্ধি, যথাধিপ্পাযং ইজ্ঝনইদ্ধীতি অত্থো. আমন্তাতি লদ্ধিমত্তে ঠত্ৰা পটিঞ্ঞা পরৰাদিস্স. অথ নং অনিচ্চাদীনং নিচ্চাদিতায অনুযুঞ্জিতুং নিচ্চপণ্ণা রুক্খা হোন্তূতিআদিমাহ. সেসমেত্থ উত্তানত্থমেৰ. লদ্ধিপতিট্ঠাপনে সুৰণ্ণো চ পনাসীতি রঞ্ঞো পুঞ্ঞূপনিস্সযেন আসি, ন কেৰলং থেরস্স অধিপ্পাযেনেৰ. তস্মা অসাধকমেতন্তি.

ইদ্ধিকথাৰণ্ণনা.

৫. বুদ্ধকথাৰণ্ণনা

৮৮৫. ইদানি বুদ্ধকথা নাম হোতি. তত্থ ঠপেত্ৰা তস্মিং তস্মিং কালে সরীরৰেমত্ততং আযুৰেমত্ততং পভাৰেমত্ততঞ্চ সেসেহি বুদ্ধধম্মেহি বুদ্ধানং বুদ্ধেহি হীনাতিরেকতা নাম নত্থি. যেসং পন অৰিসেসেনেৰ অত্থীতি লদ্ধি, সেয্যথাপি অন্ধকানং; তে সন্ধায অত্থি বুদ্ধানন্তি পুচ্ছা সকৰাদিস্স, পটিঞ্ঞা ইতরস্স. অথ নং বুদ্ধধম্মেহি অনুযুঞ্জিতুং সতিপট্ঠানতোতিআদিমাহ. ইতরো তেসং ৰসেন হীনাতিরেকতং অপস্সন্তো পটিক্খিপতিযেৰাতি.

বুদ্ধকথাৰণ্ণনা.

৬. সব্বদিসাকথাৰণ্ণনা

৮৮৬. ইদানি সব্বদিসাকথা নাম হোতি. তত্থ চতূসু দিসাসু হেট্ঠা উপরীতি সমন্ততো লোকধাতুসন্নিৰাসং, সব্বলোকধাতূসু চ বুদ্ধা অত্থীতি অত্তনো ৰিকপ্পসিপ্পং উপ্পাদেত্ৰা ‘‘সব্বদিসাসু বুদ্ধা তিট্ঠন্তী’’তি যেসং লদ্ধি, সেয্যথাপি মহাসঙ্ঘিকানং; তে সন্ধায পুচ্ছা সকৰাদিস্স, পটিঞ্ঞা ইতরস্স. পুরত্থিমাযাতি পুট্ঠো সক্যমুনিং সন্ধায পটিক্খিপতি. পুন পুট্ঠো লদ্ধিৰসেন অঞ্ঞলোকধাতুযং ঠিতং সন্ধায পটিজানাতি. কিন্নামো সো ভগৰাতিআদি ‘‘সচে ত্ৰং জানাসি, নামাদিৰসেন নং কথেহী’’তি চোদনত্থং ৰুত্তং. ইমিনা উপাযেন সব্বত্থ অত্থো ৰেদিতব্বোতি.

সব্বদিসাকথাৰণ্ণনা.

৭. ধম্মকথাৰণ্ণনা

৮৮৭-৮৮৮. ইদানি ধম্মকথা নাম হোতি. তত্থ যস্মা রূপাদযো রূপাদিসভাৰেন নিযতা ন তং সভাৰং ৰিজহন্তি, তস্মা সব্বধম্মা নিযতাতি যেসং লদ্ধি, সেয্যথাপি অন্ধকানঞ্চেৰ একচ্চানঞ্চ উত্তরাপথকানং; তে সন্ধায সব্বে ধম্মাতি পুচ্ছা সকৰাদিস্স, পটিঞ্ঞা ইতরস্স. অথ নং ‘‘সচে তে নিযতা, মিচ্ছত্তনিযতা ৰা সিযুং সম্মত্তনিযতা ৰা, ইতো অঞ্ঞো নিযামো নাম নত্থী’’তি চোদেতুং মিচ্ছত্তনিযতাতিআদিমাহ. তত্থ পটিক্খেপো চ পটিঞ্ঞা চ পরৰাদিস্স. রূপং রূপট্ঠেনাতিআদি যেনত্থেন নিযতাতি ৰদতি, তস্স ৰসেন চোদেতুং ৰুত্তং. তত্রাযং অধিপ্পাযো – রূপঞ্হি রূপট্ঠেন নিযতন্তি রূপং রূপমেৰ, ন ৰেদনাদিসভাৰন্তি অধিপ্পাযেন ৰত্তব্বং, ইতো অঞ্ঞথা ন ৰত্তব্বং. কস্মা? রূপট্ঠতো অঞ্ঞস্স রূপস্স অভাৰা. রূপসভাৰো হি রূপট্ঠো, রূপসভাৰো চ রূপমেৰ, ন রূপতো অঞ্ঞো. ৰেদনাদীহি পনস্স নানত্তপঞ্ঞাপনত্থং এস ৰোহারো হোতীতি. তস্মা ‘‘রূপং রূপট্ঠেন নিযত’’ন্তি ৰদন্তেন রূপং নিযতন্তি ৰুত্তং হোতি. নিযতঞ্চ নাম মিচ্ছত্তনিযতং ৰা সিযা সম্মত্তনিযতং ৰা, ইতো অঞ্ঞো নিযামো নাম নত্থীতি. অথ কস্মা পটিজানাতীতি? অত্থন্তরৰসেন. রূপং রূপট্ঠেন নিযতন্তি এত্থ হি রূপং রূপমেৰ, ন ৰেদনাদিসভাৰন্তি অযমত্থো. তস্মা পটিজানাতি. ইতো অঞ্ঞথা পনস্স নিযতত্তং নত্থীতি পুন তেনেৰ নযেন চোদেতুং মিচ্ছত্তনিযতন্তিআদিমাহ. তং সব্বং উত্তানত্থমেৰ. তেন হি রূপন্তি লদ্ধিপি অযোনিসো পতিট্ঠাপিতত্তা অপ্পতিট্ঠিতাৰ হোতীতি.

ধম্মকথাৰণ্ণনা.

৮. কম্মকথাৰণ্ণনা

৮৮৯-৮৯১. ইদানি কম্মকথা নাম হোতি. তত্থ ‘‘যস্মা দিট্ঠধম্মৰেদনীযাদীনি দিট্ঠধম্মৰেদনীযট্ঠাদীহি নিযতানি, তস্মা সব্বে কম্মা নিযতা’’তি যেসং লদ্ধি, সেয্যথাপি তেসঞ্ঞেৰ; তে সন্ধায পুচ্ছা সকৰাদিস্স, পটিঞ্ঞা ইতরস্স. দিট্ঠধম্মৰেদনীযট্ঠেন নিযতন্তি এত্থ দিট্ঠধম্মৰেদনীযং দিট্ঠধম্মৰেদনীযট্ঠমেৰ. সচে দিট্ঠেৰ ধম্মে ৰিপাকং দাতুং সক্কোতি দেতি, নো চে অহোসিকম্মং নাম হোতীতি ইমমত্থং সন্ধায পটিঞ্ঞা সকৰাদিস্স. মিচ্ছত্তসম্মত্তনিযামৰসেন পনেতং অনিযতমেৰাতি সব্বং হেট্ঠা ৰুত্তনযেনেৰ ৰেদিতব্বন্তি.

কম্মকথাৰণ্ণনা.

একৰীসতিমো ৰগ্গো.