১৯. একূনৰীসতিমৰগ্গো

১. কিলেসপজহনকথাৰণ্ণনা

৮২৮-৮৩১. ইদানি কিলেসপজহনকথা নাম হোতি. তত্থ ‘‘যস্মা কিলেসপহানং নাম অত্থি, পহীনকিলেসস্স চ অতীতাপি কিলেসা পহীনাৰ হোন্তি, অনাগতাপি, পচ্চুপ্পন্নাপি, তস্মা অতীতেপি কিলেসে পজহতি, অনাগতেপি, পচ্চুপ্পন্নেপী’’তি যেসং লদ্ধি, সেয্যথাপি একচ্চানং উত্তরাপথকানং; তে সন্ধায অতীতেতিআদিপুচ্ছা সকৰাদিস্স, পটিঞ্ঞা ইতরস্স. সেসং যথাপাল়িমেৰ নিয্যাতি. নত্থি কিলেসে জহতীতি ইমস্মিং পন পরৰাদিস্স পঞ্হে যস্মা কচৰরং পজহন্তস্স কচৰরে ছড্ডনৰাযামো ৰিয কিলেসে পজহন্তস্স ন অতীতাদিভেদেসু কিলেসেসু ৰাযামো অত্থি, নিব্বানারম্মণে পন অরিযমগ্গে পৰত্তিতে কিলেসা অনুপ্পন্নাযেৰ নুপ্পজ্জন্তীতি পহীনা নাম হোন্তি, তস্মা ন হেৰন্তি পটিক্খিপতি. তেন হি অতীতে কিলেসে পজহতীতিআদি পন যস্মা ‘‘নত্থি কিলেসপজহনা’’তি ন ৰত্তব্বং, তস্মা অতীতাদিভেদে পজহতীতি ছলেন ৰুত্তং.

কিলেসপজহনকথাৰণ্ণনা.

২. সুঞ্ঞতকথাৰণ্ণনা

৮৩২. ইদানি সুঞ্ঞতকথা নাম হোতি. তত্থ সুঞ্ঞতাতি দ্ৰে সুঞ্ঞতা খন্ধানঞ্চ অনত্তলক্খণং নিব্বানঞ্চ. তেসু অনত্তলক্খণং তাৰ একচ্চং একেন পরিযাযেন সিযা সঙ্খারক্খন্ধপরিযাপন্নং, নিব্বানং, অপরিযাপন্নমেৰ. ইমং পন ৰিভাগং অগ্গহেত্ৰা ‘‘সুঞ্ঞতা সঙ্খারক্খন্ধপরিযাপন্না’’তি যেসং লদ্ধি, সেয্যথাপি অন্ধকানং, তে সন্ধায পুচ্ছা সকৰাদিস্স, পটিঞ্ঞা ইতরস্স. অনিমিত্তন্তি সব্বনিমিত্তরহিতং নিব্বানং. ‘‘অপ্পণিহিতো’’তিপি তস্সেৰ নামং. কস্মা পনেতং আভতন্তি? অৰিভজ্জৰাদীৰাদে দোসারোপনত্থং. যস্স হি অৰিভজিত্ৰা ‘‘একদেসেনেৰ সুঞ্ঞতা সঙ্খারক্খন্ধপরিযাপন্না’’তি লদ্ধি, তস্স নিব্বানম্পি সঙ্খারক্খন্ধপরিযাপন্নন্তি আপজ্জতি. ইমস্স দোসস্সারোপনত্থং ‘‘অনিমিত্তং অপ্পণিহিত’’ন্তি আভতং. ইতরো তস্স পরিযাপন্নভাৰং অনিচ্ছন্তো পটিক্খিপতি. সঙ্খারক্খন্ধো ন অনিচ্চোতিআদি নিব্বানসঙ্খাতায সুঞ্ঞতায অনিচ্চভাৰাপত্তিদোসদস্সনত্থং ৰুত্তং.

৮৩৩. সঙ্খারক্খন্ধস্স সুঞ্ঞতাতি ‘‘যদি অঞ্ঞস্স খন্ধস্স সুঞ্ঞতা অঞ্ঞক্খন্ধপরিযাপন্না, সঙ্খারক্খন্ধসুঞ্ঞতাযপি সেসক্খন্ধপরিযাপন্নায ভৰিতব্ব’’ন্তি চোদনত্থং ৰুত্তং. সঙ্খারক্খন্ধস্স সুঞ্ঞতা ন ৰত্তব্বাতিআদি ‘‘যদি সঙ্খারক্খন্ধসুঞ্ঞতা সেসক্খন্ধপরিযাপন্না ন হোতি, সেসক্খন্ধসুঞ্ঞতাপি সঙ্খারক্খন্ধপরিযাপন্না ন হোতী’’তি পটিলোমদস্সনত্থং ৰুত্তং.

৮৩৪. সুঞ্ঞমিদং, ভিক্খৰে, সঙ্খারাতি সুত্তং পরসমযতো আভতং. তত্থ সঙ্খারাতি ‘‘সব্বে সঙ্খারা অনিচ্চা’’তি আগতট্ঠানে ৰিয পঞ্চক্খন্ধা, তে চ অত্তত্তনিযসুঞ্ঞত্তা সুঞ্ঞতাতি সাসনাৰচরং হোতি, ন ৰিরুজ্ঝতি, তস্মা অনুঞ্ঞাতং. যস্মা পনেতং ন সুঞ্ঞতায সঙ্খারক্খন্ধপরিযাপন্নভাৰং দীপেতি, তস্মা অসাধকন্তি.

সুঞ্ঞতকথাৰণ্ণনা.

৩. সামঞ্ঞফলকথাৰণ্ণনা

৮৩৫-৮৩৬. ইদানি সামঞ্ঞফলকথা নাম হোতি. তত্থ মগ্গৰীথিযম্পি ফলসমাপত্তিৰীথিযম্পি অরিযমগ্গস্স ৰিপাকচিত্তং সামঞ্ঞফলং নামাতি সকসমযে সন্নিট্ঠানং. যেসং পন তথা অগ্গহেত্ৰা ‘‘কিলেসপহানঞ্চেৰ ফলুপ্পত্তি চ সামঞ্ঞফলং, তস্মা অসঙ্খত’’ন্তি লদ্ধি, সেয্যথাপি পুব্বসেলিযানং; তে সন্ধায পুচ্ছা সকৰাদিস্স, পটিঞ্ঞা ইতরস্স. সেসমেত্থ হেট্ঠা ৰুত্তনযত্তা যথা পাল়িমেৰ নিয্যাতীতি.

সামঞ্ঞফলকথাৰণ্ণনা.

৪. পত্তিকথাৰণ্ণনা

৮৩৭-৮৪০. ইদানি পত্তিকথা নাম হোতি. তত্থ ‘‘যং যং পটিলব্ভতি, তস্স তস্স পটিলাভো পত্তি নাম. সা চ অসঙ্খতা’’তি যেসং লদ্ধি, সেয্যথাপি পুব্বসেলিযানঞ্ঞেৰ; তে সন্ধায পুচ্ছা সকৰাদিস্স, পটিঞ্ঞা ইতরস্স. সেসমিধাপি হেট্ঠা ৰুত্তনযত্তা যথাপাল়িমেৰ নিয্যাতীতি. ন ৰত্তব্বন্তিআদি যায লদ্ধিযা পত্তি অসঙ্খতাতি মঞ্ঞতি, তং পকাসেতুং ৰুত্তং. তত্থ সকৰাদী ‘‘ন হেৰং ৰত্তব্বে’’তি পটিক্খিপন্তো কেৰলং পত্তিযা রূপাদিভাৰং ন সম্পটিচ্ছতি. ন হি পত্তি নাম কোচি ধম্মো অত্থি, ন পন অসঙ্খতভাৰং অনুজানাতি. ইতরো পন পটিক্খেপমত্তেনেৰ অসঙ্খতাতি লদ্ধিং পতিট্ঠপেতি, সা অযোনিসো পতিট্ঠাপিতত্তা অপ্পতিট্ঠিতাযেৰাতি.

পত্তিকথাৰণ্ণনা.

৫. তথতাকথাৰণ্ণনা

৮৪১-৮৪৩. ইদানি তথতাকথা নাম হোতি. তত্থ যেসং ‘‘রূপাদীনং সব্বধম্মানং রূপাদিসভাৰতাসঙ্খাতা তথতা নাম অত্থি, সা চ সঙ্খতেসু রূপাদীসু অপরিযাপন্নত্তা অসঙ্খতা’’তি লদ্ধি, সেয্যথাপি একচ্চানং উত্তরাপথকানং, তে সন্ধায পুচ্ছা সকৰাদিস্স, পটিঞ্ঞা ইতরস্স. সেসমিধাপি হেট্ঠা ৰুত্তনযত্তা পাকটমেৰাতি.

তথতাকথাৰণ্ণনা.

৬. কুসলকথাৰণ্ণনা

৮৪৪-৮৪৬. ইদানি কুসলকথা নাম হোতি. তত্থ অনৰজ্জম্পি কুসলং ইট্ঠপাকম্পি. অনৰজ্জং নাম কিলেসৰিপ্পযুত্তং. অযং নযো ঠপেত্ৰা অকুসলং সব্বধম্মে ভজতি. ইট্ঠৰিপাকং নাম আযতিং উপপত্তিপৰত্তেসু ইট্ঠফলনিপ্ফাদকং পুঞ্ঞং. অযং নযো কুসলত্তিকে আদিপদমেৰ ভজতি. যেসং পন ইমং ৰিভাগং অগ্গহেত্ৰা অনৰজ্জভাৰমত্তেনেৰ নিব্বানং কুসলন্তি লদ্ধি, সেয্যথাপি অন্ধকানং, তেসং ইট্ঠৰিপাকট্ঠেন নিব্বানস্স কুসলতাভাৰং দীপেতুং পুচ্ছা সকৰাদিস্স, অত্তনো লদ্ধিৰসেন পটিঞ্ঞা ইতরস্স. সেসমিধাপি হেট্ঠা ৰুত্তনযত্তা উত্তানত্থমেৰাতি.

কুসলকথাৰণ্ণনা.

৭. অচ্চন্তনিযামকথাৰণ্ণনা

৮৪৭. ইদানি অচ্চন্তনিযামকথা নাম হোতি. তত্থ যেসং ‘‘সকিং নিমুগ্গো নিমুগ্গোৰ হোতী’’তি (অ. নি. ৭.১৫) সুত্তং নিস্সায ‘‘অত্থি পুথুজ্জনস্স অচ্চন্তনিযামতা’’তি লদ্ধি, সেয্যথাপি একচ্চানং উত্তরাপথকানং, তে সন্ধায পুচ্ছা সকৰাদিস্স, পটিঞ্ঞা ইতরস্স. মাতুঘাতকোতিআদি ‘‘নিযতমিচ্ছাদিট্ঠিকস্স চ মাতুঘাতকাদীনঞ্চ সমানে মিচ্ছত্তনিযামে মাতুঘাতকাদীহিপি তে অচ্চন্তনিযতেহি ভৰিতব্ব’’ন্তি চোদনত্থং ৰুত্তং. ইতরো ‘‘নিযতমিচ্ছাদিট্ঠিকো সংসারখাণুকো ভৰন্তরেপি নিযতোৰ ইমে পন একস্মিঞ্ঞেৰ অত্তভাৰে’’তি লদ্ধিযা ন হেৰন্তি পটিক্খিপতি.

৮৪৮. ৰিচিকিচ্ছা উপ্পজ্জেয্যাতি ‘‘অযং নিযতো ৰা নো ৰা’’তি এৰং উপ্পজ্জেয্যাতি পুচ্ছতি. ইতরো অনুপ্পত্তিকারণং অপস্সন্তো পটিজানাতি. নুপ্পজ্জেয্যাতি পুট্ঠো পন যং দিট্ঠিং আসেৰন্তো নিযামং ওক্কন্তো, তত্থ অনুপ্পত্তিং সন্ধায পটিজানাতি. ততো পহীনাতি পুট্ঠো মগ্গেন অপ্পহীনত্তা পটিক্খিপতি, তং দিট্ঠিং আরব্ভ অসমুদাচারতো পটিজানাতি. অথ নং যস্মা পহানং নাম ৰিনা অরিযমগ্গেন নত্থি, তস্মা তস্স ৰসেন চোদেতুং সোতাপত্তিমগ্গেনাতিআদিমাহ. সো একমগ্গেনাপি অপ্পহীনত্তা পটিক্খিপতি. পুন কতমেনাতি পুট্ঠো মিচ্ছামগ্গং সন্ধায অকুসলেনাতিআদিমাহ.

৮৪৯. উচ্ছেদদিট্ঠি উপ্পজ্জেয্যাতি দুতিযনিযামুপ্পত্তিং পুচ্ছতি. ইতরো যস্মা ‘‘যেপি তে ওক্কলা ৰযভিঞ্ঞা নত্থিকৰাদা অকিরিযৰাদা অহেতুকৰাদা’’তি (ম. নি. ৩.১৪৩) ৰচনতো তিস্সোপি নিযতমিচ্ছাদিট্ঠিযো একস্স উপ্পজ্জন্তি, তস্মা পটিজানাতি.

৮৫০. অথ নং ‘‘ন চ নাম সো অচ্চন্তনিযামো’’তি চোদেতুং হঞ্চীতিআদিমাহ. অচ্চন্তনিযতস্স হি দুতিযনিযামো নিরত্থকো. নুপ্পজ্জেয্যাতি পঞ্হে যং সস্সতদিট্ঠিযা সস্সতন্তি গহিতং, তদেৰ উচ্ছিজ্জিস্সতীতি গহেত্ৰা অনুপ্পত্তিং সন্ধায পটিজানাতি. পহীনাতি পুট্ঠো মগ্গেন অপ্পহীনত্তা পটিক্খিপতি, ৰুত্তনযেন অনুপ্পজ্জনতো পটিজানাতি. সস্সতদিট্ঠি উপ্পজ্জেয্যাতিআদীসুপি এসেৰ নযো. সেসং ৰিচিকিচ্ছাৰারে ৰুত্তনযমেৰ.

৮৫১-৮৫২. ন ৰত্তব্বন্তি পুচ্ছা পরৰাদিস্স, সুত্তস্স অত্থিতায পটিঞ্ঞা সকৰাদিস্স. ন পন সো ভৰন্তরেপি নিমুগ্গোৰ. ইমস্মিঞ্ঞেৰ হি ভৰে অভব্বো সো তং দিট্ঠিং পজহিতুন্তি অযমেত্থ অধিপ্পাযো, তস্মা অসাধকমেতন্তি. সব্বকালং উম্মুজ্জিত্ৰা নিমুজ্জতীতিআদি ৰচনমত্তে অভিনিৰেসং অকত্ৰা অত্থো পরিযেসিতব্বোতি দস্সনত্থং ৰুত্তন্তি.

অচ্চন্তনিযামকথাৰণ্ণনা.

৮. ইন্দ্রিযকথাৰণ্ণনা

৮৫৩-৮৫৬. ইদানি ইন্দ্রিযকথা নাম হোতি. তত্থ লোকিযা সদ্ধা সদ্ধা এৰ নাম, ন সদ্ধিন্দ্রিযং. তথা লোকিযং ৰীরিযং…পে… সতি… সমাধি… পঞ্ঞা পঞ্ঞাযেৰ নাম, ন পঞ্ঞিন্দ্রিযন্তি যেসং লদ্ধি, সেয্যথাপি হেতুৰাদানঞ্চেৰ মহিসাসকানঞ্চ; তে সন্ধায পুচ্ছা সকৰাদিস্স, পটিঞ্ঞা ইতরস্স. নত্থি লোকিযা সদ্ধাতিআদি যস্মা লোকিযাপি সদ্ধাদযোৰ ধম্মা অধিপতিযট্ঠেন ইন্দ্রিযং, ন সদ্ধাদীহি অঞ্ঞং সদ্ধিন্দ্রিযাদি নাম অত্থি, তস্মা লোকিযানম্পি সদ্ধাদীনঞ্ঞেৰ সদ্ধিন্দ্রিযাদিভাৰদস্সনত্থং ৰুত্তং. অত্থি লোকিযো মনোতিআদি যথা তে লোকিযাপি মনাদযো ধম্মা মনিন্দ্রিযাদীনি, এৰং লোকিযা সদ্ধাদযোপি সদ্ধিন্দ্রিযানীতি উপমায তস্সত্থস্স ৰিভাৰনত্থং ৰুত্তং. সেসমেত্থ যথাপাল়িমেৰ নিয্যাতীতি.

ইন্দ্রিযকথাৰণ্ণনা.

একূনৰীসতিমো ৰগ্গো.