১৬. সোল়সমৰগ্গো

১. নিগ্গহকথাৰণ্ণনা

৭৪৩-৭৪৪. ইদানি নিগ্গহকথা নাম হোতি. তত্থ যে লোকে বলপ্পত্তা ৰসীভূতা, তে যদি পরস্স চিত্তং নিগ্গণ্হিতুং ন সক্কুণেয্যুং, কা তেসং বলপ্পত্তি, কো ৰসীভাৰো. বলপ্পত্তিযা পন ৰসীভাৰেন চ অদ্ধা তে পরস্স চিত্তং নিগ্গণ্হন্তীতি যেসং লদ্ধি, সেয্যথাপি মহাসঙ্ঘিকানং; তে সন্ধায পরো পরস্সাতি পুচ্ছা সকৰাদিস্স, পটিঞ্ঞা ইতরস্স. তত্থ নিগ্গণ্হাতীতি সংকিলেসাপত্তিতো নিৰারেতি. সেসমেত্থ যথাপাল়িমেৰ নিয্যাতীতি. পগ্গহকথাযপি এসেৰ নযো.

নিগ্গহকথাৰণ্ণনা.

৩. সুখানুপ্পদানকথাৰণ্ণনা

৭৪৭-৭৪৮. ইদানি সুখানুপ্পদানকথা নাম হোতি. তত্থ ‘‘বহূনং ৰত নো ভগৰা সুখধম্মানং উপহত্তা’’তি (ম. নি. ২.১৪৮) সুত্তং নিস্সায পরো পরস্স সুখং অনুপ্পদেতীতি যেসং লদ্ধি, সেয্যথাপি হেতুৰাদানং; তে সন্ধায পুচ্ছা সকৰাদিস্স, পটিঞ্ঞা ইতরস্স. দুক্খং অনুপ্পদেতীতি পুট্ঠো পন তাদিসং সুত্তপদং অপস্সন্তো পটিক্খিপতি. অত্তনো সুখন্তিআদিপঞ্হে যং অত্তনো পরস্স ৰা, তং অনুপ্পদাতুং ন সক্কা. যং তস্সেৰ, কিং তত্থ অনুপ্পদানং নামাতি পটিক্খিপতি. নেৰত্তনোতিআদিপঞ্হে পন যং এৰরূপং, ন তং অনুপ্পদিন্নং নাম ভৰিতুমরহতীতি লদ্ধিযাপটিজানাতি. নো চ ৰত রেতিতাদিসস্স সুখস্স অভাৰা ৰুত্তং. সুখধম্মানং উপহত্তাতিৰচনং ভগৰতো পরেসং সুখুপ্পত্তিযা পচ্চযভাৰং দীপেতি, ন অন্নাদীনং ৰিয সুখস্স অনুপ্পদানং, তস্মা অসাধকন্তি.

সুখানুপ্পদানকথাৰণ্ণনা.

৪. অধিগয্হমনসিকারকথাৰণ্ণনা

৭৪৯-৭৫৩. ইদানি অধিগয্হ মনসিকারকথা নাম হোতি. তত্থ দুৰিধো মনসিকারো নযতো চ আরম্মণতো চ. তত্থ একসঙ্খারস্সাপি অনিচ্চতায দিট্ঠায সব্বে সঙ্খারা অনিচ্চাতি অৰসেসেসু নযতো মনসিকারো হোতি. অতীতে পন সঙ্খারে মনসিকরোন্তো ন অনাগতে মনসিকাতুং সক্কোতি. অতীতাদীসু অঞ্ঞতরং মনসিকরোতো আরম্মণতো মনসিকারো হোতি. তত্থ পচ্চুপ্পন্নে মনসিকরোন্তো যেন চিত্তেন তে মনসিকরোতি, তং পচ্চুপ্পন্নক্খণে মনসিকাতুং ন সক্কোতি. তত্থ যেসং ‘‘সব্বে সঙ্খারা অনিচ্চা’’তিআদিৰচনং নিস্সায ‘‘মনসিকরোন্তো নাম অধিগয্হ অধিগণ্হিত্ৰা সঙ্গণ্হিত্ৰা সব্বে সঙ্খারে একতো মনসিকরোতী’’তি লদ্ধি, সেয্যথাপি পুব্বসেলিযাপরসেলিযানং; তে সন্ধায পুচ্ছা সকৰাদিস্স, পটিঞ্ঞা ইতরস্স.

অথ নং যস্মা সব্বে একতো মনসিকরোন্তেন যেন চিত্তেন তে মনসিকরোতি, তম্পি মনসিকাতব্বং হোতি. তস্মা তংচিত্ততায চোদেতুং তেন চিত্তেনাতি আহ. ইতরো আরম্মণং কত্ৰা ন সক্কা জানিতুন্তি সন্ধায পটিক্খিপতি. এৰংলক্খণং চিত্তন্তি ঞাতত্তা পন তম্পি চিত্তং ঞাতমেৰ হোতীতি সন্ধায পটিজানাতি. অথ ৰা তঞ্ঞেৰ তস্স আরম্মণং ন হোতীতি পটিক্খিপতি. ‘‘সব্বে সঙ্খারা অনিচ্চা, যদা পঞ্ঞায পস্সতী’’তিআদীনি নিস্সায উপ্পন্নলদ্ধিৰসেন পটিজানাতি. সেসপঞ্হদ্ৰযেপি এসেৰ নযো. তেন ফস্সেনাতিআদীসু পন তথারূপং সুত্তং অপস্সন্তো পটিক্খিপতেৰ. অতীতাদিপঞ্হেসু হেট্ঠা ৰুত্তনযেনেৰ পটিক্খেপপটিঞ্ঞা ৰেদিতব্বা. সেসং যথাপাল়িমেৰ নিয্যাতীতি. সব্বে সঙ্খারাতিআদিৰচনং নযতো দস্সনং সন্ধায ৰুত্তং, ন একক্খণে আরম্মণতো, তস্মা অসাধকন্তি.

অধিগয্হমনসিকারকথাৰণ্ণনা.

৫. রূপং হেতূতিকথাৰণ্ণনা

৭৫৪-৭৫৬. ইদানি রূপং হেতূতি কথানাম হোতি. তত্থ হেতূতি কুসলমূলাদিনো হেতুহেতুস্সাপি নামং, যস্স কস্সচি পচ্চযস্সাপি. ইমং পন ৰিভাগং অকত্ৰা ‘‘চত্তারো মহাভূতা হেতূ’’তি ৰচনমত্তং নিস্সায অৰিসেসেনেৰ রূপং হেতূতি যেসং লদ্ধি, সেয্যথাপি উত্তরাপথকানং; তে সন্ধায পুচ্ছা সকৰাদিস্স, পটিঞ্ঞা ইতরস্স. অলোভো হেতূতি কিং তে রূপং অলোভসঙ্খাতো হেতূতি পুচ্ছতি, ইতরো পটিক্খিপতি. সেসেসুপি এসেৰ নযো. মহাভূতা উপাদাযরূপানং উপাদাযহেতূতি এত্থ পচ্চযট্ঠেন হেতুভাৰো ৰুত্তো, ন মূলট্ঠেন, তস্মা অসাধকন্তি.

রূপং হেতূতিকথাৰণ্ণনা.

৭৫৭-৭৫৯. সহেতুককথাযম্পি ইমিনাৰ নযেন অত্থো ৰেদিতব্বোতি.

রূপং সহেতুকন্তিকথাৰণ্ণনা.

৭. রূপং কুসলাকুসলন্তিকথাৰণ্ণনা

৭৬০-৭৬৪. ইদানি রূপং কুসলাকুসলন্তিকথা নাম হোতি. তত্থ ‘‘কাযকম্মং ৰচীকম্মং কুসলম্পি অকুসলম্পী’’তিৰচনং নিস্সায কাযৰচীকম্মসঙ্খাতং কাযৰিঞ্ঞত্তিৰচীৰিঞ্ঞত্তিরূপং কুসলম্পি অকুসলম্পীতি যেসং লদ্ধি, সেয্যথাপি মহিসাসকানঞ্চেৰ সম্মিতিযানঞ্চ; তে সন্ধায রূপং কুসলন্তি পুচ্ছা সকৰাদিস্স পটিঞ্ঞা ইতরস্স. অথ নং ‘‘যদি তে রূপং কুসলং, এৰংৰিধেন অনেন ভৰিতব্ব’’ন্তি চোদেতুং সারম্মণন্তি আদিমাহ. পরতো অকুসলপঞ্হেপি এসেৰ নযো. সেসমেত্থ উত্তানত্থমেৰাতি.

রূপং কুসলাকুসলন্তিকথাৰণ্ণনা.

৮. রূপং ৰিপাকোতিকথাৰণ্ণনা

৭৬৫-৭৬৭. ইদানি রূপং ৰিপাকোতিকথা নাম হোতি. তত্থ যং কম্মস্স কতত্তা উপ্পন্না চিত্তচেতসিকা ৰিয কম্মস্স কতত্তা উপ্পন্নং তং রূপম্পি ৰিপাকোতি যেসং লদ্ধি, সেয্যথাপি অন্ধকানঞ্চেৰ সম্মিতিযানঞ্চ; তে সন্ধায পুচ্ছা সকৰাদিস্স, পটিঞ্ঞা ইতরস্স. অথ নং ‘‘যদি তে রূপং ৰিপাকো, এৰংৰিধেন অনেন ভৰিতব্ব’’ন্তি চোদেতুং সুখৰেদনীযন্তিআদিমাহ. সেসং যথাপাল়িমেৰ নিয্যাতীতি.

রূপং ৰিপাকোতিকথাৰণ্ণনা.

৯. রূপং রূপাৰচরারূপাৰচরন্তিকথাৰণ্ণনা

৭৬৮-৭৭০. ইদানি রূপং রূপাৰচরারূপাৰচরন্তিকথা নাম হোতি. তত্থ যং কামাৰচরকম্মস্স কতত্তা রূপং, তং যস্মা কামাৰচরং, তস্মা রূপাৰচরারূপাৰচরকম্মানম্পি কতত্তা রূপেন রূপাৰচরারূপাৰচরেন ভৰিতব্বন্তি যেসং লদ্ধি, সেয্যথাপি অন্ধকানং; তে সন্ধায অত্থি রূপং রূপাৰচরারূপাৰচরন্তি পুচ্ছা সকৰাদিস্স, পটিঞ্ঞা ইতরস্স. সেসমেত্থ হেট্ঠা ৰুত্তনযমেৰাতি.

রূপং রূপাৰচরারূপাৰচরন্তিকথাৰণ্ণনা.

১০. রূপারূপধাতুপরিযাপন্নকথাৰণ্ণনা

৭৭১-৭৭৫. ইদানি রূপরাগো রূপধাতুপরিযাপন্নো অরূপরাগো অরূপধাতুপরিযাপন্নোতি কথা নাম হোতি. তত্থ যস্মা কামরাগো কামধাতুপরিযাপন্নো, তস্মা রূপরাগারূপরাগেহিপি রূপধাতুঅরূপধাতুপরিযাপন্নেহি ভৰিতব্বন্তি যেসং লদ্ধি, সেয্যথাপি অন্ধকানং, তে সন্ধায পুচ্ছা সকৰাদিস্স, পটিঞ্ঞা ইতরস্স. সেসং হেট্ঠা ৰুত্তনযেনেৰ ৰেদিতব্বং. কেৰলঞ্হি তত্থ ‘‘রূপধাতুং অনুসেতি, অরূপধাতুং অনুসেতী’’তি পদং ৰিসেসো. সা চ লদ্ধি অন্ধকানঞ্চেৰ সম্মিতিযানঞ্চ. অযং অন্ধকানংযেৰাতি.

রূপরাগো রূপধাতুপরিযাপন্নো অরূপরাগো অরূপধাতুপরিযাপন্নোতিকথাৰণ্ণনা.

রূপারূপধাতুপরিযাপন্নকথাৰণ্ণনা.

সোল়সমো ৰগ্গো.