১৫. পন্নরসমৰগ্গো

১. পচ্চযতাকথাৰণ্ণনা

৭১১-৭১৭. ইদানি পচ্চযতাকথা নাম হোতি. তত্থ যো ধম্মো হেতুপচ্চযেন পচ্চযো, সো যেসং হেতুপচ্চযেন পচ্চযো, তেসঞ্ঞেৰ যস্মা আরম্মণানন্তরসমনন্তরপচ্চযেন পচ্চযো ন হোতি, যো ৰা আরম্মণপচ্চযেন পচ্চযো, সো যস্মা তেসংযেৰ অনন্তরসমনন্তরপচ্চযেন পচ্চযো ন হোতি, তস্মা পচ্চযতা ৰৰত্থিতাতি যেসং লদ্ধি, সেয্যথাপি মহাসঙ্ঘিকানং; তে সন্ধায পুচ্ছা সকৰাদিস্স, পটিঞ্ঞা ইতরস্স. সেসমেত্থ যথাপাল়িমেৰ নিয্যাতীতি.

পচ্চযতাকথাৰণ্ণনা.

২. অঞ্ঞমঞ্ঞপচ্চযকথাৰণ্ণনা

৭১৮-৭১৯. ইদানি অঞ্ঞমঞ্ঞপচ্চযকথা নাম হোতি. তত্থ যেসং সমযে ‘‘অৰিজ্জাপচ্চযা সঙ্খারা’’তি অযমেৰ তন্তি, ‘‘সঙ্খারপচ্চযাপি অৰিজ্জা’’তি অযং নত্থি, তস্মা অৰিজ্জাৰ সঙ্খারানং পচ্চযো, ন পন সঙ্খারা অৰিজ্জাযাতি লদ্ধি, সেয্যথাপি মহাসঙ্ঘিকানং; তে সন্ধায অৰিজ্জাসঙ্খারাদীনং অঞ্ঞমঞ্ঞপচ্চযতাপি অত্থীতি দস্সেতুং পুচ্ছা সকৰাদিস্স, পটিঞ্ঞা ইতরস্স. অৰিজ্জা সঙ্খারেনাতি এত্থ অপুঞ্ঞাভিসঙ্খারোৰ গহিতো. তস্মা সঙ্খারপচ্চযাপি অৰিজ্জাতি এত্থ সহজাতঅঞ্ঞমঞ্ঞঅত্থিঅৰিগতসম্পযুত্তৰসেন পচ্চযতা ৰেদিতব্বা. উপাদানপচ্চযাপি তণ্হাতি এত্থ ঠপেত্ৰা কামুপাদানং সেসানি তীণি উপাদানানি অৰিজ্জায সঙ্খারা ৰিয তণ্হায পচ্চযা হোন্তীতি ৰেদিতব্বানি. সেসং যথাপাল়িমেৰ নিয্যাতি. জরামরণপচ্চযাতি পুচ্ছা পরৰাদিস্স, নামরূপং ৰিঞ্ঞাণপচ্চযাতি সকৰাদিস্সাতি.

অঞ্ঞমঞ্ঞপচ্চযকথাৰণ্ণনা.

৩. অদ্ধাকথাৰণ্ণনা

৭২০-৭২১. ইদানি অদ্ধাকথা নাম হোতি. তত্থ ‘‘তীণিমানি, ভিক্খৰে, কথাৰত্থূনী’’তি (অ. নি. ৩.৬৮) সুত্তং নিস্সায কালসঙ্খাতো অদ্ধা নাম পরিনিপ্ফন্নো অত্থীতি যেসং লদ্ধি; তেসং ‘‘অদ্ধা নাম কোচি পরিনিপ্ফন্নো নত্থি অঞ্ঞত্র কালপঞ্ঞত্তিমত্তা. রূপাদযো পন খন্ধাৰ পরিনিপ্ফন্না’’তি ৰিভাগং দস্সেতুং অদ্ধা পরিনিপ্ফন্নোতি পুচ্ছা সকৰাদিস্স, পটিঞ্ঞা ইতরস্স. অথ নং ‘‘সচে সো পরিনিপ্ফন্নো, রূপাদীসু অনেন অঞ্ঞতরেন ভৰিতব্ব’’ন্তি চোদেতুং রূপন্তিআদিমাহ. ইতরো পটিক্খিপতি. সেসং যথাপাল়িমেৰ নিয্যাতীতি.

অদ্ধাকথাৰণ্ণনা.

৪. খণলযমুহুত্তকথাৰণ্ণনা

৭২২-৭২৩. খণলযমুহুত্তকথাসুপি এসেৰ নযো. সব্বেপি হেতে খণাদযো অদ্ধাপরিযাযা এৰাতি.

খণলযমুহুত্তকথাৰণ্ণনা.

৫. আসৰকথাৰণ্ণনা

৭২৪-৭২৫. ইদানি আসৰকথা নাম হোতি. তত্থ যস্মা চতূহি আসৰেহি উত্তরি অঞ্ঞো আসৰো নাম নত্থি, যেন চত্তারো আসৰা সাসৰা সিযুং, তস্মা চত্তারো আসৰা অনাসৰাতি যেসং লদ্ধি, সেয্যথাপি হেতুৰাদানং; তে সন্ধায পুচ্ছা সকৰাদিস্স, পটিঞ্ঞা ইতরস্স. অথ নং ‘‘যদি তে আসৰা অনাসৰা, এৰং সন্তে তেহি মগ্গাদিলক্খণপ্পত্তেহি ভৰিতব্ব’’ন্তি চোদেতুং মগ্গোতিআদিমাহ. সেসমেত্থ উত্তানত্থমেৰাতি.

আসৰকথাৰণ্ণনা.

৬. জরামরণকথাৰণ্ণনা

৭২৬-৭২৭. ইদানি জরামরণকথা নাম হোতি. তত্থ জরামরণং নাম অপরিনিপ্ফন্নত্তা লোকিযন্তি ৰা লোকুত্তরন্তি ৰা ন ৰত্তব্বং. ‘‘লোকিযা ধম্মা লোকুত্তরা ধম্মা’’তি হি দুকে জরামরণং নেৰ লোকিযপদে, ন লোকুত্তরপদে নিদ্দিট্ঠং. তত্থ যেসং ইমং লক্খণং অনাদিযিত্ৰা লোকুত্তরানং ধম্মানং জরামরণং লোকুত্তরন্তি লদ্ধি, সেয্যথাপি মহাসঙ্ঘিকানং, তে সন্ধায পুচ্ছা সকৰাদিস্স, পটিঞ্ঞা ইতরস্স. সেসমেত্থ যথাপাল়িমেৰ নিয্যাতীতি.

জরামরণকথাৰণ্ণনা.

৭. সঞ্ঞাৰেদযিতকথাৰণ্ণনা

৭২৮-৭২৯. ইদানি সঞ্ঞাৰেদযিতকথা নাম হোতি. তত্থ সঞ্ঞাৰেদযিতনিরোধসমাপত্তি নাম ন কোচি ধম্মো, চতুন্নং পন খন্ধানং নিরোধো. ইতি সা নেৰ লোকিযা ন লোকুত্তরা. যস্মা পন লোকিযা ন হোতি, তস্মা লোকুত্তরাতি যেসং লদ্ধি, সেয্যথাপি হেতুৰাদানংযেৰ; তে সন্ধায পুচ্ছা সকৰাদিস্স, পটিঞ্ঞা ইতরস্স. সেসং পুরিমকথাসদিসমেৰাতি.

সঞ্ঞাৰেদযিতকথাৰণ্ণনা.

৮. দুতিযসঞ্ঞাৰেদযিতকথাৰণ্ণনা

৭৩০-৭৩১. ইদানি যস্মা সা লোকুত্তরা ন হোতি, তস্মা লোকিযাতি যেসং লদ্ধি, সেয্যথাপি হেতুৰাদানং, তে সন্ধায পুচ্ছা সকৰাদিস্স, পটিঞ্ঞা ইতরস্স. সেসং পুরিমসদিসমেৰাতি.

দুতিযসঞ্ঞাৰেদযিতকথাৰণ্ণনা.

৯. ততিযসঞ্ঞাৰেদযিতকথাৰণ্ণনা

৭৩২. ইদানি যস্মা ‘‘অসুকো মরণধম্মো, অসুকো ন মরণধম্মো’’তি সত্তানং মরণধম্মতায নিযামো নত্থীতি সঞ্ঞাৰেদযিতনিরোধং সমাপন্নোপি কালং করেয্যাতি যেসং লদ্ধি, সেয্যথাপি রাজগিরিকানং; তেসং সমাপন্নাযপি মরণধম্মতায মরণসমযঞ্চ অমরণসমযঞ্চ দস্সেতুং পুচ্ছা সকৰাদিস্স, পটিঞ্ঞা ইতরস্স. অথ নং যস্মা কালং করোন্তস্স নাম মরণন্তিকেহি ফস্সাদীহি ভৰিতব্বং, তস্মা তেনাকারেন চোদেতুং অত্থীতিআদিমাহ.

অফস্সকস্স কালকিরিযাতিআদীনি পুট্ঠো সেসসত্তে সন্ধায পটিক্খিপতি ৰিসং কমেয্যাতিআদীনি পুট্ঠো সমাপত্তিআনুভাৰং সন্ধায পটিক্খিপতি. দুতিযৰারে সরীরপকতিং সন্ধায পটিজানাতি. এৰং সন্তে পন সমাপত্তিআনুভাৰো নাম ন হোতি, তেনেৰ ন নিরোধসমাপন্নোতি অনুযুঞ্জতি.

৭৩৩-৭৩৪. ন কালং করেয্যাতি পুচ্ছা পরৰাদিস্স. অত্থি সো নিযামোতি পরৰাদিস্স পঞ্হে পন যস্মা এৰরূপো নিযামো নাম নত্থি, তস্মা পটিক্খিপতি. চক্খুৰিঞ্ঞাণসমঙ্গীতিআদি সকৰাদিনা ‘‘নিযামে অসন্তেপি মরণসমযেনেৰ মরতি, নাসমযেনা’’তি দস্সেতুং ৰুত্তং. তত্রাযমধিপ্পাযো – যদি নিযামাভাৰেন কালকিরিযা ভৰেয্য, চক্খুৰিঞ্ঞাণসমঙ্গিনোপি ভৰেয্য. ততো ‘‘পঞ্চহি ৰিঞ্ঞাণেহি ন চৰতি, ন উপপজ্জতী’’তি সুত্তৰিরোধো সিযা. যথা পন চক্খুৰিঞ্ঞাণসমঙ্গিস্স কালকিরিযা ন হোতি, তথা নিরোধসমাপন্নস্সাপীতি.

ততিযসঞ্ঞাৰেদযিতকথাৰণ্ণনা.

১০. অসঞ্ঞসত্তুপিকাকথাৰণ্ণনা

৭৩৫. ইদানি অসঞ্ঞসত্তুপিকাকথা নাম হোতি. তত্থ সঞ্ঞাৰিরাগৰসেন পৰত্তভাৰনা অসঞ্ঞসমাপত্তিপি নিরোধসমাপত্তিপি সঞ্ঞাৰেদযিতনিরোধসমাপত্তি নাম. ইতি দ্ৰে সঞ্ঞাৰেদযিতনিরোধসমাপত্তিযো লোকিযা চ লোকুত্তরা চ. তত্থ লোকিযা পুথুজ্জনস্স অসঞ্ঞসত্তুপিকা হোতি, লোকুত্তরা অরিযানং, সা চ নাসঞ্ঞসত্তুপিকা. ইমং পন ৰিভাগং অকত্ৰা অৰিসেসেন সঞ্ঞাৰেদযিতনিরোধসমাপত্তি অসঞ্ঞসত্তুপিকাতি যেসং লদ্ধি, সেয্যথাপি হেতুৰাদানং; তে সন্ধায পুচ্ছা সকৰাদিস্স, পটিঞ্ঞা ইতরস্স. অথ নং যস্মা অসঞ্ঞসমাপত্তিং সমাপন্নস্স অলোভাদযো অত্থি, ন নিরোধসমাপত্তিং, তস্মা তেসং ৰসেন চোদেতুং অত্থীতিআদিমাহ.

৭৩৬. ইধাপি অসঞ্ঞীতি পঞ্হে ইধ সঞ্ঞাৰিরাগৰসেন সমাপন্নত্তা অসঞ্ঞিতা অনুঞ্ঞাতা, তত্রাপি অসঞ্ঞসত্তেনেৰ. তস্মা ইমং পটিঞ্ঞং গহেত্ৰা লদ্ধিং পতিট্ঠপেন্তেন ছলেন পতিট্ঠাপিতা হোতি. ইধ ৰা নিরোধসমাপত্তিং সন্ধায অসঞ্ঞিতা অনুঞ্ঞাতা. তত্রাপি ইতো চুতস্স অনাগামিনো নিরোধসমাপত্তিমেৰ তস্মাপি ইমায পটিঞ্ঞায পতিট্ঠাপিতা লদ্ধি অপ্পতিট্ঠিতাযেৰাতি.

অসঞ্ঞসত্তুপিকাকথাৰণ্ণনা.

১১. কম্মূপচযকথাৰণ্ণনা

৭৩৭. ইদানি কম্মূপচযকথা নাম হোতি. তত্থ যেসং কম্মূপচযো নাম কম্মতো অঞ্ঞো চিত্তৰিপ্পযুত্তো অব্যাকতো অনারম্মণোতি লদ্ধি, সেয্যথাপি অন্ধকানঞ্চেৰ সম্মিতিযানঞ্চ; তে সন্ধায অঞ্ঞং কম্মন্তি পুচ্ছা সকৰাদিস্স, পটিঞ্ঞা ইতরস্স. অথ নং ‘‘যদি কম্মতো অঞ্ঞো কম্মূপচযো, ফস্সাদিতোপি অঞ্ঞেন ফস্সূপচযাদিনা ভৰিতব্ব’’ন্তি চোদেতুং অঞ্ঞো ফস্সোতিআদিমাহ. ইতরো লদ্ধিযা অভাৰেন পটিক্খিপতি.

৭৩৮-৭৩৯. কম্মেন সহজাতোতি পঞ্হেসু চিত্তৰিপ্পযুত্তং সন্ধায পটিক্খিপতি, চিত্তসম্পযুত্তং সন্ধায পটিজানাতি. কুসলোতি পঞ্হেসুপি চিত্তৰিপ্পযুত্তং সন্ধায পটিজানাতি. পরতো অকুসলোতিপঞ্হেসুপি এসেৰ নযো.

৭৪০. সারম্মণোতি পুট্ঠো পন একন্তং অনারম্মণমেৰ ইচ্ছতি, তস্মা পটিক্খিপতি. চিত্তং ভিজ্জমানন্তি যদা চিত্তং ভিজ্জমানং হোতি, তদা কম্মং ভিজ্জতীতি অত্থো. ভুম্মত্থে ৰা পচ্চত্তং, চিত্তে ভিজ্জমানেতি অত্থো. অযমেৰ ৰা পাঠো. তত্থ যস্মা সম্পযুত্তো ভিজ্জতি, ৰিপ্পযুত্তো ন ভিজ্জতি, তস্মা পটিজানাতি চেৰ পটিক্খিপতি চ.

৭৪১. কম্মম্হি কম্মূপচযোতি কম্মে সতি কম্মূপচযো, কম্মে ৰা পতিট্ঠিতে কম্মূপচযো, কম্মূপচযতোৰ ৰিপাকো নিব্বত্ততি. তস্মিং পন কম্মে নিরুদ্ধে যাৰ অংকুরুপ্পাদা বীজং ৰিয যাৰ ৰিপাকুপ্পাদা কম্মূপচযো তিট্ঠতীতিস্স লদ্ধি, তস্মা পটিজানাতি. তঞ্ঞেৰ কম্মং, সো কম্মূপচযো, সো কম্মৰিপাকোতি যস্মা কম্মম্হি কম্মূপচযো, সো চ যাৰ ৰিপাকুপ্পাদা তিট্ঠতীতিস্স লদ্ধি, তস্মা নং তেসং তিণ্ণম্পি একত্তং পুচ্ছতি ৰিপাকো সারম্মণোতি ইদং ৰিপাকো ৰিয ৰিপাকধম্মধম্মোপি আরম্মণপটিবদ্ধোযেৰাতি চোদনত্থং পুচ্ছতি. ইতরো পন লদ্ধিৰসেনেকং পটিজানাতি, একং পটিক্খিপতি. পটিলোমেপি এসেৰ নযো. সেসমেত্থ যথাপাল়িমেৰ নিয্যাতীতি.

কম্মূপচযকথাৰণ্ণনা.

পন্নরসমো ৰগ্গো.

ততিযপণ্ণাসকো সমত্তো.