৯. নৰমৰগ্গো

১. আনিসংসদস্সাৰীকথাৰণ্ণনা

৫৪৭. ইদানি আনিসংসদস্সাৰীকথা নাম হোতি. তত্থ সকসমযে সঙ্খারে আদীনৰতো নিব্বানঞ্চ আনিসংসতো পস্সন্তস্স সংযোজনপ্পহানং হোতীতি নিচ্ছযো. যেসং পন তেসু দ্ৰীসুপি একংসিকৰাদং গহেত্ৰা ‘‘আনিসংসদস্সাৰিনোৰ সংযোজনপ্পহানং হোতী’’তি লদ্ধি, সেয্যথাপি অন্ধকানং; তে সন্ধায পুচ্ছা সকৰাদিস্স, পটিঞ্ঞা ইতরস্স. অথস্স ‘‘একংসিকৰাদো তযা গহিতো, আদীনৰোপি দট্ঠব্বোযেৰা’’তি ৰিভাগদস্সনত্থং সকৰাদী সঙ্খারেতিআদিমাহ.

সঙ্খারে চ অনিচ্চতো মনসিকরোতি, নিব্বানে চ আনিসংসদস্সাৰী হোতীতি পঞ্হস্মিং অযমধিপ্পাযো – আনিসংসদস্সাৰিস্স সংযোজনানং পহানং হোতীতি তেসং লদ্ধি. ননু সঙ্খারে অনিচ্চতো মনসিকরোতো সংযোজনা পহীযন্তীতি চ পুট্ঠো আমন্তাতি পটিজানাতি. তেন তে সঙ্খারে চ অনিচ্চতো মনসিকরোতি, নিব্বানে চ আনিসংসদস্সাৰী হোতীতি ইদং আপজ্জতি, কিং সম্পটিচ্ছসি এতন্তি. ততো পরৰাদী একচিত্তক্খণং সন্ধায পটিক্খিপতি, দুতিযং পুট্ঠো নানাচিত্তৰসেন পটিজানাতি. সকৰাদী পনস্স অধিপ্পাযং মদ্দিত্ৰা অনিচ্চমনসিকারস্স আনিসংসদস্সাৰিতায চ একতো পটিঞ্ঞাতত্তা দ্ৰিন্নং ফস্সানং দ্ৰিন্নং চিত্তানং সমোধানং হোতীতি পুচ্ছতি. ইতরো দ্ৰিন্নং সমোধানং অপস্সন্তো পটিক্খিপতি. দুক্খতোতিআদিপঞ্হেসুপি এসেৰ নযো. কিং পনেত্থ সন্নিট্ঠানং, কিং অনিচ্চাদিতো মনসিকরোতো সংযোজনা পহীযন্তি, উদাহু নিব্বানে আনিসংসদস্সাৰিস্স, উদাহু দ্ৰেপি একতো করোন্তস্সাতি. যদি তাৰ অনিচ্চাদিতো মনসিকরোতো পহানং ভৰেয্য, ৰিপস্সনাচিত্তেনেৰ ভৰেয্য. অথ আনিসংসদস্সাৰিনো, অনুস্সৰৰসেন নিব্বানে আনিসংসং পস্সন্তস্স ৰিপস্সনাচিত্তেনেৰ ভৰেয্য, অথ দ্ৰেপি একতো করোন্তস্স ভৰেয্য, দ্ৰিন্নং ফস্সাদীনং সমোধানং ভৰেয্য. যস্মা পন অরিযমগ্গক্খণে অনিচ্চাদিমনসিকারস্স কিচ্চং নিপ্ফত্তিং গচ্ছতি পুন নিচ্চতোতিআদিগহণস্স অনুপ্পত্তিধম্মভাৰতো, নিব্বানে চ পচ্চক্খতোৰ আনিসংসদস্সনং ইজ্ঝতি, তস্মা কিচ্চনিপ্ফত্তিৰসেন অনিচ্চাদিতো মনসিকরোতো আরম্মণং কত্ৰা পৰত্তিৰসেন চ নিব্বানে আনিসংসদস্সাৰিস্স সংযোজনানং পহানং হোতীতি ৰেদিতব্বং.

৫৪৮. নিব্বানে সুখানুপস্সীতি সুত্তং নিব্বানে সুখানুপস্সনাদিভাৰমেৰ সাধেতি, ন আনিসংসদস্সাৰিতামত্তেন সংযোজনানং পহানং. তস্মা আভতম্পি অনাভতসদিসমেৰাতি.

আনিসংসদস্সাৰীকথাৰণ্ণনা.

২. অমতারম্মণকথাৰণ্ণনা

৫৪৯. ইদানি অমতারম্মণকথা নাম হোতি. তত্থ যেসং ‘‘নিব্বানং মঞ্ঞতী’’তিআদীনং অযোনিসো অত্থং গহেত্ৰা অমতারম্মণং সংযোজনং হোতীতি লদ্ধি, সেয্যথাপি পুব্বসেলিযানং, তে সন্ধায পুচ্ছা সকৰাদিস্স, পটিঞ্ঞা ইতরস্স. অথ নং সচে অমতারম্মণং সংযোজনং, অমতস্স সংযোজনিযাদিভাৰো আপজ্জতীতি চোদেতুং অমতং সংযোজনিযন্তিআদিমাহ. ইতরো সুত্তৰিরোধভযেন সব্বং পটিক্খিপতি. ইমিনা উপাযেন সব্বৰারেসু অত্থো ৰেদিতব্বো. নিব্বানং নিব্বানতোতি আহটসুত্তং পন দিট্ঠধম্মনিব্বানং সন্ধায ভাসিতং, তস্মা অসাধকন্তি.

অমতারম্মণকথাৰণ্ণনা.

৩. রূপং সারম্মণন্তিকথাৰণ্ণনা

৫৫২-৫৫৩. ইদানি রূপং সারম্মণন্তিকথা নাম হোতি. তত্থ রূপং সপ্পচ্চযট্ঠেন সারম্মণং নাম হোতি, ন অঞ্ঞং আরম্মণং করোতীতি আরম্মণপচ্চযৰসেন. যেসং পন অৰিসেসেন রূপং সারম্মণন্তি লদ্ধি, সেয্যথাপি উত্তরাপথকানং; তে সন্ধায আরম্মণত্থস্স ৰিভাগদস্সনত্থং পুচ্ছা সকৰাদিস্স, পটিঞ্ঞা ইতরস্স. সেসমেত্থ পাল়িঅনুসারেনেৰ ৰেদিতব্বং. ন ৰত্তব্বন্তি পঞ্হে ওলুব্ভারম্মণং সন্ধায পটিঞ্ঞা সকৰাদিস্স. দুতিযপঞ্হেপি পচ্চযারম্মণং সন্ধায পটিঞ্ঞা তস্সেৰ. ইতি সপ্পচ্চযট্ঠেনেৰেত্থ সারম্মণতা সিদ্ধাতি.

রূপং সারম্মণন্তিকথাৰণ্ণনা.

৪. অনুসযা অনারম্মণকথাৰণ্ণনা

৫৫৪-৫৫৬. ইদানি অনুসযা অনারম্মণাতিকথা নাম হোতি. তত্থ যেসং অনুসযা নাম চিত্তৰিপ্পযুত্তা অহেতুকা অব্যাকতা, তেনেৰ চ অনারম্মণাতি লদ্ধি, সেয্যথাপি অন্ধকানঞ্চেৰ একচ্চানঞ্চ উত্তরাপথকানং; তে সন্ধায অনুসযাতি পুচ্ছা সকৰাদিস্স, পটিঞ্ঞা ইতরস্স. অথ নং অনারম্মণেন নাম এৰংৰিধেন ভৰিতব্বন্তি চোদেতুং রূপন্তিআদিমাহ. কামরাগোতিআদি কামরাগানুসযতো অনঞ্ঞত্তা দস্সিতং. সঙ্খারক্খন্ধো অনারম্মণোতি পঞ্হে চিত্তসম্পযুত্তসঙ্খারক্খন্ধং সন্ধায পটিক্খিপতি. অনুসযং জীৰিতিন্দ্রিযং কাযকম্মাদিরূপঞ্চ সঙ্খারক্খন্ধপরিযাপন্নং, তং সন্ধায পটিজানাতি. ইমিনাৰুপাযেন সব্বৰারেসু অত্থো ৰেদিতব্বো. সানুসযোতি পঞ্হে পন অপ্পহীনানুসযত্তা সানুসযতা অনুঞ্ঞাতা. ন অনুসযানং পৰত্তিসব্ভাৰা. যো হি অপ্পহীনো, ন সো অতীতো, নানাগতো, ন পচ্চুপ্পন্নো চ. মগ্গৰজ্ঝকিলেসো পনেস অপ্পহীনত্তাৰ অত্থীতি ৰুচ্চতি. এৰরূপস্স চ ইদং নাম আরম্মণন্তি ন ৰত্তব্বং. তস্মা তং পটিক্খিত্তং. তং পনেতং ন কেৰলং অনুসযস্স, রাগাদীনম্পি তাদিসমেৰ, তস্মা অনুসযানং অনারম্মণতাসাধকং ন হোতীতি.

অনুসযা অনারম্মণাতিকথাৰণ্ণনা.

৫. ঞাণং অনারম্মণন্তিকথাৰণ্ণনা

৫৫৭-৫৫৮. ইদানি ঞাণং অনারম্মণন্তিকথা নাম হোতি. তত্থ যস্মা অরহা চক্খুৰিঞ্ঞাণসমঙ্গী ঞাণীতি ৰুচ্চতি, তস্স ঞাণস্স তস্মিং খণে আরম্মণং নত্থি, তস্মা ঞাণং অনারম্মণন্তি যেসং লদ্ধি, সেয্যথাপি অন্ধকানং; তে সন্ধায পুচ্ছা সকৰাদিস্স, পটিঞ্ঞা ইতরস্স. সেসমেত্থ অনুসযকথাযং ৰুত্তনযেনেৰ ৰেদিতব্বন্তি.

ঞাণং অনারম্মণন্তিকথাৰণ্ণনা.

৬. অতীতানাগতারম্মণকথাৰণ্ণনা

৫৫৯-৫৬১. ইদানি অতীতানাগতারম্মণকথা নাম হোতি. তত্থ যস্মা অতীতানাগতারম্মণং নাম নত্থি, তস্মা তদারম্মণেন চিত্তেন আরম্মণস্স নত্থিতায অনারম্মণেন ভৰিতব্বন্তি অতীতং অনারম্মণন্তি যেসং লদ্ধি, সেয্যথাপি উত্তরাপথকানং, তে সন্ধায অতীতারম্মণন্তি পুচ্ছা সকৰাদিস্স, পটিঞ্ঞা ইতরস্স. সেসমেত্থ যথাপাল়িমেৰ নিয্যাতীতি.

অতীতানাগতারম্মণকথাৰণ্ণনা.

৭. ৰিতক্কানুপতিতকথাৰণ্ণনা

৫৬২. ইদানি ৰিতক্কানুপতিতকথা নাম হোতি. তত্থ ৰিতক্কানুপতিতা নাম দুৰিধা – আরম্মণতো চ সম্পযোগতো চ. তত্থ অসুকচিত্তং নাম ৰিতক্কস্সারম্মণং ন হোতীতি নিযমাভাৰতো সিযা সব্বং চিত্তং ৰিতক্কানুপতিতং, ৰিতক্কৰিপ্পযুত্তচিত্তসব্ভাৰতো পন ন সব্বং চিত্তং ৰিতক্কানুপতিতং. ইতি ইমং ৰিভাগং অকত্ৰা অৰিসেসেনেৰ সব্বং চিত্তং ৰিতক্কানুপতিতন্তি যেসং লদ্ধি, সেয্যথাপি উত্তরাপথকানং, তে সন্ধায পুচ্ছা সকৰাদিস্স, পটিঞ্ঞা ইতরস্স. সেসমেত্থ পাল়িৰসেনেৰ নিয্যাতীতি.

ৰিতক্কানুপতিতকথাৰণ্ণনা.

৮. ৰিতক্কৰিপ্ফারসদ্দকথাৰণ্ণনা

৫৬৩. ইদানি ৰিতক্কৰিপ্ফারসদ্দকথা নাম হোতি. তত্থ যস্মা ‘‘ৰিতক্কৰিচারা ৰচীসঙ্খারা’’তি ৰুত্তা, তস্মা সব্বসো ৰিতক্কযতো ৰিচারযতো অন্তমসো মনোধাতুপৰত্তিকালেপি ৰিতক্কৰিপ্ফারো সদ্দোযেৰাতি যেসং লদ্ধি, সেয্যথাপি পুব্বসেলিযানং; তে সন্ধায সব্বসোতি পুচ্ছা সকৰাদিস্স পটিঞ্ঞা ইতরস্স. অথ নং যদি ৰিতক্কৰিপ্ফারমত্তং সদ্দো, ফস্সাদিৰিপ্ফারোপি সদ্দো ভৰেয্যাতি চোদেতুং সব্বসো ফুসযতোতিআদিমাহ. ইতরো তাদিসং সুত্তলেসং অপস্সন্তো পটিক্খিপতি. ৰিতক্কৰিপ্ফারো সদ্দো সোতৰিঞ্ঞেয্যোতি ৰিতক্কস্স ৰিপ্ফারমত্তমেৰ সদ্দোতি কত্ৰা পুচ্ছতি, ন ৰিতক্কৰিপ্ফারসমুট্ঠিতং সুত্তপমত্তানং সদ্দং, ইতরো পটিক্খিপতি. ননু ৰিতক্কৰিপ্ফারসদ্দো ন সোতৰিঞ্ঞেয্যোতি ইদং তস্সেৰ লদ্ধিযা দস্সেতি. সো হি ৰিতক্কৰিপ্ফারমত্তমেৰ সদ্দং ৰদতি, সো ন সোতৰিঞ্ঞেয্যোতি. ইতরো পন ‘‘ৰিতক্কৰিপ্ফারসদ্দং সুত্ৰা আদিসতী’’ তি (দী. নি. ৩.১৪৮) ৰচনতো সোতৰিঞ্ঞেয্যোৰাতি ৰদতি.

ৰিতক্কৰিপ্ফারসদ্দকথাৰণ্ণনা.

৯. নযথাচিত্তস্স ৰাচাতিকথাৰণ্ণনা

৫৬৪. ইদানি নযথাচিত্তস্স ৰাচাতিকথা নাম হোতি. তত্থ যস্মা কোচি অঞ্ঞং ভণিস্সামীতি অঞ্ঞং ভণতি, তস্মা নযথাচিত্তস্স ৰাচা চিত্তানুরূপা চিত্তানুগতিকা ন হোতি, ৰিনাপি চিত্তেন পৰত্ততীতি যেসং লদ্ধি; সেয্যথাপি পুব্বসেলিযানং; তে সন্ধায পুচ্ছা সকৰাদিস্স, পটিঞ্ঞা ইতরস্স. অথ নং ‘‘যদি তংসমুট্ঠাপকং চিত্তং ন সিযা, ফস্সাদযোপি তস্মিং খণে ন সিযু’’ন্তি চোদেতুং অফস্সকস্সাতিআদিমাহ. ন ভণিতুকামোতিআদীসু যস্মা অঞ্ঞং ভণিস্সামীতি অঞ্ঞং ভণন্তোপি ভণিতুকামোযেৰ নাম হোতি, তস্মা ন হেৰাতি পটিক্খিপতি.

৫৬৫. ননু অত্থি কোচি অঞ্ঞং ভণিস্সামীতিআদীসু চীৰরন্তি ভণিতুকামো চীরন্তি ভণেয্য. তত্থ অঞ্ঞং ভণিতুকামতাচিত্তং, অঞ্ঞং ভণনচিত্তং, ইতি পুব্বভাগেন চিত্তেন অসদিসত্তা অযথাচিত্তো নাম হোতি, তেনস্স কেৰলং অনাপত্তি নাম হোতি, ন পন চীরন্তি ৰচনসমুট্ঠাপকচিত্তং নত্থি, ইতি অচিত্তকা সা ৰাচাতি অত্থং সন্ধায ইমিনা উদাহরণেন ‘‘নযথাচিত্তস্স ৰাচা’’তি পতিট্ঠাপিতাপি অপ্পতিট্ঠাপিতাৰ হোতীতি.

নযথাচিত্তস্স ৰাচাতিকথাৰণ্ণনা.

১০. নযথাচিত্তস্স কাযকম্মন্তিকথাৰণ্ণনা

৫৬৬-৫৬৭. ইদানি নযথাচিত্তস্স কাযকম্মন্তিকথা নাম হোতি. তত্থ যস্মা কোচি অঞ্ঞত্র গচ্ছিস্সামীতি অঞ্ঞত্র গচ্ছতি, তস্মা নযথাচিত্তস্স কাযকম্মং চিত্তানুরূপং চিত্তানুগতিকং ন হোতি, ৰিনাপি চিত্তেন পৰত্ততীতি যেসং লদ্ধি, সেয্যথাপি পুব্বসেলিযানংযেৰ, তে সন্ধায পুচ্ছা সকৰাদিস্স, পটিঞ্ঞা ইতরস্স. সেসমেত্থ হেট্ঠা ৰুত্তনযেনেৰ ৰেদিতব্বন্তি.

নযথাচিত্তস্স কাযকম্মন্তিকথাৰণ্ণনা.

১১. অতীতানাগতসমন্নাগতকথাৰণ্ণনা

৫৬৮-৫৭০. ইদানি অতীতানাগতেহি সমন্নাগতকথা নাম হোতি. তত্থ সমন্নাগতপঞ্ঞত্তি পটিলাভপঞ্ঞত্তীতি দ্ৰে পঞ্ঞত্তিযো ৰেদিতব্বা. তাসু পচ্চুপ্পন্নধম্মসমঙ্গী সমন্নাগতোতি ৰুচ্চতি. অট্ঠ সমাপত্তিলাভিনো পন সমাপত্তিযো কিঞ্চাপি ন একক্খণে পৰত্তন্তি, অঞ্ঞা অতীতা হোন্তি, অঞ্ঞা অনাগতা, অঞ্ঞা পচ্চুপ্পন্না, পটিৰিজ্ঝিত্ৰা অপরিহীনতায পন লাভীতি ৰুচ্চতি. তত্থ যেসং ইমং ৰিভাগং অগ্গহেত্ৰা যস্মা ঝানলাভীনং অতীতানাগতানি ঝানানিপি অত্থি, তস্মা ‘‘তে অতীতেনপি অনাগতেনপি সমন্নাগতা’’তি লদ্ধি, সেয্যথাপি অন্ধকানং. তে সন্ধায পুচ্ছা সকৰাদিস্স, পটিঞ্ঞা ইতরস্স. সেসমেত্থ উত্তানত্থমেৰাতি. ‘‘অট্ঠৰিমোক্খঝাযী’’তিআদি পন লাভীভাৰস্স সাধকং, ন সমন্নাগতভাৰস্সাতি.

অতীতানাগতসমন্নাগতকথাৰণ্ণনা.

নৰমো ৰগ্গো.