২. দুতিযনযো সঙ্গহিতেনঅসঙ্গহিতপদৰণ্ণনা

১৭১. ইদানি সঙ্গহিতেন অসঙ্গহিতপদং ভাজেতুং চক্খাযতনেনাতিআদি আরদ্ধং. তত্রিদং লক্খণং – ইমস্মিঞ্হি ৰারে যং খন্ধপদেন সঙ্গহিতং হুত্ৰা আযতনধাতুপদেহি অসঙ্গহিতং, খন্ধাযতনপদেহি ৰা সঙ্গহিতং হুত্ৰা ধাতুপদেন অসঙ্গহিতং, তস্স খন্ধাদীহি অসঙ্গহং পুচ্ছিত্ৰা ৰিস্সজ্জনং কতং. তং পন রূপক্খন্ধাদীসু ন যুজ্জতি. রূপক্খন্ধেন হি রূপক্খন্ধোৰ সঙ্গহিতো. সো চ অড্ঢেকাদসহি আযতনধাতূহি অসঙ্গহিতো নাম নত্থি. ৰেদনাক্খন্ধেন চ ৰেদনাক্খন্ধোৰ সঙ্গহিতো. সোপি ধম্মাযতনধম্মধাতূহি অসঙ্গহিতো নাম নত্থি. এৰং অসঙ্গহিততায অভাৰতো এতানি অঞ্ঞানি চ এৰরূপানি মনাযতনধম্মাযতনাদীনি পদানি ইমস্মিং ৰারে ন গহিতানি. যানি পন পদানি রূপেকদেসং অরূপেন অসম্মিস্সং, ৰিঞ্ঞাণেকদেসঞ্চ অঞ্ঞেন অসম্মিস্সং দীপেন্তি, তানি ইধ গহিতানি. পরিযোসানে চ –

‘‘দসাযতনা সত্তরস ধাতুযো,

সত্তিন্দ্রিযা অসঞ্ঞাভৰো একৰোকারভৰো;

পরিদেৰো সনিদস্সনসপ্পটিঘং,

অনিদস্সনং পুনদেৰ সপ্পটিঘং উপাদা’’তি.

এৰং উদ্দানগাথায দস্সিতানেৰ. তস্মা তেসং ৰসেনেৰ সঙ্গহাসঙ্গহো ৰেদিতব্বো. পঞ্হৰসেন হি ইমস্মিং ৰারে আযতনধাতুৰসেনেৰ সদিসৰিস্সজ্জনে ৰীসতি ধম্মে সমোধানেত্ৰা একো পঞ্হো কতো, সত্ত ৰিঞ্ঞাণধাতুযো সমোধানেত্ৰা একো, সত্তিন্দ্রিযানি সমোধানেত্ৰা একো, দ্ৰে ভৰে সমোধানেত্ৰা একো, পরিদেৰেন চ সনিদস্সনসপ্পটিঘেহি চ একো, অনিদস্সনসপ্পটিঘেহি একো, সনিদস্সনেহি একো, সপ্পটিঘেহি চ উপাদাধম্মেহি চ একোতি অট্ঠ পঞ্হা কতা. তেসু খন্ধাদিৰিভাগো এৰং ৰেদিতব্বো সেয্যথিদং – পঠমপঞ্হে তাৰ চতূহি খন্ধেহীতি অরূপক্খন্ধেহি, দ্ৰীহাযতনেহীতি চক্খাযতনাদীসু একেকেন সদ্ধিং মনাযতনেন, অট্ঠহি ধাতূহীতি চক্খুধাতুআদীসু একেকায সদ্ধিং সত্তহি ৰিঞ্ঞাণধাতূহি.

তত্রাযং নযো – চক্খাযতনেন হি খন্ধসঙ্গহেন রূপক্খন্ধো সঙ্গহিতো. তস্মিং সঙ্গহিতে রূপক্খন্ধে আযতনসঙ্গহেন চক্খাযতনমেৰেকং সঙ্গহিতং. সেসানি দস আযতনানি অসঙ্গহিতানি. ধাতুসঙ্গহেনপি তেন চক্খুধাতুযেৰেকা সঙ্গহিতা. সেসা দস ধাতুযো অসঙ্গহিতা. ইতি যানি তেন অসঙ্গহিতানি দসাযতনানি, তানি চক্খাযতনমনাযতনেহি দ্ৰীহি অসঙ্গহিতানি. যাপি তেন অসঙ্গহিতা দস ধাতুযো, তা চক্খুধাতুযা চেৰ সত্তহি চ ৰিঞ্ঞাণধাতূহি অসঙ্গহিতাতি. রূপাযতনাদীসুপি এসেৰ নযো.

১৭২. দুতিযপঞ্হে – যস্মা যায কাযচি ৰিঞ্ঞাণধাতুযা সঙ্গহিতো ৰিঞ্ঞাণক্খন্ধো মনাযতনেন অসঙ্গহিতো নাম নত্থি, তস্মা আযতনসঙ্গহেন সঙ্গহিতাতি ৰুত্তং. এত্থ পন চতূহি খন্ধেহীতি রূপাদীহি চতূহি. একাদসহাযতনেহীতি মনাযতনৰজ্জেহি. দ্ৰাদসহি ধাতূহীতি যথানুরূপা ছ ৰিঞ্ঞাণধাতুযো অপনেত্ৰা সেসাহি দ্ৰাদসহি. চক্খুৰিঞ্ঞাণধাতুযা হি চক্খুৰিঞ্ঞাণধাতুযেৰ সঙ্গহিতা, ইতরা অসঙ্গহিতা. সোতৰিঞ্ঞাণধাতুআদীসুপি এসেৰ নযো.

১৭৩. ততিযপঞ্হে – চক্খুন্দ্রিযাদীনং ৰিস্সজ্জনং চক্খাযতনাদিসদিসমেৰ. ইত্থিন্দ্রিযপুরিসিন্দ্রিযেসু পন ধম্মাযতনেন সদ্ধিং দ্ৰে আযতনানি, ধম্মধাতুযা চ সদ্ধিং অট্ঠ ধাতুযো ৰেদিতব্বা.

১৭৪. চতুত্থপঞ্হে – তীহাযতনেহীতি রূপাযতনধম্মাযতনমনাযতনেহি. তেসু হি ভৰেসু রূপাযতনধম্মাযতনৰসেন দ্ৰেৰ আযতনানি তেহি সঙ্গহিতানি. সেসানি নৰ রূপাযতনানি তেহেৰ চ দ্ৰীহি, মনাযতনেন চাতি তীহি অসঙ্গহিতানি নাম হোন্তি. নৰহি ধাতূহীতি রূপধাতুধম্মধাতূহি সদ্ধিং সত্তহি ৰিঞ্ঞাণধাতূহি.

১৭৫. পঞ্চমপঞ্হে – দ্ৰীহাযতনেহীতি পঠমপদং সন্ধায সদ্দাযতনমনাযতনেহি. দুতিযপদং সন্ধায রূপাযতনমনাযতনেহি. ধাতুযোপি তেসংযেৰ একেকেন সদ্ধিং সত্ত ৰিঞ্ঞাণধাতুযো ৰেদিতব্বা.

১৭৬. ছট্ঠপঞ্হে – দসহাযতনেহীতি রূপাযতনধম্মাযতনৰজ্জেহি. সোল়সহি ধাতূহীতি রূপধাতুধম্মধাতুৰজ্জেহেৰ. কথং? অনিদস্সনসপ্পটিঘা হি ধম্মা নাম নৰ ওল়ারিকাযতনানি. তেহি খন্ধসঙ্গহেন সঙ্গহিতে রূপক্খন্ধে, আযতনসঙ্গহেন তানেৰ নৰাযতনানি সঙ্গহিতানি. রূপাযতনধম্মাযতনানি অসঙ্গহিতানি. ধাতুসঙ্গহেনপি তা এৰ নৰ ধাতুযো সঙ্গহিতা. রূপধাতুধম্মধাতুযো অসঙ্গহিতা. ইতি যানি তেহি অসঙ্গহিতানি দ্ৰে আযতনানি, তানি রূপাযতনৰজ্জেহি নৰহি ওল়ারিকাযতনেহি, মনাযতনেন চাতি দসহি অসঙ্গহিতানি. যাপি তেহি অসঙ্গহিতা দ্ৰে ধাতুযো, তা রূপধাতুৰজ্জাহি নৰহি ওল়ারিকধাতূহি, সত্তহি চ ৰিঞ্ঞাণধাতূহীতি সোল়সহি অসঙ্গহিতাতি ৰেদিতব্বা.

১৭৭. সত্তমপঞ্হে – দ্ৰীহাযতনেহীতি রূপাযতনমনাযতনেহি. অট্ঠহি ধাতূহীতি রূপধাতুযা সদ্ধিং সত্তহি ৰিঞ্ঞাণধাতূহি.

১৭৮. অট্ঠমপঞ্হে – একাদসহাযতনেহীতি সপ্পটিঘধম্মে সন্ধায ধম্মাযতনৰজ্জেহি, উপাদাধম্মে সন্ধায ফোট্ঠব্বাযতনৰজ্জেহি. ধাতূসুপি এসেৰ নযো. অত্থযোজনা পনেত্থ হেট্ঠা ৰুত্তনযেনেৰ ৰেদিতব্বাতি.

সঙ্গহিতেনঅসঙ্গহিতপদৰণ্ণনা.