সুত্তন্তিকদুকনিক্খেপকথা

১৩০৩. সুত্তন্তিকদুকেসু মাতিকাকথাযং অত্থতো ৰিৰেচিতত্তা যানি চ নেসং নিদ্দেসপদানি তেসম্পি হেট্ঠা ৰুত্তনযেনেৰ সুৰিঞ্ঞেয্যত্তা যেভুয্যেন উত্তানত্থানি এৰ. ইদং পনেত্থ ৰিসেসমত্তং – ৰিজ্জূপমদুকে তাৰ চক্খুমা কির পুরিসো মেঘন্ধকারে রত্তিং মগ্গং পটিপজ্জি. তস্স অন্ধকারতায মগ্গো ন পঞ্ঞাযি. ৰিজ্জু নিচ্ছরিত্ৰা অন্ধকারং ৰিদ্ধংসেসি. অথস্স অন্ধকারৰিগমা মগ্গো পাকটো অহোসি. সো দুতিযম্পি গমনং অভিনীহরি. দুতিযম্পি অন্ধকারো ওত্থরি. মগ্গো ন পঞ্ঞাযি. ৰিজ্জু নিচ্ছরিত্ৰা তং ৰিদ্ধংসেসি. ৰিগতে অন্ধকারে মগ্গো পাকটো অহোসি. ততিযম্পি গমনং অভিনীহরি. অন্ধকারো ওত্থরি. মগ্গো ন পঞ্ঞাযি. ৰিজ্জু নিচ্ছরিত্ৰা অন্ধকারং ৰিদ্ধংসেসি.

তত্থ চক্খুমতো পুরিসস্স অন্ধকারে মগ্গপটিপজ্জনং ৰিয অরিযসাৰকস্স সোতাপত্তিমগ্গত্থায ৰিপস্সনারম্ভো. অন্ধকারে মগ্গস্স অপঞ্ঞাযনকালো ৰিয সচ্চচ্ছাদকতমং. ৰিজ্জুযা নিচ্ছরিত্ৰা অন্ধকারস্স ৰিদ্ধংসিতকালো ৰিয সোতাপত্তিমগ্গোভাসেন উপ্পজ্জিত্ৰা সচ্চচ্ছাদকতমস্স ৰিনোদিতকালো. ৰিগতে অন্ধকারে মগ্গস্স পাকটকালো ৰিয সোতাপত্তিমগ্গস্স চতুন্নং সচ্চানং পাকটকালো. মগ্গস্স পাকটং পন মগ্গসমঙ্গিপুগ্গলস্স পাকটমেৰ. দুতিযগমনাভিনীহারো ৰিয সকদাগামিমগ্গত্থায ৰিপস্সনারম্ভো. অন্ধকারে মগ্গস্স অপঞ্ঞাযনকালো ৰিয সচ্চচ্ছাদকতমং. দুতিযং ৰিজ্জুযা নিচ্ছরিত্ৰা অন্ধকারস্স ৰিদ্ধংসিতকালো ৰিয সকদাগামিমগ্গোভাসেন উপ্পজ্জিত্ৰা সচ্চচ্ছাদকতমস্স ৰিনোদিতকালো. ৰিগতে অন্ধকারে মগ্গস্স পাকটকালো ৰিয সকদাগামিমগ্গস্স চতুন্নং সচ্চানং পাকটকালো. মগ্গস্স পাকটং পন মগ্গসমঙ্গিপুগ্গলস্স পাকটমেৰ. ততিযগমনাভিনীহারো ৰিয অনাগামিমগ্গত্থায ৰিপস্সনারম্ভো. অন্ধকারে মগ্গস্স অপঞ্ঞাযনকালো ৰিয সচ্চচ্ছাদকতমং. ততিযং ৰিজ্জুযা নিচ্ছরিত্ৰা অন্ধকারস্স ৰিদ্ধংসিতকালো ৰিয অনাগামিমগ্গোভাসেন উপ্পজ্জিত্ৰা সচ্চচ্ছাদকতমস্স ৰিনোদিতকালো. ৰিগতে অন্ধকারে মগ্গস্স পাকটকালো ৰিয অনাগামিমগ্গস্স চতুন্নং সচ্চানং পাকটকালো. মগ্গস্স পাকটং পন মগ্গসমঙ্গিপুগ্গলস্স পাকটমেৰ.

ৰজিরস্স পন পাসাণো ৰা মণি ৰা অভেজ্জো নাম নত্থি. যত্থ পততি তং ৰিনিৰিদ্ধমেৰ হোতি. ৰজিরং খেপেন্তং অসেসেত্ৰা খেপেতি. ৰজিরেন গতমগ্গো নাম পুন পাকতিকো ন হোতি. এৰমেৰ অরহত্তমগ্গস্স অৰজ্ঝকিলেসো নাম নত্থি. সব্বকিলেসে ৰিনিৰিজ্ঝতি ৰজিরং ৰিয. অরহত্তমগ্গোপি কিলেসে খেপেন্তো অসেসেত্ৰা খেপেতি. ৰজিরেন গতমগ্গস্স পুন পাকতিকত্তাভাৰো ৰিয অরহত্তমগ্গেন পহীনকিলেসানং পুন পচ্চুদাৰত্তনং নাম নত্থীতি.

১৩০৭. বালদুকনিদ্দেসে বালেসু অহিরিকানোত্তপ্পানি পাকটানি, মূলানি চ সেসানং বালধম্মানং. অহিরিকো হি অনোত্তপ্পী চ ন কিঞ্চি অকুসলং ন করোতি নামাতি. এতানি দ্ৰে পঠমংযেৰ ৰিসুং ৰুত্তানি. সুক্কপক্খেপি অযমেৰ নযো. তথা কণ্হদুকে.

১৩১১. তপনীযদুকনিদ্দেসে কতত্তা চ অকতত্তা চ তপনং ৰেদিতব্বং. কাযদুচ্চরিতাদীনি হি কতত্তা তপন্তি, কাযসুচরিতাদীনি অকতত্তা. তথা হি পুগ্গলো ‘কতং মে কাযদুচ্চরিত’ন্তি তপ্পতি, ‘অকতং মে কাযসুচরিত’ন্তি তপ্পতি. ‘কতং মে ৰচীদুচ্চরিত’ন্তি তপ্পতি…পে… ‘অকতং মে মনোসুচরিত’ন্তি তপ্পতি. অতপনীযেপি এসেৰ নযো. কল্যাণকারী হি পুগ্গলো ‘কতং মে কাযসুচরিত’ন্তি ন তপ্পতি, ‘অকতং মে কাযদুচ্চরিত’ন্তি ন তপ্পতি…পে… ‘অকতং মে মনোদুচ্চরিত’ন্তি ন তপ্পতীতি (অ. নি. ২.৩).

১৩১৩. অধিৰচনদুকনিদ্দেসে যা তেসং তেসং ধম্মানন্তি সব্বধম্মগ্গহণং. সঙ্খাযতীতি সঙ্খা, সংকথিযতীতি অত্থো. কিন্তি সংকথিযতি? অহন্তি মমন্তি পরোতি পরস্সাতি সত্তোতি ভাৰোতি পোসোতি পুগ্গলোতি নরোতি মাণৰোতি তিস্সোতি দত্তোতি, ‘মঞ্চো পীঠং ভিসি বিম্বোহনং’ ‘ৰিহারো পরিৰেণং দ্ৰারং ৰাতপান’ন্তি এৰং অনেকেহি আকারেহি সংকথিযতীতি ‘সঙ্খা’. সমঞ্ঞাযতীতি সমঞ্ঞা. কিন্তি সমঞ্ঞাযতি? ‘অহন্তি…পে… ৰাতপান’ন্তি সমঞ্ঞাযতীতি ‘সমঞ্ঞা’. পঞ্ঞাপিযতীতি পঞ্ঞত্তি. ৰোহরিযতীতি ৰোহারো. কিন্তি ৰোহরিযতি? ‘অহ’ন্তি…পে… ‘ৰাতপান’ন্তি ৰোহরিযতীতি ৰোহারো.

নামন্তি চতুব্বিধং নামং – সামঞ্ঞনামং গুণনামং কিত্তিমনামং ওপপাতিকনামন্তি. তত্থ পঠমকপ্পিকেসু মহাজনেন সম্মন্নিত্ৰা ঠপিতত্তা মহাসম্মতোতি রঞ্ঞো নামং ‘সামঞ্ঞনামং’ নাম. যং সন্ধায ৰুত্তং – ‘‘মহাজনসম্মতোতি খো, ৰাসেট্ঠ, মহাসম্মতো ত্ৰেৰ পঠমং অক্খরং উপনিব্বত্ত’’ন্তি (দী. নি. ৩.১৩১). ধম্মকথিকো পংসুকূলিকো ৰিনযধরো তেপিটকো সদ্ধো পসন্নোতি এৰরূপং গুণতো আগতনামং ‘গুণনামং’ নাম. ভগৰা অরহং সম্মাসম্বুদ্ধোতিআদীনিপি তথাগতস্স অনেকানি নামসতানি গুণনামানেৰ. তেন ৰুত্তং –

‘‘অসঙ্খ্যেয্যানি নামানি, সগুণেন মহেসিনো;

গুণেন নামমুদ্ধেয্যং, অপি নামসহস্সতো’’তি.

যং পন জাতস্স কুমারকস্স নামগ্গহণদিৰসে দক্খিণেয্যানং সক্কারং কত্ৰা সমীপে ঠিতা ঞাতকা কপ্পেত্ৰা পকপ্পেত্ৰা ‘অযং অসুকোনামা’তি নামং করোন্তি, ইদং ‘কিত্তিমনাম’ নাম. যা পন পুরিমপঞ্ঞত্তি পচ্ছিমপঞ্ঞত্তিযং পততি, পুরিমৰোহারো পচ্ছিমৰোহারে পততি, সেয্যথিদং – পুরিমকপ্পেপি চন্দো চন্দোযেৰ নাম, এতরহিপি চন্দোৰ. অতীতে সূরিযো… সমুদ্দো… পথৰী… পব্বতো পব্বতোযেৰ, নাম, এতরহিপি পব্বতোযেৰাতি ইদং ‘ওপপাতিকনামং’ নাম. ইদং চতুব্বিধম্পি নামং এত্থ নামমেৰ হোতি.

নামকম্মন্তি নামকরণং. নামধেয্যন্তি নামট্ঠপনং. নিরুত্তীতি নামনিরুত্তি. ব্যঞ্জনন্তি নামব্যঞ্জনং. যস্মা পনেতং অত্থং ব্যঞ্জেতি তস্মা এৰং ৰুত্তং. অভিলাপোতি নামাভিলাপোৰ. সব্বেৰ ধম্মা অধিৰচনপথাতি অধিৰচনস্স নোপথধম্মো নাম নত্থি. একধম্মো সব্বধম্মেসু নিপততি, সব্বধম্মা একধম্মস্মিং নিপতন্তি. কথং? অযঞ্হি নামপঞ্ঞত্তি একধম্মো, সো সব্বেসু চতুভূমকধম্মেসু নিপততি. সত্তোপি সঙ্খারোপি নামতো মুত্তকো নাম নত্থি.

অটৰীপব্বতাদীসু রুক্খোপি জানপদানং ভারো. তে হি ‘অযং কিং রুক্খো নামা’তি পুট্ঠা ‘খদিরো’ ‘পলাসো’তি অত্তনা জাননকনামং কথেন্তি. যস্স নামং ন জানন্তি তম্পি ‘অনামকো’ নামাতি ৰদন্তি. তম্পি তস্স নামধেয্যমেৰ হুত্ৰা তিট্ঠতি. সমুদ্দে মচ্ছকচ্ছপাদীসুপি এসেৰ নযো. ইতরে দ্ৰে দুকা ইমিনা সমানত্থা এৰ.

১৩১৬. নামরূপদুকে নামকরণট্ঠেন চ নমনট্ঠেন চ নামনট্ঠেন চ নামং. তত্থ চত্তারো খন্ধা তাৰ নামকরণট্ঠেন ‘নামং’. যথা হি মহাজনসম্মতত্তা মহাসম্মতস্স মহাসম্মতোতি নামং অহোসি, যথা ৰা মাতাপিতরো ‘অযং তিস্সো নাম হোতু, ফুস্সো নাম হোতূ’তি এৰং পুত্তস্স কিত্তিমনামং করোন্তি, যথা ৰা ‘ধম্মকথিকো’ ‘ৰিনযধরো’তি গুণতো নামং আগচ্ছতি, ন এৰং ৰেদনাদীনং. ৰেদনাদযো হি মহাপথৰীআদযো ৰিয অত্তনো নামং করোন্তাৰ উপ্পজ্জন্তি. তেসু উপ্পন্নেসু তেসং নামং উপ্পন্নমেৰ হোতি. ন হি ৰেদনং উপ্পন্নং ‘ত্ৰং ৰেদনা নাম হোহী’তি কোচি ভণতি. ন চ তস্সা নামগ্গহণকিচ্চং অত্থি. যথা পথৰিযা উপ্পন্নায ‘ত্ৰং পথৰী নাম হোহী’তি নামগ্গহণকিচ্চং নত্থি, চক্কৰাল়সিনেরুচন্দিমসূরিযনক্খত্তেসু উপ্পন্নেসু ‘ত্ৰং চক্কৰাল়ং নাম হোহি ত্ৰং নক্খত্তং নাম হোহী’তি নামগ্গহণকিচ্চং নত্থি, নামং উপ্পন্নমেৰ হোতি, ওপপাতিকপঞ্ঞত্তিযং নিপততি, এৰং ৰেদনায উপ্পন্নায ‘ত্ৰং ৰেদনা নাম হোহী’তি নামগ্গহণকিচ্চং নত্থি. তায উপ্পন্নায ৰেদনাতি নামং উপ্পন্নমেৰ হোতি. ওপপাতিকপঞ্ঞত্তিযং নিপততি. সঞ্ঞাদীসুপি এসেৰ নযো. অতীতেপি হি ৰেদনা ৰেদনাযেৰ, সঞ্ঞা… সঙ্খারা… ৰিঞ্ঞাণং ৰিঞ্ঞাণমেৰ. অনাগতেপি, পচ্চুপ্পন্নেপি. নিব্বানং পন সদাপি নিব্বানমেৰাতি. ‘নামকরণট্ঠেন’ নামং.

‘নমনট্ঠেনা’পি চেত্থ চত্তারো খন্ধা নামং. তে হি আরম্মণাভিমুখা নমন্তি. ‘নামনট্ঠেন’ সব্বম্পি নামং. চত্তারো হি খন্ধা আরম্মণে অঞ্ঞমঞ্ঞং নামেন্তি. নিব্বানং আরম্মণাধিপতিপচ্চযতায অত্তনি অনৰজ্জধম্মে নামেতি.

১৩১৮. অৰিজ্জাভৰতণ্হা ৰট্টমূলসমুদাচারদস্সনত্থং গহিতা.

১৩২০. ভৰিস্সতি অত্তা চ লোকো চাতি খন্ধপঞ্চকং অত্তা চ লোকো চাতি গহেত্ৰা ‘তং ভৰিস্সতী’তি গহণাকারেন নিৰিট্ঠা সস্সতদিট্ঠি. দুতিযা ‘ন ভৰিস্সতী’তি আকারেন নিৰিট্ঠা উচ্ছেদদিট্ঠি.

১৩২৬. পুব্বন্তং আরব্ভাতি অতীতকোট্ঠাসং আরম্মণং করিত্ৰা. ইমিনা ব্রহ্মজালে আগতা অট্ঠারস পুব্বন্তানুদিট্ঠিযো গহিতা. অপরন্তং আরব্ভাতি অনাগতকোট্ঠাসং আরম্মণং করিত্ৰা. ইমিনা তত্থেৰ আগতা চতুচত্তালীস অপরন্তানুদিট্ঠিযো গহিতা.

১৩৩২. দোৰচস্সতানিদ্দেসে সহধম্মিকে ৰুচ্চমানেতি সহধম্মিকং নাম যং ভগৰতা পঞ্ঞত্তং সিক্খাপদং, তস্মিং ৰত্থুং দস্সেত্ৰা আপত্তিং আরোপেত্ৰা ‘ইদং নাম ত্ৰং আপত্তিং আপন্নো, ইঙ্ঘ দেসেহি ৰুট্ঠাহি পটিকরোহী’তি ৰুচ্চমানে. দোৰচস্সাযন্তিআদীসু এৰং চোদিযমানস্স পটিচোদনায ৰা অপ্পদক্খিণগাহিতায ৰা দুব্বচস্স কম্মং দোৰচস্সাযং. তদেৰ দোৰচস্সন্তিপি ৰুচ্চতি. তস্স ভাৰো দোৰচস্সিযং. ইতরং তস্সেৰ ৰেৰচনং. ৰিপ্পটিকূলগাহিতাতি ৰিলোমগাহিতা. ৰিলোমগহণসঙ্খাতেন ৰিপচ্চনীকেন সাতং অস্সাতি ৰিপচ্চনীকসাতো. ‘পটাণিকগহণং গহেত্ৰা একপদেনেৰ তং নিস্সদ্দমকাসি’ন্তি সুখং পটিলভন্তস্সেতং অধিৰচনং. তস্স ভাৰো ৰিপচ্চনীকসাততা. ওৰাদং অনাদিযনৰসেন অনাদরস্স ভাৰো অনাদরিযং. ইতরং তস্সেৰ ৰেৰচনং. অনাদিযনাকারো ৰা অনাদরতা. গরুৰাসং অৰসনৰসেন উপ্পন্নো অগারৰভাৰো অগারৰতা. সজেট্ঠকৰাসং অৰসনৰসেন উপ্পন্নো অপ্পটিস্সৰভাৰো অপ্পটিস্সৰতা. অযং ৰুচ্চতীতি অযং এৰরূপা দোৰচস্সতা নাম ৰুচ্চতি. অত্থতো পনেসা তেনাকারেন পৰত্তা চত্তারো খন্ধা, সঙ্খারক্খন্ধোযেৰ ৰাতি. পাপমিত্ততাদীসুপি এসেৰ নযো. দোৰচস্সতা পাপমিত্ততাদযো হি ৰিসুং চেতসিকধম্মা নাম নত্থি.

১৩৩৩. নত্থি এতেসং সদ্ধাতি অস্সদ্ধা; বুদ্ধাদীনি ৰত্থূনি ন সদ্দহন্তীতি অত্থো. দুস্সীলাতি সীলস্স দুন্নামং নত্থি, নিস্সীলাতি অত্থো. অপ্পস্সুতাতি সুতরহিতা. পঞ্চ মচ্ছরিযানি এতেসং অত্থীতি মচ্ছরিনো. দুপ্পঞ্ঞাতি নিপ্পঞ্ঞা. সেৰনকৰসেন সেৰনা. বলৰসেৰনা নিসেৰনা. সব্বতোভাগেন সেৰনা সংসেৰনা. উপসগ্গৰসেন ৰা পদং ৰড্ঢিতং. তীহিপি সেৰনাৰ কথিতা. ভজনাতি উপসঙ্কমনা. সম্ভজনাতি সব্বতোভাগেন ভজনা. উপসগ্গৰসেন ৰা পদং ৰড্ঢিতং. ভত্তীতি দল়্হভত্তি. সম্ভত্তীতি সব্বতোভাগেন ভত্তি. উপসগ্গৰসেন ৰা পদং ৰড্ঢিতং. দ্ৰীহিপি দল়্হভত্তি এৰ কথিতা. তংসম্পৰঙ্কতাতি তেসু পুগ্গলেসু কাযেন চেৰ চিত্তেন চ সম্পৰঙ্কভাৰো; তন্নিন্নতা তপ্পোণতা তপ্পব্ভারতাতি অত্থো.

১৩৩৪. সোৰচস্সতাদুকনিদ্দেসোপি ৰুত্তপটিপক্খনযেন ৰেদিতব্বো.

১৩৩৬. পঞ্চপি আপত্তিক্খন্ধাতি মাতিকানিদ্দেসেন ‘পারাজিকং সঙ্ঘাদিসেসং পাচিত্তিযং পাটিদেসনীযং দুক্কট’ন্তি ইমা পঞ্চ আপত্তিযো. সত্তপি আপত্তিক্খন্ধাতি ৰিনযনিদ্দেসেন ‘পারাজিকং সঙ্ঘাদিসেসং থুল্লচ্চযং পাচিত্তিযং পাটিদেসনীযং দুক্কটং দুব্ভাসিত’ন্তি ইমা সত্ত আপত্তিযো. তত্থ সহ ৰত্থুনা তাসং আপত্তীনং পরিচ্ছেদজাননকপঞ্ঞা আপত্তিকুসলতা নাম. সহ কম্মৰাচায আপত্তিৰুট্ঠানপরিচ্ছেদজাননকপঞ্ঞা পন আপত্তিৰুট্ঠানকুসলতা নাম.

১৩৩৮. সমাপজ্জিতব্বতো সমাপত্তি. সহ পরিকম্মেন অপ্পনাপরিচ্ছেদজাননকপঞ্ঞা পন সমাপত্তিকুসলতা নাম. ‘চন্দে ৰা সূরিযে ৰা নক্খত্তে ৰা এত্তকং ঠানং গতে ৰুট্ঠহিস্সামী’তি অৰিরজ্ঝিত্ৰা তস্মিংযেৰ সমযে ৰুট্ঠানকপঞ্ঞায অত্থিতায সমাপত্তিৰুট্ঠানকুসলতা নাম.

১৩৪০. অট্ঠারসন্নং ধাতূনং উগ্গহমনসিকারসৰনধারণপরিচ্ছেদজাননকপঞ্ঞা ধাতুকুসলতা নাম. তাসংযেৰ উগ্গহমনসিকারজাননকপঞ্ঞা মনসিকারকুসলতা নাম.

১৩৪২. দ্ৰাদসন্নং আযতনানং উগ্গহমনসিকারসৰনধারণপরিচ্ছেদজাননকপঞ্ঞা লতা নাম. তীসুপি ৰা এতাসু কুসলতাসু উগ্গহো মনসিকারো সৰনং সম্মসনং পটিৰেধো পচ্চৰেক্খণাতি সব্বং ৰট্টতি. তত্থ সৰনউগ্গহপচ্চৰেক্খণা লোকিযা, পটিৰেধো লোকুত্তরো. সম্মসনমনসিকারা লোকিযলোকুত্তরমিস্সকা. ‘অৰিজ্জাপচ্চযা সঙ্খারা’তিআদীনি (ৰিভ. অট্ঠ. ২২৫) পটিচ্চসমুপ্পাদৰিভঙ্গে আৰিভৰিস্সন্তি. ‘ইমিনা পন পচ্চযেন ইদং হোতী’তি জাননকপঞ্ঞা পটিচ্চসমুপ্পাদকুসলতা নাম.

১৩৪৪. ঠানাট্ঠানকুসলতাদুকনিদ্দেসে হেতূ পচ্চযাতি উভযম্পেতং অঞ্ঞমঞ্ঞৰেৰচনং. চক্খুপসাদো হি রূপং আরম্মণং কত্ৰা উপ্পজ্জনকস্স চক্খুৰিঞ্ঞাণস্স হেতু চেৰ পচ্চযো চ. তথা সোতপসাদাদযো সোতৰিঞ্ঞাণাদীনং, অম্ববীজাদীনি চ অম্বফলাদীনং. দুতিযনযে যে যে ধম্মাতি ৰিসভাগপচ্চযধম্মানং নিদস্সনং. যেসং যেসন্তি ৰিসভাগপচ্চযসমুপ্পন্নধম্মনিদস্সনং. ন হেতূ ন পচ্চযাতি চক্খুপসাদো সদ্দং আরম্মণং কত্ৰা উপ্পজ্জনকস্স সোতৰিঞ্ঞাণস্স ন হেতু ন পচ্চযো. তথা সোতপসাদাদযো অৰসেসৰিঞ্ঞাণাদীনং. অম্বাদযো চ তালাদীনং উপ্পত্তিযাতি এৰমত্থো ৰেদিতব্বো.

১৩৪৬. অজ্জৰমদ্দৰনিদ্দেসে নীচচিত্ততাতি পদমত্তমেৰ ৰিসেসো. তস্সত্থো – মানাভাৰেন নীচং চিত্তং অস্সাতি নীচচিত্তো. নীচচিত্তস্স ভাৰো নীচচিত্ততা. সেসং চিত্তুজুকতাচিত্তমুদুতানং পদভাজনীযে আগতমেৰ.

১৩৪৮. খন্তিনিদ্দেসে খমনকৰসেন খন্তি. খমনাকারো খমনতা. অধিৰাসেন্তি এতায, অত্তনো উপরি আরোপেত্ৰা ৰাসেন্তি, ন পটিবাহন্তি, ন পচ্চনীকতায তিট্ঠন্তীতি অধিৰাসনতা. অচণ্ডিকস্স ভাৰো অচণ্ডিক্কং. অনসুরোপোতি অসুরোপো ৰুচ্চতি ন সম্মারোপিতত্তা দুরুত্তৰচনং. তপ্পটিপক্খতো অনসুরোপো সুরুত্তৰাচাতি অত্থো. এৰমেত্থ ফলূপচারেন কারণং নিদ্দিট্ঠং. অত্তমনতা চিত্তস্সাতি সোমনস্সৰসেন চিত্তস্স সকমনতা, অত্তনো চিত্তসভাৰোযেৰ, ন ব্যাপন্নচিত্ততাতি অত্থো.

১৩৪৯. সোরচ্চনিদ্দেসে কাযিকো অৰীতিক্কমোতি তিৰিধং কাযসুচরিতং. ৰাচসিকো অৰীতিক্কমোতি চতুব্বিধং ৰচীসুচরিতং. কাযিকৰাচসিকোতি ইমিনা কাযৰচীদ্ৰারসমুট্ঠিতং আজীৰট্ঠমকসীলং পরিযাদিযতি. ইদং ৰুচ্চতি সোরচ্চন্তি ইদং পাপতো সুট্ঠু ওরতত্তা সোরচ্চং নাম ৰুচ্চতি. সব্বোপি সীলসংৰরোতি ইদং যস্মা ন কেৰলং কাযৰাচাহেৰ অনাচারং আচরতি মনসাপি আচরতি এৰ, তস্মা মানসিকসীলং পরিযাদায দস্সেতুং ৰুত্তং.

১৩৫০. সাখল্যনিদ্দেসে অণ্ডকাতি যথা সদোসে রুক্খে অণ্ডকানি উট্ঠহন্তি, এৰং সদোসতায খুংসনৰম্ভনাদিৰচনেহি অণ্ডকা জাতা. কক্কসাতি পূতিকা সা যথা নাম পূতিরুক্খো কক্কসো হোতি পগ্ঘরিতচুণ্ণো এৰং কক্কসা হোতি. সোতং ঘংসযমানা ৰিয পৰিসতি. তেন ৰুত্তং ‘কক্কসা’তি. পরকটুকাতি পরেসং কটুকা অমনাপা দোসজননী. পরাভিসজ্জনীতি কুটিলকণ্টকসাখা ৰিয চম্মেসু ৰিজ্ঝিত্ৰা পরেসং অভিসজ্জনী, গন্তুকামানম্পি গন্তুং অদত্ৰা লগ্গনকারী. কোধসামন্তাতি কোধস্স আসন্না. অসমাধিসংৰত্তনিকাতি অপ্পনাসমাধিস্স ৰা উপচারসমাধিস্স ৰা অসংৰত্তনিকা. ইতি সব্বানেৰেতানি সদোসৰাচায ৰেৰচনানি. তথারূপিং ৰাচং পহাযাতি ইদং ফরুসৰাচং অপ্পজহিত্ৰা ঠিতস্স অন্তরন্তরে পৰত্তাপি সণ্হৰাচা অসণ্হৰাচা এৰ নামাতি দীপনত্থং ৰুত্তং.

নেল়াতি এল়ং ৰুচ্চতি দোসো. নাস্সা এল়ন্তি নেল়া; নিদ্দোসাতি অত্থো. ‘‘নেল়ঙ্গো সেতপচ্ছাদো’’তি (উদা. ৬৫; সং. নি. ৪.৩৪৭; পেটকো. ২৫) এত্থ ৰুত্তনেল়ং ৰিয. কণ্ণসুখাতি ব্যঞ্জনমধুরতায কণ্ণানং সুখা, সূচিৰিজ্ঝনং ৰিয কণ্ণসূলং ন জনেতি. অত্থমধুরতায সরীরে কোপং অজনেত্ৰা পেমং জনেতীতি পেমনীযা. হদযং গচ্ছতি, অপ্পটিহঞ্ঞমানা সুখেন চিত্তং পৰিসতীতি হদযঙ্গমা. গুণপরিপুণ্ণতায পুরে ভৰাতি পোরী. পুরে সংৰড্ঢনারী ৰিয সুকুমারাতিপি পোরী. পুরস্স এসাতিপি পোরী; নগরৰাসীনং কথাতি অত্থো. নগরৰাসিনো হি যুত্তকথা হোন্তি. পিতিমত্তং পিতাতি ভাতিমত্তং ভাতাতি ৰদন্তি. এৰরূপী কথা বহুনো জনস্স কন্তা হোতীতি বহুজনকন্তা. কন্তভাৰেনেৰ বহুনো জনস্স মনাপা চিত্তৰুড্ঢিকরাতি বহুজনমনাপা. যা তত্থাতি যা তস্মিং পুগ্গলে. সণ্হৰাচতাতি মট্ঠৰাচতা. সখিলৰাচতাতি মুদুৰাচতা. অফরুসৰাচতাতি অকক্খল়ৰাচতা.

১৩৫১. পটিসন্থারনিদ্দেসে আমিসপটিসন্থারোতি আমিসঅলাভেন অত্তনা সহ পরেসং ছিদ্দং যথা পিহিতং হোতি পটিচ্ছন্নং এৰং আমিসেন পটিসন্থরণং. ধম্মপটিসন্থারোতি ধম্মস্স অপ্পটিলাভেন অত্তনা সহ পরেসং ছিদ্দং যথা পিহিতং হোতি পটিচ্ছন্নং, এৰং ধম্মেন পটিসন্থরণং. পটিসন্থারকো হোতীতি দ্ৰেযেৰ হি লোকসন্নিৰাসস্স ছিদ্দানি, তেসং পটিসন্থারকো হোতি. আমিসপটিসন্থারেন ৰা ধম্মপটিসন্থারেন ৰাতি ইমিনা দুৰিধেন পটিসন্থারেন পটিসন্থারকো হোতি, পটিসন্থরতি, নিরন্তরং করোতি.

তত্রাযং আদিতো পট্ঠায কথা – পটিসন্থারকেন হি ভিক্খুনা আগন্তুকং আগচ্ছন্তং দিস্ৰাৰ পচ্চুগ্গন্ত্ৰা পত্তচীৰরং গহেতব্বং, আসনং দাতব্বং, তালৰণ্টেন বীজিতব্বং, পাদা ধোৰিত্ৰা মক্খেতব্বা, সপ্পিফাণিতে সতি ভেসজ্জং দাতব্বং, পানীযেন পুচ্ছিতব্বো, আৰাসো পটিজগ্গিতব্বো. এৰং একদেসেন আমিসপটিসন্থারো কতো নাম হোতি.

সাযং পন নৰকতরেপি অত্তনো উপট্ঠানং অনাগতেযেৰ, তস্স সন্তিকং গন্ত্ৰা নিসীদিত্ৰা অৰিসযে অপুচ্ছিত্ৰা তস্স ৰিসযে পঞ্হো পুচ্ছিতব্বো. ‘তুম্হে কতরভাণকা’তি অপুচ্ছিত্ৰা তুম্হাকং ‘আচরিযুপজ্ঝাযা কতরং গন্থং ৰল়ঞ্জেন্তী’তি পুচ্ছিত্ৰা পহোনকট্ঠানে পঞ্হো পুচ্ছিতব্বো. সচে কথেতুং সক্কোতি ইচ্চেতং কুসলং. নো চে সক্কোতি সযং কথেত্ৰা দাতব্বং. এৰং একদেসেন ধম্মপটিসন্থারো কতো নাম হোতি.

সচে অত্তনো সন্তিকে ৰসতি তং আদায নিবদ্ধং পিণ্ডায চরিতব্বং. সচে গন্তুকামো হোতি পুনদিৰসে গমনসভাগেন তং আদায একস্মিং গামে পিণ্ডায চরিত্ৰা উয্যোজেতব্বো. সচে অঞ্ঞস্মিং দিসাভাগে ভিক্খূ নিমন্তিতা হোন্তি তং ভিক্খুং ইচ্ছমানং আদায গন্তব্বং. ‘ন ময্হং এসা দিসা সভাগা’তি গন্তুং অনিচ্ছন্তে সেসভিক্খূ পেসেত্ৰা তং আদায পিণ্ডায চরিতব্বং. অত্তনা লদ্ধামিসং তস্স দাতব্বং. এৰং ‘আমিসপটিসন্থারো’ কতো নাম হোতি.

আমিসপটিসন্থারকেন পন অত্তনা লদ্ধং কস্স দাতব্বন্তি? আগন্তুকস্স তাৰ দাতব্বং. সচে গিলানো ৰা অৰস্সিকো ৰা অত্থি, তেসম্পি দাতব্বং. আচরিযুপজ্ঝাযানং দাতব্বং. ভণ্ডগাহকস্স দাতব্বং. সারাণীযধম্মপূরকেন পন সতৰারম্পি সহস্সৰারম্পি আগতাগতানং থেরাসনতো পট্ঠায দাতব্বং. পটিসন্থারকেন পন যেন যেন ন লদ্ধং, তস্স তস্স দাতব্বং. বহিগামং নিক্খমিত্ৰা জিণ্ণকং ৰা অনাথং ভিক্খুং ৰা ভিক্খুনিং ৰা দিস্ৰা তেসম্পি দাতব্বং.

তত্রিদং ৰত্থু – চোরেহি কির গুত্তসালগামে পহতে তঙ্খণঞ্ঞেৰ একা নিরোধতো ৰুট্ঠিতা খীণাসৰত্থেরী দহরভিক্খুনিযা ভণ্ডকং গাহাপেত্ৰা মহাজনেন সদ্ধিং মগ্গং পটিপজ্জিত্ৰা ঠিতমজ্ঝন্হিকে নকুলনগরগামদ্ৰারং পত্ৰা রুক্খমূলে নিসীদি. তস্মিং সমযে কাল়ৰল্লিমণ্ডপৰাসী মহানাগত্থেরো নকুলনগরগামে পিণ্ডায চরিত্ৰা নিক্খন্তো থেরিং দিস্ৰা ভত্তেন আপুচ্ছি. সা ‘পত্তো মে নত্থী’তি আহ. থেরো ‘ইমিনাৰ ভুঞ্জথা’তি সহ পত্তেন অদাসি. থেরী ভত্তকিচ্চং কত্ৰা পত্তং ধোৰিত্ৰা থেরস্স দত্ৰা আহ – ‘অজ্জ তাৰ ভিক্খাচারেন কিলমিস্সথ, ইতো পট্ঠায পন ৰো ভিক্খাচারপরিত্তাসো নাম ন ভৰিস্সতি, তাতা’তি. ততো পট্ঠায থেরস্স ঊনকহাপণগ্ঘনকো পিণ্ডপাতো নাম ন উপ্পন্নপুব্বো. অযং ‘আমিসপটিসন্থারো’ নাম.

ইমং পটিসন্থারং কত্ৰা ভিক্খুনা সঙ্গহপক্খে ঠত্ৰা তস্স ভিক্খুনো কম্মট্ঠানং কথেতব্বং, ধম্মো ৰাচেতব্বো, কুক্কুচ্চং ৰিনোদেতব্বং, উপ্পন্নং কিচ্চং করণীযং কাতব্বং, অব্ভানৰুট্ঠানমানত্তপরিৰাসা দাতব্বা. পব্বজ্জারহো পব্বাজেতব্বো উপসম্পদারহো উপসম্পাদেতব্বো. ভিক্খুনিযাপি অত্তনো সন্তিকে উপসম্পদং আকঙ্খমানায কম্মৰাচং কাতুং ৰট্টতি. অযং ‘ধম্মপটিসন্থারো’ নাম.

ইমেহি দ্ৰীহি পটিসন্থারেহি পটিসন্থারকো ভিক্খু অনুপ্পন্নং লাভং উপ্পাদেতি, উপ্পন্নং থাৰরং করোতি, সভযট্ঠানে অত্তনো জীৰিতং রক্খতি চোরনাগরঞ্ঞো পত্তগ্গহণহত্থেনেৰ অগ্গং গহেত্ৰা পত্তেনেৰ ভত্তং আকিরন্তো থেরো ৰিয. অলদ্ধলাভুপ্পাদনে পন ইতো পলাযিত্ৰা পরতীরং গতেন মহানাগরঞ্ঞা একস্স থেরস্স সন্তিকে সঙ্গহং লভিত্ৰা পুন আগন্ত্ৰা রজ্জে পতিট্ঠিতেন সেতম্বঙ্গণে যাৰজীৰং পৰত্তিতং মহাভেসজ্জদানৰত্থু কথেতব্বং. উপ্পন্নলাভথাৰরকরণে দীঘভাণকঅভযত্থেরস্স হত্থতো পটিসন্থারং লভিত্ৰা চেতিযপব্বতে চোরেহি ভণ্ডকস্স অৰিলুত্তভাৰে ৰত্থু কথেতব্বং.

১৩৫২. ইন্দ্রিযেসু অগুত্তদ্ৰারতানিদ্দেসে চক্খুনা রূপং দিস্ৰাতি কারণৰসেন চক্খূতি লদ্ধৰোহারেন রূপদস্সনসমত্থেন চক্খুৰিঞ্ঞাণেন রূপং দিস্ৰা. পোরাণা পনাহু – ‘‘চক্খু রূপং ন পস্সতি, অচিত্তকত্তা; চিত্তং ন পস্সতি, অচক্খুকত্তা; দ্ৰারারম্মণসঙ্ঘট্টনেন পন পসাদৰত্থুকেন চিত্তেন পস্সতি. ঈদিসী পনেসা ‘ধনুনা ৰিজ্জতী’তিআদীসু ৰিয সসম্ভারকথা নাম হোতি. তস্মা চক্খুৰিঞ্ঞাণেন রূপং দিস্ৰা’’তি অযমেৰেত্থ অত্থোতি. নিমিত্তগ্গাহীতি ইত্থিপুরিসনিমিত্তং ৰা সুভনিমিত্তাদিকং ৰা কিলেসৰত্থুভূতং নিমিত্তং ছন্দরাগৰসেন গণ্হাতি, দিট্ঠমত্তেযেৰ ন সণ্ঠাতি. অনুব্যঞ্জনগ্গাহীতি কিলেসানং অনুব্যঞ্জনতো পাকটভাৰকরণতো অনুব্যঞ্জনন্তি লদ্ধৰোহারং হত্থপাদসিতহসিতকথিতআলোকিতৰিলোকিতাদিভেদং আকারং গণ্হাতি. যত্ৰাধিকরণমেনন্তিআদিম্হি যংকারণা যস্স চক্খুন্দ্রিযাসংৰরস্স হেতু, এতং পুগ্গলং সতিকৰাটেন চক্খুন্দ্রিযং অসংৰুতং অপিহিতচক্খুদ্ৰারং হুত্ৰা ৰিহরন্তং এতে অভিজ্ঝাদযো ধম্মা অন্ৰাস্সৰেয্যুং অনুবন্ধেয্যুং অজ্ঝোত্থরেয্যুং. তস্স সংৰরায ন পটিপজ্জতীতি তস্স চক্খুন্দ্রিযস্স সতিকৰাটেন পিদহনত্থায ন পটিপজ্জতি. এৰংভূতোযেৰ চ ন রক্খতি চক্খুন্দ্রিযং, ন চক্খুন্দ্রিযে সংৰরং আপজ্জতীতি ৰুচ্চতি.

তত্থ কিঞ্চাপি চক্খুন্দ্রিযে সংৰরো ৰা অসংৰরো ৰা নত্থি, ন হি চক্খুপসাদং নিস্সায সতি ৰা মুট্ঠস্সচ্চং ৰা উপ্পজ্জতি. অপিচ যদা রূপারম্মণং চক্খুস্স আপাথমাগচ্ছতি তদা ভৰঙ্গে দ্ৰিক্খত্তুং উপ্পজ্জিত্ৰা নিরুদ্ধে কিরিযমনোধাতু আৰজ্জনকিচ্চং সাধযমানা উপ্পজ্জিত্ৰা নিরুজ্ঝতি. ততো চক্খুৰিঞ্ঞাণং দস্সনকিচ্চং, ততো ৰিপাকমনোধাতু সম্পটিচ্ছনকিচ্চং, ততো ৰিপাকাহেতুকমনোৰিঞ্ঞাণধাতু সন্তীরণকিচ্চং, ততো কিরিযাহেতুকমনোৰিঞ্ঞাণধাতু ৰোট্ঠব্বনকিচ্চং সাধযমানা উপ্পজ্জিত্ৰা নিরুজ্ঝতি. তদনন্তরং জৰনং জৰতি. তত্রাপি নেৰ ভৰঙ্গসমযে ন আৰজ্জনাদীনং অঞ্ঞতরসমযে সংৰরো ৰা অসংৰরো ৰা অত্থি. জৰনক্খণে পন দুস্সীল্যং ৰা মুট্ঠস্সচ্চং ৰা অঞ্ঞাণং ৰা অক্খন্তি ৰা কোসজ্জং ৰা উপ্পজ্জতি, অসংৰরো হোতি.

এৰং হোন্তো পন সো ‘চক্খুন্দ্রিযে অসংৰরো’তি ৰুচ্চতি. কস্মা? যস্মা তস্মিং অসংৰরে সতি দ্ৰারম্পি অগুত্তং হোতি, ভৰঙ্গম্পি, আৰজ্জনাদীনিপি ৰীথিচিত্তানি. যথা কিং? যথা নগরে চতূসু দ্ৰারেসু অসংৰুতেসু কিঞ্চাপি অন্তোঘরদ্ৰারকোট্ঠকগব্ভাদযো সুসংৰুতা, তথাপি অন্তোনগরে সব্বং ভণ্ডং অরক্খিতং অগোপিতমেৰ হোতি. নগরদ্ৰারেন হি পৰিসিত্ৰা চোরা যদিচ্ছকং করেয্যুং. এৰমেৰ জৰনে দুস্সীল্যাদীসু উপ্পন্নেসু তস্মিং অসংৰরে সতি দ্ৰারম্পি অগুত্তং হোতি, ভৰঙ্গম্পি, আৰজ্জনাদীনিপি ৰীথিচিত্তানীতি.

সোতেন সদ্দং সুত্ৰাতিআদীসুপি এসেৰ নযো. যা ইমেসন্তি এৰং সংৰরং অনাপজ্জন্তস্স ইমেসং ছন্নং ইন্দ্রিযানং যা অগুত্তি যা অগোপনা যো অনারক্খো যো অসংৰরো, অথকনং, অপিদহনন্তি অত্থো.

১৩৫৩. ভোজনে অমত্তঞ্ঞুতানিদ্দেসে ইধেকচ্চোতি ইমস্মিং সত্তলোকে একচ্চো. অপ্পটিসঙ্খাতি পটিসঙ্খানপঞ্ঞায অজানিত্ৰা অনুপধারেত্ৰা. অযোনিসোতি অনুপাযেন. আহারন্তি অসিতপীতাদিঅজ্ঝোহরণীযং. আহারেতীতি পরিভুঞ্জতি অজ্ঝোহরতি. দৰাযাতিআদি অনুপাযদস্সনত্থং ৰুত্তং. অনুপাযেন হি আহারেন্তো দৰত্থায মদত্থায মণ্ডনত্থায ৰিভূসনত্থায ৰা আহারেতি, নো ইদমত্থিতং পটিচ্চ. যা তত্থ অসন্তুট্ঠিতাতি যা তস্মিং অযোনিসো আহারপরিভোগে অসন্তুস্সনা অসন্তুট্ঠিভাৰো. অমত্তঞ্ঞুতাতি অমত্তঞ্ঞুভাৰো, পমাণসঙ্খাতায মত্তায অজাননং. অযং ৰুচ্চতীতি অযং অপচ্চৰেক্খিতপরিভোগৰসেন পৰত্তা ভোজনে অমত্তঞ্ঞুতা নাম ৰুচ্চতি.

১৩৫৪. ইন্দ্রিযেসু গুত্তদ্ৰারতানিদ্দেসে চক্খুনাতিআদি ৰুত্তনযেনেৰ ৰেদিতব্বং. ন নিমিত্তগ্গাহী হোতীতি ছন্দরাগৰসেন ৰুত্তপ্পকারং নিমিত্তং ন গণ্হাতি. এৰং সেসপদানিপি ৰুত্তপটিপক্খনযেনেৰ ৰেদিতব্বানি. যথা চ হেট্ঠা ‘জৰনে দুস্সীল্যাদীসু উপ্পন্নেসু তস্মিং অসংৰরে সতি, দ্ৰারম্পি অগুত্তং হোতি, ভৰঙ্গম্পি, আৰজ্জনাদীনিপি ৰীথিচিত্তানী’তি ৰুত্তং, এৰমিধ তস্মিং সীলাদীসু উপ্পন্নেসু দ্ৰারম্পি গুত্তং হোতি, ভৰঙ্গম্পি, আৰজ্জনাদীনিপি ৰীথিচিত্তানি. যথা কিং? যথা নগরদ্ৰারেসু সুসংৰুতেসু, কিঞ্চাপি অন্তোঘরাদযো অসংৰুতা হোন্তি, তথাপি অন্তোনগরে সব্বং ভণ্ডং সুরক্খিতং সুগোপিতমেৰ হোতি – নগরদ্ৰারেসু পিহিতেসু চোরানং পৰেসো নত্থি – এৰমেৰ জৰনে সীলাদীসু উপ্পন্নেসু দ্ৰারম্পি গুত্তং হোতি, ভৰঙ্গম্পি, আৰজ্জনাদীনিপি ৰীথিচিত্তানি. তস্মা জৰনক্খণে উপ্পজ্জমানোপি ‘চক্খুন্দ্রিযে সংৰরো’তি ৰুত্তো. সোতেন সদ্দং সুত্ৰাতিআদীসুপি এসেৰ নযো.

১৩৫৫. ভোজনে মত্তঞ্ঞুতানিদ্দেসে পটিসঙ্খা যোনিসো আহারং আহারেতীতি পটিসঙ্খানপঞ্ঞায জানিত্ৰা উপাযেন আহারং পরিভুঞ্জতি. ইদানি তং উপাযং দস্সেতুং নেৰ দৰাযাতিআদি ৰুত্তং.

তত্থ ‘নেৰ দৰাযা’তি দৰত্থায ন আহারেতি. তত্থ নটলঙ্ঘকাদযো দৰত্থায আহারেন্তি নাম. যঞ্হি ভোজনং ভুত্তস্স নচ্চগীতকব্যসিলোকসঙ্খাতো দৰো অতিরেকতরেন পটিভাতি, তং ভোজনং অধম্মেন ৰিসমেন পরিযেসিত্ৰা তে আহারেন্তি. অযং পন ভিক্খু এৰং ন আহারেতি.

ন মদাযাতি মানমদপুরিসমদানং ৰড্ঢনত্থায ন আহারেতি. তত্থ রাজরাজমহামত্তা মদত্থায আহারেন্তি নাম. তে হি অত্তনো মানমদপুরিসমদানং ৰড্ঢনত্থায পিণ্ডরসভোজনাদীনি পণীতভোজনানি ভুঞ্জন্তি. অযং পন ভিক্খু এৰং ন আহারেতি.

ন মণ্ডনাযাতি সরীরমণ্ডনত্থায ন আহারেতি. তত্থ রূপূপজীৰিনিযো মাতুগামা অন্তেপুরিকাদযো চ সপ্পিফাণিতং নাম পিৰন্তি, তে হি সিনিদ্ধং মুদুং মন্দং ভোজনং আহারেন্তি ‘এৰং নো অঙ্গলট্ঠি সুসণ্ঠিতা ভৰিস্সতি, সরীরে ছৰিৰণ্ণো পসন্নো ভৰিস্সতী’তি. অযং পন ভিক্খু এৰং ন আহারেতি.

ন ৰিভূসনাযাতি সরীরে মংসৰিভূসনত্থায ন আহারেতি. তত্থ নিব্বুদ্ধমল্লমুট্ঠিকমল্লাদযো সুসিনিদ্ধেহি মচ্ছমংসাদীহি সরীরমংসং পীণেন্তি ‘এৰং নো মংসং উস্সদং ভৰিস্সতি পহারসহনত্থাযা’তি. অযং পন ভিক্খু এৰং সরীরে মংসৰিভূসনত্থায ন আহারেতি.

যাৰদেৰাতি আহারাহরণে পযোজনস্স পরিচ্ছেদনিযমদস্সনং. ইমস্স কাযস্স ঠিতিযাতি ইমস্স চতুমহাভূতিককরজকাযস্স ঠপনত্থায আহারেতি. ইদমস্স আহারাহরণে পযোজনন্তি অত্থো. যাপনাযাতি জীৰিতিন্দ্রিযযাপনত্থায আহারেতি. ৰিহিংসূপরতিযাতি ৰিহিংসা নাম অভুত্তপচ্চযা উপ্পজ্জনকা খুদ্দা. তস্সা উপরতিযা ৰূপসমনত্থায আহারেতি. ব্রহ্মচরিযানুগ্গহাযাতি ব্রহ্মচরিযং নাম তিস্সো সিক্খা, সকলং সাসনং, তস্স অনুগ্গণ্হনত্থায আহারেতি.

ইতীতি উপাযনিদস্সনং; ইমিনা উপাযেনাতি অত্থো. পুরাণঞ্চ ৰেদনং পটিহঙ্খামীতি পুরাণৰেদনা নাম অভুত্তপ্পচ্চযা উপ্পজ্জনকৰেদনা. তং পটিহনিস্সামীতি আহারেতি. নৰঞ্চ ৰেদনং ন উপ্পাদেস্সামীতি নৰৰেদনা নাম অতিভুত্তপ্পচ্চযেন উপ্পজ্জনকৰেদনা. তং ন উপ্পাদেস্সামীতি আহারেতি. অথ ৰা, ‘নৰৰেদনা’ নাম ভুত্তপ্পচ্চযা নউপ্পজ্জনকৰেদনা. তস্সা অনুপ্পন্নায অনুপ্পজ্জনত্থমেৰ আহারেতি. যাত্রা চ মে ভৰিস্সতীতি যাপনা চ মে ভৰিস্সতি. অনৰজ্জতা চাতি এত্থ অত্থি সাৰজ্জং অত্থি অনৰজ্জং. তত্থ অধম্মিকপরিযেসনা অধম্মিকপটিগ্গহণং অধম্মেন পরিভোগোতি ইদং ‘সাৰজ্জং’ নাম. ধম্মেন পরিযেসিত্ৰা ধম্মেন পটিগ্গহেত্ৰা পচ্চৰেক্খিত্ৰা পরিভুঞ্জনং ‘অনৰজ্জং’ নাম. একচ্চো অনৰজ্জেযেৰ সাৰজ্জং করোতি, ‘লদ্ধং মে’তি কত্ৰা পমাণাতিক্কন্তং ভুঞ্জতি. তং জীরাপেতুং অসক্কোন্তো উদ্ধংৰিরেচনঅধোৰিরেচনাদীহি কিলমতি. সকলৰিহারে ভিক্খূ তস্স সরীরপটিজগ্গনভেসজ্জপরিযেসনাদীসু উস্সুক্কং আপজ্জন্তি. ‘কিং ইদ’ন্তি ৰুত্তে ‘অসুকস্স নাম উদরং উদ্ধুমাত’ন্তিআদীনি ৰদন্তি. ‘এস নিচ্চকালম্পি এৰংপকতিকোযেৰ, অত্তনো কুচ্ছিপমাণং নাম ন জানাতী’তি নিন্দন্তি গরহন্তি. অযং অনৰজ্জেযেৰ সাৰজ্জং করোতি নাম. এৰং অকত্ৰা ‘অনৰজ্জতা চ ভৰিস্সতী’তি আহারেতি.

ফাসুৰিহারো চাতি এত্থাপি অত্থি ফাসুৰিহারো অত্থি ন ফাসুৰিহারো. তত্থ ‘আহরহত্থকো অলংসাটকো তত্থৰট্টকো কাকমাসকো ভুত্তৰমিতকো’তি ইমেসং পঞ্চন্নং ব্রাহ্মণানং ভোজনং ন ফাসুৰিহারো নাম. এতেসু হি ‘আহরহত্থকো’ নাম বহুং ভুঞ্জিত্ৰা অত্তনো ধম্মতায উট্ঠাতুং অসক্কোন্তো ‘আহর হত্থ’ন্তি ৰদতি. ‘অলংসাটকো’ নাম অচ্চুদ্ধুমাতকুচ্ছিতায উট্ঠিতোপি সাটকং নিৰাসেতুং ন সক্কোতি. ‘তত্থৰট্টকো’ নাম উট্ঠাতুং অসক্কোন্তো তত্থেৰ পরিৰট্টতি. ‘কাকমাসকো’ নাম যথা কাকেহি আমসিতুং সক্কা হোতি, এৰং যাৰ মুখদ্ৰারা আহারেতি. ‘ভুত্তৰমিতকো’ নাম মুখেন সন্ধারেতুং অসক্কোন্তো তত্থেৰ ৰমতি. এৰং অকত্ৰা ‘ফাসুৰিহারো চ মে ভৰিস্সতী’তি আহারেতি. ফাসুৰিহারো নাম চতূহি পঞ্চহি আলোপেহি ঊনূদরতা. এত্তকঞ্হি ভুঞ্জিত্ৰা পানীযং পিৰতো চত্তারো ইরিযাপথা সুখেন পৰত্তন্তি. তস্মা ধম্মসেনাপতি এৰমাহ –

‘‘চত্তারো পঞ্চ আলোপে, অভুত্ৰা উদকং পিৰে;

অলং ফাসুৰিহারায, পহিতত্তস্স ভিক্খুনো’’তি. (থেরগা. ৯৮৩);

ইমস্মিং পন ঠানে অঙ্গানি সমোধানেতব্বানি. ‘নেৰ দৰাযা’তিহি একং অঙ্গং, ‘ন মদাযা’তি একং, ‘ন মণ্ডনাযা’তি একং, ‘ন ৰিভূসনাযা’তি একং, ‘যাৰদেৰ ইমস্স কাযস্স ঠিতিযা যাপনাযা’তি একং, ‘ৰিহিংসূপরতিযা ব্রহ্মচরিযানুগ্গহাযা’তি একং, ‘ইতি পুরাণঞ্চ ৰেদনং পটিহঙ্খামি নৰঞ্চ ৰেদনং ন উপ্পাদেস্সামী’তি একং, ‘যাত্রা চ মে ভৰিস্সতী’তি একং অঙ্গং. অনৰজ্জতা চ ফাসুৰিহারো চাতি অযমেত্থ ভোজনানিসংসো. মহাসীৰত্থেরো পনাহ – হেট্ঠা চত্তারি অঙ্গানি পটিক্খেপো নাম. উপরি পন অট্ঠঙ্গানি সমোধানেতব্বানীতি – তত্থ ‘যাৰদেৰ ইমস্স কাযস্স ঠিতিযা’তি একং অঙ্গং, ‘যাপনাযা’তি একং, ‘ৰিহিংসূপরতিযাতি’ একং, ‘ব্রহ্মচরিযানুগ্গহাযা’তি একং, ‘ইতি পুরাণঞ্চ ৰেদনং পটিহঙ্খামী’তি একং, ‘নৰঞ্চ ৰেদনং ন উপ্পাদেস্সামী’তি একং, ‘যাত্রা চ মে ভৰিস্সতী’তি একং, ‘অনৰজ্জতা’ চাতি একং. ফাসুৰিহারো পন ভোজনানিসংসোতি. এৰং অট্ঠঙ্গসমন্নাগতং আহারং আহারেন্তো ভোজনে মত্তঞ্ঞূ নাম হোতি. অযং ৰুচ্চতীতি অযং পরিযেসনপটিগ্গহণপরিভোগেসু যুত্তপ্পমাণজাননৰসেন পৰত্তো পচ্চৰেক্খিতপরিভোগো ভোজনে মত্তঞ্ঞুতা নাম ৰুচ্চতি.

১৩৫৬. মুট্ঠস্সচ্চনিদ্দেসে অসতীতি সতিৰিরহিতা চত্তারো খন্ধা. অননুস্সতি অপ্পটিস্সতীতি উপসগ্গৰসেন পদং ৰড্ঢিতং. অসরণতাতি অসরণাকারো. অধারণতাতি ধারেতুং অসমত্থতা. তায হি সমন্নাগতো পুগ্গলো আধানপ্পত্তো নিধানক্খমো ন হোতি. উদকে অলাবুকটাহং ৰিয আরম্মণে পিলৰতীতি পিলাপনতা. সংমুসনতাতি নট্ঠমুট্ঠস্সতিতা. তায হি সমন্নাগতো পুগ্গলো নিক্খিত্তভত্তো ৰিয কাকো, নিক্খিত্তমংসো ৰিয চ সিঙ্গালো হোতি.

১৩৬১. ভাৰনাবলনিদ্দেসে কুসলানং ধম্মানন্তি বোধিপক্খিযধম্মানং আসেৰনাতি আদিসেৰনা. ভাৰনাতি ৰড্ঢনা. বহুলীকম্মন্তি পুনপ্পুনং করণং.

১৩৬৮. সীলৰিপত্তিনিদ্দেসো সীলসম্পদানিদ্দেসপটিপক্খতো ৰেদিতব্বো. দিট্ঠিৰিপত্তিনিদ্দেসো চ দিট্ঠিসম্পদানিদ্দেসপটিপক্খতো দিট্ঠিসম্পদানিদ্দেসো চ দিট্ঠুপাদাননিদ্দেসপটিপক্খতো. সীলৰিসুদ্ধিনিদ্দেসো কিঞ্চাপি সীলসম্পদানিদ্দেসেন সমানো, তত্থ পন ৰিসুদ্ধিসম্পাপকং পাতিমোক্খসংৰরসীলং কথিতং, ইধ ৰিসুদ্ধিপ্পত্তং সীলং. সতি চ সম্পজঞ্ঞঞ্চ, পটিসঙ্খানবলঞ্চ ভাৰনাবলঞ্চ, সমথো চ ৰিপস্সনা চ, সমথনিমিত্তঞ্চ পগ্গহনিমিত্তঞ্চ, পগ্গাহো চ অৰিক্খেপো চ, সীলসম্পদা চ দিট্ঠিসম্পদা চাতি ইমেহি পন ছহি দুকেহি চতুভূমকাপি লোকিযলোকুত্তরধম্মাৰ কথিতা.

১৩৭৩. দিট্ঠিৰিসুদ্ধিনিদ্দেসে কম্মস্সকতঞ্ঞাণন্তি ‘ইদং কম্মং সকং, ইদং নো সক’ন্তি জাননপঞ্ঞা. তত্থ অত্তনা ৰা কতং হোতু পরেন ৰা সব্বম্পি অকুসলকম্মং নো সকং. কস্মা? অত্থভঞ্জনতো অনত্থজননতো চ. কুসলকম্মং পন অনত্থভঞ্জনতো অত্থজননতো চ ‘সকং’ নাম. তত্থ যথা নাম সধনো সভোগো পুরিসো অদ্ধানমগ্গং পটিপজ্জিত্ৰা অন্তরামগ্গে গামনিগমাদীসু নক্খত্তে সঙ্ঘুট্ঠে ‘অহং আগন্তুকো, কং নু খো নিস্সায নক্খত্তং কীল়েয্য’ন্তি অচিন্তেত্ৰা যথা যথা ইচ্ছতি তেন তেন নীহারেন নক্খত্তং কীল়ন্তো সুখেন কন্তারং অতিক্কমতি, এৰমেৰ ইমস্মিং কম্মস্সকতঞ্ঞাণে ঠত্ৰা ইমে সত্তা বহুং ৰট্টগামিকম্মং আযূহিত্ৰা সুখেন সুখং অনুভৰন্তা অরহত্তং পত্তা গণনপথং ৰীতিৰত্তা. সচ্চানুলোমিকঞাণন্তি চতুন্নং সচ্চানং অনুলোমং ৰিপস্সনাঞাণং. মগ্গসমঙ্গিস্স ঞাণং ফলসমঙ্গিস্স ঞাণন্তি মগ্গঞাণফলঞাণানিযেৰ.

১৩৭৪. ‘দিট্ঠিৰিসুদ্ধি খো পনা’তিপদস্স নিদ্দেসে যা পঞ্ঞা পজাননাতিআদীহি পদেহি হেট্ঠা ৰুত্তানি কম্মস্সকতঞ্ঞাণাদীনেৰ চত্তারি ঞাণানি ৰিভত্তানি.

১৩৭৫. ‘যথাদিট্ঠিস্স চ পধান’ন্তি পদস্স নিদ্দেসে যো চেতসিকো ৰীরিযারম্ভোতিআদীহি পদেহি নিদ্দিট্ঠং ৰীরিযং পঞ্ঞাগতিকমেৰ; পঞ্ঞায হি লোকিযট্ঠানে লোকিযং লোকুত্তরট্ঠানে লোকুত্তরন্তি ৰেদিতব্বং.

১৩৭৬. সংৰেগদুকনিদ্দেসে জাতিভযন্তি জাতিং ভযতো দিস্ৰা ঠিতঞাণং. জরামরণভযাদীসুপি এসেৰ নযো.

১৩৭৭. অনুপ্পন্নানং পাপকানন্তিআদীহি জাতিআদীনি ভযতো দিস্ৰা জাতিজরাব্যাধিমরণেহি মুচ্চিতুকামস্স উপাযপধানং কথিতং. পদভাজনীযস্স পনত্থো ৰিভঙ্গট্ঠকথাযং (ৰিভ. অট্ঠ. ৩৬৭ বোজ্ঝঙ্গপব্বৰণ্ণনা) আৰি ভৰিস্সতি.

১৩৭৮. ‘অসন্তুট্ঠিতা চ কুসলেসু ধম্মেসূ’তি পদনিদ্দেসে ভিয্যোকম্যতাতি ৰিসেসকামতা. ইধেকচ্চো হি আদিতোৰ পক্খিকভত্তং ৰা সলাকভত্তং ৰা উপোসথিকং ৰা পাটিপদিকং ৰা দেতি, সো তেন অসন্তুট্ঠো হুত্ৰা পুন ধুরভত্তং সঙ্ঘভত্তং ৰস্সাৰাসিকং দেতি, আৰাসং কারেতি, চত্তারোপি পচ্চযে দেতি. তত্রাপি অসন্তুট্ঠো হুত্ৰা সরণানি গণ্হাতি, পঞ্চ সীলানি সমাদিযতি. তত্রাপি অসন্তুট্ঠো হুত্ৰা পব্বজতি. পব্বজিত্ৰা একং নিকাযং দ্ৰে নিকাযেতি তেপিটকং বুদ্ধৰচনং গণ্হাতি, অট্ঠ সমাপত্তিযো ভাৰেতি, ৰিপস্সনং ৰড্ঢেত্ৰা অরহত্তং গণ্হাতি. অরহত্তপ্পত্তিতো পট্ঠায মহাসন্তুট্ঠো নাম হোতি. এৰং যাৰ অরহত্তা ৰিসেসকামতা ‘ভিয্যোকম্যতা’ নাম.

১৩৭৯. ‘অপ্পটিৰানিতা চ পধানস্মি’ন্তি পদস্স নিদ্দেসে যস্মা পন্তসেনাসনেসু অধিকুসলানং ধম্মানং ভাৰনায উক্কণ্ঠমানো পধানং পটিৰাসেতি নাম, অনুক্কণ্ঠমানো নো পটিৰাসেতি নাম, তস্মা তং নযং দস্সেতুং যা কুসলানং ধম্মানন্তিআদি ৰুত্তং. তত্থ সক্কচ্চকিরিযতাতি কুসলানং করণে সক্কচ্চকারিতা. সাতচ্চকিরিযতাতি সততমেৰ করণং. অট্ঠিতকিরিযতাতি খণ্ডং অকত্ৰা অট্ঠপেত্ৰা করণং. অনোলীনৰুত্তিতাতি অলীনজীৰিতা, অলীনপৰত্তিতা ৰা. অনিক্খিত্তছন্দতাতি কুসলচ্ছন্দস্স অনিক্খিপনং. অনিক্খিত্তধুরতাতি কুসলকরণে ৰীরিযধুরস্স অনিক্খিপনং.

১৩৮০. ‘পুব্বেনিৰাসানুস্সতিঞাণং ৰিজ্জা’তি এত্থ পুব্বেনিৰাসোতি পুব্বে নিৰুত্থক্খন্ধা চ খন্ধপটিবদ্ধঞ্চ. পুব্বেনিৰাসস্স অনুস্সতি পুব্বেনিৰাসানুস্সতি. তায সম্পযুত্তং ঞাণং পুব্বেনিৰাসানুস্সতিঞাণং. তযিদং পুব্বে নিৰুত্থক্খন্ধপটিচ্ছাদকং তমং ৰিজ্ঝতীতি ৰিজ্জা. তং তমং ৰিজ্ঝিত্ৰা তে খন্ধে ৰিদিতে পাকটে করোতীতি ৰিদিতকরণট্ঠেনাপি ৰিজ্জা.

চুতূপপাতে ঞাণন্তি চুতিযঞ্চ উপপাতে চ ঞাণং. ইদম্পি সত্তানং চুতিপটিসন্ধিচ্ছাদকং তমং ৰিজ্ঝতীতি ৰিজ্জা. তং তমং ৰিজ্ঝিত্ৰা সত্তানং চুতিপটিসন্ধিযো ৰিদিতা পাকটা করোতীতি ৰিদিতকরণট্ঠেনাপি ৰিজ্জা. আসৰানং খযে ঞাণন্তি সব্বকিলেসানং খযসমযে ঞাণং. তযিদং চতুসচ্চচ্ছাদকতমং ৰিজ্ঝতীতি ৰিজ্জা. তং তমং ৰিজ্ঝিত্ৰা চত্তারি সচ্চানি ৰিদিতানি পাকটানি করোতীতি ৰিদিতকরণট্ঠেনাপি ৰিজ্জা.

১৩৮১. ‘চিত্তস্স চ অধিমুত্তি নিব্বানঞ্চা’তি এত্থ আরম্মণে অধিমুচ্চনট্ঠেন, পচ্চনীকধম্মেহি চ সুট্ঠুমুত্তট্ঠেন অট্ঠ সমাপত্তিযো চিত্তস্স অধিমুত্তি নাম. ইতরং পন ‘নত্থি এত্থ তণ্হাসঙ্খাতং ৰানং’, ‘নিগ্গতং ৰা তস্মা ৰানা’তি নিব্বানং. তত্থ অট্ঠ সমাপত্তিযো সযং ৰিক্খম্ভিতকিলেসেহি ৰিমুত্তত্তা ৰিমুত্তীতি ৰুত্তা, নিব্বানং পন সব্বকিলেসেহি অচ্চন্তং ৰিমুত্তত্তা ৰিমুত্তীতি.

১৩৮২. মগ্গসমঙ্গিস্স ঞাণন্তি চত্তারি মগ্গঞাণানি. ফলসমঙ্গিস্স ঞাণন্তি চত্তারি ফলঞাণানি. তত্থ পঠমমগ্গঞাণং পঞ্চ কিলেসে খেপেন্তং নিরোধেন্তং ৰূপসমেন্তং পটিপ্পস্সম্ভেন্তং উপ্পজ্জতীতি খযে ঞাণং নাম জাতং. দুতিযমগ্গঞাণং চত্তারো কিলেসে. তথা ততিযমগ্গঞাণং. চতুত্থমগ্গঞাণং পন অট্ঠ কিলেসে খেপেন্তং নিরোধেন্তং ৰূপসমেন্তং পটিপ্পস্সম্ভেন্তং উপ্পজ্জতীতি ‘খযে ঞাণং’ নাম জাতং. তং তং মগ্গফলঞাণং পন তেসং তেসং কিলেসানং খীণন্তে নিরুদ্ধন্তে ৰূপসমন্তে পটিপ্পস্সম্ভন্তে অনুপ্পাদন্তে অপ্পৰত্তন্তে উপ্পন্নন্তি অনুপ্পাদে ঞাণং নাম জাতন্তি.

অট্ঠসালিনিযা ধম্মসঙ্গহঅট্ঠকথায

নিক্খেপকণ্ডৰণ্ণনা নিট্ঠিতা.