সুমেধকথা
এৰং আভতস্স পনস্স যং তং দীপঙ্করদসবলতো পট্ঠায যাৰ মহাবোধিপল্লঙ্কা অধিগমনিদানং, যাৰ ধম্মচক্কপ্পৰত্তনা দেসনানিদানঞ্চ ৰুত্তং, তস্স আৰিভাৰত্থং অযং অনুপুব্বিকথা ৰেদিতব্বা –
ইতো কির কপ্পসতসহস্সাধিকানং চতুন্নং অসঙ্খ্যেয্যানং মত্থকে অমরৰতী নাম নগরং অহোসি. তত্থ সুমেধো নাম ব্রাহ্মণো পটিৰসতি উভতো সুজাতো, মাতিতো চ পিতিতো চ, সংসুদ্ধগহণিকো, যাৰ সত্তমা কুলপরিৰট্টা অক্খিত্তো অনুপকুট্ঠো জাতিৰাদেন, অভিরূপো দস্সনীযো পাসাদিকো পরমায ৰণ্ণপোক্খরতায সমন্নাগতো. সো অঞ্ঞং কম্মং অকত্ৰা ব্রাহ্মণসিপ্পমেৰ উগ্গণ্হি. তস্স দহরকালেযেৰ মাতাপিতরো কালমকংসু. অথস্স রাসিৰড্ঢকো অমচ্চো আযপোত্থকং আহরিত্ৰা সুৰণ্ণরজতমণিমুত্তাদিপূরিতে গব্ভে ৰিৰরিত্ৰা ‘এত্তকং তে কুমার মাতু সন্তকং, এত্তকং পিতু সন্তকং, এত্তকা অয্যকপয্যকানং সন্তকাতি যাৰ সত্তমা কুলপরিৰট্টা ধনং আচিক্খিত্ৰা এতং পটিপজ্জাহী’তি আহ. সুমেধপণ্ডিতো চিন্তেসি – ‘ইমং ধনং সংহরিত্ৰা ময্হং পিতুপিতামহাদযো পরলোকং গচ্ছন্তা এককহাপণম্পি গহেত্ৰা ন গতা, মযা পন গহেত্ৰা গমনকারণং কাতুং ৰট্টতী’তি সো রঞ্ঞো আরোচেত্ৰা নগরে ভেরিং চরাপেত্ৰা মহাজনস্স দানং দত্ৰা তাপসপব্বজ্জং পব্বজি. ইমস্মিং পন ঠানে সুমেধকথা কথেতব্বা. ৰুত্তঞ্হেতং বুদ্ধৰংসে (বু. ৰং. ২.১-৩৩) –
কপ্পে চ সতসহস্সে, চতুরো চ অসঙ্খিযে;
অমরং নাম নগরং, দস্সনেয্যং মনোরমং.
দসহি সদ্দেহি অৰিৰিত্তং, অন্নপানসমাযুতং;
হত্থিসদ্দং অস্সসদ্দং, ভেরিসঙ্খরথানি চ;
খাদথ পিৰথ চেৰ, অন্নপানেন ঘোসিতং.
নগরং সব্বঙ্গসম্পন্নং, সব্বকম্মমুপাগতং;
সত্তরতনসম্পন্নং, নানাজনসমাকুলং;
সমিদ্ধং দেৰনগরংৰ, আৰাসং পুঞ্ঞকম্মিনং.
নগরে অমরৰতিযা, সুমেধো নাম ব্রাহ্মণো;
অনেককোটিসন্নিচযো, পহূতধনধঞ্ঞৰা.
অজ্ঝাযকো মন্তধরো, তিণ্ণং ৰেদান পারগূ;
লক্খণে ইতিহাসে চ, সধম্মে পারমিং গতো.
রহোগতো নিসীদিত্ৰা, এৰং চিন্তেসহং তদা;
দুক্খো পুনব্ভৰো নাম, সরীরস্স চ ভেদনং.
জাতিধম্মো জরাধম্মো, ব্যাধিধম্মো সহং তদা;
অজরং অমতং খেমং, পরিযেসিস্সামি নিব্বুতিং.
যংনূনিমং পূতিকাযং, নানাকুণপপূরিতং;
ছড্ডযিত্ৰান গচ্ছেয্যং, অনপেক্খো অনত্থিকো.
অত্থি হেহিতি সো মগ্গো, ন সো সক্কা ন হেতুযে;
পরিযেসিস্সামি তং মগ্গং, ভৰতো পরিমুত্তিযা.
যথাপি দুক্খে ৰিজ্জন্তে, সুখং নামপি ৰিজ্জতি;
এৰং ভৰে ৰিজ্জমানে, ৰিভৰোপি ইচ্ছিতব্বকো.
যথাপি উণ্হে ৰিজ্জন্তে, অপরং ৰিজ্জতি সীতলং;
এৰং তিৰিধগ্গি ৰিজ্জন্তে, নিব্বানং ইচ্ছিতব্বকং.
যথাপি পাপে ৰিজ্জন্তে, কল্যাণমপি ৰিজ্জতি;
এৰমেৰ জাতি ৰিজ্জন্তে, অজাতিপিচ্ছিতব্বকং.
যথা গূথগতো পুরিসো, তল়াকং দিস্ৰান পূরিতং;
ন গৰেসতি তং তল়াকং, ন দোসো তল়াকস্স সো.
এৰং কিলেসমলধোৰে, ৰিজ্জন্তে অমতন্তল়ে;
ন গৰেসতি তং তল়াকং, ন দোসো অমতন্তল়ে.
যথা অরীহি পরিরুদ্ধো, ৰিজ্জন্তে গমনম্পথে;
ন পলাযতি সো পুরিসো, ন দোসো অঞ্জসস্স সো.
এৰং কিলেসপরিরুদ্ধো, ৰিজ্জমানে সিৰে পথে;
ন গৰেসতি তং মগ্গং, ন দোসো সিৰমঞ্জসে.
যথাপি ব্যাধিতো পুরিসো, ৰিজ্জমানে তিকিচ্ছকে;
ন তিকিচ্ছাপেতি তং ব্যাধিং, ন দোসো সো তিকিচ্ছকে.
এৰং কিলেসব্যাধীহি, দুক্খিতো পরিপীল়িতো;
ন গৰেসতি তং আচরিযং, ন দোসো সো ৰিনাযকে.
যথাপি কুণপং পুরিসো, কণ্ঠে বদ্ধং জিগুচ্ছিয;
মোচযিত্ৰান গচ্ছেয্য, সুখী সেরী সযংৰসী.
তথেৰিমং পূতিকাযং, নানাকুণপসঞ্চযং;
ছড্ডযিত্ৰান গচ্ছেয্যং, অনপেক্খো অনত্থিকো.
যথা উচ্চারট্ঠানম্হি, করীসং নরনারিযো;
ছড্ডযিত্ৰান গচ্ছন্তি, অনপেক্খা অনত্থিকা.
এৰমেৰাহং ইমং কাযং, নানাকুণপপূরিতং;
ছড্ডযিত্ৰান গচ্ছিস্সং, ৰচ্চং কত্ৰা যথা কুটিং.
যথাপি জজ্জরং নাৰং, পলুগ্গং উদগাহিনিং;
সামী ছড্ডেত্ৰা গচ্ছন্তি, অনপেক্খা অনত্থিকা.
এৰমেৰাহং ইমং কাযং, নৰচ্ছিদ্দং ধুৰস্সৰং;
ছড্ডযিত্ৰান গচ্ছিস্সং, জিণ্ণনাৰংৰ সামিকা.
যথাপি পুরিসো চোরেহি, গচ্ছন্তো ভণ্ডমাদিয;
ভণ্ডচ্ছেদভযং দিস্ৰা, ছড্ডযিত্ৰান গচ্ছতি.
এৰমেৰ অযং কাযো, মহাচোরসমো ৰিয;
পহাযিমং গমিস্সামি, কুসলচ্ছেদনাভযা.
এৰাহং চিন্তযিত্ৰান, নেককোটিসতং ধনং;
নাথানাথানং দত্ৰান, হিমৰন্তমুপাগমিং.
হিমৰন্তস্সাৰিদূরে, ধম্মিকো নাম পব্বতো;
অস্সমো সুকতো ময্হং, পণ্ণসালা সুমাপিতা.
চঙ্কমং তত্থ মাপেসিং, পঞ্চদোসৰিৰজ্জিতং;
অট্ঠগুণসমুপেতং, অভিঞ্ঞাবলমাহরিং.
সাটকং পজহিং তত্থ, নৰদোসমুপাগতং;
ৰাকচীরং নিৰাসেসিং, দ্ৰাদসগুণমুপাগতং.
অট্ঠদোসসমাকিণ্ণং, পজহিং পণ্ণসালকং;
উপাগমিং রুক্খমূলং, গুণে দসহুপাগতং.
ৰাপিতং রোপিতং ধঞ্ঞং, পজহিং নিরৰসেসতো;
অনেকগুণসম্পন্নং, পৰত্তফলমাদিযিং.
তত্থপ্পধানং পদহিং, নিসজ্জট্ঠানচঙ্কমে;
অব্ভন্তরম্হি সত্তাহে, অভিঞ্ঞাবল পাপুণিন্তি. (বু. ৰং. ২.১-৩৩);
তত্থ অস্সমো সুকতো ময্হং, পণ্ণসালা সুমাপিতাতি ইমিস্সা পাল়িযা সুমেধপণ্ডিতেন অস্সমপণ্ণসালাচঙ্কমা সহত্থা মাপিতা ৰিয ৰুত্তা. অযং পনেত্থ অত্থো – মহাসত্তঞ্হি ‘‘হিমৰন্তং অজ্ঝোগাহেত্ৰা অজ্জ ধম্মিকপব্বতং পৰিসিস্সামী’’তি নিক্খন্তং দিস্ৰা সক্কো দেৰানমিন্দো ৰিস্সকম্মদেৰপুত্তং আমন্তেসি – ‘‘গচ্ছ, তাত, অযং সুমেধপণ্ডিতো ‘পব্বজিস্সামী’তি নিক্খন্তো এতস্স ৰসনট্ঠানং মাপেহী’’তি. সো তস্স ৰচনং সম্পটিচ্ছিত্ৰা রমণীযং অস্সমং সুগুত্তং পণ্ণসালং, মনোরমং চঙ্কমঞ্চ মাপেসি. ভগৰা পন তদা অত্তনো পুঞ্ঞানুভাৰেন নিপ্ফন্নং তং অস্সমপদং সন্ধায ‘‘সারিপুত্ত তস্মিং ধম্মিকপব্বতে –
অস্সমো সুকতো ময্হং, পণ্ণসালা সুমাপিতা;
চঙ্কমং তত্থ মাপেসিং, পঞ্চদোসৰিৰজ্জিত’’ন্তি. –
আহ. তত্থ অস্সমো সুকতো ময্হন্তি সুকতো মযা. পণ্ণসালা সুমাপিতাতি পণ্ণচ্ছন্না সালাপি মে সুমাপিতা অহোসি.
পঞ্চদোসৰিৰজ্জিতন্তি পঞ্চিমে চঙ্কমদোসা নাম থদ্ধৰিসমতা, অন্তোরুক্খতা, গহনচ্ছন্নতা, অতিসম্বাধতা, অতিৰিসালতাতি. থদ্ধৰিসমভূমিভাগস্মিঞ্হি চঙ্কমে চঙ্কমন্তস্স পাদা রুজ্জন্তি, ফোটা উট্ঠহন্তি, চিত্তং একগ্গতং ন লভতি, কম্মট্ঠানং ৰিপজ্জতি. মুদুসমতলে পন ফাসুৰিহারং আগম্ম কম্মট্ঠানং সম্পজ্জতি. তস্মা থদ্ধৰিসমভূমিভাগতা একো দোসোতি ৰেদিতব্বো. চঙ্কমনস্স অন্তো ৰা মজ্ঝে ৰা কোটিযং ৰা রুক্খে সতি পমাদমাগম্ম চঙ্কমন্তস্স নলাটং ৰা সীসং ৰা পটিহঞ্ঞতীতি অন্তোরুক্খতা দুতিযো দোসো. তিণলতাদিগহনচ্ছন্নে চঙ্কমে চঙ্কমন্তো অন্ধকারৰেলাযং উরগাদিকে পাণে অক্কমিত্ৰা ৰা মারেতি, তেহি ৰা দট্ঠো দুক্খং আপজ্জতীতি গহনচ্ছন্নতা ততিযো দোসো. অতিসম্বাধে চঙ্কমে ৰিত্থারতো রতনিকে ৰা অড্ঢরতনিকে ৰা চঙ্কমন্তস্স পরিচ্ছেদে পক্খলিত্ৰা নখাপি অঙ্গুলিযোপি ভিজ্জন্তীতি অতিসম্বাধতা চতুত্থো দোসো. অতিৰিসালে চঙ্কমে চঙ্কমন্তস্স চিত্তং ৰিধাৰতি, একগ্গতং ন লভতীতি অতিৰিসালতা পঞ্চমো দোসো. পুথুলতো পন দিযড্ঢরতনং দ্ৰীসু পস্সেসু রতনমত্তঅনুচঙ্কমং দীঘতো সট্ঠিহত্থং মুদুতলং সমৰিপ্পকিণ্ণৰালুকং চঙ্কমং ৰট্টতি, চেতিযগিরিম্হি দীপপ্পসাদকমহামহিন্দত্থেরস্স চঙ্কমনং ৰিয, তাদিসং তং অহোসি. তেনাহ ‘‘চঙ্কমং তত্থ মাপেসিং, পঞ্চদোসৰিৰজ্জিত’’ন্তি.
অট্ঠগুণসমুপেতন্তি অট্ঠহি সমণসুখেহি উপেতং. অট্ঠিমানি সমণসুখানি নাম ধনধঞ্ঞপরিগ্গহাভাৰো অনৰজ্জপিণ্ডপরিযেসনভাৰো, নিব্বুতপিণ্ডভুঞ্জনভাৰো, রট্ঠং পীল়েত্ৰা ধনসারং ৰা সীসকহাপণাদীনি ৰা গণ্হন্তেসু রাজকুলেসু রট্ঠপীল়নকিলেসাভাৰো, উপকরণেসু নিচ্ছন্দরাগভাৰো, চোরৰিলোপে নিব্ভযভাৰো, রাজরাজমহামচ্চেহি অসংসট্ঠভাৰো চতূসু দিসাসু অপ্পটিহতভাৰোতি. ইদং ৰুত্তং হোতি ‘‘যথা তস্মিং অস্সমে ৰসন্তেন সক্কা হোন্তি ইমানি অট্ঠ সমণসুখানি ৰিন্দিতুং, এৰং অট্ঠগুণসমুপেতং তং অস্সমং মাপেসি’’ ন্তি.
অভিঞ্ঞাবলমাহরিন্তি পচ্ছা তস্মিং অস্সমে ৰসন্তো কসিণপরিকম্মং কত্ৰা অভিঞ্ঞানঞ্চ সমাপত্তীনঞ্চ উপ্পাদনত্থায অনিচ্চতো দুক্খতো ৰিপস্সনং আরভিত্ৰা থামপ্পত্তং ৰিপস্সনাবলং আহরিং. যথা তস্মিং ৰসন্তো তং বলং আহরিতুং সক্কোমি, এৰং তং অস্সমং তস্স অভিঞ্ঞত্থায ৰিপস্সনাবলস্স অনুচ্ছৰিকং কত্ৰা মাপেসিন্তি অত্থো.
সাটকং পজহিং তত্থ, নৰদোসমুপাগতন্তি এত্থাযং অনুপুব্বিকথা, তদা কির কুটিলেণচঙ্কমাদিপটিমণ্ডিতং পুপ্ফূপগফলূপগরুক্খসঞ্ছন্নং রমণীযং মধুরসলিলাসযং অপগতৰাল়মিগভিংসনকসকুণং পৰিৰেকক্খমং অস্সমং মাপেত্ৰা অলঙ্কতচঙ্কমস্স উভোসু অন্তেসু আলম্বনফলকং সংৰিধায নিসীদনত্থায চঙ্কমৰেমজ্ঝে সমতলং মুগ্গৰণ্ণসিলং মাপেত্ৰা অন্তোপণ্ণসালাযং জটামণ্ডলৰাকচীরতিদণ্ডকুণ্ডিকাদিকে তাপসপরিক্খারে মণ্ডপে পানীযঘটপানীযসঙ্খপানীযসরাৰানি অগ্গিসালাযং অঙ্গারকপল্লদারুআদীনীতি এৰং যং যং পব্বজিতানং উপকারায সংৰত্ততি, তং তং সব্বং মাপেত্ৰা পণ্ণসালায ভিত্তিযং ‘‘যে কেচি পব্বজিতুকামা ইমে পরিক্খারে গহেত্ৰা পব্বজন্তূ’’তি অক্খরানি ছিন্দিত্ৰা দেৰলোকমেৰ গতে ৰিস্সকম্মদেৰপুত্তে সুমেধপণ্ডিতো হিমৰন্তপাদে গিরিকন্দরানুসারেন অত্তনো নিৰাসনানুরূপং ফাসুকট্ঠানং ওলোকেন্তো নদীনিৰত্তনে ৰিস্সকম্মনিম্মিতং সক্কদত্তিযং রমণীযং অস্সমং দিস্ৰা চঙ্কমকোটিং গন্ত্ৰা পদৰলঞ্জং অপস্সন্তো ‘‘ধুৰং পব্বজিতা ধুরগামে ভিক্খং পরিযেসিত্ৰা কিলন্তরূপা আগন্ত্ৰা পণ্ণসালং পৰিসিত্ৰা নিসিন্না ভৰিস্সন্তী’’তি চিন্তেত্ৰা থোকং আগমেত্ৰা ‘‘অতিৰিয চিরাযন্তি, জানিস্সামী’’তি পণ্ণসালকুটিদ্ৰারং ৰিৰরিত্ৰা অন্তো পৰিসিত্ৰা ইতো চিতো চ ওলোকেন্তো মহাভিত্তিযং অক্খরানি ৰাচেত্ৰা ‘‘ময্হং কপ্পিযপরিক্খারা এতে, ইমে গহেত্ৰা পব্বজিস্সামী’’তি অত্তনা নিৰত্থপারুতং সাটকযুগং পজহি. তেনাহ ‘‘সাটকং পজহিং তত্থা’’তি. এৰং পৰিট্ঠো অহং সারিপুত্ত তস্সং পণ্ণসালাযং সাটকং পজহিং.
নৰদোসমুপাগতন্তি সাটকং পজহন্তো নৰ দোসে দিস্ৰা পজহিন্তি দীপেতি. তাপসপব্বজ্জং পব্বজিতানঞ্হি সাটকস্মিং নৰ দোসা উপট্ঠহন্তি. তেসু তস্স মহগ্ঘভাৰো একো দোসো, পরপটিবদ্ধতায উপ্পজ্জনভাৰো একো, পরিভোগেন লহুং কিলিস্সনভাৰো একো, কিলিট্ঠো হি ধোৰিতব্বো চ রজিতব্বো চ হোতি, পরিভোগেন লহুকং জীরণভাৰো একো জিণ্ণস্স হি তুন্নং ৰা অগ্গল়দানং ৰা কাতব্বং হোতি. পুনপরিযেসনায দুরভিসম্ভৰভাৰো একো, তাপসপব্বজ্জায অসারুপ্পভাৰো একো, পচ্চত্থিকানং সাধারণভাৰো একো, যথা হি নং পচ্চত্থিকা ন গণ্হন্তি, এৰং গোপেতব্বো হোতি. পরিভুঞ্জন্তস্স ৰিভূসনট্ঠানভাৰো একো, গহেত্ৰা চরন্তস্স খন্ধভারমহিচ্ছভাৰো একোতি.
ৰাকচীরং নিৰাসেসিন্তি তদা অহং সারিপুত্ত ইমে নৰ দোসে দিস্ৰা সাটকং পহায ৰাকচীরং নিৰাসেসিং মুঞ্জতিণং হীরং হীরং কত্ৰা গন্থেত্ৰা কতং ৰাকচীরং নিৰাসনপারুপনত্থায আদিযিন্তি অত্থো.
দ্ৰাদসগুণমুপাগতন্তি দ্ৰাদসহি আনিসংসেহি সমন্নাগতং, ৰাকচীরস্মিঞ্হি দ্ৰাদসানিসংসা – অপ্পগ্ঘং সুন্দরং কপ্পিযন্তি অযং তাৰ একো আনিসংসো, সহত্থা কাতুং সক্কাতি অযং দুতিযো, পরিভোগেন সণিকং কিলিস্সতি ধোৰিযমানেপি পপঞ্চো নত্থীতি অযং ততিযো, পরিভোগেন জিণ্ণেপি সিব্বিতব্বাভাৰো চতুত্থো, পুন পরিযেসন্তস্স সুখেন করণভাৰো পঞ্চমো, তাপসপব্বজ্জায সারুপ্পভাৰো ছট্ঠো, পচ্চত্থিকানং নিরুপভোগভাৰো সত্তমো, পরিভুঞ্জন্তস্স ৰিভূসনট্ঠানাভাৰো অট্ঠমো, ধারণে সল্লহুকভাৰো নৰমো, চীৰরপচ্চযে অপ্পিচ্ছভাৰো দসমো, ৰাকুপ্পত্তিযা ধম্মিকঅনৰজ্জভাৰো একাদসমো ৰাকচীরে নট্ঠেপি অনপেক্খভাৰো দ্ৰাদসমোতি.
অট্ঠদোসসমাকিণ্ণং, পজহিং পণ্ণসালকন্তি কথং পজহিং? সো কির ৰরসাটকযুগং ওমুঞ্চন্তো চীৰরৰংসে লগ্গিতং অনোজপুপ্ফদামসদিসং রত্তৰাকচীরং গহেত্ৰা নিৰাসেত্ৰা তস্সুপরি অপরং সুৰণ্ণৰণ্ণং ৰাকচীরং পরিদহিত্ৰা পুন্নাগপুপ্ফসন্থরসদিসং সখুরং অজিনচম্মং একংসং কত্ৰা জটামণ্ডলং পটিমুঞ্চিত্ৰা চূল়ায সদ্ধিং নিচ্চলভাৰকরণত্থং সারসূচিং পৰেসেত্ৰা মুত্তাজালসদিসায সিক্কায পৰাল়ৰণ্ণং কুণ্ডিকং ওদহিত্ৰা তীসু ঠানেসু ৰঙ্ককাজং আদায একিস্সা কাজকোটিযা কুণ্ডিকং, একিস্সা অঙ্কুসকপচ্ছিতিদণ্ডকাদীনি ওলগ্গেত্ৰা খারিকাজং অংসে কত্ৰা দক্খিণেন হত্থেন কত্তরদণ্ডং গহেত্ৰা পণ্ণসালতো নিক্খমিত্ৰা সট্ঠিহত্থে মহাচঙ্কমে অপরাপরং চঙ্কমন্তো অত্তনো ৰেসং ওলোকেত্ৰা ‘‘ময্হং মনোরথো মত্থকং পত্তো, সোভতি ৰত মে পব্বজ্জা, বুদ্ধপচ্চেকবুদ্ধাদীহি সব্বেহিপি ধীরপুরিসেহি ৰণ্ণিতা থোমিতা অযং পব্বজ্জা নাম, পহীনং মে গিহিবন্ধনং, নিক্খন্তোস্মি নেক্খম্মং, লদ্ধা মে উত্তমপব্বজ্জা, করিস্সামি সমণধম্মং, লভিস্সামি অগ্গফলসুখ’’ন্তি উস্সাহজাতো খারিকাজং ওতারেত্ৰা চঙ্কমৰেমজ্ঝে মুগ্গৰণ্ণসিলাপট্টে সুৰণ্ণপটিমা ৰিয নিসিন্নো দিৰসভাগং ৰীতিনামেত্ৰা সাযন্হসমযং পণ্ণসালং পৰিসিত্ৰা বিদলমঞ্চকপস্সে কট্ঠত্থরিকায নিপন্নো সরীরং উতুং গাহাপেত্ৰা বলৰপচ্চূসে পবুজ্ঝিত্ৰা অত্তনো আগমনং আৰজ্জেসি ‘‘অহং ঘরাৰাসে আদীনৰং দিস্ৰা অমিতভোগং অনন্তযসং পহায অরঞ্ঞং পৰিসিত্ৰা নেক্খমগৰেসকো হুত্ৰা পব্বজিতো, ইতো দানি পট্ঠায পমাদচারং চরিতুং ন ৰট্টতি, পৰিৰেকঞ্হি পহায ৰিচরন্তং মিচ্ছাৰিতক্কমক্খিকা খাদন্তি, ইদানি মযা পৰিৰেকমনুব্রূহেতুং ৰট্টতি, অহঞ্হি ঘরাৰাসং পলিবোধতো দিস্ৰা নিক্খন্তো, অযঞ্চ মনাপা পণ্ণসালা, বেলুৰপক্কৰণ্ণা পরিভণ্ডকতা ভূমি, রজতৰণ্ণা সেতভিত্তিযো, কপোতপাদৰণ্ণং পণ্ণচ্ছদনং, ৰিচিত্তত্থরণৰণ্ণো বিদলমঞ্চকো, নিৰাসফাসুকং ৰসনট্ঠানং, ন এত্তো অতিরেকতরা ৰিয মে গেহসম্পদা পঞ্ঞাযতী’’তি পণ্ণসালায দোসে ৰিচিনন্তো অট্ঠ দোসে পস্সি.
পণ্ণসালাপরিভোগস্মিঞ্হি অট্ঠ আদীনৰা – মহাসমারম্ভেন? দব্বসম্ভারে সমোধানেত্ৰা করণপরিযেসনভাৰো একো আদীনৰো. তিণপণ্ণমত্তিকাসু পতিতাসু তাসং পুনপ্পুনং ঠপেতব্বতায নিবদ্ধজগ্গনভাৰো দুতিযো, সেনাসনং নাম মহল্লকস্স পাপুণাতি, অৰেলায ৰুট্ঠাপিযমানস্স চিত্তেকগ্গতা ন হোতীতি উট্ঠাপনীযভাৰো ততিযো, সীতুণ্হপটিঘাতেন কাযস্স সুখুমালকরণভাৰো চতুত্থো, গেহং পৰিট্ঠেন যংকিঞ্চি পাপং সক্কা কাতুন্তি গরহপটিচ্ছাদনভাৰো পঞ্চমো, ‘‘ময্হ’’ন্তি পরিগ্গহকরণভাৰো ছট্ঠো, গেহস্স অত্থিভাৰো নামেস দুতিযকৰাসো ৰিযাতি সত্তমো ঊকামঙ্গুলঘরগোল়িকাদীনং সাধারণতায বহুসাধারণভাৰো অট্ঠমোতি ইমে অট্ঠ আদীনৰে দিস্ৰা মহাসত্তো পণ্ণসালং পজহি. তেনাহ ‘‘অট্ঠদোসসমাকিণ্ণং, পজহিং পণ্ণসালক’’ন্তি.
উপাগমিং রুক্খমূলং গুণে দসহুপাগতন্তি ছন্নং পটিক্খিপিত্ৰা দসহি গুণেহি উপেতং রুক্খমূলং উপাগতোস্মীতি ৰদতি.
তত্রিমে দস গুণা – অপ্পসমারম্ভতা একো গুণো উপগমনমত্তমেৰ হি তত্থ হোতীতি. অপ্পটিজগ্গনতা দুতিযো তঞ্হি সম্মট্ঠম্পি অসম্মট্ঠম্পি পরিভোগফাসুকং হোতিযেৰ. অনুট্ঠাপনীযভাৰো ততিযো, গরহং নপ্পটিচ্ছাদেতি, তত্থ হি পাপং করোন্তো লজ্জতীতি গরহায অপ্পটিচ্ছাদনভাৰো চতুত্থো, অব্ভোকাসাৰাসো ৰিয কাযং ন সন্থম্ভেতীতি কাযস্স অসন্থম্ভনভাৰো পঞ্চমো. পরিগ্গহকরণাভাৰো ছট্ঠো, গেহালযপটিক্খেপো সত্তমো, বহুসাধারণগেহে ৰিয ‘‘পটিজগ্গিস্সামি নং, নিক্খমথা’’তি নীহরণাভাৰো অট্ঠমো, ৰসন্তস্স সপ্পীতিকভাৰো নৰমো, রুক্খমূলসেনাসনস্স গতগতট্ঠানে সুলভতায অনপেক্খভাৰো দসমোতি, ইমে দস গুণে দিস্ৰা রুক্খমূলং উপাগতোস্মীতি ৰদতি.
ইমানি এত্তকানি কারণানি সল্লক্খেত্ৰা মহাসত্তো পুনদিৰসে ভিক্খায গামং পাৰিসি. অথস্স সম্পত্তগামে মনুস্সা মহন্তেন উস্সাহেন ভিক্খং অদংসু. সো ভত্তকিচ্চং নিট্ঠাপেত্ৰা অস্সমং আগম্ম নিসীদিত্ৰা চিন্তেসি ‘‘নাহং ‘আহারং ন লভামী’তি পব্বজিতো সিনিদ্ধাহারো নামেস মানমদপুরিসমদে ৰড্ঢেতি. আহারমূলকস্স দুক্খস্স অন্তো নত্থি যংনূনাহং ৰাপিতং রোপিতং ধঞ্ঞনিব্বত্তকং আহারং পজহিত্ৰা পৰত্তফলভোজনো ভৰেয্য’’ন্তি. সো ততো পট্ঠায তথা কত্ৰা ঘটেন্তো ৰাযমন্তো সত্তাহব্ভন্তরেযেৰ অট্ঠ সমাপত্তিযো পঞ্চ চ অভিঞ্ঞাযো নিব্বত্তেসি. তেন ৰুত্তং –
‘‘ৰাপিতং রোপিতং ধঞ্ঞং, পজহিং নিরৰসেসতো;
অনেকগুণসম্পন্নং, পৰত্তফলমাদিযিং.
‘‘তত্থপ্পধানং পদহিং, নিসজ্জট্ঠানচঙ্কমে;
অব্ভন্তরম্হি সত্তাহে, অভিঞ্ঞাবল পাপুণি’’ন্তি.
এৰং মে সিদ্ধিপ্পত্তস্স, ৰসীভূতস্স সাসনে;
দীপঙ্করো নাম জিনো, উপ্পজ্জি লোকনাযকো.
উপ্পজ্জন্তে চ জাযন্তে, বুজ্ঝন্তে ধম্মদেসনে;
চতুরো নিমিত্তে নাদ্দসং, ঝানরতিসমপ্পিতো.
পচ্চন্তদেসৰিসযে, নিমন্তেত্ৰা তথাগতং;
তস্স আগমনং মগ্গং, সোধেন্তি তুট্ঠমানসা.
অহং তেন সমযেন, নিক্খমিত্ৰা সকস্সমা;
ধুনন্তো ৰাকচীরানি, গচ্ছামি অম্বরে তদা.
ৰেদজাতং জনং দিস্ৰা, তুট্ঠহট্ঠং পমোদিতং;
ওরোহিত্ৰান গগনা, মনুস্সে পুচ্ছি তাৰদে.
‘‘তুট্ঠহট্ঠো পমুদিতো, ৰেদজাতো মহাজনো;
কস্স সোধীযতি মগ্গো, অঞ্জসং ৰটুমাযনং’’.
তে মে পুট্ঠা ৰিযাকংসু ‘‘বুদ্ধো লোকে অনুত্তরো;
দীপঙ্করো নাম জিনো, উপ্পজ্জি লোকনাযকো;
তস্স সোধীযতি মগ্গো, অঞ্জসং ৰটুমাযনং’’.
‘‘বুদ্ধো’’তি ৰচনং সুত্ৰান, পীতি উপ্পজ্জি তাৰদে;
‘‘বুদ্ধো বুদ্ধো’’তি কথযন্তো, সোমনস্সং পৰেদযিং.
তত্থ ঠত্ৰা ৰিচিন্তেসিং, তুট্ঠো সংৰিগ্গমানসো;
‘‘ইধ বীজানি রোপিস্সং, খণো ৰে মা উপচ্চগা’’.
যদি বুদ্ধস্স সোধেথ, একোকাসং দদাথ মে;
অহম্পি সোধযিস্সামি, অঞ্জসং ৰটুমাযনং.
অদংসু তে মমোকাসং, সোধেতুং অঞ্জসং তদা;
‘‘বুদ্ধো বুদ্ধো’’তি চিন্তেন্তো, মগ্গং সোধেমহং তদা.
অনিট্ঠিতে পমোকাসে, দীপঙ্করো মহামুনি;
চতূহি সতসহস্সেহি, ছল়ভিঞ্ঞেহি তাদিহি;
খীণাসৰেহি ৰিমলেহি, পটিপজ্জি অঞ্জসং জিনো.
পচ্চুগ্গমনা ৰত্তন্তি, ৰজ্জন্তি ভেরিযো বহূ;
আমোদিতা নরমরূ, সাধুকারং পৰত্তযুং.
দেৰা মনুস্সে পস্সন্তি, মনুস্সাপি চ দেৰতা;
উভোপি তে পঞ্জলিকা, অনুযন্তি তথাগতং.
দেৰা দিব্বেহি তুরিযেহি, মনুস্সা মানুসেহি চ;
উভোপি তে ৰজ্জযন্তা, অনুযন্তি তথাগতং.
দিব্বং মন্দারৰং পুপ্ফং, পদুমং পারিছত্তকং;
দিসোদিসং ওকিরন্তি, আকাসনভগতা মরূ.
দিব্বং চন্দনচুণ্ণঞ্চ, ৰরগন্ধঞ্চ কেৰলং;
দিসোদিসং ওকিরন্তি, আকাসনভগতা মরূ.
চম্পকং সললং নীপং, নাগপুন্নাগকেতকং;
দিসোদিসং উক্খিপন্তি, ভূমিতলগতা নরা.
কেসে মুঞ্চিত্ৰাহং তত্থ, ৰাকচীরঞ্চ চম্মকং;
কললে পত্থরিত্ৰান, অৰকুজ্জো নিপজ্জহং.
অক্কমিত্ৰান মং বুদ্ধো, সহ সিস্সেহি গচ্ছতু;
মা নং কললে অক্কমিত্থ, হিতায মে ভৰিস্সতি.
পথৰিযং নিপন্নস্স, এৰং মে আসি চেতসো;
‘‘ইচ্ছমানো অহং অজ্জ, কিলেসে ঝাপযে মম.
‘‘কিং মে অঞ্ঞাতৰেসেন, ধম্মং সচ্ছিকতেনিধ;
সব্বঞ্ঞুতং পাপুণিত্ৰা, বুদ্ধো হেস্সং সদেৰকে.
‘‘কিং মে একেন তিণ্ণেন, পুরিসেন থামদস্সিনা;
সব্বঞ্ঞুতং পাপুণিত্ৰা, সন্তারেস্সং সদেৰকং.
‘‘ইমিনা মে অধিকারেন, কতেন পুরিসুত্তমে;
সব্বঞ্ঞুতং পাপুণিত্ৰা, তারেমি জনতং বহুং.
‘‘সংসারসোতং ছিন্দিত্ৰা, ৰিদ্ধংসেত্ৰা তযো ভৰে;
ধম্মনাৰং সমারুয্হ, সন্তারেস্সং সদেৰকং’’.
দীপঙ্করো লোকৰিদূ, আহুতীনং পটিগ্গহো;
উস্সীসকে মং ঠত্ৰান, ইদং ৰচনমব্রৰি.
‘‘পস্সথ ইমং তাপসং, জটিলং উগ্গতাপনং;
অপরিমেয্যে ইতো কপ্পে, বুদ্ধো লোকে ভৰিস্সতি.
‘‘অহু কপিলৰ্হযা রম্মা, নিক্খমিত্ৰা তথাগতো;
পধানং পদহিত্ৰান, কত্ৰা দুক্করকারিকং.
‘‘অজপালরুক্খমূলে, নিসীদিত্ৰা তথাগতো;