১. সারন্দদসুত্তৰণ্ণনা
২১. ততিযস্স পঠমে সারন্দদে চেতিযেতি এৰংনামকে ৰিহারে. অনুপ্পন্নে কির তথাগতে তত্থ সারন্দদস্স যক্খস্স নিৰাসনট্ঠানং চেতিযং অহোসি, অথেত্থ ভগৰতো ৰিহারং কারেসুং. সো সারন্দদচেতিযংত্ৰেৰ সঙ্খং গতো. যাৰকীৰঞ্চাতি যত্তকং কালং. অভিণ্হং সন্নিপাতাতি দিৰসস্স তিক্খত্তুং সন্নিপতন্তাপি অন্তরন্তরা সন্নিপতন্তাপি অভিণ্হং সন্নিপাতাৰ. সন্নিপাতবহুলাতি ‘‘হিয্যোপি পুরিমদিৰসম্পি সন্নিপতম্হ, পুন অজ্জ কিমত্থং সন্নিপতামা’’তি ৰোসানমনাপজ্জনেন সন্নিপাতবহুলা. ৰুদ্ধিযেৰ লিচ্ছৰী ৰজ্জীনং পাটিকঙ্খা নো পরিহানীতি অভিণ্হং অসন্নিপতন্তা হি দিসাসু আগতং সাসনং ন সুণন্তি, ততো ‘‘অসুকগামসীমা ৰা নিগমসীমা ৰা আকুলা, অসুকট্ঠানে চোরা পরিযুট্ঠিতা’’তি ন জানন্তি. চোরাপি ‘‘পমত্তা রাজানো’’তি ঞত্ৰা গামনিগমাদীনি পহরন্তা জনপদং নাসেন্তি. এৰং রাজূনং পরিহানি হোতি. অভিণ্হং সন্নিপতন্তা পন তং পৰত্তিং সুণন্তি, ততো বলং পেসেত্ৰা অমিত্তমদ্দনং করোন্তি. চোরাপি ‘‘অপ্পমত্তা রাজানো, ন সক্কা অম্হেহি ৰগ্গবন্ধনেন ৰিচরিতু’’ন্তি ভিজ্জিত্ৰা পলাযন্তি. এৰং রাজূনং ৰুদ্ধি হোতি. তেন ৰুত্তং – ‘‘ৰুদ্ধিযেৰ লিচ্ছৰী ৰজ্জীনং পাটিকঙ্খা নো পরিহানী’’তি.
সমগ্গাতিআদীসু সন্নিপাতভেরিযা নিগ্গতায ‘‘অজ্জ মে কিচ্চং অত্থি মঙ্গলং অত্থী’’তি ৰিক্খেপং করোন্তা ন সমগ্গা সন্নিপতন্তি নাম. ভেরিসদ্দং পন সুত্ৰাৰ ভুঞ্জমানাপি অলঙ্কুরুমানাপি ৰত্থানি নিৰাসযমানাপি অদ্ধভুত্তা অদ্ধালঙ্কতা ৰত্থং নিৰাসেন্তাৰ সন্নিপতন্তা সমগ্গা সন্নিপতন্তি নাম. সন্নিপতিতা পন চিন্তেত্ৰা মন্তেত্ৰা কত্তব্বং কত্ৰা একতোৰ অৰুট্ঠহন্তা ন সমগ্গা ৰুট্ঠহন্তি নাম. এৰং ৰুট্ঠিতেসু হি যে পঠমং গচ্ছন্তি, তেসং এৰং হোতি – ‘‘অম্হেহি বাহিরকথাৰ সুতা, ইদানি ৰিনিচ্ছযকথা ভৰিস্সতী’’তি. একতো ৰুট্ঠহন্তা পন সমগ্গা ৰুট্ঠহন্তি নাম. অপিচ ‘‘অসুকট্ঠানে গামসীমা ৰা নিগমসীমা ৰা আকুলা, চোরা ৰা পরিযুট্ঠিতা’’তি সুত্ৰা ‘‘কো গন্ত্ৰা অমিত্তমদ্দনং করিস্সতী’’তি ৰুত্তে ‘‘অহং পঠমং অহং পঠম’’ন্তি ৰত্ৰা গচ্ছন্তাপি সমগ্গা ৰুট্ঠহন্তি নাম. একস্স পন কম্মন্তে ওসীদমানে সেসা পুত্তভাতরো পেসেত্ৰা তস্স কম্মন্তং উপত্থম্ভযমানাপি আগন্তুকরাজানং ‘‘অসুকস্স গেহং গচ্ছতু, অসুকস্স গেহং গচ্ছতূ’’তি অৰত্ৰা সব্বে একতো সঙ্গণ্হন্তাপি একস্স মঙ্গলে ৰা রোগে ৰা অঞ্ঞস্মিং ৰা পন তাদিসে সুখদুক্খে উপ্পন্নে সব্বে তত্থ সহাযভাৰং গচ্ছন্তাপি সমগ্গা ৰজ্জিকরণীযানি করোন্তি নাম.
অপ্পঞ্ঞত্তন্তিআদীসু পুব্বে অকতং সুঙ্কং ৰা বলিং ৰা দণ্ডং ৰা আহরাপেন্তা অপ্পঞ্ঞত্তং পঞ্ঞাপেন্তি নাম. পোরাণপৰেণিযা আগতমেৰ পন অনাহরাপেন্তা পঞ্ঞত্তং সমুচ্ছিন্দন্তি নাম. চোরোতি গহেত্ৰা দস্সিতে অৰিচিনিত্ৰা ছেজ্জভেজ্জং অনুসাসন্তা পোরাণং ৰজ্জিধম্মং সমাদায ন ৰত্তন্তি নাম. তেসং অপঞ্ঞত্তং পঞ্ঞাপেন্তানং অভিনৰসুঙ্কাদিপীল়িতা মনুস্সা ‘‘অতিউপদ্দুতম্হ, কে ইমেসং ৰিজিতে ৰসিস্সন্তী’’তি পচ্চন্তং পৰিসিত্ৰা চোরা ৰা চোরসহাযা ৰা হুত্ৰা জনপদং হনন্তি. পঞ্ঞত্তং সমুচ্ছিন্দন্তানং পৰেণিআগতানি সুঙ্কাদীনি অগণ্হন্তানং কোসো পরিহাযতি, ততো হত্থিঅস্সবলকাযওরোধাদযো যথানিবদ্ধং ৰট্টং অলভমানা থামবলেন পরিহাযন্তি. তে নেৰ যুদ্ধক্খমা হোন্তি ন পারিচরিযক্খমা. পোরাণং ৰজ্জিধম্মং সমাদায অৰত্তন্তানং ৰিজিতে মনুস্সা ‘‘অম্হাকং পুত্তং পিতরং ভাতরং অচোরংযেৰ চোরোতি কত্ৰা ছিন্দিংসু ভিন্দিংসূ’’তি কুজ্ঝিত্ৰা পচ্চন্তং পৰিসিত্ৰা চোরা ৰা চোরসহাযা ৰা হুত্ৰা জনপদং হনন্তি. এৰং রাজূনং পরিহানি হোতি. অপঞ্ঞত্তং ন পঞ্ঞাপেন্তানং পন ‘‘পৰেণিআগতংযেৰ রাজানো করোন্তী’’তি মনুস্সা হট্ঠতুট্ঠা কসিৰাণিজ্জাদিকে কম্মন্তে সম্পাদেন্তি. পঞ্ঞত্তং অসমুচ্ছিন্দন্তানং পৰেণিআগতানি সুঙ্কাদীনি গণ্হন্তানং কোসো ৰড্ঢতি, ততো হত্থিঅস্সবলকাযওরোধাদযো যথানিবদ্ধং ৰট্টং লভমানা থামবলসম্পন্না যুদ্ধক্খমা চেৰ পারিচরিযক্খমা চ হোন্তি. পোরাণে ৰজ্জিধম্মে সমাদায ৰত্তন্তানং মনুস্সা ন উজ্ঝাযন্তি. ‘‘রাজানো পোরাণপৰেণিযা করোন্তি, অট্টকুলিকসেনাপতিউপরাজূহি পরিক্খিতং সযম্পি পরিক্খিপিত্ৰা পৰেণিপোত্থকং ৰাচাপেত্ৰা অনুচ্ছৰিকমেৰ দণ্ডং পৰত্তযন্তি, এতেসং দোসো নত্থি, অম্হাকংযেৰ দোসো’’তি অপ্পমত্তা কম্মন্তে করোন্তি. এৰং রাজূনং ৰুদ্ধি হোতি.
সক্করিস্সন্তীতি যংকিঞ্চি তেসং সক্কারং করোন্তা সুন্দরমেৰ করিস্সন্তি. গরুং করিস্সন্তীতি গরুভাৰং পচ্চুপট্ঠপেত্ৰা করিস্সন্তি. মানেস্সন্তীতি মনেন পিযাযিস্সন্তি. পূজেস্সন্তীতি পচ্চযপূজায পূজেস্সন্তি. সোতব্বং মঞ্ঞিস্সন্তীতি দিৰসস্স দ্ৰে তযো ৰারে উপট্ঠানং গন্ত্ৰা তেসং কথং সোতব্বং সদ্ধাতব্বং মঞ্ঞিস্সন্তি. তত্থ যে এৰং মহল্লকানং রাজূনং সক্কারাদীনি ন করোন্তি, ওৰাদত্থায ৰা নেসং উপট্ঠানং ন গচ্ছন্তি, তে তেহি ৰিস্সট্ঠা অনোৰদিযমানা কীল়াপসুতা রজ্জতো পরিহাযন্তি. যে পন তথা পটিপজ্জন্তি, তেসং মহল্লকরাজানো ‘‘ইদং কাতব্বং ইদং ন কাতব্ব’’ন্তি পোরাণপৰেণিং আচিক্খন্তি. সঙ্গামং পত্ৰাপি ‘‘এৰং পৰিসিতব্বং, এৰং নিক্খমিতব্ব’’ন্তি উপাযং দস্সেন্তি. তে তেহি ওৰদিযমানা যথাওৰাদং পটিপজ্জমানা সক্কোন্তি রজ্জপৰেণিং সন্ধারেতুং. তেন ৰুত্তং – ‘‘ৰুদ্ধিযেৰ লিচ্ছৰী ৰজ্জীনং পাটিকঙ্খা’’তি.
কুলিত্থিযোতি কুলঘরণিযো. কুলকুমারিযোতি অনিৰিদ্ধা তাসং ধীতরো. ওকস্সাতি ৰা পসয্হাতি ৰা পসয্হাকারস্সেৰেতং নামং. ওকাসাতিপি পঠন্তি. তত্থ ওকস্সাতি অৰকসিত্ৰা আকড্ঢিত্ৰা. পসয্হাতি অভিভৰিত্ৰা অজ্ঝোত্থরিত্ৰাতি অযং ৰচনত্থো. এৰঞ্হি করোন্তানং ৰিজিতে মনুস্সা ‘‘অম্হাকং গেহে পুত্তভাতরোপি, খেল়সিঙ্ঘানিকাদীনি মুখেন অপনেত্ৰা সংৰড্ঢিতা ধীতরোপি ইমে বলক্কারেন গহেত্ৰা অত্তনো ঘরে ৰাসেন্তী’’তি কুপিতা পচ্চন্তং পৰিসিত্ৰা চোরা ৰা চোরসহাযা ৰা হুত্ৰা জনপদং হনন্তি. এৰং অকরোন্তানং পন ৰিজিতে মনুস্সা অপ্পোস্সুক্কা সকানি কম্মানি করোন্তা রাজকোসং ৰড্ঢেন্তি. এৰমেত্থ ৰুদ্ধিহানিযো ৰেদিতব্বা.
ৰজ্জীনং ৰজ্জিচেতিযানীতি ৰজ্জিরাজূনং ৰজ্জিরট্ঠে চিত্তীকতট্ঠেন চেতিযানীতি লদ্ধনামানি যক্খট্ঠানানি. অব্ভন্তরানীতি অন্তোনগরে ঠিতানি. বাহিরানীতি বহিনগরে ঠিতানি. দিন্নপুব্বং কতপুব্বন্তি পুব্বে দিন্নঞ্চ কতঞ্চ. নো পরিহাপেস্সন্তীতি অহাপেত্ৰা যথাপৰত্তমেৰ করিস্সন্তি. ধম্মিকং বলিং পরিহাপেন্তানঞ্হি দেৰতা আরক্খং সুসংৰিহিতং ন করোন্তি, অনুপ্পন্নং দুক্খং উপ্পাদেতুং অসক্কোন্তিযোপি উপ্পন্নং কাসসীসরোগাদিং ৰড্ঢেন্তি, সঙ্গামে পত্তে সহাযা ন হোন্তি. অপরিহাপেন্তানং পন আরক্খং সুসংৰিহিতং করোন্তি, অনুপ্পন্নং সুখং উপ্পাদেতুং অসক্কোন্তিযোপি উপ্পন্নং কাসসীসরোগাদিং হরন্তি, সঙ্গামসীসে সহাযা হোন্তীতি. এৰমেত্থ ৰুদ্ধিহানিযো ৰেদিতব্বা.
ধম্মিকা রক্খাৰরণগুত্তীতি এত্থ রক্খা এৰ যথা অনিচ্ছিতং নাগচ্ছতি, এৰং আৰরণতো আৰরণং. যথা ইচ্ছিতং ন নস্সতি, এৰং গোপাযনতো গুত্তি. তত্থ বলকাযেন পরিৰারেত্ৰা রক্খনং পব্বজিতানং ধম্মিকা রক্খাৰরণগুত্তি নাম ন হোতি. যথা পন ৰিহারস্স উপৰনে রুক্খে ন ছিন্দন্তি, ৰাজিকা ৰাজং ন করোন্তি, পোক্খরণীসু মচ্ছে ন গণ্হন্তি, এৰং করণং ধম্মিকা রক্খাৰরণগুত্তি নাম. কিন্তীতি কেন নু খো কারণেন.
তত্থ যে অনাগতানং অরহন্তানং আগমনং ন ইচ্ছন্তি, তে অস্সদ্ধা হোন্তি অপ্পসন্না. পব্বজিতে সম্পত্তে পচ্চুগ্গমনং ন করোন্তি, গন্ত্ৰা ন পস্সন্তি, পটিসন্থারং ন করোন্তি, পঞ্হং ন পুচ্ছন্তি, ধম্মং ন সুণন্তি, দানং ন দেন্তি, অনুমোদনং ন সুণন্তি, নিৰাসনট্ঠানং ন সংৰিদহন্তি. অথ নেসং অৰণ্ণো উগ্গচ্ছতি ‘‘অসুকো নাম রাজা অস্সদ্ধো অপ্পসন্নো, পব্বজিতে সম্পত্তে পচ্চুগ্গমনং ন করোতি…পে… নিৰাসনট্ঠানং ন সংৰিদহতী’’তি. তং সুত্ৰা পব্বজিতা তস্স নগরদ্ৰারেন গচ্ছন্তাপি নগরং ন পৰিসন্তি. এৰং অনাগতানং অরহন্তানং অনাগমনমেৰ হোতি. আগতানং পন ফাসুৰিহারে অসতি যেপি অজানিত্ৰা আগতা, তে ‘‘ৰসিস্সামাতি তাৰ চিন্তেত্ৰা আগতম্হা, ইমেসং পন রাজূনং ইমিনা নীহারেন কে ৰসিস্সন্তী’’তি নিক্খমিত্ৰা গচ্ছন্তি. এৰং অনাগতেসু অনাগচ্ছন্তেসু আগতেসু দুক্খং ৰিহরন্তেসু সো দোসো পব্বজিতানং অনাৰাসো হোতি. ততো দেৰতারক্খা ন হোতি, দেৰতারক্খায অসতি অমনুস্সা ওকাসং লভন্তি, অমনুস্সা উস্সন্না অনুপ্পন্নং ব্যাধিং উপ্পাদেন্তি. সীলৰন্তানং দস্সনপঞ্হপুচ্ছনাদিৰত্থুকস্স পুঞ্ঞস্স অনাগমো হোতি. ৰিপরিযাযেন যথাৰুত্তকণ্হপক্খৰিপরীতস্স সুক্কপক্খস্স সম্ভৰো হোতীতি এৰমেত্থ ৰুদ্ধিহানিযো ৰেদিতব্বা.