৩. ৰজ্জিসত্তকৰগ্গো
১. সারন্দদসুত্তৰণ্ণনা
২১. ততিযস্স পঠমে সারন্দদে চেতিযেতি এৰংনামকে ৰিহারে. অনুপ্পন্নে কির তথাগতে তত্থ সারন্দদস্স যক্খস্স নিৰাসনট্ঠানং চেতিযং অহোসি, অথেত্থ ভগৰতো ৰিহারং কারেসুং. সো সারন্দদচেতিযংত্ৰেৰ সঙ্খং গতো. যাৰকীৰঞ্চাতি যত্তকং কালং. অভিণ্হং সন্নিপাতাতি দিৰসস্স তিক্খত্তুং সন্নিপতন্তাপি অন্তরন্তরা সন্নিপতন্তাপি অভিণ্হং সন্নিপাতাৰ. সন্নিপাতবহুলাতি ‘‘হিয্যোপি পুরিমদিৰসম্পি সন্নিপতম্হ, পুন অজ্জ কিমত্থং সন্নিপতামা’’তি ৰোসানমনাপজ্জনেন সন্নিপাতবহুলা. ৰুদ্ধিযেৰ লিচ্ছৰী ৰজ্জীনং পাটিকঙ্খা নো পরিহানীতি অভিণ্হং অসন্নিপতন্তা হি দিসাসু আগতং সাসনং ন সুণন্তি, ততো ‘‘অসুকগামসীমা ৰা নিগমসীমা ৰা আকুলা, অসুকট্ঠানে চোরা পরিযুট্ঠিতা’’তি ন জানন্তি. চোরাপি ‘‘পমত্তা রাজানো’’তি ঞত্ৰা গামনিগমাদীনি পহরন্তা জনপদং নাসেন্তি. এৰং রাজূনং পরিহানি হোতি. অভিণ্হং সন্নিপতন্তা পন তং পৰত্তিং সুণন্তি, ততো বলং পেসেত্ৰা অমিত্তমদ্দনং করোন্তি. চোরাপি ‘‘অপ্পমত্তা রাজানো, ন সক্কা অম্হেহি ৰগ্গবন্ধনেন ৰিচরিতু’’ন্তি ভিজ্জিত্ৰা পলাযন্তি. এৰং রাজূনং ৰুদ্ধি হোতি. তেন ৰুত্তং – ‘‘ৰুদ্ধিযেৰ লিচ্ছৰী ৰজ্জীনং পাটিকঙ্খা নো পরিহানী’’তি.
সমগ্গাতিআদীসু সন্নিপাতভেরিযা নিগ্গতায ‘‘অজ্জ মে কিচ্চং অত্থি মঙ্গলং অত্থী’’তি ৰিক্খেপং করোন্তা ন সমগ্গা সন্নিপতন্তি নাম. ভেরিসদ্দং পন সুত্ৰাৰ ভুঞ্জমানাপি অলঙ্কুরুমানাপি ৰত্থানি নিৰাসযমানাপি অদ্ধভুত্তা অদ্ধালঙ্কতা ৰত্থং নিৰাসেন্তাৰ সন্নিপতন্তা সমগ্গা সন্নিপতন্তি নাম. সন্নিপতিতা পন চিন্তেত্ৰা মন্তেত্ৰা কত্তব্বং কত্ৰা একতোৰ অৰুট্ঠহন্তা ন সমগ্গা ৰুট্ঠহন্তি নাম. এৰং ৰুট্ঠিতেসু হি যে পঠমং গচ্ছন্তি, তেসং এৰং হোতি – ‘‘অম্হেহি বাহিরকথাৰ সুতা, ইদানি ৰিনিচ্ছযকথা ভৰিস্সতী’’তি. একতো ৰুট্ঠহন্তা পন সমগ্গা ৰুট্ঠহন্তি নাম. অপিচ ‘‘অসুকট্ঠানে গামসীমা ৰা নিগমসীমা ৰা আকুলা, চোরা ৰা পরিযুট্ঠিতা’’তি সুত্ৰা ‘‘কো গন্ত্ৰা অমিত্তমদ্দনং করিস্সতী’’তি ৰুত্তে ‘‘অহং পঠমং অহং পঠম’’ন্তি ৰত্ৰা গচ্ছন্তাপি সমগ্গা ৰুট্ঠহন্তি নাম. একস্স পন কম্মন্তে ওসীদমানে সেসা পুত্তভাতরো পেসেত্ৰা তস্স কম্মন্তং উপত্থম্ভযমানাপি আগন্তুকরাজানং ‘‘অসুকস্স গেহং গচ্ছতু, অসুকস্স গেহং গচ্ছতূ’’তি অৰত্ৰা সব্বে একতো সঙ্গণ্হন্তাপি একস্স মঙ্গলে ৰা রোগে ৰা অঞ্ঞস্মিং ৰা পন তাদিসে সুখদুক্খে উপ্পন্নে সব্বে তত্থ সহাযভাৰং গচ্ছন্তাপি সমগ্গা ৰজ্জিকরণীযানি করোন্তি নাম.
অপ্পঞ্ঞত্তন্তিআদীসু পুব্বে অকতং সুঙ্কং ৰা বলিং ৰা দণ্ডং ৰা আহরাপেন্তা অপ্পঞ্ঞত্তং পঞ্ঞাপেন্তি নাম. পোরাণপৰেণিযা আগতমেৰ পন অনাহরাপেন্তা পঞ্ঞত্তং সমুচ্ছিন্দন্তি নাম. চোরোতি গহেত্ৰা দস্সিতে অৰিচিনিত্ৰা ছেজ্জভেজ্জং অনুসাসন্তা পোরাণং ৰজ্জিধম্মং সমাদায ন ৰত্তন্তি নাম. তেসং অপঞ্ঞত্তং পঞ্ঞাপেন্তানং অভিনৰসুঙ্কাদিপীল়িতা মনুস্সা ‘‘অতিউপদ্দুতম্হ, কে ইমেসং ৰিজিতে ৰসিস্সন্তী’’তি পচ্চন্তং পৰিসিত্ৰা চোরা ৰা চোরসহাযা ৰা হুত্ৰা জনপদং হনন্তি. পঞ্ঞত্তং সমুচ্ছিন্দন্তানং পৰেণিআগতানি সুঙ্কাদীনি অগণ্হন্তানং কোসো পরিহাযতি, ততো হত্থিঅস্সবলকাযওরোধাদযো যথানিবদ্ধং ৰট্টং অলভমানা থামবলেন পরিহাযন্তি. তে নেৰ যুদ্ধক্খমা হোন্তি ন পারিচরিযক্খমা. পোরাণং ৰজ্জিধম্মং সমাদায অৰত্তন্তানং ৰিজিতে মনুস্সা ‘‘অম্হাকং পুত্তং পিতরং ভাতরং অচোরংযেৰ চোরোতি কত্ৰা ছিন্দিংসু ভিন্দিংসূ’’তি কুজ্ঝিত্ৰা পচ্চন্তং পৰিসিত্ৰা চোরা ৰা চোরসহাযা ৰা হুত্ৰা জনপদং হনন্তি. এৰং রাজূনং পরিহানি হোতি. অপঞ্ঞত্তং ন পঞ্ঞাপেন্তানং পন ‘‘পৰেণিআগতংযেৰ রাজানো করোন্তী’’তি মনুস্সা হট্ঠতুট্ঠা কসিৰাণিজ্জাদিকে কম্মন্তে সম্পাদেন্তি. পঞ্ঞত্তং অসমুচ্ছিন্দন্তানং পৰেণিআগতানি সুঙ্কাদীনি গণ্হন্তানং কোসো ৰড্ঢতি, ততো হত্থিঅস্সবলকাযওরোধাদযো যথানিবদ্ধং ৰট্টং লভমানা থামবলসম্পন্না যুদ্ধক্খমা চেৰ পারিচরিযক্খমা চ হোন্তি. পোরাণে ৰজ্জিধম্মে সমাদায ৰত্তন্তানং মনুস্সা ন উজ্ঝাযন্তি. ‘‘রাজানো পোরাণপৰেণিযা করোন্তি, অট্টকুলিকসেনাপতিউপরাজূহি পরিক্খিতং সযম্পি পরিক্খিপিত্ৰা পৰেণিপোত্থকং ৰাচাপেত্ৰা অনুচ্ছৰিকমেৰ দণ্ডং পৰত্তযন্তি, এতেসং দোসো নত্থি, অম্হাকংযেৰ দোসো’’তি অপ্পমত্তা কম্মন্তে করোন্তি. এৰং রাজূনং ৰুদ্ধি হোতি.
সক্করিস্সন্তীতি যংকিঞ্চি তেসং সক্কারং করোন্তা সুন্দরমেৰ করিস্সন্তি. গরুং করিস্সন্তীতি গরুভাৰং পচ্চুপট্ঠপেত্ৰা করিস্সন্তি. মানেস্সন্তীতি মনেন পিযাযিস্সন্তি. পূজেস্সন্তীতি পচ্চযপূজায পূজেস্সন্তি. সোতব্বং মঞ্ঞিস্সন্তীতি দিৰসস্স দ্ৰে তযো ৰারে উপট্ঠানং গন্ত্ৰা তেসং কথং সোতব্বং সদ্ধাতব্বং মঞ্ঞিস্সন্তি. তত্থ যে এৰং মহল্লকানং রাজূনং সক্কারাদীনি ন করোন্তি, ওৰাদত্থায ৰা নেসং উপট্ঠানং ন গচ্ছন্তি, তে তেহি ৰিস্সট্ঠা অনোৰদিযমানা কীল়াপসুতা রজ্জতো পরিহাযন্তি. যে পন তথা পটিপজ্জন্তি, তেসং মহল্লকরাজানো ‘‘ইদং কাতব্বং ইদং ন কাতব্ব’’ন্তি পোরাণপৰেণিং আচিক্খন্তি. সঙ্গামং পত্ৰাপি ‘‘এৰং পৰিসিতব্বং, এৰং নিক্খমিতব্ব’’ন্তি উপাযং দস্সেন্তি. তে তেহি ওৰদিযমানা যথাওৰাদং পটিপজ্জমানা সক্কোন্তি রজ্জপৰেণিং সন্ধারেতুং. তেন ৰুত্তং – ‘‘ৰুদ্ধিযেৰ লিচ্ছৰী ৰজ্জীনং পাটিকঙ্খা’’তি.
কুলিত্থিযোতি কুলঘরণিযো. কুলকুমারিযোতি অনিৰিদ্ধা তাসং ধীতরো. ওকস্সাতি ৰা পসয্হাতি ৰা পসয্হাকারস্সেৰেতং নামং. ওকাসাতিপি পঠন্তি. তত্থ ওকস্সাতি অৰকসিত্ৰা আকড্ঢিত্ৰা. পসয্হাতি অভিভৰিত্ৰা অজ্ঝোত্থরিত্ৰাতি অযং ৰচনত্থো. এৰঞ্হি করোন্তানং ৰিজিতে মনুস্সা ‘‘অম্হাকং গেহে পুত্তভাতরোপি, খেল়সিঙ্ঘানিকাদীনি মুখেন অপনেত্ৰা সংৰড্ঢিতা ধীতরোপি ইমে বলক্কারেন গহেত্ৰা অত্তনো ঘরে ৰাসেন্তী’’তি কুপিতা পচ্চন্তং পৰিসিত্ৰা চোরা ৰা চোরসহাযা ৰা হুত্ৰা জনপদং হনন্তি. এৰং অকরোন্তানং পন ৰিজিতে মনুস্সা অপ্পোস্সুক্কা সকানি কম্মানি করোন্তা রাজকোসং ৰড্ঢেন্তি. এৰমেত্থ ৰুদ্ধিহানিযো ৰেদিতব্বা.
ৰজ্জীনং ৰজ্জিচেতিযানীতি ৰজ্জিরাজূনং ৰজ্জিরট্ঠে চিত্তীকতট্ঠেন চেতিযানীতি লদ্ধনামানি যক্খট্ঠানানি. অব্ভন্তরানীতি অন্তোনগরে ঠিতানি. বাহিরানীতি বহিনগরে ঠিতানি. দিন্নপুব্বং কতপুব্বন্তি পুব্বে দিন্নঞ্চ কতঞ্চ. নো পরিহাপেস্সন্তীতি অহাপেত্ৰা যথাপৰত্তমেৰ করিস্সন্তি. ধম্মিকং বলিং পরিহাপেন্তানঞ্হি দেৰতা আরক্খং সুসংৰিহিতং ন করোন্তি, অনুপ্পন্নং দুক্খং উপ্পাদেতুং অসক্কোন্তিযোপি উপ্পন্নং কাসসীসরোগাদিং ৰড্ঢেন্তি, সঙ্গামে পত্তে সহাযা ন হোন্তি. অপরিহাপেন্তানং পন আরক্খং সুসংৰিহিতং করোন্তি, অনুপ্পন্নং সুখং উপ্পাদেতুং অসক্কোন্তিযোপি উপ্পন্নং কাসসীসরোগাদিং হরন্তি, সঙ্গামসীসে সহাযা হোন্তীতি. এৰমেত্থ ৰুদ্ধিহানিযো ৰেদিতব্বা.
ধম্মিকা রক্খাৰরণগুত্তীতি এত্থ রক্খা এৰ যথা অনিচ্ছিতং নাগচ্ছতি, এৰং আৰরণতো আৰরণং. যথা ইচ্ছিতং ন নস্সতি, এৰং গোপাযনতো গুত্তি. তত্থ বলকাযেন পরিৰারেত্ৰা রক্খনং পব্বজিতানং ধম্মিকা রক্খাৰরণগুত্তি নাম ন হোতি. যথা পন ৰিহারস্স উপৰনে রুক্খে ন ছিন্দন্তি, ৰাজিকা ৰাজং ন করোন্তি, পোক্খরণীসু মচ্ছে ন গণ্হন্তি, এৰং করণং ধম্মিকা রক্খাৰরণগুত্তি নাম. কিন্তীতি কেন নু খো কারণেন.
তত্থ যে অনাগতানং অরহন্তানং আগমনং ন ইচ্ছন্তি, তে অস্সদ্ধা হোন্তি অপ্পসন্না. পব্বজিতে সম্পত্তে পচ্চুগ্গমনং ন করোন্তি, গন্ত্ৰা ন পস্সন্তি, পটিসন্থারং ন করোন্তি, পঞ্হং ন পুচ্ছন্তি, ধম্মং ন সুণন্তি, দানং ন দেন্তি, অনুমোদনং ন সুণন্তি, নিৰাসনট্ঠানং ন সংৰিদহন্তি. অথ নেসং অৰণ্ণো উগ্গচ্ছতি ‘‘অসুকো নাম রাজা অস্সদ্ধো অপ্পসন্নো, পব্বজিতে সম্পত্তে পচ্চুগ্গমনং ন করোতি…পে… নিৰাসনট্ঠানং ন সংৰিদহতী’’তি. তং সুত্ৰা পব্বজিতা তস্স নগরদ্ৰারেন গচ্ছন্তাপি নগরং ন পৰিসন্তি. এৰং অনাগতানং অরহন্তানং অনাগমনমেৰ হোতি. আগতানং পন ফাসুৰিহারে অসতি যেপি অজানিত্ৰা আগতা, তে ‘‘ৰসিস্সামাতি তাৰ চিন্তেত্ৰা আগতম্হা, ইমেসং পন রাজূনং ইমিনা নীহারেন কে ৰসিস্সন্তী’’তি নিক্খমিত্ৰা গচ্ছন্তি. এৰং অনাগতেসু অনাগচ্ছন্তেসু আগতেসু দুক্খং ৰিহরন্তেসু সো দোসো পব্বজিতানং অনাৰাসো হোতি. ততো দেৰতারক্খা ন হোতি, দেৰতারক্খায অসতি অমনুস্সা ওকাসং লভন্তি, অমনুস্সা উস্সন্না অনুপ্পন্নং ব্যাধিং উপ্পাদেন্তি. সীলৰন্তানং দস্সনপঞ্হপুচ্ছনাদিৰত্থুকস্স পুঞ্ঞস্স অনাগমো হোতি. ৰিপরিযাযেন যথাৰুত্তকণ্হপক্খৰিপরীতস্স সুক্কপক্খস্স সম্ভৰো হোতীতি এৰমেত্থ ৰুদ্ধিহানিযো ৰেদিতব্বা.
২. ৰস্সকারসুত্তৰণ্ণনা
২২. দুতিযে অভিযাতুকামোতি অভিভৰনত্থায যাতুকামো. ৰজ্জীতি ৰজ্জিরাজানো. এৰংমহিদ্ধিকেতি এৰং মহতিযা রাজিদ্ধিযা সমন্নাগতে. এতেন নেসং সমগ্গভাৰং কথেতি. এৰংমহানুভাৰেতি এৰং মহন্তেন রাজানুভাৰেন সমন্নাগতে. এতেন নেসং হত্থিসিপ্পাদীসু কতসিক্খতং কথেতি, যং সন্ধায ৰুত্তং – ‘‘সিক্খিতা ৰতিমে লিচ্ছৰিকুমারকা, সুসিক্খিতা ৰতিমে লিচ্ছৰিকুমারকা, যত্র হি নাম সুখুমেন তাল়চ্ছিগ্গল়েন অসনং অতিপাতযিস্সন্তি পোঙ্খানুপোঙ্খং অৰিরাধিত’’ন্তি (সং. নি. ৫.১১১৫). উচ্ছেচ্ছামীতি উচ্ছিন্দিস্সামি. ৰিনাসেস্সামীতি অদস্সনং নযিস্সামি. অনযব্যসনন্তি অৰড্ঢিঞ্চেৰ, ঞাতিব্যসনঞ্চ. আপাদেস্সামীতি পাপযিস্সামি.
ইতি কির সো ঠাননিসজ্জাদীসু ইমং যুদ্ধকথমেৰ কথেতি, ‘‘গমনসজ্জা হোথা’’তি চ বলকাযং আণাপেতি. কস্মা? গঙ্গায কির একং পট্টনগামং নিস্সায অদ্ধযোজনং অজাতসত্তুনো ৰিজিতং, অদ্ধযোজনং লিচ্ছৰীনং. তত্র পব্বতপাদতো মহগ্ঘভণ্ডং ওতরতি. তং সুত্ৰা ‘‘অজ্জ যামি, স্ৰে যামী’’তি অজাতসত্তুনো সংৰিদহন্তস্সেৰ লিচ্ছৰিনো সমগ্গা সম্মোদমানা পুরেতরং আগন্ত্ৰা সব্বং গণ্হন্তি. অজাতসত্তু পচ্ছা আগন্ত্ৰা তং পৰত্তিং ঞত্ৰা কুজ্ঝিত্ৰা গচ্ছতি. তে পুনসংৰচ্ছরেপি তথেৰ করোন্তি. অথ সো বলৰাঘাতজাতো, তদা এৰমকাসি.
ততো চিন্তেসি – ‘‘গণেন সদ্ধিং যুদ্ধং নাম ভারিযং, একোপি মোঘপ্পহারো নাম নত্থি. একেন খো পন পণ্ডিতেন সদ্ধিং মন্তেত্ৰা করোন্তো নিরপরাধো হোতি, পণ্ডিতো চ সত্থারা সদিসো নত্থি, সত্থা চ অৰিদূরে ধুরৰিহারে ৰসতি, হন্দাহং পেসেত্ৰা পুচ্ছামি. সচে মে গতেন কোচি অত্থো ভৰিস্সতি, সত্থা তুণ্হী ভৰিস্সতি. অনত্থে পন সতি ‘কিং রঞ্ঞো তত্থ গতেনা’তি ৰক্খতী’’তি. সো ৰস্সকারং ব্রাহ্মণং পেসেসি. ব্রাহ্মণো গন্ত্ৰা ভগৰতো তমত্থং আরোচেসি. তেন ৰুত্তং – অথ খো রাজা…পে… আপাদেস্সামি ৰজ্জীতি.
ভগৰন্তং বীজযমানোতি থেরো ৰত্তসীসে ঠত্ৰা ভগৰন্তং বীজতি, ভগৰতো পন সীতং ৰা উণ্হং ৰা নত্থি. ভগৰা ব্রাহ্মণস্স ৰচনং সুত্ৰা তেন সদ্ধিং অমন্তেত্ৰা থেরেন সদ্ধিং মন্তেতুকামো কিন্তি তে, আনন্দ, সুতন্তিআদিমাহ. তং ৰুত্তত্থমেৰ.
একমিদাহন্তি ইদং ভগৰা পুব্বে ৰজ্জীনং ইমস্স ৰজ্জিসত্তকস্স দেসিতভাৰপ্পকাসনত্থং আহ. অকরণীযাতি অকত্তব্বা, অগ্গহেতব্বাতি অত্থো. যদিদন্তি নিপাতমত্তং. যুদ্ধস্সাতি করণত্থে সামিৰচনং, অভিমুখং যুদ্ধেন গহেতুং ন সক্কাতি অত্থো. অঞ্ঞত্র উপলাপনাযাতি ঠপেত্ৰা উপলাপনং. উপলাপনা নাম ‘‘অলং ৰিৰাদেন, ইদানি সমগ্গা হোমা’’তি হত্থিঅস্সরথহিরঞ্ঞসুৰণ্ণাদীনি পেসেত্ৰা সঙ্গহকরণং, এৰঞ্হি সঙ্গহং কত্ৰা কেৰলং ৰিস্সাসেন সক্কা গণ্হিতুন্তি অত্থো. অঞ্ঞত্র মিথুভেদাতি ঠপেত্ৰা মিথুভেদং. ইমিনা ‘‘অঞ্ঞমঞ্ঞভেদং কত্ৰাপি সক্কা এতে গহেতু’’ন্তি দস্সেতি. ইদং ব্রাহ্মণো ভগৰতো কথায নযং লভিত্ৰা আহ. কিং পন ভগৰা ব্রাহ্মণস্স ইমায কথায নযলাভং জানাতীতি? আম জানাতি. জানন্তো কস্মা কথেসি? অনুকম্পায. এৰং কিরস্স অহোসি – ‘‘মযা অকথিতেপি কতিপাহেন গন্ত্ৰা সব্বে গণ্হিস্সতি, কথিতে পন সমগ্গে ভিন্দন্তো তীহি সংৰচ্ছরেহি গণ্হিস্সতি. এত্তকম্পি জীৰিতমেৰ ৰরং. এত্তকঞ্হি জীৰন্তা অত্তনো পতিট্ঠাভূতং পুঞ্ঞং করিস্সন্তী’’তি. অভিনন্দিত্ৰাতি চিত্তেন নন্দিত্ৰা. অনুমোদিত্ৰাতি ‘‘যাৰ সুভাসিতমিদং ভোতা গোতমেনা’’তি ৰাচায অনুমোদিত্ৰা. পক্কামীতি রঞ্ঞো সন্তিকং গতো. রাজাপি তমেৰ পেসেত্ৰা সব্বে ভিন্দিত্ৰা গন্ত্ৰা অনযব্যসনং পাপেসি.
৩. পঠমসত্তকসুত্তৰণ্ণনা
২৩. ততিযে অভিণ্হং সন্নিপাতাতি ইদং ৰজ্জিসত্তকে ৰুত্তসদিসমেৰ. ইধাপি চ অভিণ্হং অসন্নিপতন্তা দিসাসু আগতসাসনং ন সুণন্তি, ততো ‘‘অসুকৰিহারসীমা আকুলা, উপোসথপ্পৰারণা ঠিতা, অসুকস্মিং ঠানে ভিক্খূ ৰেজ্জকম্মদূতকম্মাদীনি করোন্তি, ৰিঞ্ঞত্তিবহুলা ফলপুপ্ফদানাদীহি জীৰিকং কপ্পেন্তী’’তিআদীনি ন জানন্তি. পাপভিক্খূপি ‘‘পমত্তো সঙ্ঘো’’তি ঞত্ৰা রাসিভূতা সাসনং ওসক্কাপেন্তি. অভিণ্হং সন্নিপতন্তা পন তং পৰত্তিং সুণন্তি, ততো ভিক্খুসঙ্ঘং পেসেত্ৰা সীমং উজুং কারেন্তি, উপোসথপ্পৰারণাযো পৰত্তাপেন্তি, মিচ্ছাজীৰানং উস্সন্নট্ঠানে অরিযৰংসিকে পেসেত্ৰা অরিযৰংসং কথাপেন্তি, পাপভিক্খূনং ৰিনযধরেহি নিগ্গহং কারাপেন্তি. পাপভিক্খূপি ‘‘অপ্পমত্তো সঙ্ঘো, ন সক্কা অম্হেহি ৰগ্গবন্ধনেন ৰিচরিতু’’ন্তি ভিজ্জিত্ৰা পলাযন্তি. এৰমেত্থ ৰুদ্ধিহানিযো ৰেদিতব্বা.
সমগ্গাতিআদীসু চেতিযপটিজগ্গনত্থং ৰা বোধিঘরউপোসথাগারচ্ছাদনত্থং ৰা কতিকৰত্তং ৰা ঠপেতুকামতায ‘‘সঙ্ঘো সন্নিপততূ’’তি ভেরিযা ৰা ঘণ্টিযা ৰা আকোটিতমত্তায ‘‘ময্হং চীৰরকম্মং অত্থি, ময্হং পত্তো পচিতব্বো, ময্হং নৰকম্মং অত্থী’’তি ৰিক্খেপং করোন্তা ন সমগ্গা সন্নিপতন্তি নাম. সব্বং পন তং কম্মং ঠপেত্ৰা ‘‘অহং পুরিমতরং, অহং পুরিমতর’’ন্তি একপ্পহারেনেৰ সন্নিপতন্তা সমগ্গা সন্নিপতন্তি নাম. সন্নিপতিতা পন চিন্তেত্ৰা মন্তেত্ৰা কত্তব্বং কত্ৰা একতোৰ অৰুট্ঠহন্তা ন সমগ্গা ৰুট্ঠহন্তি নাম. এৰং ৰুট্ঠিতেসু হি যে পঠমং গচ্ছন্তি, তেসং এৰং হোতি ‘‘অম্হেহি বাহিরকথাৰ সুতা, ইদানি ৰিনিচ্ছযকথা ভৰিস্সতী’’তি. একপ্পহারেনেৰ ৰুট্ঠহন্তা সমগ্গা ৰুট্ঠহন্তি নাম. অপিচ ‘‘অসুকট্ঠানে ৰিহারসীমা আকুলা, উপোসথপ্পৰারণা ঠিতা, অসুকট্ঠানে ৰেজ্জকম্মাদিকারকা পাপভিক্খূ উস্সন্না’’তি সুত্ৰা ‘‘কো গন্ত্ৰা তেসং নিগ্গহং করিস্সতী’’তি ৰুত্তে ‘‘অহং পঠমং, অহং পঠম’’ন্তি ৰত্ৰা গচ্ছন্তাপি সমগ্গা ৰুট্ঠহন্তি নাম.
আগন্তুকং পন দিস্ৰা ‘‘ইমং পরিৰেণং যাহি, এতং পরিৰেণং যাহি, অযং কো’’তি অৰত্ৰা সব্বে ৰত্তং করোন্তাপি, জিণ্ণপত্তচীৰরকং দিস্ৰা তস্স ভিক্খাচারৰত্তেন পত্তচীৰরং পরিযেসন্তাপি, গিলানস্স গিলানভেসজ্জং পরিযেসমানাপি, গিলানমেৰ অনাথং ‘‘অসুকপরিৰেণং যাহী’’তি অৰত্ৰা অত্তনো অত্তনো পরিৰেণে পটিজগ্গন্তাপি, একো ওলীযমানকো গন্থো হোতি, পঞ্ঞৰন্তং ভিক্খুং সঙ্গণ্হিত্ৰা তেন তং গন্থং উক্খিপাপেন্তাপি সমগ্গা সঙ্ঘকরণীযানি করোন্তি নাম.
অপ্পঞ্ঞত্তন্তিআদীসু নৰং অধম্মিকং কতিকৰত্তং ৰা সিক্খাপদং ৰা গণ্হন্তা অপ্পঞ্ঞত্তং পঞ্ঞাপেন্তি নাম পুরাণসন্থতৰত্থুস্মিং সাৰত্থিযং ভিক্খূ ৰিয. উদ্ধম্মং উব্বিনযং সাসনং দীপেন্তা পঞ্ঞত্তং সমুচ্ছিন্দন্তি নাম, ৰস্সসতপরিনিব্বুতে ভগৰতি ৰেসালিকা ৰজ্জিপুত্তকা ৰিয. খুদ্দানুখুদ্দকা পন আপত্তিযো সঞ্চিচ্চ ৰীতিক্কমন্তা যথাপঞ্ঞত্তেসু সিক্খাপদেসু সমাদায ন ৰত্তন্তি নাম অস্সজিপুনব্বসুকা ৰিয. তথা অকরোন্তা পন অপঞ্ঞত্তং ন পঞ্ঞাপেন্তি, পঞ্ঞত্তং ন সমুচ্ছিন্দন্তি, যথাপঞ্ঞত্তেসু সিক্খাপদেসু সমাদায ৰত্তন্তি নাম আযস্মা উপসেনো ৰিয, আযস্মা যসো কাকণ্ডকপুত্তো ৰিয, আযস্মা মহাকস্সপো ৰিয চ. ৰুদ্ধিযেৰাতি সীলাদিগুণেহি ৰুদ্ধিযেৰ, নো পরিহানি.
থেরাতি থিরভাৰপ্পত্তা থেরকারকেহি গুণেহি সমন্নাগতা. বহূ রত্তিযো জানন্তীতি রত্তঞ্ঞূ. চিরং পব্বজিতানং এতেসন্তি চিরপব্বজিতা. সঙ্ঘস্স পিতিট্ঠানে ঠিতাতি সঙ্ঘপিতরো. পিতিট্ঠানে ঠিতত্তা সঙ্ঘং পরিণেন্তি, পুব্বঙ্গমা হুত্ৰা তীসু সিক্খাসু পৰত্তেন্তীতি সঙ্ঘপরিণাযকা.
যে তেসং সক্কারাদীনি ন করোন্তি, ওৰাদত্থায দ্ৰে তযো ৰারে উপট্ঠানং ন গচ্ছন্তি, তেপি তেসং ওৰাদং ন দেন্তি, পৰেণিকথং ন কথেন্তি, সারভূতং ধম্মপরিযাযং ন সিক্খাপেন্তি. তে তেহি ৰিস্সট্ঠা সীলাদীহি ধম্মক্খন্ধেহি সত্তহি চ অরিযধনেহীতি এৰমাদীহি গুণেহি পরিহাযন্তি. যে পন তেসং সক্কারাদীনি করোন্তি, উপট্ঠানং গচ্ছন্তি, তেসং তে ‘‘এৰং তে অভিক্কমিতব্ব’’ন্তিআদিকং ওৰাদং দেন্তি, পৰেণিকথং কথেন্তি, সারভূতং ধম্মপরিযাযং সিক্খাপেন্তি, তেরসহি ধুতঙ্গেহি দসহি কথাৰত্থূহি অনুসাসন্তি. তে তেসং ওৰাদে ঠত্ৰা সীলাদীহি গুণেহি ৰড্ঢমানা সামঞ্ঞত্থং অনুপাপুণন্তি. এৰমেত্থ হানিৰুদ্ধিযো দট্ঠব্বা.
পুনব্ভৰো সীলমস্সাতি পোনোব্ভৰিকা, পুনব্ভৰদাযিকাতি অত্থো, তস্সা পোনোব্ভৰিকায. ন ৰসং গচ্ছিস্সন্তীতি এত্থ যে চতুন্নং পচ্চযানং কারণা উপট্ঠাকানং পদানুপদিকা হুত্ৰা গামতো গামং ৰিচরন্তি, তে তস্সা ৰসং গচ্ছন্তি নাম. ইতরে ন গচ্ছন্তি. তত্থ হানিৰুদ্ধিযো পাকটাযেৰ.
আরঞ্ঞকেসূতি পঞ্চধনুসতিকপচ্ছিমেসু. সাপেক্খাতি সালযা. গামন্তসেনাসনেসু হি ঝানং অপ্পেত্ৰাপি ততো ৰুট্ঠিতমত্তোৰ ইত্থিপুরিসদারকদারিকাদিসদ্দং সুণাতি, যেনস্স অধিগতৰিসেসোপি হাযতিযেৰ. অরঞ্ঞসেনাসনে নিদ্দাযিত্ৰাপি পবুদ্ধমত্তো সীহব্যগ্ঘমোরাদীনং সদ্দং সুণাতি, যেন অরঞ্ঞে পীতিং পটিলভিত্ৰা তমেৰ সম্মসন্তো অগ্গফলে পতিট্ঠাতি. ইতি ভগৰা গামন্তসেনাসনে ঝানং অপ্পেত্ৰা নিসিন্নভিক্খুতো অরঞ্ঞে নিদ্দাযমানমেৰ পসংসতি. তস্মা তমেৰ অত্থৰসং পটিচ্চ ‘‘আরঞ্ঞকেসু সেনাসনেসু সাপেক্খা ভৰিস্সন্তী’’তি আহ.
পচ্চত্তঞ্ঞেৰ সতিং উপট্ঠাপেস্সন্তীতি অত্তনাৰ অত্তনো অব্ভন্তরে সতিং উপট্ঠপেস্সন্তি. পেসলাতি পিযসীলা. ইধাপি সব্রহ্মচারীনং আগমনং অনিচ্ছন্তা নেৰাসিকা অস্সদ্ধা হোন্তি অপ্পসন্না, ৰিহারং সম্পত্তভিক্খূনং পচ্চুগ্গমন-পত্তচীৰরপটিগ্গহণ-আসনপঞ্ঞাপনতালৰণ্টগ্গহণাদীনি ন করোন্তি. অথ নেসং অৰণ্ণো উগ্গচ্ছতি ‘‘অসুকৰিহারৰাসিনো ভিক্খূ অস্সদ্ধা অপ্পসন্না ৰিহারং পৰিট্ঠানং ৰত্তপ্পটিৰত্তম্পি ন করোন্তী’’তি. তং সুত্ৰা পব্বজিতা ৰিহারদ্ৰারেন গচ্ছন্তাপি ৰিহারং ন পৰিসন্তি. এৰং অনাগতানং অনাগমনমেৰ হোতি. আগতানং পন ফাসুৰিহারে অসতি যেপি অজানিত্ৰা আগতা, তে ‘‘ৰসিস্সামাতি তাৰচিন্তেত্ৰা আগতম্হা, ইমেসং পন নেৰাসিকানং ইমিনা নীহারেন কো ৰসিস্সতী’’তি নিক্খমিত্ৰা গচ্ছন্তি. এৰং সো ৰিহারো অঞ্ঞেসং ভিক্খূনং অনাৰাসোৰ হোতি. ততো নেৰাসিকা সীলৰন্তানং দস্সনং অলভন্তা কঙ্খাৰিনোদকং ৰা আচারসিক্খাপকং ৰা মধুরধম্মসৰনং ৰা ন লভন্তি. তেসং নেৰ অগ্গহিতধম্মগ্গহণং ন গহিতসজ্ঝাযকরণং হোতি. ইতি নেসং হানিযেৰ হোতি, ন ৰুদ্ধি.
যে পন সব্রহ্মচারীনং আগমনং ইচ্ছন্তি, তে সদ্ধা হোন্তি পসন্না, আগতানং সব্রহ্মচারীনং পচ্চুগ্গমনাদীনি কত্ৰা সেনাসনং পঞ্ঞপেত্ৰা দেন্তি, তে গহেত্ৰা ভিক্খাচারং পৰিসন্তি, কঙ্খং ৰিনোদেন্তি, মধুরধম্মস্সৰনং লভন্তি. অথ নেসং কিত্তিসদ্দো উগ্গচ্ছতি ‘‘অসুকৰিহারে ভিক্খূ এৰং সদ্ধা পসন্না ৰত্তসম্পন্না সঙ্গাহকা’’তি. তং সুত্ৰা ভিক্খূ দূরতোপি আগচ্ছন্তি. তেসং নেৰাসিকা ৰত্তং করোন্তি, সমীপং গন্ত্ৰা ৰুড্ঢতরং আগন্তুকং ৰন্দিত্ৰা নিসীদন্তি, নৰকতরস্স সন্তিকে আসনং গহেত্ৰা নিসীদিত্ৰা ‘‘ইমস্মিং ৰিহারে ৰসিস্সথ, গমিস্সথা’’তি পুচ্ছন্তি. ‘‘গমিস্সামা’’তি ৰুত্তে ‘‘সপ্পাযং সেনাসনং, সুলভা ভিক্খা’’তিআদীনি ৰত্ৰা গন্তুং ন দেন্তি. ৰিনযধরো চে হোতি, তস্স সন্তিকে ৰিনযং সজ্ঝাযন্তি. সুত্তন্তাদিধরো চে, তস্স সন্তিকে তং তং ধম্মং সজ্ঝাযন্তি. তে আগন্তুকথেরানং ওৰাদে ঠত্ৰা সহ পটিসম্ভিদাহি অরহত্তং পাপুণন্তি. আগন্তুকা ‘‘একং দ্ৰে দিৰসানি ৰসিস্সামাতি আগতম্হা, ইমেসং পন সুখসংৰাসতায দস দ্ৰাদস ৰস্সানি ৰসিম্হা’’তি ৰত্তারো হোন্তি. এৰমেত্থ হানিৰুদ্ধিযো ৰেদিতব্বা.
৪. দুতিযসত্তকসুত্তৰণ্ণনা
২৪. চতুত্থে ন কম্মারামাতি যে দিৰসং চীৰরকম্ম-কাযবন্ধনপরিস্সাৰন-ধম্মকরণ-সম্মজ্জনি-পাদকঠলিকাদীনেৰ করোন্তি, তে সন্ধাযেস পটিক্খেপো. যো পন তেসং করণৰেলায এৰং এতানি করোতি, উদ্দেসৰেলায উদ্দেসং গণ্হাতি, সজ্ঝাযৰেলায সজ্ঝাযতি, চেতিযঙ্গণৰত্তৰেলায চেতিযঙ্গণৰত্তং করোতি, মনসিকারৰেলায মনসিকারং করোতি, ন সো কম্মারামো নাম.
যো ইত্থিৰণ্ণপুরিসৰণ্ণাদিৰসেন আলাপসল্লাপং করোন্তোযেৰ রত্তিন্দিৰং ৰীতিনামেতি, এৰরূপে ভস্সে পরিযন্তকারী ন হোতি, অযং ভস্সারামো নাম. যো পন রত্তিন্দিৰং ধম্মং কথেতি, পঞ্হং ৰিস্সজ্জেতি, অযং অপ্পভস্সোৰ ভস্সে পরিযন্তকারীযেৰ. কস্মা? ‘‘সন্নিপতিতানং ৰো, ভিক্খৰে, দ্ৰযং করণীযং ধম্মী ৰা কথা অরিযো ৰা তুণ্হীভাৰো’’তি (ম. নি. ১.২৭৩) ৰুত্তত্তা.
যো ঠিতোপি গচ্ছন্তোপি নিসিন্নোপি থিনমিদ্ধাভিভূতো নিদ্দাযতিযেৰ, অযং নিদ্দারামো নাম. যস্স পন করজকাযগেলঞ্ঞেন চিত্তং ভৰঙ্গং ওতরতি, নাযং নিদ্দারামো. তেনেৰাহ – ‘‘অভিজানামহং, অগ্গিৰেস্সন, গিম্হানং পচ্ছিমে মাসে পচ্ছাভত্তং পিণ্ডপাতপ্পটিক্কন্তো চতুগ্গুণং সঙ্ঘাটিং পঞ্ঞপেত্ৰা দক্খিণেন পস্সেন সতো সম্পজানো নিদ্দং ওক্কমিতা’’তি (ম. নি. ১.৩৮৭).
যো ‘‘একস্স দুতিযো, দ্ৰিন্নং ততিযো, তিণ্ণং চতুত্থো’’তি এৰং সংসট্ঠোৰ ৰিহরতি, এককো অস্সাদং ন লভতি, অযং সঙ্গণিকারামো. যো পন চতূসু ইরিযাপথেসু এককোৰ অস্সাদং লভতি, নাযং সঙ্গণিকারামো.
অসন্তসম্ভাৰনিচ্ছায সমন্নাগতা দুস্সীলা পাপিচ্ছা নাম. যেসং পাপকা মিত্তা চতূসু ইরিযাপথেসু সহ অযনতো পাপসহাযা, যে চ তন্নিন্নতপ্পোণতপ্পব্ভারতায পাপেসু সম্পৰঙ্কা, তে পাপমিত্তা পাপসহাযা পাপসম্পৰঙ্কা নাম.
ওরমত্তকেনাতি অৰরমত্তকেন অপ্পমত্তকেন. অন্তরাতি অরহত্তং অপ্পত্ৰাৰ এত্থন্তরে. ৰোসানন্তি পরিনিট্ঠিতভাৰং ‘‘অলমেত্তাৰতা’’তি ওসক্কনং. ইদং ৰুত্তং হোতি – যাৰ সীলপারিসুদ্ধিজ্ঝানৰিপস্সনা সোতাপন্নভাৰাদীনং অঞ্ঞতরমত্তকেন ৰোসানং নাপজ্জিস্সন্তি, তাৰ ৰুদ্ধিযেৰ ভিক্খূনং পাটিকঙ্খা, নো পরিহানীতি.
৭. সঞ্ঞাসুত্তৰণ্ণনা
২৭. সত্তমে অনিচ্চসঞ্ঞাদযো অনিচ্চানুপস্সনাদীহি সহগতসঞ্ঞা.
৮. পঠমপরিহানিসুত্তৰণ্ণনা
২৮. অট্ঠমে উপ্পন্নানং সঙ্ঘকিচ্চানং নিত্থরণেন ভারং ৰহন্তীতি ভারৰাহিনো. তে তেন পঞ্ঞাযিস্সন্তীতি তে থেরা তেন অত্তনো থেরভাৰানুরূপেন কিচ্চেন পঞ্ঞাযিস্সন্তি. তেসু যোগং আপজ্জতীতি পযোগং আপজ্জতি, সযং তানি কিচ্চানি কাতুং আরভতীতি.
৯. দুতিযপরিহানিসুত্তৰণ্ণনা
২৯. নৰমে ভিক্খুদস্সনং হাপেতীতি ভিক্খুসঙ্ঘস্স দস্সনত্থায গমনং হাপেতি. অধিসীলেতি পঞ্চসীলদসসীলসঙ্খাতে উত্তমসীলে. ইতো বহিদ্ধাতি ইমম্হা সাসনা বহিদ্ধা. দক্খিণেয্যং গৰেসতীতি দেয্যধম্মপটিগ্গাহকে পরিযেসতি. তত্থ চ পুব্বকারং করোতীতি তেসং বাহিরানং তিত্থিযানং দত্ৰা পচ্ছা ভিক্খূনং দেতি. সেসং সব্বত্থ উত্তানমেৰাতি.
ৰজ্জিসত্তকৰগ্গো ততিযো.