.নমো তস্স ভগৰতো অরহতো সম্মাসম্বুদ্ধস্স.

অঙ্গুত্তরনিকাযে

সত্তকনিপাত-অট্ঠকথা

পণ্ণাসকং

১. ধনৰগ্গো

১-৫. পঠমপিযসুত্তাদিৰণ্ণনা

১-৫. সত্তকনিপাতস্স পঠমে অনৰঞ্ঞত্তিকামোতি অভিঞ্ঞাতভাৰকামো. ততিযে যোনিসো ৰিচিনে ধম্মন্তি উপাযেন চতুসচ্চধম্মং ৰিচিনাতি. পঞ্ঞাযত্থং ৰিপস্সতীতি সহৰিপস্সনায মগ্গপঞ্ঞায সচ্চধম্মং ৰিপস্সতি. পজ্জোতস্সেৰাতি দীপস্সেৰ. ৰিমোক্খো হোতি চেতসোতি তস্স ইমেহি বলেহি সমন্নাগতস্স খীণাসৰস্স দীপনিব্বানং ৰিয চরিমকচিত্তস্স ৰত্থারম্মণেহি ৰিমোক্খো হোতি, গতট্ঠানং ন পঞ্ঞাযতি. চতুত্থে সদ্ধো হোতীতিআদীনি পঞ্চকনিপাতে ৰণ্ণিতানেৰ. পঞ্চমে ধনানীতি অদালিদ্দিযকরণট্ঠেন ধনানি.

৭. উগ্গসুত্তৰণ্ণনা

৭. সত্তমে উগ্গো রাজমহামত্তোতি পসেনদিকোসলস্স মহাঅমচ্চো. উপসঙ্কমীতি ভুত্তপাতরাসো উপসঙ্কমি. অড্ঢোতি নিধানগতেন ধনেন অড্ঢো. মিগারো রোহণেয্যোতি রোহণসেট্ঠিনো নত্তারং মিগারসেট্ঠিং সন্ধাযেৰমাহ. মহদ্ধনোতি ৰল়ঞ্জনধনেন মহদ্ধনো. মহাভোগোতি উপভোগপরিভোগভণ্ডস্স মহন্ততায মহাভোগো. হিরঞ্ঞস্সাতি সুৰণ্ণস্সেৰ. সুৰণ্ণামেৰ হিস্স কোটিসঙ্খ্যং অহোসি. রূপিযস্সাতি সেসস্স তট্টকসরকঅত্থরণপাৰুরণাদিনো পরিভোগপরিক্খারস্স পমাণসঙ্খানে ৰাদোযেৰ নত্থি.

৮. সংযোজনসুত্তৰণ্ণনা

৮. অট্ঠমে অনুনযসংযোজনন্তি কামরাগসংযোজনং. সব্বানেৰ চেতানি বন্ধনট্ঠেন সংযোজনানীতি ৰেদিতব্বানি. ইমস্মিং সুত্তে ৰট্টমেৰ কথিতং. সেসং সব্বত্থ উত্তানত্থমেৰাতি.

ধনৰগ্গো পঠমো.

২. অনুসযৰগ্গো

৩. কুলসুত্তৰণ্ণনা

১৩. দুতিযস্স ততিযে নালন্তি ন যুত্তং নানুচ্ছৰিকং. ন মনাপেনাতি ন মনম্হি অপ্পনকেন আকারেন নিসিন্নাসনতো পচ্চুট্ঠেন্তি, অনাদরমেৰ দস্সেন্তি. সন্তমস্স পরিগুহন্তীতি ৰিজ্জমানম্পি দেয্যধম্মং এতস্স নিগুহন্তি পটিচ্ছাদেন্তি. অসক্কচ্চং দেন্তি নো সক্কচ্চন্তি লূখং ৰা হোতু পণীতং ৰা, অসহত্থা অচিত্তীকারেন দেন্তি, নো চিত্তীকারেন.

৪. পুগ্গলসুত্তৰণ্ণনা

১৪. চতুত্থে উভতোভাগৰিমুত্তোতি দ্ৰীহি ভাগেহি ৰিমুত্তো, অরূপসমাপত্তিযা রূপকাযতো ৰিমুত্তো, মগ্গেন নামকাযতো. সো চতুন্নং অরূপসমাপত্তীনং একেকতো ৰুট্ঠায সঙ্খারে সম্মসিত্ৰা অরহত্তং পত্তানং চতুন্নং, নিরোধা ৰুট্ঠায অরহত্তং পত্তঅনাগামিনো চ ৰসেন পঞ্চৰিধো হোতি. পাল়ি পনেত্থ ‘‘কতমো চ পুগ্গলো উভতোভাগৰিমুত্তো? ইধেকচ্চো পুগ্গলো অট্ঠ ৰিমোক্খে কাযেন ফুসিত্ৰা ৰিহরতি, পঞ্ঞায চস্স দিস্ৰা আসৰা পরিক্খীণা হোন্তী’’তি (পু. প. ২০৮) এৰং অট্ঠৰিমোক্খলাভিনো ৰসেন আগতা.

পঞ্ঞায ৰিমুত্তোতি পঞ্ঞাৰিমুত্তো. সো সুক্খৰিপস্সকো, চতূহি ঝানেহি ৰুট্ঠায অরহত্তং পত্তা চত্তারো চাতি ইমেসং ৰসেন পঞ্চৰিধো হোতি. পাল়ি পনেত্থ অট্ঠৰিমোক্খপটিক্খেপৰসেনেৰ আগতা. যথাহ – ‘‘ন হেৰ খো অট্ঠ ৰিমোক্খে কাযেন ফুসিত্ৰা ৰিহরতি, পঞ্ঞায চস্স দিস্ৰা আসৰা পরিক্খীণা হোন্তি. অযং ৰুচ্চতি পুগ্গলো পঞ্ঞাৰিমুত্তো’’তি.

ফুট্ঠন্তং সচ্ছিকতোতি কাযসক্খী. সো ঝানফস্সং পঠমং ফুসতি, পচ্ছা নিরোধং নিব্বানং সচ্ছিকরোতি. সো সোতাপত্তিফলট্ঠং আদিং কত্ৰা যাৰ অরহত্তমগ্গট্ঠা ছব্বিধো হোতি. তেনাহ – ‘‘ইধেকচ্চো পুগ্গলো অট্ঠ ৰিমোক্খে কাযেন ফুসিত্ৰা ৰিহরতি, পঞ্ঞায চস্স দিস্ৰা একচ্চে আসৰা পরিক্খীণা হোন্তি. অযং ৰুচ্চতি পুগ্গলো কাযসক্খী’’তি (পু. প. ২০৮).

দিট্ঠন্তং পত্তোতি দিট্ঠিপ্পত্তো. তত্রিদং সঙ্খেপলক্খণং – দুক্খা সঙ্খারা, সুখো নিরোধোতি ঞাতং হোতি দিট্ঠং ৰিদিতং সচ্ছিকতং ফুসিতং পঞ্ঞাযাতি দিট্ঠিপ্পত্তো. ৰিত্থারতো পন সোপি কাযসক্খী ৰিয ছব্বিধো হোতি. তেনেৰাহ – ‘‘ইধেকচ্চো পুগ্গলো ‘ইদং দুক্খ’ন্তি যথাভূতং পজানাতি…পে… ‘অযং দুক্খনিরোধগামিনী পটিপদা’তি যথাভূতং পজানাতি, তথাগতপ্পৰেদিতা চস্স ধম্মা পঞ্ঞায ৰোদিট্ঠা হোন্তি ৰোচরিতা পঞ্ঞায…পে… অযং ৰুচ্চতি পুগ্গলো দিট্ঠিপ্পত্তো’’তি.

সদ্ধায ৰিমুত্তোতি সদ্ধাৰিমুত্তো. সোপি ৰুত্তনযেনেৰ ছব্বিধো হোতি. তেনাহ – ‘‘ইধেকচ্চো পুগ্গলো ‘ইদং দুক্খ’ন্তি যথাভূতং পজানাতি…পে… ‘অযং দুক্খনিরোধগামিনী পটিপদা’তি যথাভূতং পজানাতি, তথাগতপ্পৰেদিতা চস্স ধম্মা পঞ্ঞায ৰোদিট্ঠা হোন্তি ৰোচরিতা পঞ্ঞায…পে… নো চ খো যথাদিট্ঠিপ্পত্তস্স. অযং ৰুচ্চতি পুগ্গলো সদ্ধাৰিমুত্তো’’তি. এতস্স হি সদ্ধাৰিমুত্তস্স পুব্বভাগমগ্গক্খণে সদ্দহন্তস্স ৰিয ওকপ্পেন্তস্স ৰিয অধিমুচ্চন্তস্স ৰিয চ কিলেসক্খযো হোতি, দিট্ঠিপ্পত্তস্স পুব্বভাগমগ্গক্খণে কিলেসচ্ছেদকঞাণং অদন্ধং তিখিণং সূরং হুত্ৰা ৰহতি. তস্মা যথা নাম নাতিতিখিণেন অসিনা কদলিং ছিন্দন্তস্স ছিন্নট্ঠানং মট্ঠং ন হোতি, অসি সীঘং ন ৰহতি, সদ্দো সুয্যতি, বলৰতরো ৰাযামো কাতব্বো হোতি, এৰরূপা সদ্ধাৰিমুত্তস্স পুব্বভাগমগ্গভাৰনা. যথা পন সুনিসিতেন অসিনা কদলিং ছিন্দন্তস্স ছিন্নট্ঠানং মট্ঠং হোতি, অসি সীঘং ৰহতি, সদ্দো ন সুয্যতি, বলৰৰাযামকিচ্চং ন হোতি, এৰরূপা পঞ্ঞাৰিমুত্তস্স পুব্বভাগমগ্গভাৰনা ৰেদিতব্বা.

ধম্মং অনুস্সরতীতি ধম্মানুসারী. ধম্মোতি পঞ্ঞা, পঞ্ঞাপুব্বঙ্গমং মগ্গং ভাৰেতীতি অত্থো. সদ্ধানুসারিম্হিপি এসেৰ নযো. উভোপেতে সোতাপত্তিমগ্গট্ঠাযেৰ. ৰুত্তম্পি চেতং – ‘‘যস্স পুগ্গলস্স সোতাপত্তিফলসচ্ছিকিরিযায পটিপন্নস্স পঞ্ঞিন্দ্রিযং অধিমত্তং হোতি, পঞ্ঞাৰাহিং পঞ্ঞাপুব্বঙ্গমং অরিযমগ্গং ভাৰেতি. অযং ৰুচ্চতি পুগ্গলো ধম্মানুসারী. যস্স পুগ্গলস্স সোতাপত্তিফলসচ্ছিকিরিযায পটিপন্নস্স সদ্ধিন্দ্রিযং অধিমত্তং হোতি, সদ্ধাৰাহিং সদ্ধাপুব্বঙ্গমং অরিযমগ্গং ভাৰেতি. অযং ৰুচ্চতি পুগ্গলো সদ্ধানুসারী’’তি (পু. প. ২০৮). অযমেত্থ সঙ্খেপো, ৰিত্থারতো পনেসা উভতোভাগৰিমুত্তাদিকথা ৰিসুদ্ধিমগ্গে (ৰিসুদ্ধি. ২.৭৭১, ৮৮৯) পঞ্ঞাভাৰনাধিকারে ৰুত্তা. তস্মা তত্থ ৰুত্তনযেনেৰ ৰেদিতব্বাতি.

৫. উদকূপমাসুত্তৰণ্ণনা

১৫. পঞ্চমে উদকূপমাতি নিমুজ্জনাদিআকারং গহেত্ৰা উদকেন উপমিতা. সকিং নিমুগ্গোতি একৰারমেৰ নিমুগ্গো. একন্তকাল়কেহীতি নিযতমিচ্ছাদিট্ঠিং সন্ধায ৰুত্তং. উম্মুজ্জতীতি উট্ঠহতি. সাধূতি সোভনা ভদ্দকা. হাযতিযেৰাতি চঙ্কৰারে আসিত্তউদকং ৰিয পরিহাযতেৰ. উম্মুজ্জিত্ৰা ৰিপস্সতি ৰিলোকেতীতি উট্ঠহিত্ৰা গন্তব্বদিসং ৰিপস্সতি ৰিলোকেতি. পতরতীতি গন্তব্বদিসাভিমুখো তরতি নাম. পটিগাধপ্পত্তো হোতীতি উট্ঠায ৰিলোকেত্ৰা পতরিত্ৰা একস্মিং ঠানে পতিট্ঠাপত্তো নাম হোতি, তিট্ঠতি ন পুনাগচ্ছতি. তিণ্ণো পারঙ্গতো থলে তিট্ঠতীতি সব্বকিলেসোঘং তরিত্ৰা পরতীরং গন্ত্ৰা নিব্বানথলে পতিট্ঠিতো নাম হোতি. ইমস্মিং সুত্তে ৰট্টৰিৰট্টং কথিতং.

৬. অনিচ্চানুপস্সীসুত্তৰণ্ণনা

১৬. ছট্ঠে অনিচ্চাতি এৰং পঞ্ঞায ফরন্তো অনুপস্সতীতি অনিচ্চানুপস্সী. অনিচ্চাতি এৰং সঞ্ঞা অস্সাতি অনিচ্চসঞ্ঞী. অনিচ্চাতি এৰং ঞাণেন পটিসংৰেদিতা অস্সাতি অনিচ্চপটিসংৰেদী. সততন্তি সব্বকালং. সমিতন্তি যথা পুরিমচিত্তেন পচ্ছিমচিত্তং সমিতং সমুপগতং ঘট্টিতং হোতি, এৰং. অব্বোকিণ্ণন্তি নিরন্তরং অঞ্ঞেন চেতসা অসংমিস্সং. চেতসা অধিমুচ্চমানোতি চিত্তেন সন্নিট্ঠাপযমানো. পঞ্ঞায পরিযোগাহমানোতি ৰিপস্সনাঞাণেন অনুপৰিসমানো.

অপুব্বং অচরিমন্তি অপুরে অপচ্ছা একক্খণেযেৰ. ইধ সমসীসী কথিতো. সো চতুব্বিধো হোতি রোগসমসীসী, ৰেদনাসমসীসী, ইরিযাপথসমসীসী, জীৰিতসমসীসীতি. তত্থ যস্স অঞ্ঞতরেন রোগেন ফুট্ঠস্স সতো রোগৰূপসমো চ আসৰক্খযো চ একপ্পহারেনেৰ হোতি, অযং রোগসমসীসী নাম. যস্স পন অঞ্ঞতরং ৰেদনং ৰেদযতো ৰেদনাৰূপসমো চ আসৰক্খযো চ একপ্পহারেনেৰ হোতি, অযং ৰেদনাসমসীসী নাম. যস্স পন ঠানাদীসু ইরিযাপথেসু অঞ্ঞতরসমঙ্গিনো ৰিপস্সন্তস্স ইরিযাপথস্স পরিযোসানঞ্চ আসৰক্খযো চ একপ্পহারেনেৰ হোতি, অযং ইরিযাপথসমসীসী নাম. যস্স পন উপক্কমতো ৰা সরসতো ৰা জীৰিতপরিযাদানঞ্চ আসৰক্খযো চ একপ্পহারেনেৰ হোতি, অযং জীৰিতসমসীসী নাম. অযমিধ অধিপ্পেতো. তত্থ কিঞ্চাপি আসৰপরিযাদানং মগ্গচিত্তেন, জীৰিতপরিযাদানং চুতিচিত্তেন হোতীতি উভিন্নং একক্খণে সম্ভৰো নাম নত্থি. যস্মা পনস্স আসৰেসু খীণমত্তেসু পচ্চৰেক্খণৰারানন্তরমেৰ জীৰিতপরিযাদানং গচ্ছতি, অন্তরং ন পঞ্ঞাযতি, তস্মা এৰং ৰুত্তং.

অন্তরাপরিনিব্বাযীতি যো পঞ্চসু সুদ্ধাৰাসেসু যত্থ কত্থচি উপ্পন্নো নিব্বত্তক্খণে ৰা থোকং অতিক্কমিত্ৰা ৰা ৰেমজ্ঝে ঠত্ৰা ৰা অরহত্তং পাপুণাতি, তস্সেতং নামং. উপহচ্চপরিনিব্বাযীতি যো তত্থেৰ আযুৰেমজ্ঝং অতিক্কমিত্ৰা অরহত্তং পাপুণাতি. অসঙ্খারপরিনিব্বাযীতি যো তেসংযেৰ পুগ্গলানং অসঙ্খারেনেৰ অপ্পযোগেন কিলেসে খেপেতি. সসঙ্খারপরিনিব্বাযীতি যো সসঙ্খারেন সপ্পযোগেন কিলেসে খেপেতি. উদ্ধংসোতো অকনিট্ঠগামীতি যো হেট্ঠা চতূসু সুদ্ধাৰাসেসু যত্থ কত্থচি নিব্বত্তিত্ৰা ততো চুতো অনুপুব্বেন অকনিট্ঠে উপ্পজ্জিত্ৰা অরহত্তং পাপুণাতি.

৭-৯. দুক্খানুপস্সীসুত্তাদিৰণ্ণনা

১৭-১৯. সত্তমে দুক্খানুপস্সীতি পীল়নাকারং দুক্খতো অনুপস্সন্তো. অট্ঠমে অনত্তানুপস্সীতি অৰসৰত্তনাকারং অনত্তাতি অনুপস্সন্তো. নৰমে সুখানুপস্সীতি সুখন্তি এৰং ঞাণেন অনুপস্সন্তো.

১০. নিদ্দসৰত্থুসুত্তৰণ্ণনা

২০. দসমে নিদ্দসৰত্থূনীতি নিদ্দসাদিৰত্থূনি, ‘‘নিদ্দসো ভিক্খু, নিব্বীসো, নিত্তিংসো, নিচ্চত্তালীসো, নিপ্পঞ্ঞাসো’’তি এৰং ৰচনকারণানি. অযং কির পঞ্হো তিত্থিযসমযে উপ্পন্নো. তিত্থিযা হি দসৰস্সকালে মতং নিগণ্ঠং নিদ্দসোতি ৰদন্তি. সো কির পুন দসৰস্সো ন হোতি. ন কেৰলঞ্চ দসৰস্সো, নৰৰস্সোপি একৰস্সোপি ন হোতি. এতেনেৰ নযেন ৰীসতিৰস্সাদিকালেপি মতং নিগণ্ঠং ‘‘নিব্বীসো নিত্তিংসো নিচ্চত্তালীসো নিপ্পঞ্ঞাসো’’তি ৰদন্তি. আযস্মা আনন্দো গামে ৰিচরন্তো তং কথং সুত্ৰা ৰিহারং গন্ত্ৰা ভগৰতো আরোচেসি. ভগৰা আহ – ‘‘ন ইদং, আনন্দ, তিত্থিযানং অধিৰচনং, মম সাসনে খীণাসৰস্সেতং অধিৰচনং. খীণাসৰো হি দসৰস্সকালে পরিনিব্বুতো পুন দসৰস্সো ন হোতি. ন কেৰলঞ্চ দসৰস্সোৰ, নৰৰস্সোপি…পে… একৰস্সোপি. ন কেৰলঞ্চ একৰস্সোৰ, একাদসমাসিকোপি…পে… একমাসিকোপি একমুহুত্তিকোপি ন হোতিযেৰ’’. কস্মা? পুন পটিসন্ধিযা অভাৰা. নিব্বীসাদীসুপি এসেৰ নযো. ইতি ভগৰা ‘‘মম সাসনে খীণাসৰস্সেতং অধিৰচন’’ন্তি ৰত্ৰা যেহি কারণেহি নিদ্দসো হোতি, তানি দস্সেতুং ইমং দেসনং আরভি.

তত্থ ইধাতি ইমস্মিং সাসনে. সিক্খাসমাদানে তিব্বচ্ছন্দো হোতীতি সিক্খাত্তযপূরণে বলৰচ্ছন্দো হোতি. আযতিঞ্চ সিক্খাসমাদানে অৰিগতপেমোতি অনাগতে পুনদিৰসাদীসুপি সিক্খাপূরণে অৰিগতপেমেনেৰ সমন্নাগতো হোতি. ধম্মনিসন্তিযাতি ধম্মনিসামনায. ৰিপস্সনাযেতং অধিৰচনং. ইচ্ছাৰিনযেতি তণ্হাৰিনযে. পটিসল্লানেতি একীভাৰে. ৰীরিযারম্ভেতি কাযিকচেতসিকস্স ৰীরিযস্স পূরণে. সতিনেপক্কেতি সতিযঞ্চেৰ নিপকভাৰে. দিট্ঠিপটিৰেধেতি মগ্গদস্সনে. সেসং সব্বত্থ উত্তানমেৰাতি.

অনুসযৰগ্গো দুতিযো.

৩. ৰজ্জিসত্তকৰগ্গো

১. সারন্দদসুত্তৰণ্ণনা

২১. ততিযস্স পঠমে সারন্দদে চেতিযেতি এৰংনামকে ৰিহারে. অনুপ্পন্নে কির তথাগতে তত্থ সারন্দদস্স যক্খস্স নিৰাসনট্ঠানং চেতিযং অহোসি, অথেত্থ ভগৰতো ৰিহারং কারেসুং. সো সারন্দদচেতিযংত্ৰেৰ সঙ্খং গতো. যাৰকীৰঞ্চাতি যত্তকং কালং. অভিণ্হং সন্নিপাতাতি দিৰসস্স তিক্খত্তুং সন্নিপতন্তাপি অন্তরন্তরা সন্নিপতন্তাপি অভিণ্হং সন্নিপাতাৰ. সন্নিপাতবহুলাতি ‘‘হিয্যোপি পুরিমদিৰসম্পি সন্নিপতম্হ, পুন অজ্জ কিমত্থং সন্নিপতামা’’তি ৰোসানমনাপজ্জনেন সন্নিপাতবহুলা. ৰুদ্ধিযেৰ লিচ্ছৰী ৰজ্জীনং পাটিকঙ্খা নো পরিহানীতি অভিণ্হং অসন্নিপতন্তা হি দিসাসু আগতং সাসনং ন সুণন্তি, ততো ‘‘অসুকগামসীমা ৰা নিগমসীমা ৰা আকুলা, অসুকট্ঠানে চোরা পরিযুট্ঠিতা’’তি ন জানন্তি. চোরাপি ‘‘পমত্তা রাজানো’’তি ঞত্ৰা গামনিগমাদীনি পহরন্তা জনপদং নাসেন্তি. এৰং রাজূনং পরিহানি হোতি. অভিণ্হং সন্নিপতন্তা পন তং পৰত্তিং সুণন্তি, ততো বলং পেসেত্ৰা অমিত্তমদ্দনং করোন্তি. চোরাপি ‘‘অপ্পমত্তা রাজানো, ন সক্কা অম্হেহি ৰগ্গবন্ধনেন ৰিচরিতু’’ন্তি ভিজ্জিত্ৰা পলাযন্তি. এৰং রাজূনং ৰুদ্ধি হোতি. তেন ৰুত্তং – ‘‘ৰুদ্ধিযেৰ লিচ্ছৰী ৰজ্জীনং পাটিকঙ্খা নো পরিহানী’’তি.

সমগ্গাতিআদীসু সন্নিপাতভেরিযা নিগ্গতায ‘‘অজ্জ মে কিচ্চং অত্থি মঙ্গলং অত্থী’’তি ৰিক্খেপং করোন্তা ন সমগ্গা সন্নিপতন্তি নাম. ভেরিসদ্দং পন সুত্ৰাৰ ভুঞ্জমানাপি অলঙ্কুরুমানাপি ৰত্থানি নিৰাসযমানাপি অদ্ধভুত্তা অদ্ধালঙ্কতা ৰত্থং নিৰাসেন্তাৰ সন্নিপতন্তা সমগ্গা সন্নিপতন্তি নাম. সন্নিপতিতা পন চিন্তেত্ৰা মন্তেত্ৰা কত্তব্বং কত্ৰা একতোৰ অৰুট্ঠহন্তা ন সমগ্গা ৰুট্ঠহন্তি নাম. এৰং ৰুট্ঠিতেসু হি যে পঠমং গচ্ছন্তি, তেসং এৰং হোতি – ‘‘অম্হেহি বাহিরকথাৰ সুতা, ইদানি ৰিনিচ্ছযকথা ভৰিস্সতী’’তি. একতো ৰুট্ঠহন্তা পন সমগ্গা ৰুট্ঠহন্তি নাম. অপিচ ‘‘অসুকট্ঠানে গামসীমা ৰা নিগমসীমা ৰা আকুলা, চোরা ৰা পরিযুট্ঠিতা’’তি সুত্ৰা ‘‘কো গন্ত্ৰা অমিত্তমদ্দনং করিস্সতী’’তি ৰুত্তে ‘‘অহং পঠমং অহং পঠম’’ন্তি ৰত্ৰা গচ্ছন্তাপি সমগ্গা ৰুট্ঠহন্তি নাম. একস্স পন কম্মন্তে ওসীদমানে সেসা পুত্তভাতরো পেসেত্ৰা তস্স কম্মন্তং উপত্থম্ভযমানাপি আগন্তুকরাজানং ‘‘অসুকস্স গেহং গচ্ছতু, অসুকস্স গেহং গচ্ছতূ’’তি অৰত্ৰা সব্বে একতো সঙ্গণ্হন্তাপি একস্স মঙ্গলে ৰা রোগে ৰা অঞ্ঞস্মিং ৰা পন তাদিসে সুখদুক্খে উপ্পন্নে সব্বে তত্থ সহাযভাৰং গচ্ছন্তাপি সমগ্গা ৰজ্জিকরণীযানি করোন্তি নাম.

অপ্পঞ্ঞত্তন্তিআদীসু পুব্বে অকতং সুঙ্কং ৰা বলিং ৰা দণ্ডং ৰা আহরাপেন্তা অপ্পঞ্ঞত্তং পঞ্ঞাপেন্তি নাম. পোরাণপৰেণিযা আগতমেৰ পন অনাহরাপেন্তা পঞ্ঞত্তং সমুচ্ছিন্দন্তি নাম. চোরোতি গহেত্ৰা দস্সিতে অৰিচিনিত্ৰা ছেজ্জভেজ্জং অনুসাসন্তা পোরাণং ৰজ্জিধম্মং সমাদায ন ৰত্তন্তি নাম. তেসং অপঞ্ঞত্তং পঞ্ঞাপেন্তানং অভিনৰসুঙ্কাদিপীল়িতা মনুস্সা ‘‘অতিউপদ্দুতম্হ, কে ইমেসং ৰিজিতে ৰসিস্সন্তী’’তি পচ্চন্তং পৰিসিত্ৰা চোরা ৰা চোরসহাযা ৰা হুত্ৰা জনপদং হনন্তি. পঞ্ঞত্তং সমুচ্ছিন্দন্তানং পৰেণিআগতানি সুঙ্কাদীনি অগণ্হন্তানং কোসো পরিহাযতি, ততো হত্থিঅস্সবলকাযওরোধাদযো যথানিবদ্ধং ৰট্টং অলভমানা থামবলেন পরিহাযন্তি. তে নেৰ যুদ্ধক্খমা হোন্তি ন পারিচরিযক্খমা. পোরাণং ৰজ্জিধম্মং সমাদায অৰত্তন্তানং ৰিজিতে মনুস্সা ‘‘অম্হাকং পুত্তং পিতরং ভাতরং অচোরংযেৰ চোরোতি কত্ৰা ছিন্দিংসু ভিন্দিংসূ’’তি কুজ্ঝিত্ৰা পচ্চন্তং পৰিসিত্ৰা চোরা ৰা চোরসহাযা ৰা হুত্ৰা জনপদং হনন্তি. এৰং রাজূনং পরিহানি হোতি. অপঞ্ঞত্তং ন পঞ্ঞাপেন্তানং পন ‘‘পৰেণিআগতংযেৰ রাজানো করোন্তী’’তি মনুস্সা হট্ঠতুট্ঠা কসিৰাণিজ্জাদিকে কম্মন্তে সম্পাদেন্তি. পঞ্ঞত্তং অসমুচ্ছিন্দন্তানং পৰেণিআগতানি সুঙ্কাদীনি গণ্হন্তানং কোসো ৰড্ঢতি, ততো হত্থিঅস্সবলকাযওরোধাদযো যথানিবদ্ধং ৰট্টং লভমানা থামবলসম্পন্না যুদ্ধক্খমা চেৰ পারিচরিযক্খমা চ হোন্তি. পোরাণে ৰজ্জিধম্মে সমাদায ৰত্তন্তানং মনুস্সা ন উজ্ঝাযন্তি. ‘‘রাজানো পোরাণপৰেণিযা করোন্তি, অট্টকুলিকসেনাপতিউপরাজূহি পরিক্খিতং সযম্পি পরিক্খিপিত্ৰা পৰেণিপোত্থকং ৰাচাপেত্ৰা অনুচ্ছৰিকমেৰ দণ্ডং পৰত্তযন্তি, এতেসং দোসো নত্থি, অম্হাকংযেৰ দোসো’’তি অপ্পমত্তা কম্মন্তে করোন্তি. এৰং রাজূনং ৰুদ্ধি হোতি.

সক্করিস্সন্তীতি যংকিঞ্চি তেসং সক্কারং করোন্তা সুন্দরমেৰ করিস্সন্তি. গরুং করিস্সন্তীতি গরুভাৰং পচ্চুপট্ঠপেত্ৰা করিস্সন্তি. মানেস্সন্তীতি মনেন পিযাযিস্সন্তি. পূজেস্সন্তীতি পচ্চযপূজায পূজেস্সন্তি. সোতব্বং মঞ্ঞিস্সন্তীতি দিৰসস্স দ্ৰে তযো ৰারে উপট্ঠানং গন্ত্ৰা তেসং কথং সোতব্বং সদ্ধাতব্বং মঞ্ঞিস্সন্তি. তত্থ যে এৰং মহল্লকানং রাজূনং সক্কারাদীনি ন করোন্তি, ওৰাদত্থায ৰা নেসং উপট্ঠানং ন গচ্ছন্তি, তে তেহি ৰিস্সট্ঠা অনোৰদিযমানা কীল়াপসুতা রজ্জতো পরিহাযন্তি. যে পন তথা পটিপজ্জন্তি, তেসং মহল্লকরাজানো ‘‘ইদং কাতব্বং ইদং ন কাতব্ব’’ন্তি পোরাণপৰেণিং আচিক্খন্তি. সঙ্গামং পত্ৰাপি ‘‘এৰং পৰিসিতব্বং, এৰং নিক্খমিতব্ব’’ন্তি উপাযং দস্সেন্তি. তে তেহি ওৰদিযমানা যথাওৰাদং পটিপজ্জমানা সক্কোন্তি রজ্জপৰেণিং সন্ধারেতুং. তেন ৰুত্তং – ‘‘ৰুদ্ধিযেৰ লিচ্ছৰী ৰজ্জীনং পাটিকঙ্খা’’তি.

কুলিত্থিযোতি কুলঘরণিযো. কুলকুমারিযোতি অনিৰিদ্ধা তাসং ধীতরো. ওকস্সাতি ৰা পসয্হাতি ৰা পসয্হাকারস্সেৰেতং নামং. ওকাসাতিপি পঠন্তি. তত্থ ওকস্সাতি অৰকসিত্ৰা আকড্ঢিত্ৰা. পসয্হাতি অভিভৰিত্ৰা অজ্ঝোত্থরিত্ৰাতি অযং ৰচনত্থো. এৰঞ্হি করোন্তানং ৰিজিতে মনুস্সা ‘‘অম্হাকং গেহে পুত্তভাতরোপি, খেল়সিঙ্ঘানিকাদীনি মুখেন অপনেত্ৰা সংৰড্ঢিতা ধীতরোপি ইমে বলক্কারেন গহেত্ৰা অত্তনো ঘরে ৰাসেন্তী’’তি কুপিতা পচ্চন্তং পৰিসিত্ৰা চোরা ৰা চোরসহাযা ৰা হুত্ৰা জনপদং হনন্তি. এৰং অকরোন্তানং পন ৰিজিতে মনুস্সা অপ্পোস্সুক্কা সকানি কম্মানি করোন্তা রাজকোসং ৰড্ঢেন্তি. এৰমেত্থ ৰুদ্ধিহানিযো ৰেদিতব্বা.

ৰজ্জীনং ৰজ্জিচেতিযানীতি ৰজ্জিরাজূনং ৰজ্জিরট্ঠে চিত্তীকতট্ঠেন চেতিযানীতি লদ্ধনামানি যক্খট্ঠানানি. অব্ভন্তরানীতি অন্তোনগরে ঠিতানি. বাহিরানীতি বহিনগরে ঠিতানি. দিন্নপুব্বং কতপুব্বন্তি পুব্বে দিন্নঞ্চ কতঞ্চ. নো পরিহাপেস্সন্তীতি অহাপেত্ৰা যথাপৰত্তমেৰ করিস্সন্তি. ধম্মিকং বলিং পরিহাপেন্তানঞ্হি দেৰতা আরক্খং সুসংৰিহিতং ন করোন্তি, অনুপ্পন্নং দুক্খং উপ্পাদেতুং অসক্কোন্তিযোপি উপ্পন্নং কাসসীসরোগাদিং ৰড্ঢেন্তি, সঙ্গামে পত্তে সহাযা ন হোন্তি. অপরিহাপেন্তানং পন আরক্খং সুসংৰিহিতং করোন্তি, অনুপ্পন্নং সুখং উপ্পাদেতুং অসক্কোন্তিযোপি উপ্পন্নং কাসসীসরোগাদিং হরন্তি, সঙ্গামসীসে সহাযা হোন্তীতি. এৰমেত্থ ৰুদ্ধিহানিযো ৰেদিতব্বা.

ধম্মিকা রক্খাৰরণগুত্তীতি এত্থ রক্খা এৰ যথা অনিচ্ছিতং নাগচ্ছতি, এৰং আৰরণতো আৰরণং. যথা ইচ্ছিতং ন নস্সতি, এৰং গোপাযনতো গুত্তি. তত্থ বলকাযেন পরিৰারেত্ৰা রক্খনং পব্বজিতানং ধম্মিকা রক্খাৰরণগুত্তি নাম ন হোতি. যথা পন ৰিহারস্স উপৰনে রুক্খে ন ছিন্দন্তি, ৰাজিকা ৰাজং ন করোন্তি, পোক্খরণীসু মচ্ছে ন গণ্হন্তি, এৰং করণং ধম্মিকা রক্খাৰরণগুত্তি নাম. কিন্তীতি কেন নু খো কারণেন.

তত্থ যে অনাগতানং অরহন্তানং আগমনং ন ইচ্ছন্তি, তে অস্সদ্ধা হোন্তি অপ্পসন্না. পব্বজিতে সম্পত্তে পচ্চুগ্গমনং ন করোন্তি, গন্ত্ৰা ন পস্সন্তি, পটিসন্থারং ন করোন্তি, পঞ্হং ন পুচ্ছন্তি, ধম্মং ন সুণন্তি, দানং ন দেন্তি, অনুমোদনং ন সুণন্তি, নিৰাসনট্ঠানং ন সংৰিদহন্তি. অথ নেসং অৰণ্ণো উগ্গচ্ছতি ‘‘অসুকো নাম রাজা অস্সদ্ধো অপ্পসন্নো, পব্বজিতে সম্পত্তে পচ্চুগ্গমনং ন করোতি…পে… নিৰাসনট্ঠানং ন সংৰিদহতী’’তি. তং সুত্ৰা পব্বজিতা তস্স নগরদ্ৰারেন গচ্ছন্তাপি নগরং ন পৰিসন্তি. এৰং অনাগতানং অরহন্তানং অনাগমনমেৰ হোতি. আগতানং পন ফাসুৰিহারে অসতি যেপি অজানিত্ৰা আগতা, তে ‘‘ৰসিস্সামাতি তাৰ চিন্তেত্ৰা আগতম্হা, ইমেসং পন রাজূনং ইমিনা নীহারেন কে ৰসিস্সন্তী’’তি নিক্খমিত্ৰা গচ্ছন্তি. এৰং অনাগতেসু অনাগচ্ছন্তেসু আগতেসু দুক্খং ৰিহরন্তেসু সো দোসো পব্বজিতানং অনাৰাসো হোতি. ততো দেৰতারক্খা ন হোতি, দেৰতারক্খায অসতি অমনুস্সা ওকাসং লভন্তি, অমনুস্সা উস্সন্না অনুপ্পন্নং ব্যাধিং উপ্পাদেন্তি. সীলৰন্তানং দস্সনপঞ্হপুচ্ছনাদিৰত্থুকস্স পুঞ্ঞস্স অনাগমো হোতি. ৰিপরিযাযেন যথাৰুত্তকণ্হপক্খৰিপরীতস্স সুক্কপক্খস্স সম্ভৰো হোতীতি এৰমেত্থ ৰুদ্ধিহানিযো ৰেদিতব্বা.

২. ৰস্সকারসুত্তৰণ্ণনা

২২. দুতিযে অভিযাতুকামোতি অভিভৰনত্থায যাতুকামো. ৰজ্জীতি ৰজ্জিরাজানো. এৰংমহিদ্ধিকেতি এৰং মহতিযা রাজিদ্ধিযা সমন্নাগতে. এতেন নেসং সমগ্গভাৰং কথেতি. এৰংমহানুভাৰেতি এৰং মহন্তেন রাজানুভাৰেন সমন্নাগতে. এতেন নেসং হত্থিসিপ্পাদীসু কতসিক্খতং কথেতি, যং সন্ধায ৰুত্তং – ‘‘সিক্খিতা ৰতিমে লিচ্ছৰিকুমারকা, সুসিক্খিতা ৰতিমে লিচ্ছৰিকুমারকা, যত্র হি নাম সুখুমেন তাল়চ্ছিগ্গল়েন অসনং অতিপাতযিস্সন্তি পোঙ্খানুপোঙ্খং অৰিরাধিত’’ন্তি (সং. নি. ৫.১১১৫). উচ্ছেচ্ছামীতি উচ্ছিন্দিস্সামি. ৰিনাসেস্সামীতি অদস্সনং নযিস্সামি. অনযব্যসনন্তি অৰড্ঢিঞ্চেৰ, ঞাতিব্যসনঞ্চ. আপাদেস্সামীতি পাপযিস্সামি.

ইতি কির সো ঠাননিসজ্জাদীসু ইমং যুদ্ধকথমেৰ কথেতি, ‘‘গমনসজ্জা হোথা’’তি চ বলকাযং আণাপেতি. কস্মা? গঙ্গায কির একং পট্টনগামং নিস্সায অদ্ধযোজনং অজাতসত্তুনো ৰিজিতং, অদ্ধযোজনং লিচ্ছৰীনং. তত্র পব্বতপাদতো মহগ্ঘভণ্ডং ওতরতি. তং সুত্ৰা ‘‘অজ্জ যামি, স্ৰে যামী’’তি অজাতসত্তুনো সংৰিদহন্তস্সেৰ লিচ্ছৰিনো সমগ্গা সম্মোদমানা পুরেতরং আগন্ত্ৰা সব্বং গণ্হন্তি. অজাতসত্তু পচ্ছা আগন্ত্ৰা তং পৰত্তিং ঞত্ৰা কুজ্ঝিত্ৰা গচ্ছতি. তে পুনসংৰচ্ছরেপি তথেৰ করোন্তি. অথ সো বলৰাঘাতজাতো, তদা এৰমকাসি.

ততো চিন্তেসি – ‘‘গণেন সদ্ধিং যুদ্ধং নাম ভারিযং, একোপি মোঘপ্পহারো নাম নত্থি. একেন খো পন পণ্ডিতেন সদ্ধিং মন্তেত্ৰা করোন্তো নিরপরাধো হোতি, পণ্ডিতো চ সত্থারা সদিসো নত্থি, সত্থা চ অৰিদূরে ধুরৰিহারে ৰসতি, হন্দাহং পেসেত্ৰা পুচ্ছামি. সচে মে গতেন কোচি অত্থো ভৰিস্সতি, সত্থা তুণ্হী ভৰিস্সতি. অনত্থে পন সতি ‘কিং রঞ্ঞো তত্থ গতেনা’তি ৰক্খতী’’তি. সো ৰস্সকারং ব্রাহ্মণং পেসেসি. ব্রাহ্মণো গন্ত্ৰা ভগৰতো তমত্থং আরোচেসি. তেন ৰুত্তং – অথ খো রাজা…পে… আপাদেস্সামি ৰজ্জীতি.

ভগৰন্তং বীজযমানোতি থেরো ৰত্তসীসে ঠত্ৰা ভগৰন্তং বীজতি, ভগৰতো পন সীতং ৰা উণ্হং ৰা নত্থি. ভগৰা ব্রাহ্মণস্স ৰচনং সুত্ৰা তেন সদ্ধিং অমন্তেত্ৰা থেরেন সদ্ধিং মন্তেতুকামো কিন্তি তে, আনন্দ, সুতন্তিআদিমাহ. তং ৰুত্তত্থমেৰ.

একমিদাহন্তি ইদং ভগৰা পুব্বে ৰজ্জীনং ইমস্স ৰজ্জিসত্তকস্স দেসিতভাৰপ্পকাসনত্থং আহ. অকরণীযাতি অকত্তব্বা, অগ্গহেতব্বাতি অত্থো. যদিদন্তি নিপাতমত্তং. যুদ্ধস্সাতি করণত্থে সামিৰচনং, অভিমুখং যুদ্ধেন গহেতুং ন সক্কাতি অত্থো. অঞ্ঞত্র উপলাপনাযাতি ঠপেত্ৰা উপলাপনং. উপলাপনা নাম ‘‘অলং ৰিৰাদেন, ইদানি সমগ্গা হোমা’’তি হত্থিঅস্সরথহিরঞ্ঞসুৰণ্ণাদীনি পেসেত্ৰা সঙ্গহকরণং, এৰঞ্হি সঙ্গহং কত্ৰা কেৰলং ৰিস্সাসেন সক্কা গণ্হিতুন্তি অত্থো. অঞ্ঞত্র মিথুভেদাতি ঠপেত্ৰা মিথুভেদং. ইমিনা ‘‘অঞ্ঞমঞ্ঞভেদং কত্ৰাপি সক্কা এতে গহেতু’’ন্তি দস্সেতি. ইদং ব্রাহ্মণো ভগৰতো কথায নযং লভিত্ৰা আহ. কিং পন ভগৰা ব্রাহ্মণস্স ইমায কথায নযলাভং জানাতীতি? আম জানাতি. জানন্তো কস্মা কথেসি? অনুকম্পায. এৰং কিরস্স অহোসি – ‘‘মযা অকথিতেপি কতিপাহেন গন্ত্ৰা সব্বে গণ্হিস্সতি, কথিতে পন সমগ্গে ভিন্দন্তো তীহি সংৰচ্ছরেহি গণ্হিস্সতি. এত্তকম্পি জীৰিতমেৰ ৰরং. এত্তকঞ্হি জীৰন্তা অত্তনো পতিট্ঠাভূতং পুঞ্ঞং করিস্সন্তী’’তি. অভিনন্দিত্ৰাতি চিত্তেন নন্দিত্ৰা. অনুমোদিত্ৰাতি ‘‘যাৰ সুভাসিতমিদং ভোতা গোতমেনা’’তি ৰাচায অনুমোদিত্ৰা. পক্কামীতি রঞ্ঞো সন্তিকং গতো. রাজাপি তমেৰ পেসেত্ৰা সব্বে ভিন্দিত্ৰা গন্ত্ৰা অনযব্যসনং পাপেসি.

৩. পঠমসত্তকসুত্তৰণ্ণনা

২৩. ততিযে অভিণ্হং সন্নিপাতাতি ইদং ৰজ্জিসত্তকে ৰুত্তসদিসমেৰ. ইধাপি চ অভিণ্হং অসন্নিপতন্তা দিসাসু আগতসাসনং ন সুণন্তি, ততো ‘‘অসুকৰিহারসীমা আকুলা, উপোসথপ্পৰারণা ঠিতা, অসুকস্মিং ঠানে ভিক্খূ ৰেজ্জকম্মদূতকম্মাদীনি করোন্তি, ৰিঞ্ঞত্তিবহুলা ফলপুপ্ফদানাদীহি জীৰিকং কপ্পেন্তী’’তিআদীনি ন জানন্তি. পাপভিক্খূপি ‘‘পমত্তো সঙ্ঘো’’তি ঞত্ৰা রাসিভূতা সাসনং ওসক্কাপেন্তি. অভিণ্হং সন্নিপতন্তা পন তং পৰত্তিং সুণন্তি, ততো ভিক্খুসঙ্ঘং পেসেত্ৰা সীমং উজুং কারেন্তি, উপোসথপ্পৰারণাযো পৰত্তাপেন্তি, মিচ্ছাজীৰানং উস্সন্নট্ঠানে অরিযৰংসিকে পেসেত্ৰা অরিযৰংসং কথাপেন্তি, পাপভিক্খূনং ৰিনযধরেহি নিগ্গহং কারাপেন্তি. পাপভিক্খূপি ‘‘অপ্পমত্তো সঙ্ঘো, ন সক্কা অম্হেহি ৰগ্গবন্ধনেন ৰিচরিতু’’ন্তি ভিজ্জিত্ৰা পলাযন্তি. এৰমেত্থ ৰুদ্ধিহানিযো ৰেদিতব্বা.

সমগ্গাতিআদীসু চেতিযপটিজগ্গনত্থং ৰা বোধিঘরউপোসথাগারচ্ছাদনত্থং ৰা কতিকৰত্তং ৰা ঠপেতুকামতায ‘‘সঙ্ঘো সন্নিপততূ’’তি ভেরিযা ৰা ঘণ্টিযা ৰা আকোটিতমত্তায ‘‘ময্হং চীৰরকম্মং অত্থি, ময্হং পত্তো পচিতব্বো, ময্হং নৰকম্মং অত্থী’’তি ৰিক্খেপং করোন্তা ন সমগ্গা সন্নিপতন্তি নাম. সব্বং পন তং কম্মং ঠপেত্ৰা ‘‘অহং পুরিমতরং, অহং পুরিমতর’’ন্তি একপ্পহারেনেৰ সন্নিপতন্তা সমগ্গা সন্নিপতন্তি নাম. সন্নিপতিতা পন চিন্তেত্ৰা মন্তেত্ৰা কত্তব্বং কত্ৰা একতোৰ অৰুট্ঠহন্তা ন সমগ্গা ৰুট্ঠহন্তি নাম. এৰং ৰুট্ঠিতেসু হি যে পঠমং গচ্ছন্তি, তেসং এৰং হোতি ‘‘অম্হেহি বাহিরকথাৰ সুতা, ইদানি ৰিনিচ্ছযকথা ভৰিস্সতী’’তি. একপ্পহারেনেৰ ৰুট্ঠহন্তা সমগ্গা ৰুট্ঠহন্তি নাম. অপিচ ‘‘অসুকট্ঠানে ৰিহারসীমা আকুলা, উপোসথপ্পৰারণা ঠিতা, অসুকট্ঠানে ৰেজ্জকম্মাদিকারকা পাপভিক্খূ উস্সন্না’’তি সুত্ৰা ‘‘কো গন্ত্ৰা তেসং নিগ্গহং করিস্সতী’’তি ৰুত্তে ‘‘অহং পঠমং, অহং পঠম’’ন্তি ৰত্ৰা গচ্ছন্তাপি সমগ্গা ৰুট্ঠহন্তি নাম.

আগন্তুকং পন দিস্ৰা ‘‘ইমং পরিৰেণং যাহি, এতং পরিৰেণং যাহি, অযং কো’’তি অৰত্ৰা সব্বে ৰত্তং করোন্তাপি, জিণ্ণপত্তচীৰরকং দিস্ৰা তস্স ভিক্খাচারৰত্তেন পত্তচীৰরং পরিযেসন্তাপি, গিলানস্স গিলানভেসজ্জং পরিযেসমানাপি, গিলানমেৰ অনাথং ‘‘অসুকপরিৰেণং যাহী’’তি অৰত্ৰা অত্তনো অত্তনো পরিৰেণে পটিজগ্গন্তাপি, একো ওলীযমানকো গন্থো হোতি, পঞ্ঞৰন্তং ভিক্খুং সঙ্গণ্হিত্ৰা তেন তং গন্থং উক্খিপাপেন্তাপি সমগ্গা সঙ্ঘকরণীযানি করোন্তি নাম.

অপ্পঞ্ঞত্তন্তিআদীসু নৰং অধম্মিকং কতিকৰত্তং ৰা সিক্খাপদং ৰা গণ্হন্তা অপ্পঞ্ঞত্তং পঞ্ঞাপেন্তি নাম পুরাণসন্থতৰত্থুস্মিং সাৰত্থিযং ভিক্খূ ৰিয. উদ্ধম্মং উব্বিনযং সাসনং দীপেন্তা পঞ্ঞত্তং সমুচ্ছিন্দন্তি নাম, ৰস্সসতপরিনিব্বুতে ভগৰতি ৰেসালিকা ৰজ্জিপুত্তকা ৰিয. খুদ্দানুখুদ্দকা পন আপত্তিযো সঞ্চিচ্চ ৰীতিক্কমন্তা যথাপঞ্ঞত্তেসু সিক্খাপদেসু সমাদায ন ৰত্তন্তি নাম অস্সজিপুনব্বসুকা ৰিয. তথা অকরোন্তা পন অপঞ্ঞত্তং ন পঞ্ঞাপেন্তি, পঞ্ঞত্তং ন সমুচ্ছিন্দন্তি, যথাপঞ্ঞত্তেসু সিক্খাপদেসু সমাদায ৰত্তন্তি নাম আযস্মা উপসেনো ৰিয, আযস্মা যসো কাকণ্ডকপুত্তো ৰিয, আযস্মা মহাকস্সপো ৰিয চ. ৰুদ্ধিযেৰাতি সীলাদিগুণেহি ৰুদ্ধিযেৰ, নো পরিহানি.

থেরাতি থিরভাৰপ্পত্তা থেরকারকেহি গুণেহি সমন্নাগতা. বহূ রত্তিযো জানন্তীতি রত্তঞ্ঞূ. চিরং পব্বজিতানং এতেসন্তি চিরপব্বজিতা. সঙ্ঘস্স পিতিট্ঠানে ঠিতাতি সঙ্ঘপিতরো. পিতিট্ঠানে ঠিতত্তা সঙ্ঘং পরিণেন্তি, পুব্বঙ্গমা হুত্ৰা তীসু সিক্খাসু পৰত্তেন্তীতি সঙ্ঘপরিণাযকা.

যে তেসং সক্কারাদীনি ন করোন্তি, ওৰাদত্থায দ্ৰে তযো ৰারে উপট্ঠানং ন গচ্ছন্তি, তেপি তেসং ওৰাদং ন দেন্তি, পৰেণিকথং ন কথেন্তি, সারভূতং ধম্মপরিযাযং ন সিক্খাপেন্তি. তে তেহি ৰিস্সট্ঠা সীলাদীহি ধম্মক্খন্ধেহি সত্তহি চ অরিযধনেহীতি এৰমাদীহি গুণেহি পরিহাযন্তি. যে পন তেসং সক্কারাদীনি করোন্তি, উপট্ঠানং গচ্ছন্তি, তেসং তে ‘‘এৰং তে অভিক্কমিতব্ব’’ন্তিআদিকং ওৰাদং দেন্তি, পৰেণিকথং কথেন্তি, সারভূতং ধম্মপরিযাযং সিক্খাপেন্তি, তেরসহি ধুতঙ্গেহি দসহি কথাৰত্থূহি অনুসাসন্তি. তে তেসং ওৰাদে ঠত্ৰা সীলাদীহি গুণেহি ৰড্ঢমানা সামঞ্ঞত্থং অনুপাপুণন্তি. এৰমেত্থ হানিৰুদ্ধিযো দট্ঠব্বা.

পুনব্ভৰো সীলমস্সাতি পোনোব্ভৰিকা, পুনব্ভৰদাযিকাতি অত্থো, তস্সা পোনোব্ভৰিকায. ন ৰসং গচ্ছিস্সন্তীতি এত্থ যে চতুন্নং পচ্চযানং কারণা উপট্ঠাকানং পদানুপদিকা হুত্ৰা গামতো গামং ৰিচরন্তি, তে তস্সা ৰসং গচ্ছন্তি নাম. ইতরে ন গচ্ছন্তি. তত্থ হানিৰুদ্ধিযো পাকটাযেৰ.

আরঞ্ঞকেসূতি পঞ্চধনুসতিকপচ্ছিমেসু. সাপেক্খাতি সালযা. গামন্তসেনাসনেসু হি ঝানং অপ্পেত্ৰাপি ততো ৰুট্ঠিতমত্তোৰ ইত্থিপুরিসদারকদারিকাদিসদ্দং সুণাতি, যেনস্স অধিগতৰিসেসোপি হাযতিযেৰ. অরঞ্ঞসেনাসনে নিদ্দাযিত্ৰাপি পবুদ্ধমত্তো সীহব্যগ্ঘমোরাদীনং সদ্দং সুণাতি, যেন অরঞ্ঞে পীতিং পটিলভিত্ৰা তমেৰ সম্মসন্তো অগ্গফলে পতিট্ঠাতি. ইতি ভগৰা গামন্তসেনাসনে ঝানং অপ্পেত্ৰা নিসিন্নভিক্খুতো অরঞ্ঞে নিদ্দাযমানমেৰ পসংসতি. তস্মা তমেৰ অত্থৰসং পটিচ্চ ‘‘আরঞ্ঞকেসু সেনাসনেসু সাপেক্খা ভৰিস্সন্তী’’তি আহ.

পচ্চত্তঞ্ঞেৰ সতিং উপট্ঠাপেস্সন্তীতি অত্তনাৰ অত্তনো অব্ভন্তরে সতিং উপট্ঠপেস্সন্তি. পেসলাতি পিযসীলা. ইধাপি সব্রহ্মচারীনং আগমনং অনিচ্ছন্তা নেৰাসিকা অস্সদ্ধা হোন্তি অপ্পসন্না, ৰিহারং সম্পত্তভিক্খূনং পচ্চুগ্গমন-পত্তচীৰরপটিগ্গহণ-আসনপঞ্ঞাপনতালৰণ্টগ্গহণাদীনি ন করোন্তি. অথ নেসং অৰণ্ণো উগ্গচ্ছতি ‘‘অসুকৰিহারৰাসিনো ভিক্খূ অস্সদ্ধা অপ্পসন্না ৰিহারং পৰিট্ঠানং ৰত্তপ্পটিৰত্তম্পি ন করোন্তী’’তি. তং সুত্ৰা পব্বজিতা ৰিহারদ্ৰারেন গচ্ছন্তাপি ৰিহারং ন পৰিসন্তি. এৰং অনাগতানং অনাগমনমেৰ হোতি. আগতানং পন ফাসুৰিহারে অসতি যেপি অজানিত্ৰা আগতা, তে ‘‘ৰসিস্সামাতি তাৰচিন্তেত্ৰা আগতম্হা, ইমেসং পন নেৰাসিকানং ইমিনা নীহারেন কো ৰসিস্সতী’’তি নিক্খমিত্ৰা গচ্ছন্তি. এৰং সো ৰিহারো অঞ্ঞেসং ভিক্খূনং অনাৰাসোৰ হোতি. ততো নেৰাসিকা সীলৰন্তানং দস্সনং অলভন্তা কঙ্খাৰিনোদকং ৰা আচারসিক্খাপকং ৰা মধুরধম্মসৰনং ৰা ন লভন্তি. তেসং নেৰ অগ্গহিতধম্মগ্গহণং ন গহিতসজ্ঝাযকরণং হোতি. ইতি নেসং হানিযেৰ হোতি, ন ৰুদ্ধি.

যে পন সব্রহ্মচারীনং আগমনং ইচ্ছন্তি, তে সদ্ধা হোন্তি পসন্না, আগতানং সব্রহ্মচারীনং পচ্চুগ্গমনাদীনি কত্ৰা সেনাসনং পঞ্ঞপেত্ৰা দেন্তি, তে গহেত্ৰা ভিক্খাচারং পৰিসন্তি, কঙ্খং ৰিনোদেন্তি, মধুরধম্মস্সৰনং লভন্তি. অথ নেসং কিত্তিসদ্দো উগ্গচ্ছতি ‘‘অসুকৰিহারে ভিক্খূ এৰং সদ্ধা পসন্না ৰত্তসম্পন্না সঙ্গাহকা’’তি. তং সুত্ৰা ভিক্খূ দূরতোপি আগচ্ছন্তি. তেসং নেৰাসিকা ৰত্তং করোন্তি, সমীপং গন্ত্ৰা ৰুড্ঢতরং আগন্তুকং ৰন্দিত্ৰা নিসীদন্তি, নৰকতরস্স সন্তিকে আসনং গহেত্ৰা নিসীদিত্ৰা ‘‘ইমস্মিং ৰিহারে ৰসিস্সথ, গমিস্সথা’’তি পুচ্ছন্তি. ‘‘গমিস্সামা’’তি ৰুত্তে ‘‘সপ্পাযং সেনাসনং, সুলভা ভিক্খা’’তিআদীনি ৰত্ৰা গন্তুং ন দেন্তি. ৰিনযধরো চে হোতি, তস্স সন্তিকে ৰিনযং সজ্ঝাযন্তি. সুত্তন্তাদিধরো চে, তস্স সন্তিকে তং তং ধম্মং সজ্ঝাযন্তি. তে আগন্তুকথেরানং ওৰাদে ঠত্ৰা সহ পটিসম্ভিদাহি অরহত্তং পাপুণন্তি. আগন্তুকা ‘‘একং দ্ৰে দিৰসানি ৰসিস্সামাতি আগতম্হা, ইমেসং পন সুখসংৰাসতায দস দ্ৰাদস ৰস্সানি ৰসিম্হা’’তি ৰত্তারো হোন্তি. এৰমেত্থ হানিৰুদ্ধিযো ৰেদিতব্বা.

৪. দুতিযসত্তকসুত্তৰণ্ণনা

২৪. চতুত্থে ন কম্মারামাতি যে দিৰসং চীৰরকম্ম-কাযবন্ধনপরিস্সাৰন-ধম্মকরণ-সম্মজ্জনি-পাদকঠলিকাদীনেৰ করোন্তি, তে সন্ধাযেস পটিক্খেপো. যো পন তেসং করণৰেলায এৰং এতানি করোতি, উদ্দেসৰেলায উদ্দেসং গণ্হাতি, সজ্ঝাযৰেলায সজ্ঝাযতি, চেতিযঙ্গণৰত্তৰেলায চেতিযঙ্গণৰত্তং করোতি, মনসিকারৰেলায মনসিকারং করোতি, ন সো কম্মারামো নাম.

যো ইত্থিৰণ্ণপুরিসৰণ্ণাদিৰসেন আলাপসল্লাপং করোন্তোযেৰ রত্তিন্দিৰং ৰীতিনামেতি, এৰরূপে ভস্সে পরিযন্তকারী ন হোতি, অযং ভস্সারামো নাম. যো পন রত্তিন্দিৰং ধম্মং কথেতি, পঞ্হং ৰিস্সজ্জেতি, অযং অপ্পভস্সোৰ ভস্সে পরিযন্তকারীযেৰ. কস্মা? ‘‘সন্নিপতিতানং ৰো, ভিক্খৰে, দ্ৰযং করণীযং ধম্মী ৰা কথা অরিযো ৰা তুণ্হীভাৰো’’তি (ম. নি. ১.২৭৩) ৰুত্তত্তা.

যো ঠিতোপি গচ্ছন্তোপি নিসিন্নোপি থিনমিদ্ধাভিভূতো নিদ্দাযতিযেৰ, অযং নিদ্দারামো নাম. যস্স পন করজকাযগেলঞ্ঞেন চিত্তং ভৰঙ্গং ওতরতি, নাযং নিদ্দারামো. তেনেৰাহ – ‘‘অভিজানামহং, অগ্গিৰেস্সন, গিম্হানং পচ্ছিমে মাসে পচ্ছাভত্তং পিণ্ডপাতপ্পটিক্কন্তো চতুগ্গুণং সঙ্ঘাটিং পঞ্ঞপেত্ৰা দক্খিণেন পস্সেন সতো সম্পজানো নিদ্দং ওক্কমিতা’’তি (ম. নি. ১.৩৮৭).

যো ‘‘একস্স দুতিযো, দ্ৰিন্নং ততিযো, তিণ্ণং চতুত্থো’’তি এৰং সংসট্ঠোৰ ৰিহরতি, এককো অস্সাদং ন লভতি, অযং সঙ্গণিকারামো. যো পন চতূসু ইরিযাপথেসু এককোৰ অস্সাদং লভতি, নাযং সঙ্গণিকারামো.

অসন্তসম্ভাৰনিচ্ছায সমন্নাগতা দুস্সীলা পাপিচ্ছা নাম. যেসং পাপকা মিত্তা চতূসু ইরিযাপথেসু সহ অযনতো পাপসহাযা, যে চ তন্নিন্নতপ্পোণতপ্পব্ভারতায পাপেসু সম্পৰঙ্কা, তে পাপমিত্তা পাপসহাযা পাপসম্পৰঙ্কা নাম.

ওরমত্তকেনাতি অৰরমত্তকেন অপ্পমত্তকেন. অন্তরাতি অরহত্তং অপ্পত্ৰাৰ এত্থন্তরে. ৰোসানন্তি পরিনিট্ঠিতভাৰং ‘‘অলমেত্তাৰতা’’তি ওসক্কনং. ইদং ৰুত্তং হোতি – যাৰ সীলপারিসুদ্ধিজ্ঝানৰিপস্সনা সোতাপন্নভাৰাদীনং অঞ্ঞতরমত্তকেন ৰোসানং নাপজ্জিস্সন্তি, তাৰ ৰুদ্ধিযেৰ ভিক্খূনং পাটিকঙ্খা, নো পরিহানীতি.

৭. সঞ্ঞাসুত্তৰণ্ণনা

২৭. সত্তমে অনিচ্চসঞ্ঞাদযো অনিচ্চানুপস্সনাদীহি সহগতসঞ্ঞা.

৮. পঠমপরিহানিসুত্তৰণ্ণনা

২৮. অট্ঠমে উপ্পন্নানং সঙ্ঘকিচ্চানং নিত্থরণেন ভারং ৰহন্তীতি ভারৰাহিনো. তে তেন পঞ্ঞাযিস্সন্তীতি তে থেরা তেন অত্তনো থেরভাৰানুরূপেন কিচ্চেন পঞ্ঞাযিস্সন্তি. তেসু যোগং আপজ্জতীতি পযোগং আপজ্জতি, সযং তানি কিচ্চানি কাতুং আরভতীতি.

৯. দুতিযপরিহানিসুত্তৰণ্ণনা

২৯. নৰমে ভিক্খুদস্সনং হাপেতীতি ভিক্খুসঙ্ঘস্স দস্সনত্থায গমনং হাপেতি. অধিসীলেতি পঞ্চসীলদসসীলসঙ্খাতে উত্তমসীলে. ইতো বহিদ্ধাতি ইমম্হা সাসনা বহিদ্ধা. দক্খিণেয্যং গৰেসতীতি দেয্যধম্মপটিগ্গাহকে পরিযেসতি. তত্থ চ পুব্বকারং করোতীতি তেসং বাহিরানং তিত্থিযানং দত্ৰা পচ্ছা ভিক্খূনং দেতি. সেসং সব্বত্থ উত্তানমেৰাতি.

ৰজ্জিসত্তকৰগ্গো ততিযো.

৪. দেৰতাৰগ্গো

৫. পঠমমিত্তসুত্তৰণ্ণনা

৩৬. চতুত্থস্স পঞ্চমে দুদ্দদন্তি দুপ্পরিচ্চজং মহারহং ভণ্ডকং. দুক্করং করোতীতি কাতুং অসুকরং কম্মং করোতি. দুক্খমং খমতীতি সহাযস্স অত্থায দুরধিৰাসং অধিৰাসেতি. গুয্হমস্স আৰিকরোতীতি অত্তনো গুয্হং তস্স আৰিকরোতি. গুয্হমস্স পরিগুহতীতি তস্স গুয্হং অঞ্ঞেসং নাচিক্খতি. খীণেন নাতিমঞ্ঞতীতি তস্স ভোগে খীণে তেন খযেন তং নাতিমঞ্ঞতি, তস্মিং ওমানং অত্তনি চ অতিমানং ন করোতি.

৬. দুতিযমিত্তসুত্তৰণ্ণনা

৩৭. ছট্ঠে ৰত্তাতি ৰচনকুসলো. ৰচনক্খমোতি ৰচনং খমতি, দিন্নং ওৰাদং করোতি. গম্ভীরন্তি গুয্হং রহস্সং ঝাননিস্সিতং ৰিপস্সনামগ্গফলনিব্বাননিস্সিতং.

৭. পঠমপটিসম্ভিদাসুত্তৰণ্ণনা

৩৮. সত্তমে ইদং মে চেতসো লীনত্তন্তি উপ্পন্নে চেতসো লীনত্তে ‘‘ইদং মে চেতসো লীনত্ত’’ন্তি যথাসভাৰতো জানাতি. অজ্ঝত্তং সংখিত্তং নাম থিনমিদ্ধানুগতং. বহিদ্ধা ৰিক্খিত্তং নাম পঞ্চসু কামগুণেসু ৰিক্খিত্তং. ৰেদনাতিআদীনি পপঞ্চমূলৰসেন গহিতানি. ৰেদনা হি তণ্হায মূলং সুখৰসেন তণ্হুপ্পত্তিতো, সঞ্ঞা দিট্ঠিযা মূলং অৰিভূতারম্মণে দিট্ঠিউপ্পত্তিতো, ৰিতক্কো মানস্স মূলং ৰিতক্কৰসেন অস্মীতি মানুপ্পত্তিতো. সপ্পাযাসপ্পাযেসূতি উপকারানুপকারেসু. নিমিত্তন্তি কারণং. সেসং সব্বত্থ উত্তানত্থমেৰাতি.

দেৰতাৰগ্গো চতুত্থো.

৫. মহাযঞ্ঞৰগ্গো

১-২. সত্তৰিঞ্ঞাণট্ঠিতিসুত্তাদিৰণ্ণনা

৪৪-৪৫. পঞ্চমস্স পঠমে ৰিঞ্ঞাণট্ঠিতিযোতি পটিসন্ধিৰিঞ্ঞাণস্স ঠানানি. সেয্যথাপীতি নিদস্সনত্থে নিপাতো, যথা মনুস্সাতি অত্থো. অপরিমাণেসু হি চক্কৰাল়েসু অপরিমাণানং মনুস্সানং ৰণ্ণসণ্ঠানাদিৰসেন দ্ৰেপি একসদিসা নত্থি. যেপি হি কত্থচি যমকভাতরো ৰণ্ণেন ৰা সণ্ঠানেন ৰা সদিসা হোন্তি, তেসম্পি আলোকিতৰিলোকিতকথিতহসিতগমনট্ঠানাদীহি ৰিসেসো হোতিযেৰ. তস্মা নানত্তকাযাতি ৰুত্তা. পটিসন্ধিসঞ্ঞা পন নেসং তিহেতুকাপি দ্ৰিহেতুকাপি অহেতুকাপি হোতি. তস্মা নানত্তসঞ্ঞিনোতি ৰুত্তা. একচ্চে চ দেৰাতি ছ কামাৰচরদেৰা. তেসু হি কেসঞ্চি কাযো নীলো হোতি, কেসঞ্চি পীতকাদিৰণ্ণো. সঞ্ঞা পন তেসং দ্ৰিহেতুকাপি তিহেতুকাপি হোতি, অহেতুকা নত্থি. একচ্চে চ ৰিনিপাতিকাতি চতুঅপাযৰিনিমুত্তা উত্তরমাতা যক্খিনী, পিযঙ্করমাতা, ফুস্সমিত্তা, ধম্মগুত্তাতি এৰমাদিকা অঞ্ঞে চ ৰেমানিকা পেতা. এতেসঞ্হি পীতওদাতকাল়মঙ্গুরচ্ছৰিসামৰণ্ণাদিৰসেন চেৰ কিস থূলরস্সদীঘৰসেন চ কাযো নানা হোতি, মনুস্সানং ৰিয দ্ৰিহেতুকতিহেতুকঅহেতুকৰসেন সঞ্ঞাপি. তে পন দেৰা ৰিয ন মহেসক্খা, কপণমনুস্সা ৰিয অপ্পেসক্খা দুল্লভঘাসচ্ছাদনা দুক্খপীল়িতা ৰিহরন্তি. একচ্চে কাল়পক্খে দুক্খিতা জুণ্হপক্খে সুখিতা হোন্তি. তস্মা সুখসমুস্সযতো ৰিনিপতিতত্তা ৰিনিপাতিকাতি ৰুত্তা. যে পনেত্থ তিহেতুকা, তেসং ধম্মাভিসমযোপি হোতি পিযঙ্করমাতাদীনং ৰিয.

ব্রহ্মকাযিকাতি ব্রহ্মপারিসজ্জব্রহ্মপুরোহিতমহাব্রহ্মানো. পঠমাভিনিব্বত্তাতি তে সব্বেপি পঠমজ্ঝানেন অভিনিব্বত্তা. ব্রহ্মপারিসজ্জা পন পরিত্তেন অভিনিব্বত্তা, তেসং কপ্পস্স ততিযো ভাগো আযুপ্পমাণং. ব্রহ্মপুরোহিতা মজ্ঝিমেন, তেসং উপড্ঢকপ্পো আযুপ্পমাণং, কাযো চ তেসং ৰিপ্ফারিকতরো হোতি. মহাব্রহ্মানো পণীতেন, তেসং কপ্পো আযুপ্পমাণং, কাযো চ পন তেসং অতিৰিপ্ফারিকোৰ হোতি. ইতি তে কাযস্স নানত্তা পঠমজ্ঝানৰসেন সঞ্ঞায একত্তা নানত্তকাযা একত্তসঞ্ঞিনোতি ৰেদিতব্বা.

যথা চ তে, এৰং চতূসু অপাযেসু সত্তা. নিরযেসু হি কেসঞ্চি গাৰুতং, কেসঞ্চি অড্ঢযোজনং, কেসঞ্চি যোজনং অত্তভাৰো হোতি, দেৰদত্তস্স পন যোজনসতিকো জাতো. তিরচ্ছানেসুপি কেচি খুদ্দকা, কেচি মহন্তা. পেত্তিৰিসযেসুপি কেচি সট্ঠিহত্থা, কেচি অসীতিহত্থা হোন্তি, কেচি সুৰণ্ণা, কেচি দুব্বণ্ণা. তথা কালকঞ্চিকা অসুরা. অপিচেত্থ দীঘপিট্ঠিকপেতা নাম সট্ঠিযোজনিকাপি হোন্তি. সঞ্ঞা পন সব্বেসম্পি অকুসলৰিপাকাহেতুকাৰ হোতি. ইতি আপাযিকাপি নানত্তকাযা একত্তসঞ্ঞিনোত্ৰেৰ সঙ্খ্যং গচ্ছন্তি.

আভস্সরাতি দণ্ডউক্কায অচ্চি ৰিয এতেসং সরীরতো আভা ছিজ্জিত্ৰা ছিজ্জিত্ৰা পতন্তী ৰিয সরতি ৰিস্সরতীতি আভস্সরা. তেসু পঞ্চকনযে দুতিযততিযজ্ঝানদ্ৰযং পরিত্তং ভাৰেত্ৰা উপপন্না পরিত্তাভা নাম হোন্তি, তেসং দ্ৰে কপ্পা আযুপ্পমাণং. মজ্ঝিমং ভাৰেত্ৰা উপপন্না অপ্পমাণাভা নাম হোন্তি, তেসং চত্তারো কপ্পা আযুপ্পমাণং. পণীতং ভাৰেত্ৰা উপপন্না আভস্সরা নাম হোন্তি, তেসং অট্ঠ কপ্পা আযুপ্পমাণং. ইধ পন উক্কট্ঠপরিচ্ছেদৰসেন সব্বেৰ তে গহিতা. সব্বেসঞ্হি তেসং কাযো একৰিপ্ফারোৰ হোতি, সঞ্ঞা পন অৰিতক্কৰিচারমত্তা ৰা অৰিতক্কঅৰিচারা ৰাতি নানা.

সুভকিণ্হাতি সুভেন ৰোকিণ্ণা ৰিকিণ্ণা, সুভেন সরীরপ্পভাৰণ্ণেন একগ্ঘনাতি অত্থো. এতেসঞ্হি ন আভস্সরানং ৰিয ছিজ্জিত্ৰা ছিজ্জিত্ৰা পভা গচ্ছতি. পঞ্চকনযে পন পরিত্তমজ্ঝিমপণীতস্স চতুত্থজ্ঝানস্স ৰসেন সোল়সবাত্তিংসচতুস্সট্ঠিকপ্পাযুকা পরিত্তঅপ্পমাণসুভকিণ্হা নাম হুত্ৰা নিব্বত্তন্তি. ইতি সব্বেপি তে একত্তকাযা চেৰ চতুত্থজ্ঝানসঞ্ঞায একত্তসঞ্ঞিনো চাতি ৰেদিতব্বা. ৰেহপ্ফলাপি চতুত্থৰিঞ্ঞাণট্ঠিতিমেৰ ভজন্তি. অসঞ্ঞসত্তা ৰিঞ্ঞাণাভাৰা এত্থ সঙ্গহং ন গচ্ছন্তি, সত্তাৰাসেসু গচ্ছন্তি.

সুদ্ধাৰাসা ৰিৰট্টপক্খে ঠিতা ন সব্বকালিকা, কপ্পসতসহস্সম্পি অসঙ্খেয্যম্পি বুদ্ধসুঞ্ঞে লোকে ন উপ্পজ্জন্তি. সোল়সকপ্পসহস্সঅব্ভন্তরে বুদ্ধেসু উপ্পন্নেসুযেৰ উপ্পজ্জন্তি. ধম্মচক্কপ্পৰত্তিস্স ভগৰতো খন্ধাৰারট্ঠানসদিসা হোন্তি. তস্মা নেৰ ৰিঞ্ঞাণট্ঠিতিং ন সত্তাৰাসং ভজন্তি. মহাসীৰত্থেরো পন ‘‘ন খো পন সো, সারিপুত্ত, আৰাসো সুলভরূপো, যো মযা অনাৰুত্থপুব্বো ইমিনা দীঘেন অদ্ধুনা অঞ্ঞত্র সুদ্ধাৰাসেহি দেৰেহী’’তি (ম. নি. ১.১৬০) ইমিনা সুত্তেন সুদ্ধাৰাসাপি চতুত্থৰিঞ্ঞাণট্ঠিতিং চতুত্থসত্তাৰাসঞ্চ ভজন্তীতি ৰদতি, তং অপ্পতিবাহিযত্তা সুত্তস্স অনুঞ্ঞাতং.

নেৰসঞ্ঞানাসঞ্ঞাযতনং যথেৰ সঞ্ঞায, এৰং ৰিঞ্ঞাণস্সাপি সুখুমত্তা নেৰ ৰিঞ্ঞাণং নাৰিঞ্ঞাণং. তস্মা ৰিঞ্ঞাণট্ঠিতীসু ন ৰুত্তং. দুতিযে সমাধিপরিক্খারাতি মগ্গসমাধিস্স সম্ভারা.

৩. পঠমঅগ্গিসুত্তৰণ্ণনা

৪৬. ততিযে সব্বেপি রাগাদযো অনুডহনট্ঠেন অগ্গী. আহুনেয্যগ্গীতিআদীসু পনেত্থ আহুনং ৰুচ্চতি সক্কারো, আহুনং অরহন্তীতি আহুনেয্যা. মাতাপিতরো হি পুত্তানং বহুপকারত্তা আহুনং অরহন্তি, তেসু ৰিপ্পটিপজ্জমানা পুত্তা নিরযাদীসু নিব্বত্তন্তি. তস্মা কিঞ্চাপি মাতাপিতরো ন অনুডহন্তি, অনুডহনস্স পন পচ্চযা হোন্তি. ইতি অনুডহনট্ঠেনেৰ আহুনেয্যগ্গীতি ৰুচ্চন্তি. গহপতীতি পন গেহসামিকো ৰুচ্চতি, সো মাতুগামস্স সযনৰত্থালঙ্কারাদিঅনুপ্পদানেন বহুপকারো. তং অতিচরন্তো মাতুগামো নিরযাদীসু নিব্বত্ততি. তস্মা সোপি পুরিমনযেনেৰ অনুডহনট্ঠেন গহপতগ্গীতি ৰুত্তো. দক্খিণেয্যগ্গীতি এত্থ পন দক্খিণাতি চত্তারো পচ্চযা, ভিক্খুসঙ্ঘো দক্খিণেয্যো. সো হি গিহীনং তীসু সরণেসু পঞ্চসু সীলেসু দসসু সীলেসু মাতাপিতুপট্ঠানে ধম্মিকসমণব্রাহ্মণুপট্ঠানেতি এৰমাদীসু কল্যাণধম্মেসু নিযোজনেন বহুপকারো. তস্মিং মিচ্ছাপটিপন্না গিহী ভিক্খুসঙ্ঘং অক্কোসিত্ৰা পরিভাসিত্ৰা নিরযাদীসু নিব্বত্তন্তি. তস্মা সোপি পুরিমনযেনেৰ অনুডহনট্ঠেন দক্খিণেয্যগ্গীতি ৰুত্তো. কট্ঠতো নিব্বত্তো পাকতিকোৰ অগ্গি কট্ঠগ্গি নাম.

৪. দুতিযঅগ্গিসুত্তৰণ্ণনা

৪৭. চতুত্থে উগ্গতসরীরস্সাতি সো কির ব্রাহ্মণমহাসালো অত্তভাৰেনপি ভোগেহিপি উগ্গতো সারপ্পত্তো অহোসি, তস্মা উগ্গতসরীরোত্ৰেৰ পঞ্ঞাযিত্থ. উপক্খটোতি পচ্চুপট্ঠিতো. থূণূপনীতানীতি যূপসঙ্খাতং থূণং উপনীতানি. যঞ্ঞত্থাযাতি ৰধিত্ৰা যজনত্থায. উপসঙ্কমীতি সো কির সব্বং তং যঞ্ঞসম্ভারং সজ্জেত্ৰা চিন্তেসি – ‘‘সমণো কির গোতমো মহাপঞ্ঞো, কিং নু খো মে যঞ্ঞস্স ৰণ্ণং কথেস্সতি উদাহু অৰণ্ণং, পুচ্ছিত্ৰা জানিস্সামী’’তি ইমিনা কারণেন যেন ভগৰা তেনুপসঙ্কমি. অগ্গিস্স আদানন্তি যঞ্ঞযজনত্থায নৰস্স মঙ্গলগ্গিনো আদিযনং. সব্বেন সব্বন্তি সব্বেন সুতেন সব্বং সুতং সমেতি সংসন্দতি, একসদিসং হোতীতি দস্সেতি. সত্থানীতি ৰিহিংসনট্ঠেন সত্থানি ৰিযাতি সত্থানি. সযং পঠমং সমারম্ভতীতি অত্তনাৰ পঠমতরং আরভতি. হন্তুন্তি হনিতুং.

পহাতব্বাতি পরিহরিতব্বা. অতোহযন্তি অতো হি মাতাপিতিতো অযং. আহুতোতি আগতো. সম্ভূতোতি উপ্পন্নো. অযং ৰুচ্চতি, ব্রাহ্মণ, গহপতগ্গীতি অযং পুত্তদারাদিগণো যস্মা, গহপতি, ৰিয গেহসামিকো ৰিয হুত্ৰা অগ্গতি ৰিচরতি, তস্মা গহপতগ্গীতি ৰুচ্চতি. অত্তানন্তি চিত্তং. দমেন্তীতি ইন্দ্রিযদমনেন দমেন্তি. সমেন্তীতি রাগাদিসমনেন সমেন্তি. তেসঞ্ঞেৰ পরিনিব্বাপনেন পরিনিব্বাপেন্তি. নিক্খিপিতব্বোতি যথা ন ৰিনস্সতি, এৰং ঠপেতব্বো. উপৰাযতন্তি উপৰাযতু. এৰঞ্চ পন ৰত্ৰা ব্রাহ্মণো সব্বেসম্পি তেসং পাণানং জীৰিতং দত্ৰা যঞ্ঞসালং ৰিদ্ধংসেত্ৰা সত্থু সাসনে ওপানভূতো অহোসীতি.

৫-৬. সঞ্ঞাসুত্তদ্ৰযৰণ্ণনা

৪৮-৪৯. পঞ্চমে অমতোগধাতি নিব্বানপতিট্ঠা. অমতপরিযোসানাতি নিব্বানাৰসানা. ছট্ঠে মেথুনধম্মসমাপত্তিযাতি মেথুনধম্মেন সমঙ্গিভাৰতো. ন্হারুদদ্দুলন্তি ন্হারুখণ্ডং ন্হারুৰিলেখনং ৰা. অনুসন্দতীতি পৰত্ততি. নত্থি মে পুব্বেনাপরং ৰিসেসোতি নত্থি ময্হং পুব্বেন অভাৰিতকালেন সদ্ধিং অপরং ভাৰিতকালে ৰিসেসো. লোকচিত্রেসূতি তিধাতুকলোকসন্নিৰাসসঙ্খাতেসু লোকচিত্রেসু. আলস্যেতি আলসিযভাৰে. ৰিস্সট্ঠিযেতি ৰিস্সট্ঠভাৰে. অননুযোগেতি যোগস্স অননুযুঞ্জনে. অহঙ্কারমমঙ্কারমানাপগতন্তি অহঙ্কারদিট্ঠিতো চ মমঙ্কারতণ্হাতো চ নৰৰিধমানতো চ অপগতং. ৰিধাসমতিক্কন্তন্তি তিস্সো ৰিধা অতিক্কন্তং. সন্তন্তি তপ্পচ্চনীককিলেসেহি সন্তং. সুৰিমুত্তন্তি পঞ্চহি ৰিমুত্তীহি সুট্ঠু ৰিমুত্তং.

৭. মেথুনসুত্তৰণ্ণনা

৫০. সত্তমে উপসঙ্কমীতি ভুত্তপাতরাসো দাসকম্মকরপরিৰুতো উপসঙ্কমি. ভৰম্পিনোতি ভৰম্পি নু. ব্রহ্মচারী পটিজানাতীতি ‘‘অহং ব্রহ্মচারী’’তি এৰং ব্রহ্মচরিযৰাসং পটিজানাতীতি পুচ্ছতি. এৰং কিরস্স অহোসি – ‘‘ব্রাহ্মণসমযে ৰেদং উগ্গণ্হন্তা অট্ঠচত্তালীস ৰস্সানি ব্রহ্মচরিযং চরন্তি. সমণো পন গোতমো অগারং অজ্ঝাৰসন্তো তীসু পাসাদেসু তিৰিধনাটকরতিযা অভিরমি, ইদানি কিং নু খো ৰক্খতী’’তি ইমমত্থং সন্ধাযেৰং পুচ্ছতি. ততো ভগৰা মন্তেন কণ্হসপ্পং গণ্হন্তো ৰিয অমিত্তং গীৰায পাদেন অক্কমন্তো ৰিয অত্তনো সংকিলেসকালে ছব্বস্সানি পধানচরিযায রজ্জসুখং ৰা পাসাদেসু নাটকসম্পত্তিং ৰা আরব্ভ ৰিতক্কমত্তস্সাপি অনুপ্পন্নভাৰং সন্ধায সীহনাদং নদন্তো যঞ্হি তং ব্রাহ্মণাতিআদিমাহ. তত্থ দ্ৰযংদ্ৰযসমাপত্তিন্তি দ্ৰীহি দ্ৰীহি সমাপজ্জিতব্বভাৰং. দুক্খস্মাতি সকলৰট্টদুক্খতো. সঞ্জগ্ঘতীতি হসিতকথং কথেতি. সংকীল়তীতি কেল়িং করোতি. সংকেল়াযতীতি মহাহসিতং হসতি. চক্খুনা চক্খুন্তি অত্তনো চক্খুনা তস্সা চক্খুং পটিৰিজ্ঝিত্ৰা উপনিজ্ঝাযতি. তিরোকুট্টং ৰা তিরোপাকারং ৰাতি পরকুট্টে ৰা পরপাকারে ৰা. দেৰোতি একো দেৰরাজা. দেৰঞ্ঞতরোতি অঞ্ঞতরো দেৰপুত্তো. অনুত্তরং সম্মাসম্বোধিন্তি অরহত্তঞ্চেৰ সব্বঞ্ঞুতঞ্ঞাণঞ্চ.

৮. সংযোগসুত্তৰণ্ণনা

৫১. অট্ঠমে সংযোগৰিসংযোগন্তি সংযোগৰিসংযোগসাধকং. ধম্মপরিযাযন্তি ধম্মকারণং. অজ্ঝত্তং ইত্থিন্দ্রিযন্তি নিযকজ্ঝত্তে ইত্থিভাৰং. ইত্থিকুত্তন্তি ইত্থিকিরিযং. ইত্থাকপ্পন্তি নিৰাসনপারুপনাদিইত্থিআকপ্পং. ইত্থিৰিধন্তি ইত্থিযা মানৰিধং. ইত্থিছন্দন্তি ইত্থিযা অজ্ঝাসযচ্ছন্দং. ইত্থিস্সরন্তি ইত্থিসদ্দং. ইত্থালঙ্কারন্তি ইত্থিযা পসাধনভণ্ডং. পুরিসিন্দ্রিযাদীসুপি এসেৰ নযো. বহিদ্ধা সংযোগন্তি পুরিসেন সদ্ধিং সমাগমং. অতিৰত্ততীতি অনভিরতাতি এৰং ৰুত্তায বলৰৰিপস্সনায অরিযমগ্গং পত্ৰা অতিৰত্ততি. ইমস্মিং সুত্তে ৰট্টৰিৰট্টং কথিতং.

৯. দানমহপ্ফলসুত্তৰণ্ণনা

৫২. নৰমে সাপেখোতি সতণ্হো. পটিবদ্ধচিত্তোতি ৰিপাকে বদ্ধচিত্তো. সন্নিধিপেখোতি নিধানপেখো হুত্ৰা. পেচ্চাতি পরলোকং গন্ত্ৰা. তং কম্মং খেপেত্ৰাতি তং কম্মৰিপাকং খেপেত্ৰা. ইদ্ধিন্তি ৰিপাকিদ্ধিং. যসন্তি পরিৰারসম্পদং. আধিপচ্চন্তি জেট্ঠভাৰকারণং. আগন্তা ইত্থত্তন্তি ইত্থভাৰং ইমে পঞ্চক্খন্ধে পুন আগন্তা, ন তত্রূপপত্তিকো ন উপরূপপত্তিকো, হেট্ঠাগামীযেৰ হোতীতি অত্থো. সাহু দানন্তি দানং নামেতং সাধু ভদ্দকং সুন্দরং. তানি মহাযঞ্ঞানীতি তানি সপ্পিনৰনীতদধিমধুফাণিতাদীহি নিট্ঠানং গতানি মহাদানানি. চিত্তালঙ্কারচিত্তপরিক্খারন্তি সমথৰিপস্সনাচিত্তস্স অলঙ্কারভূতঞ্চেৰ পরিৰারভূতঞ্চ. ব্রহ্মকাযিকানং দেৰানং সহব্যতন্তি ন সক্কা তত্থ দানেন উপপজ্জিতুং. যস্মা পন তং সমথৰিপস্সনাচিত্তস্স অলঙ্কারভূতং, তস্মা তেন দানালঙ্কতেন চিত্তেন ঝানঞ্চেৰ অরিযমগ্গঞ্চ নিব্বত্তেত্ৰা ঝানেন তত্থ উপপজ্জতি. অনাগামী হোতীতি ঝানানাগামী নাম হোতি. অনাগন্তা ইত্থত্তন্তি পুন ইত্থভাৰং ন আগন্তা, উপরূপপত্তিকো ৰা তত্রূপপত্তিকো ৰা হুত্ৰা তত্থেৰ পরিনিব্বাযতি. ইতি ইমেসু দানেসু পঠমং তণ্হুত্তরিযদানং, দুতিযং চিত্তীকারদানং, ততিযং হিরোত্তপ্পদানং, চতুত্থং নিরৰসেসদানং, পঞ্চমং দক্খিণেয্যদানং, ছট্ঠং সোমনস্সুপৰিচারদানং, সত্তমং অলঙ্কারপরিৰারদানং নামাতি.

১০. নন্দমাতাসুত্তৰণ্ণনা

৫৩. দসমং অত্থুপ্পত্তিৰসেন দেসিতং. সত্থা কির ৰুত্থৰস্সো পৰারেত্ৰা দ্ৰে অগ্গসাৰকে ওহায ‘‘দক্খিণাগিরিং চারিকং গমিস্সামী’’তি নিক্খমি, রাজা পসেনদি কোসলো, অনাথপিণ্ডিকো গহপতি, ৰিসাখা মহাউপাসিকা, অঞ্ঞে চ বহুজনা দসবলং নিৰত্তেতুং নাসক্খিংসু. অনাথপিণ্ডিকো গহপতি ‘‘সত্থারং নিৰত্তেতুং নাসক্খি’’ন্তি রহো চিন্তযমানো নিসীদি. অথ নং পুণ্ণা নাম দাসী দিস্ৰা ‘‘কিং নু খো তে, সামি, ন পুব্বে ৰিয ইন্দ্রিযানি ৰিপ্পসন্নানী’’তি পুচ্ছি. আম, পুণ্ণে, সত্থা চারিকং পক্কন্তো, তমহং নিৰত্তেতুং নাসক্খিং. ন খো পন সক্কা জানিতুং পুন সীঘং আগচ্ছেয্য ৰা ন ৰা, তেনাহং চিন্তযমানো নিসিন্নোতি. সচাহং দসবলং নিৰত্তেয্যং, কিং মে করেয্যাসীতি? ভুজিস্সং তং করিস্সামীতি. সা গন্ত্ৰা সত্থারং ৰন্দিত্ৰা ‘‘নিৰত্তথ, ভন্তে’’তি আহ. মম নিৰত্তনপচ্চযা ত্ৰং কিং করিস্সসীতি? তুম্হে, ভন্তে, মম পরাধীনভাৰং জানাথ, অঞ্ঞং কিঞ্চি কাতুং ন সক্কোমি, সরণেসু পন পতিট্ঠায পঞ্চ সীলানি রক্খিস্সামীতি. সাধু সাধু পুণ্ণেতি, সত্থা ধম্মগারৰেন একপদস্মিঞ্ঞেৰ নিৰত্তি. ৰুত্তঞ্হেতং – ‘‘ধম্মগরু, ভিক্খৰে, তথাগতো ধম্মগারৰো’’তি (অ. নি. ৫.৯৯).

সত্থা নিৰত্তিত্ৰা জেতৰনমহাৰিহারং পাৰিসি. মহাজনো পুণ্ণায সাধুকারসহস্সানি অদাসি. সত্থা তস্মিং সমাগমে ধম্মং দেসেসি, চতুরাসীতিপাণসহস্সানি অমতপানং পিৰিংসু. পুণ্ণাপি সেট্ঠিনা অনুঞ্ঞাতা ভিক্খুনিউপস্সযং গন্ত্ৰা পব্বজি. সম্মাসম্বুদ্ধো সারিপুত্তমোগ্গল্লানে আমন্তেত্ৰা ‘‘অহং যং দিসং চারিকায নিক্খন্তো, তত্থ ন গচ্ছামি. তুম্হে তুম্হাকং পরিসায সদ্ধিং তং দিসং চারিকং গচ্ছথা’’তি ৰত্ৰা উয্যোজেসি. ইমিস্সং অত্থুপ্পত্তিযং একং সমযং আযস্মা সারিপুত্তোতিআদি ৰুত্তং.

তত্থ ৰেল়ুকণ্ডকীতি ৰেল়ুকণ্টকনগরৰাসিনী. তস্স কির নগরস্স পাকারগুত্তত্থায পাকারপরিযন্তেন ৰেল়ূ রোপিতা, তেনস্স ৰেল়ুকণ্টকন্তেৰ নামং জাতং. পারাযনন্তি নিব্বানসঙ্খাতপারং অযনতো পারাযনন্তি লদ্ধৰোহারং ধম্মং. সরেন ভাসতীতি সত্তভূমিকস্স পাসাদস্স উপরিমতলে সুসংৰিহিতারক্খট্ঠানে নিসিন্না সমাপত্তিবলেন রত্তিভাগং ৰীতিনামেত্ৰা সমাপত্তিতো ৰুট্ঠায ‘‘ইমং রত্তাৰসেসং কতরায রতিযা ৰীতিনামেস্সামী’’তি চিন্তেত্ৰা ‘‘ধম্মরতিযা’’তি কতসন্নিট্ঠানা তীণি ফলানি পত্তা অরিযসাৰিকা অড্ঢতেয্যগাথাসতপরিমাণং পারাযনসুত্তং মধুরেন সরভঞ্ঞেন ভাসতি. অস্সোসি খোতি আকাসট্ঠকৰিমানানি পরিহরিত্ৰা তস্স পাসাদস্স উপরিভাগং গতেন মগ্গেন নরৰাহনযানং আরুয্হ গচ্ছমানো অস্সোসি. কথাপরিযোসানং আগমযমানো অট্ঠাসীতি ‘‘কিং সদ্দো এস ভণে’’তি পুচ্ছিত্ৰা ‘‘নন্দমাতায উপাসিকায সরভঞ্ঞসদ্দো’’তি ৰুত্তে ওতরিত্ৰা ‘‘ইদমৰোচা’’তি ইদং দেসনাপরিযোসানং ওলোকেন্তো অৰিদূরট্ঠানে আকাসে অট্ঠাসি.

সাধু ভগিনি, সাধু ভগিনীতি ‘‘সুগ্গহিতা তে ভগিনি ধম্মদেসনা সুকথিতা, পাসাণকচেতিযে নিসীদিত্ৰা সোল়সন্নং পারাযনিকব্রাহ্মণানং সম্মাসম্বুদ্ধেন কথিতদিৰসে চ অজ্জ চ ন কিঞ্চি অন্তরং পস্সামি, মজ্ঝে ভিন্নসুৰণ্ণং ৰিয তে সত্থু কথিতেন সদ্ধিং সদিসমেৰ কথিত’’ন্তি ৰত্ৰা সাধুকারং দদন্তো এৰমাহ. কো পনেসো ভদ্রমুখাতি ইমস্মিং সুসংৰিহিতারক্খট্ঠানে এৰং মহন্তেন সদ্দেন কো নামেস, ভদ্রমুখ, লদ্ধমুখ, কিং নাগো সুপণ্ণো দেৰো মারো ব্রহ্মাতি সুৰণ্ণপট্টৰণ্ণং ৰাতপানং ৰিৰরিত্ৰা ৰিগতসারজ্জা তীণি ফলানি পত্তা অরিযসাৰিকা ৰেস্সৰণেন সদ্ধিং কথযমানা এৰমাহ. অহং তে ভগিনি ভাতাতি সযং সোতাপন্নত্তা অনাগামিঅরিযসাৰিকং জেট্ঠিকং মঞ্ঞমানো ‘‘ভগিনী’’তি ৰত্ৰা পুন তং পঠমৰযে ঠিতত্তা অত্তনো কনিট্ঠং, অত্তানং পন নৰুতিৰস্সসতসহস্সাযুকত্তা মহল্লকতরং মঞ্ঞমানো ‘‘ভাতা’’তি আহ. সাধু ভদ্রমুখাতি, ভদ্রমুখ, সাধু সুন্দরং, স্ৰাগমনং তে আগমনং, আগন্তুং যুত্তট্ঠানমেৰসি আগতোতি অত্থো. ইদং তে হোতু আতিথেয্যন্তি ইদমেৰ ধম্মভণনং তৰ অতিথিপণ্ণাকারো হোতু, ন হি তে অঞ্ঞং ইতো উত্তরিতরং দাতব্বং পস্সামীতি অধিপ্পাযো. এৰঞ্চেৰ মে ভৰিস্সতি আতিথেয্যন্তি এৰং অত্তনো পত্তিদানং যাচিত্ৰা ‘‘অযং তে ধম্মকথিকসক্কারো’’তি অড্ঢতেল়সানি কোট্ঠসতানি রত্তসালীনং পূরেত্ৰা ‘‘যাৰাযং উপাসিকা চরতি, তাৰ মা খযং গমিংসূ’’তি অধিট্ঠহিত্ৰা পক্কামি. যাৰ উপাসিকা অট্ঠাসি, তাৰ কোট্ঠানং হেট্ঠিমতলং নাম দট্ঠুং নাসক্খিংসু. ততো পট্ঠায ‘‘নন্দমাতায কোট্ঠাগারং ৰিযা’’তি ৰোহারো উদপাদি.

অকতপাতরাসোতি অভুত্তপাতরাসো. পুঞ্ঞন্তি পুব্বচেতনা চ মুঞ্চনচেতনা চ. পুঞ্ঞমহীতি অপরচেতনা. সুখায হোতূতি সুখত্থায হিতত্থায হোতু. এৰং অত্তনো দানে ৰেস্সৰণস্স পত্তিং অদাসি.

পকরণেতি কারণে. ওক্কস্স পসয্হাতি আকড্ঢিত্ৰা অভিভৰিত্ৰা. যক্খযোনিন্তি ভুম্মদেৰতাভাৰং. তেনেৰ পুরিমেন অত্তভাৰেন উদ্দস্সেতীতি পুরিমসরীরসদিসমেৰ সরীরং মাপেত্ৰা অলঙ্কতপটিযত্তো সিরিগব্ভসযনতলে অত্তানং দস্সেতি. উপাসিকা পটিদেসিতাতি উপাসিকা অহন্তি এৰং উপাসিকাভাৰং দেসেসিং. যাৰদেতি যাৰদেৰ. সেসং সব্বত্থ উত্তানমেৰাতি.

মহাযঞ্ঞৰগ্গো পঞ্চমো.

পণ্ণাসকং নিট্ঠিতং.

৬. অব্যাকতৰগ্গো

১. অব্যাকতসুত্তৰণ্ণনা

৫৪. ছট্ঠৰগ্গস্স পঠমে অব্যাকতৰত্থূসূতি একংসাদিৰসেন অকথিতৰত্থূসু. তথাগতোতি সত্তো. দিট্ঠিগতমেতন্তি মিচ্ছাদিট্ঠিমত্তকমেতং, ন তায দিট্ঠিযা গহিতসত্তো নাম অত্থি. পটিপদন্তি অরিযমগ্গং. ন ছম্ভতীতি দিট্ঠিৰসেন ন কম্পতি. সেসপদেসুপি এসেৰ নযো. তণ্হাগতন্তি দিট্ঠিতণ্হা. সঞ্ঞাগতাদীসুপি এসেৰ নযো. দিট্ঠিসঞ্ঞা এৰ হেত্থ সঞ্ঞাগতং, দিট্ঠিনিস্সিতমানোযেৰ দিট্ঠিমঞ্ঞিতমেৰ ৰা মঞ্ঞিতং, দিট্ঠিপপঞ্চোৰ পপঞ্চিতং, দিট্ঠুপাদানমেৰ উপাদানং, দিট্ঠিযা ৰিরূপং পটিসরণভাৰোযেৰ ৰিপ্পটিসারো নামাতি ৰেদিতব্বো. এত্থ চ দিট্ঠিগ্গহণেন দ্ৰাসট্ঠি দিট্ঠিযো, দিট্ঠিনিরোধগামিনিপটিপদাগহণেন সোতাপত্তিমগ্গো গহিতোতি.

২. পুরিসগতিসুত্তৰণ্ণনা

৫৫. দুতিযে পুরিসগতিযোতি পুরিসস্স ঞাণগতিযো. অনুপাদাপরিনিব্বানন্তি অপচ্চযনিব্বানং. নো চস্সাতি অতীতে অত্তভাৰনিব্বত্তকং কম্মং নো চে অভৰিস্স. নো চ মে সিযাতি এতরহি মে অযং অত্তভাৰো ন সিযা. ন ভৰিস্সতীতি এতরহি মে অনাগতত্তভাৰনিব্বত্তকং কম্মং ন ভৰিস্সতি. ন চ মে ভৰিস্সতীতি অনাগতে মে অত্তভাৰো ন ভৰিস্সতি. যদত্থি যং ভূতন্তি যং অত্থি যং ভূতং পচ্চুপ্পন্নক্খন্ধপঞ্চকং. তং পজহামীতি উপেক্খং পটিলভতীতি তং তত্থ ছন্দরাগপ্পহানেন পজহামীতি ৰিপস্সনুপেক্খং পটিলভতি. ভৰে ন রজ্জতীতি অতীতে খন্ধপঞ্চকে তণ্হাদিট্ঠীহি ন রজ্জতি. সম্ভৰে ন রজ্জতীতি অনাগতেপি তথেৰ ন রজ্জতি. অত্থুত্তরি পদং সন্তন্তি উত্তরি সন্তং নিব্বানপদং নাম অত্থি. সম্মপ্পঞ্ঞায পস্সতীতি তং সহৰিপস্সনায মগ্গপঞ্ঞায সম্মা পস্সতি. ন সব্বেন সব্বন্তি একচ্চানং কিলেসানং অপ্পহীনত্তা সচ্চপটিচ্ছাদকস্স তমস্স সব্বসো অৰিদ্ধংসিতত্তা ন সব্বাকারেন সব্বং. হঞ্ঞমানেতি সণ্ডাসেন গহেত্ৰা মুট্ঠিকায কোট্টিযমানে. অন্তরাপরিনিব্বাযীতি উপপত্তিসমনন্তরতো পট্ঠায আযুনো ৰেমজ্ঝং অনতিক্কমিত্ৰা এত্থন্তরে কিলেসপরিনিব্বানেন পরিনিব্বুতো হোতি. অনুপহচ্চ তলন্তি আকাসতলং অনুপহচ্চ অনতিক্কমিত্ৰা, ভূমিং অপ্পত্ৰা আকাসেযেৰ নিব্বাযেয্যাতি ইমাহি তীহি উপমাহি তযো অন্তরাপরিনিব্বাযী দস্সিতা.

উপহচ্চপরিনিব্বাযীতি আযুৰেমজ্ঝং অতিক্কমিত্ৰা পচ্ছিমকোটিং অপ্পত্ৰা পরিনিব্বুতো হোতি. উপহচ্চ তলন্তি জলমানা গন্ত্ৰা আকাসতলং অতিক্কমিত্ৰা পথৰীতলং ৰা উপহনিত্ৰা পথৰিযং পতিতমত্তাৰ নিব্বাযেয্য. অসঙ্খারেন অপ্পযোগেন কিলেসে খেপেত্ৰা পরিনিব্বাযীতি অসঙ্খারপরিনিব্বাযী. সসঙ্খারেন সপ্পযোগেন কিলেসে খেপেত্ৰা পরিনিব্বাযীতি সসঙ্খারপরিনিব্বাযী. গচ্ছন্তি নিরারক্খং অরঞ্ঞং. দাযন্তি সারক্খং অভযত্থায দিন্নং অরঞ্ঞং. সেসমেত্থ উত্তানত্থমেৰ. ইমস্মিং সুত্তে অরিযপুগ্গলাৰ কথিতাতি.

৩. তিস্সব্রহ্মাসুত্তৰণ্ণনা

৫৬. ততিযে ভিক্খুনিযোতি মহাপজাপতিযা পরিৰারা পঞ্চসতা ভিক্খুনিযো. ৰিমুত্তাতি পঞ্চহি ৰিমুত্তীহি ৰিমুত্তা. অনুপাদিসেসাতি উপাদানসেসং অট্ঠপেত্ৰা পঞ্চহি ৰিমুত্তীহি অনৰসেসাহিপি ৰিমুত্তা. সউপাদিসেসে ৰা সউপাদিসেসোতি সউপাদানসেসে পুগ্গলে ‘‘সউপাদানসেসো অয’’ন্তি. ইতরস্মিম্পি এসেৰ নযো. তিস্সোতি থেরস্স সদ্ধিৰিহারিকব্রহ্মা. অনুলোমিকানীতি পটিপত্তিযা অনুলোমানি ৰিৰিত্তানি অন্তিমপরিযন্তিমানি. ইন্দ্রিযানীতি সদ্ধাদীনি ৰিপস্সনিন্দ্রিযানি. সমন্নানযমানোতি সমন্নাহারে ঠপযমানো. ন হি পন তেতি ইদং কস্মা আরভি? সত্তমস্স পুগ্গলস্স দস্সনত্থং. সত্তমো হি সদ্ধানুসারিপুগ্গলো ন দস্সিতো. অথ ভগৰা বলৰৰিপস্সকৰসেন তং দস্সেন্তো এৰমাহ. তত্থ সব্বনিমিত্তানন্তি সব্বেসং নিচ্চনিমিত্তাদীনং. অনিমিত্তন্তি বলৰৰিপস্সনাসমাধিং.

৪. সীহসেনাপতিসুত্তৰণ্ণনা

৫৭. চতুত্থে মচ্ছরীতি পঞ্চমচ্ছেরযুত্তো. কদরিযোতি থদ্ধমচ্ছরিযো, পরেসং দিয্যমানম্পি ৰারেতি. অনুপ্পদানরতোতি পুনপ্পুনং দানং দদমানোৰ রমতি. অনুকম্পন্তাতি ‘‘কো অজ্জ অম্হেহি অনুগ্গহেতব্বো, কস্স দেয্যধম্মং ৰা পটিগ্গণ্হেয্যাম, ধম্মং ৰা দেসেয্যামা’’তি এৰং চিত্তেন অনুকম্পমানা.

৫. অরক্খেয্যসুত্তৰণ্ণনা

৫৮. পঞ্চমে নিমিত্তন্তি ধম্মনিমিত্তম্পি পুগ্গলনিমিত্তম্পি. অযঞ্হি অত্তনা দেসিতধম্মে একপদম্পি দুরক্খাতং অনিয্যানিকং অপস্সন্তো ধম্মনিমিত্তং ন সমনুপস্সতি, ‘‘দুরক্খাতো তযা ধম্মো ন স্ৰাক্খাতো’’তি উট্ঠহিত্ৰা পটিপ্ফরন্তং একং পুগ্গলম্পি অপস্সন্তো পুগ্গলনিমিত্তং ন সমনুপস্সতি নাম. সেসদ্ৰযেপি এসেৰ নযো. ছট্ঠসত্তমানি উত্তানানেৰ.

৮. পচলাযমানসুত্তৰণ্ণনা

৬১. অট্ঠমে পচলাযমানোতি তং গামং উপনিস্সায একস্মিং ৰনসণ্ডে সমণধম্মং করোন্তো সত্তাহং চঙ্কমনৰীরিযেন নিম্মথিতত্তা কিলন্তগত্তো চঙ্কমনকোটিযং পচলাযমানো নিসিন্নো হোতি. পচলাযসি নোতি নিদ্দাযসি নু. অনুমজ্জিত্ৰাতি পরিমজ্জিত্ৰা. আলোকসঞ্ঞন্তি মিদ্ধৰিনোদনআলোকসঞ্ঞং. দিৰাসঞ্ঞন্তি দিৰাতিসঞ্ঞং. যথা দিৰা তথা রত্তিন্তি যথা দিৰা আলোকসঞ্ঞা অধিট্ঠিতা, তথা নং রত্তিম্পি অধিট্ঠহেয্যাসি. যথা রত্তিং তথা দিৰাতি যথা চ তে রত্তিং আলোকসঞ্ঞা অধিট্ঠিতা, তথা নং দিৰাপি অধিট্ঠহেয্যাসি. সপ্পভাসন্তি দিব্বচক্খুঞাণত্থায সহোভাসং. পচ্ছাপুরেসঞ্ঞীতি পুরতো চ পচ্ছতো চ অভিহরণসঞ্ঞায সঞ্ঞাৰা. অন্তোগতেহি ইন্দ্রিযেহীতি বহি অৰিক্খিত্তেহি অন্তো অনুপৰিট্ঠেহেৰ পঞ্চহি ইন্দ্রিযেহি. মিদ্ধসুখন্তি নিদ্দাসুখং. এত্তকেন ঠানেন ভগৰা থেরস্স মিদ্ধৰিনোদনকম্মট্ঠানং কথেসি. সোণ্ডন্তি মানসোণ্ডং. কিচ্চকরণীযানীতি এত্থ অৰস্সং কত্তব্বানি কিচ্চানি, ইতরানি করণীযানি. মঙ্কুভাৰোতি নিত্তেজতা দোমনস্সতা. এত্তকেন ঠানেন সত্থারা থেরস্স ভিক্খাচারৰত্তং কথিতং.

ইদানি ভস্সে পরিযন্তকারিতায সমাদপেতুং তস্মাতিহাতিআদিমাহ. তত্থ ৰিগ্গাহিককথন্তি ‘‘ন ত্ৰং ইমং ধম্মৰিনযং আজানাসী’’তিআদিনযপ্পৰত্তা ৰিগ্গাহিককথা. নাহং মোগ্গল্লানাতিআদি পাপমিত্তসংসগ্গৰিৰজ্জনত্থং ৰুত্তং. কিত্তাৰতা নু খোতি কিত্তকেন নু খো. তণ্হাসঙ্খযৰিমুত্তো হোতীতি তণ্হাসঙ্খযে নিব্বানে তং আরম্মণং কত্ৰা ৰিমুত্তচিত্ততায তণ্হাসঙ্খযৰিমুত্তো নাম সংখিত্তেন কিত্তাৰতা হোতি. যায পটিপত্তিযা তণ্হাসঙ্খযৰিমুত্তো হোতি, তমেৰ খীণাসৰস্স ভিক্খুনো পুব্বভাগপটিপদং সংখিত্তেন দেসেথাতি পুচ্ছতি. অচ্চন্তনিট্ঠোতি খযৰযসঙ্খাতং অন্তং অতীতাতি অচ্চন্তা, অচ্চন্তা নিট্ঠা অস্সাতি অচ্চন্তনিট্ঠো, একন্তনিট্ঠো সততনিট্ঠোতি অত্থো. অচ্চন্তযোগক্খেমীতি অচ্চন্তং যোগক্খেমী, নিচ্চযোগক্খেমীতি অত্থো. অচ্চন্তব্রহ্মচারীতি অচ্চন্তং ব্রহ্মচারী, নিচ্চব্রহ্মচারীতি অত্থো. অচ্চন্তং পরিযোসানমস্সাতি পুরিমনযেনেৰ অচ্চন্তপরিযোসানো. সেট্ঠো দেৰমনুস্সানন্তি দেৰানঞ্চ মনুস্সানঞ্চ সেট্ঠো উত্তমো. এৰরূপো ভিক্খু কিত্তাৰতা হোতি, সঙ্খেপেনেৰ তস্স পটিপত্তিং কথেথাতি যাচতি.

সব্বে ধম্মা নালং অভিনিৰেসাযাতি এত্থ সব্বে ধম্মা নাম পঞ্চক্খন্ধা দ্ৰাদসাযতনানি অট্ঠারস ধাতুযো, তে সব্বেপি তণ্হাদিট্ঠিৰসেন অভিনিৰেসায নালং ন পরিযত্তা ন সমত্তা ন যুত্তা. কস্মা? গহিতাকারেন অতিট্ঠনতো. তে হি নিচ্চা সুখা অত্তাতি গহিতাপি অনিচ্চা দুক্খা অনত্তাৰ সম্পজ্জন্তি. তস্মা নালং অভিনিৰেসায. অভিজানাতীতি অনিচ্চং দুক্খং অনত্তাতি ঞাতপরিঞ্ঞায অভিজানাতি. পরিজানাতীতি তথেৰ তীরণপরিঞ্ঞায পরিজানাতি. যংকিঞ্চি ৰেদনন্তি অন্তমসো পঞ্চৰিঞ্ঞাণসম্পযুত্তং যংকিঞ্চি অপ্পমত্তকম্পি ৰেদনং অনুভৰতি. ইমিনা ভগৰা থেরস্স ৰেদনাৰসেন চ ৰিনিৰট্টেত্ৰা অরূপপরিগ্গহং দস্সেসি.

অনিচ্চানুপস্সীতি অনিচ্চতো অনুপস্সন্তো. ৰিরাগানুপস্সীতি এত্থ দ্ৰে ৰিরাগা খযৰিরাগো চ অচ্চন্তৰিরাগো চ. তত্থ সঙ্খারানং খযং খযতো পস্সনা ৰিপস্সনাপি, অচ্চন্তৰিরাগং নিব্বানং ৰিরাগতো দস্সনমগ্গঞাণম্পি ৰিরাগানুপস্সনা. তদুভযসমঙ্গিপুগ্গলো ৰিরাগানুপস্সী নাম. তং সন্ধায ৰুত্তং – ‘‘ৰিরাগানুপস্সী’’তি, ৰিরাগতো অনুপস্সন্তোতি অত্থো. নিরোধানুপস্সিম্হিপি এসেৰ নযো. নিরোধোপি হি খযনিরোধো অচ্চন্তনিরোধোতি দুৰিধোযেৰ. পটিনিস্সগ্গানুপস্সীতি এত্থ পটিনিস্সগ্গো ৰুচ্চতি ৰোস্সগ্গো. সো চ পরিচ্চাগৰোস্সগ্গো পক্খন্দনৰোস্সগ্গোতি দুৰিধো হোতি. তত্থ পরিচ্চাগৰোস্সগ্গোতি ৰিপস্সনা. সা হি তদঙ্গৰসেন কিলেসে চ খন্ধে চ ৰোস্সজতি. পক্খন্দনৰোস্সগ্গোতি মগ্গো. সো হি নিব্বানং আরম্মণতো পক্খন্দতি. দ্ৰীহিপি ৰা কারণেহি সো ৰোস্সগ্গোযেৰ, সমুচ্ছেদৰসেন খন্ধানং কিলেসানঞ্চ ৰোস্সজনতো নিব্বানে চ পক্খন্দনতো. তস্মা কিলেসে চ খন্ধে চ পরিচ্চজতীতি পরিচ্চাগৰোস্সগ্গো. নিরোধায নিব্বানধাতুযা চিত্তং পক্খন্দতীতি পক্খন্দনৰোস্সগ্গোতি উভযম্পেতং মগ্গে সমেতি. তদুভযসমঙ্গী পুগ্গলো ইমায পটিনিস্সগ্গানুপস্সনায সমন্নাগতত্তা পটিনিস্সগ্গানুপস্সী নাম হোতি. তং সন্ধাযেতং ৰুত্তং. ন কিঞ্চি লোকে উপাদিযতীতি কিঞ্চি একম্পি সঙ্খারগতং তণ্হাৰসেন ন উপাদিযতি ন গণ্হাতি ন পরামসতি. অনুপাদিযং ন পরিতস্সতীতি অগ্গণ্হন্তো তণ্হাপরিতস্সনায ন পরিতস্সতি. পচ্চত্তংযেৰ পরিনিব্বাযতীতি সযমেৰ কিলেসপরিনিব্বানেন পরিনিব্বাযতি. খীণা জাতীতিআদিনা পনস্স পচ্চৰেক্খণা দস্সিতা. ইতি ভগৰা সংখিত্তেন খীণাসৰস্স পুব্বভাগপ্পটিপদং পুচ্ছিতো সংখিত্তেনেৰ কথেসি. ইদং পন সুত্তং থেরস্স ওৰাদোপি অহোসি ৰিপস্সনাপি. সো ইমস্মিংযেৰ সুত্তে ৰিপস্সনং ৰড্ঢেত্ৰা অরহত্তং পত্তোতি.

৯. মেত্তসুত্তৰণ্ণনা

৬২. নৰমে মা, ভিক্খৰে, পুঞ্ঞানং ভাযিত্থাতি পুঞ্ঞানি করোন্তা তেসং মা ভাযিত্থ. মেত্তচিত্তং ভাৰেসিন্তি তিকচতুক্কজ্ঝানিকায মেত্তায সম্পযুত্তং পণীতং কত্ৰা চিত্তং ভাৰেসিন্তি দস্সেতি. সংৰট্টমানে সুদাহন্তি সংৰট্টমানে সুদং অহং. সংৰট্টমানেতি ঝাযমানে ৰিপজ্জমানে. ধম্মিকোতি দসকুসলধম্মসমন্নাগতো. ধম্মরাজাতি তস্সেৰ ৰেৰচনং. ধম্মেন ৰা লদ্ধরজ্জত্তা ধম্মরাজা. চাতুরন্তোতি পুরত্থিমসমুদ্দাদীনং চতুন্নং সমুদ্দানং ৰসেন চাতুরন্তায পথৰিযা ইস্সরো. ৰিজিতাৰীতি ৰিজিতসঙ্গামো. জনপদো তস্মিং থাৰরিযং থিরভাৰং পত্তোতি জনপদত্থাৰরিযপ্পত্তো. পরোসহস্সন্তি অতিরেকসহস্সং. সূরাতি অভীরুনো. ৰীরঙ্গরূপাতি ৰীরানং অঙ্গং ৰীরঙ্গং, ৰীরিযস্সেতং নামং. ৰীরঙ্গরূপমেতেসন্তি ৰীরঙ্গরূপা. ৰীরিযজাতিকা ৰীরিযসভাৰা ৰীরিযমযা ৰিয অকিলাসুনো দিৰসম্পি যুজ্ঝন্তা ন কিলমন্তীতি ৰুত্তং হোতি. সাগরপরিযন্তন্তি চক্কৰাল়পব্বতং সীমং কত্ৰা ঠিতসমুদ্দপরিযন্তং. অদণ্ডেনাতি ধনদণ্ডেনপি ছেজ্জভেজ্জানুসাসনেন সত্থদণ্ডেনপি ৰিনাযেৰ. অসত্থেনাতি একতোধারাদিনা পরৰিহেঠনসত্থেনপি ৰিনাযেৰ. ধম্মেন অভিৰিজিযাতি এহি খো, মহারাজাতি এৰং পটিরাজূহি সম্পটিচ্ছিতাগমনো ‘‘পাণো ন হন্তব্বো’’তিআদিনা ধম্মেনেৰ ৰুত্তপ্পকারং পথৰিং অভিৰিজিনিত্ৰা.

সুখেসিনোতি সুখপরিযেসকে সত্তে আমন্তেতি. সুঞ্ঞব্রহ্মূপগোতি সুঞ্ঞব্রহ্মৰিমানূপগো. পথৰিং ইমন্তি ইমং সাগরপরিযন্তং মহাপথৰিং. অসাহসেনাতি ন সাহসিককম্মেন. সমেন মনুসাসিতন্তি সমেন কম্মেন অনুসাসিং. তেহি এতং সুদেসিতন্তি তেহি সঙ্গাহকেহি মহাকারুণিকেহি বুদ্ধেহি এতং এত্তকং ঠানং সুদেসিতং সুকথিতং. পথব্যোতি পুথৰিসামিকো.

১০. ভরিযাসুত্তৰণ্ণনা

৬৩. দসমে কেৰট্টা মঞ্ঞে মচ্ছৰিলোপেতি কেৰট্টানং মচ্ছপচ্ছিং ওতারেত্ৰা ঠিতট্ঠানে জালে ৰা উদকতো উক্খিত্তমত্তে মচ্ছগ্গাহকানং মহাসদ্দো হোতি, তং সন্ধাযেতং ৰুত্তং. সুজাতাতি ৰিসাখায কনিট্ঠা. সা নেৰ সস্সুং আদিযতীতি সস্সুযা কত্তব্বৰত্তং নাম অত্থি, তং ন করোতি, সস্সূতিপি নং ন গণেতি. ন সসুরং আদিযতীতি ৰচনং ন গণ্হাতি. এৰং অনাদরতাযপি অগ্গহণেনপি ন আদিযতি নাম. সেসেসুপি এসেৰ নযো. এৰং অনাথপিণ্ডিকো সুণিসায আচারং গহেত্ৰা সত্থু পুরতো নিসীদি. সাপি সুজাতা ‘‘কিং নু খো অযং সেট্ঠি দসবলস্স সন্তিকে ময্হং গুণং কথেস্সতি উদাহু অগুণ’’ন্তি গন্ত্ৰা অৰিদূরে সদ্দং সুণন্তী অট্ঠাসি. অথ নং সত্থা এহি সুজাতেতি আমন্তেসি.

অহিতানুকম্পিনীতি ন হিতানুকম্পিনী. অঞ্ঞেসূতি পরপুরিসেসু. অতিমঞ্ঞতেতি ওমানাতি মানৰসেন অতিমঞ্ঞতি. ধনেন কীতস্সাতি ধনেন কীতা অস্স. ৰধায উস্সুকা ৰধিতুং উস্সুক্কমাপন্না. যং ইত্থিযা ৰিন্দতি সামিকো ধনন্তি ইত্থিযা সামিকো যং ধনং লভতি. অপ্পম্পি তস্স অপহাতুমিচ্ছতীতি থোকতোপি অস্স হরিতুং ইচ্ছতি, উদ্ধনে আরোপিতউক্খলিযং পক্খিপিতব্বতণ্ডুলতোপি থোকং হরিতুমেৰ ৰাযমতি. অলসাতি নিসিন্নট্ঠানে নিসিন্নাৰ ঠিতট্ঠানে ঠিতাৰ হোতি. ফরুসাতি খরা. দুরুত্তৰাদিনীতি দুব্ভাসিতভাসিনী, কক্খল়ং ৰাল়কথমেৰ কথেতি. উট্ঠাযকানং অভিভুয্য ৰত্ততীতি এত্থ উট্ঠাযকানন্তি বহুৰচনৰসেন ৰিরিযুট্ঠানসম্পন্নো সামিকো ৰুত্তো, তস্স তং উট্ঠানসম্পত্তিং অভিভৰিত্ৰা হেট্ঠা কত্ৰা ৰত্ততি. পমোদতীতি আমোদিতপমোদিতা হোতি. কোলেয্যকাতি কুলসম্পন্না. পতিব্বতাতি পতিদেৰতা. ৰধদণ্ডতজ্জিতাতি দণ্ডকং গহেত্ৰা ৰধেন তজ্জিতা, ‘‘ঘাতেস্সামি ন’’ন্তি ৰুত্তা. দাসীসমন্তি সামিকস্স ৰত্তপূরিকা দাসীতি মং ভগৰা ধারেতূতি ৰত্ৰা সরণেসু পতিট্ঠাসি.

১১. কোধনসুত্তৰণ্ণনা

৬৪. একাদসমে সপত্তকন্তাতি সপত্তানং ৰেরীনং কন্তা পিযা তেহি ইচ্ছিতপত্থিতা. সপত্তকরণাতি সপত্তানং ৰেরীনং অত্থকরণা. কোধপরেতোতি কোধানুগতো. পচুরত্থতাযাতি বহুঅত্থতায বহুহিততায. অনত্থম্পীতি অৰুদ্ধিম্পি. অত্থো মে গহিতোতি ৰুড্ঢি মে গহিতা.

অথো অত্থং গহেত্ৰানাতি অথো ৰুদ্ধিং গহেত্ৰা. অনত্থং অধিপজ্জতীতি অনত্থো মে গহিতোতি সল্লক্খেতি. ৰধং কত্ৰানাতি পাণাতিপাতকম্মং কত্ৰা. কোধসম্মদসম্মত্তোতি কোধমদেন মত্তো, আদিন্নগহিতপরামট্ঠোতি অত্থো. আযসক্যন্তি অযসভাৰং, অযসো নিযসো হোতীতি অত্থো. অন্তরতো জাতন্তি অব্ভন্তরে উপ্পন্নং. অত্থং ন জানাতীতি ৰুদ্ধিঅত্থং ন জানাতি. ধম্মং ন পস্সতীতি সমথৰিপস্সনাধম্মং ন পস্সতি. অন্ধতমন্তি অন্ধভাৰকরং তমং বহলতমং. সহতেতি অভিভৰতি.

দুম্মঙ্কুযন্তি দুম্মঙ্কুভাৰং নিত্তেজতং দুব্বণ্ণমুখতং. যতো পতাযতীতি যদা নিব্বত্ততি. ন ৰাচো হোতি গারৰোতি ৰচনস্সপি গরুভাৰো ন হোতি. ন দীপং হোতি কিঞ্চনন্তি কাচি পতিট্ঠা নাম ন হোতি. তপনীযানীতি তাপজনকানি. ধম্মেহীতি সমথৰিপস্সনাধম্মেহি. আরকাতি দূরে. ব্রাহ্মণন্তি খীণাসৰব্রাহ্মণং. যায মাতু ভতোতি যায মাতরা ভতো পোসিতো. পাণদদিং সন্তিন্তি জীৰিতদাযিকং সমানং. হন্তি কুদ্ধো পুথুত্তানন্তি কুদ্ধো পুগ্গলো পুথু নানাকারণেহি অত্তানং হন্তি. নানারূপেসু মুচ্ছিতোতি নানারম্মণেসু অধিমুচ্ছিতো হুত্ৰা. রজ্জুযা বজ্ঝ মীযন্তীতি রজ্জুযা বন্ধিত্ৰা মরন্তি. পব্বতামপি কন্দরেতি পব্বতকন্দরেপি পতিত্ৰা মরন্তি.

ভূনহচ্চানীতি হতৰুদ্ধীনি. ইতাযন্তি ইতি অযং. তং দমেন সমুচ্ছিন্দেতি তং কোধং দমেন ছিন্দেয্য. কতরেন দমেনাতি? পঞ্ঞাৰীরিযেন দিট্ঠিযাতি ৰিপস্সনাপঞ্ঞায চেৰ ৰিপস্সনাসম্পযুত্তেন কাযিকচেতসিকৰীরিযেন চ মগ্গসম্মাদিট্ঠিযা চ. তথেৰ ধম্মে সিক্খেথাতি যথা অকুসলং সমুচ্ছিন্দেয্য, সমথৰিপস্সনাধম্মেপি তথেৰ সিক্খেয্য. মা নো দুম্মঙ্কুযং অহূতি মা অম্হাকং দুম্মঙ্কুভাৰো অহোসীতি ইমমত্থং পত্থযমানা. অনাযাসাতি অনুপাযাসা. অনুস্সুকাতি কত্থচি উস্সুক্কং অনাপন্না. সেসং সব্বত্থ উত্তানমেৰাতি.

অব্যাকতৰগ্গো ছট্ঠো.

৭. মহাৰগ্গো

১. হিরিওত্তপ্পসুত্তৰণ্ণনা

৬৫. সত্তমস্স পঠমে হতূপনিসোতি হতউপনিসো ছিন্নপচ্চযো. যথাভূতঞাণদস্সনন্তি তরুণৰিপস্সনা. নিব্বিদাৰিরাগোতি বলৰৰিপস্সনা চেৰ মগ্গো চ. ৰিমুত্তিঞাণদস্সনন্তি অরহত্তৰিমুত্তি চ পচ্চৰেক্খণা চ.

২. সত্তসূরিযসুত্তৰণ্ণনা

৬৬. দুতিযে যস্মা অযং সত্তসূরিযদেসনা তেজোসংৰট্টদস্সনৰসেন পৰত্তা, তস্মা তযো সংৰট্টা, তিস্সো সংৰট্টসীমা, তীণি সংৰট্টমূলানী, তীণি কোলাহলানীতি অযং তাৰ আদিতোৰ ইমস্স সুত্তস্স পুরেচারিককথা ৰেদিতব্বা. সা ৰিসুদ্ধিমগ্গে (ৰিসুদ্ধি. ২.৪০৩) পুব্বেনিৰাসানুস্সতিনিদ্দেসে ৰিত্থারিতাৰ. এতদৰোচাতি অনিচ্চকম্মট্ঠানিকানং পঞ্চন্নং ভিক্খুসতানং অজ্ঝাসযেন উপাদিন্নকানং অনুপাদিন্নকানং সঙ্খারানং ৰিপত্তিদস্সনত্থং এতং ‘‘অনিচ্চা, ভিক্খৰে, সঙ্খারা’’তিআদিসত্তসূরিযোপমসুত্তন্তং অৰোচ. তত্থ অনিচ্চাতি হুত্ৰা অভাৰট্ঠেন অনিচ্চা. সঙ্খারাতি উপাদিন্নকঅনুপাদিন্নকা সঙ্খারধম্মা. অদ্ধুৰাতি এৰং অচিরট্ঠেন ন ধুৰা. অনস্সাসিকাতি অসস্সতভাৰেন অস্সাসরহিতা. অলমেৰাতি যুত্তমেৰ.

অজ্ঝোগাল়্হোতি উদকে অনুপৰিট্ঠো. অচ্চুগ্গতোতি উদকপিট্ঠিতো উগ্গতো. দেৰো ন ৰস্সতীতি পঠমং তাৰ উপকপ্পনমেঘো নাম কোটিসতসহস্সচক্কৰাল়ে একমেঘো হুত্ৰা ৰস্সতি, তদা নিক্খন্তবীজং ন পুন গেহং পৰিসতি. ততো পট্ঠায ধমকরণে নিরুদ্ধং ৰিয উদকং হোতি, পুন একবিন্দুম্পি দেৰো ন ৰস্সতীতি উপমানধম্মকথাৰ পমাণং. ৰিনস্সন্তে পন লোকে পঠমং অৰীচিতো পট্ঠায তুচ্ছো হোতি, ততো উট্ঠহিত্ৰা সত্তা মনুস্সলোকে চ তিরচ্ছানেসু চ নিব্বত্তন্তি. তিরচ্ছানেসু নিব্বত্তাপি পুত্তভাতিকেসু মেত্তং পটিলভিত্ৰা কালকতা দেৰমনুস্সেসু নিব্বত্তন্তি. দেৰতা আকাসেন চরন্তিযো আরোচেন্তি – ‘‘ন ইদং ঠানং সস্সতং ন নিবদ্ধং, মেত্তং ভাৰেথ, করুণং, মুদিতং, উপেক্খং ভাৰেথা’’তি. তে মেত্তাদযো ভাৰেত্ৰা ততো চুতা ব্রহ্মলোকে নিব্বত্তন্তি.

বীজগামাতি এত্থ বীজগামো নাম পঞ্চ বীজজাতানি. ভূতগামো নাম যংকিঞ্চি নিক্খন্তমূলপণ্ণং হরিতকং. ওসধিতিণৰনপ্পতযোতি এত্থ ওসধীতি ওসধরুক্খা. তিণাতি বহিসারা তালনাল়িকেরাদযো. ৰনপ্পতযোতি ৰনজেট্ঠকরুক্খা. কুন্নদিযোতি ঠপেত্ৰা পঞ্চ মহানদিযো অৰসেসা নিন্নগা. কুসোব্ভাতি ঠপেত্ৰা সত্ত মহাসরে অৰসেসা রহদাদযো. দুতিযো সূরিযোতিআদীসু দুতিযসূরিযকালে একো উদেতি, একো অত্থঙ্গমেতি. ততিযকালে একো উদেতি, একো অত্থঙ্গমেতি, একো মজ্ঝে হোতি. চতুত্থকালে চতুকুলিকে গামে চত্তারো পিণ্ডচারিকা দ্ৰারপটিপাটিযা ঠিতা ৰিয হোন্তি. পঞ্চমাদিকালেপি এসেৰ নযো. পলুজ্জন্তীতি ছিজ্জিত্ৰা ছিজ্জিত্ৰা পতন্তি. নেৰ ছারিকা পঞ্ঞাযতি ন মসীতি চক্কৰাল়মহাপথৰী সিনেরুপব্বতরাজা হিমৰা চক্কৰাল়পব্বতো ছ কামসগ্গা পঠমজ্ঝানিকব্রহ্মলোকাতি এত্তকে ঠানে দড্ঢে অচ্ছরায গহেতব্বমত্তাপি ছারিকা ৰা অঙ্গারো ৰা ন পঞ্ঞাযতি. কো মন্তা কো সদ্ধাতাতি কো তস্স সদ্ধাপনত্থায সমত্থো, কো ৰা তস্স সদ্ধাতা. অঞ্ঞত্র দিট্ঠপদেহীতি দিট্ঠপদে সোতাপন্নে অরিযসাৰকে ঠপেত্ৰা কো অঞ্ঞো সদ্দহিস্সতীতি অত্থো.