৪. আসৰসুত্তৰণ্ণনা
৫৮. চতুত্থে সংৰরা পহাতব্বাতি সংৰরেন পহাতব্বা. সেসেসুপি এসেৰ নযো. ইধাতি ইমস্মিং সাসনে. পটিসঙ্খাতি পটিসঞ্জানিত্ৰা, পচ্চৰেক্খিত্ৰাতি অত্থো. যোনিসোতি উপাযেন পথেন. এত্থ চ অসংৰরে আদীনৰপটিসঙ্খা যোনিসো পটিসঙ্খাতি ৰেদিতব্বা. সা চাযং ‘‘ৰরং, ভিক্খৰে, তত্তায অযোসলাকায আদিত্তায সম্পজ্জলিতায সজোতিভূতায চক্খুন্দ্রিযং সম্পলিমট্ঠং, ন ত্ৰেৰ চক্খুৰিঞ্ঞেয্যেসু রূপেসু অনুব্যঞ্জনসো নিমিত্তগ্গাহো’’তিআদিনা আদিত্তপরিযাযেন (সং. নি. ৪.২৩৫) ৰেদিতব্বা. চক্খুন্দ্রিযসংৰরসংৰুতো ৰিহরতীতি এত্থ চক্খুমেৰ ইন্দ্রিযং চক্খুন্দ্রিযং, সংৰরণতো সংৰরো, পিদহনতো থকনতোতি ৰুত্তং হোতি. সতিযা এতং অধিৰচনং. চক্খুন্দ্রিযে সংৰরো চক্খুন্দ্রিযসংৰরো. জৰনে উপ্পজ্জমানোপি হেস তস্মিং দ্ৰারে কিলেসানং উপ্পত্তিৰারণতো চক্খুন্দ্রিযসংৰরোতি ৰুচ্চতি. সংৰুতোতি তেন সংৰরেন উপেতো. তথা হি ‘‘পাতিমোক্খসংৰরসংৰুতো’’তি ইমস্স ৰিভঙ্গে ‘‘ইমিনা পাতিমোক্খসংৰরেন উপেতো হোতি…পে… সমন্নাগতো’’তি ৰুত্তং. অথ ৰা সংৰরীতি সংৰুতো, থকেসি পিদহীতি ৰুত্তং হোতি. চক্খুন্দ্রিযসংৰরসংৰুতোতি চক্খুন্দ্রিযসংৰরসঙ্খাতং সতিকৰাটং চক্খুদ্ৰারে ঘরদ্ৰারে কৰাটং ৰিয সংৰরি থকেসি পিদহীতি ৰুত্তং হোতি. অযমেৰেত্থ অত্থো সুন্দরতরো. তথা হি ‘‘চক্খুন্দ্রিযসংৰরং অসংৰুতস্স ৰিহরতো, সংৰুতস্স ৰিহরতো’’তি এতেসু পদেসু অযমেৰত্থো দিস্সতীতি.
যং হিস্সাতিআদিম্হি যং চক্খুন্দ্রিযসংৰরং অস্স ভিক্খুনো অসংৰুতস্স অথকেত্ৰা অপিদহিত্ৰা ৰিহরন্তস্সাতি অত্থো. যেকারস্স ৰা এস যন্তি আদেসো, যে অস্সাতি অত্থো. আসৰা ৰিঘাতপরিল়াহাতি চত্তারো আসৰা চ অঞ্ঞে চ ৰিঘাতকরা কিলেসপরিল়াহা ৰিপাকপরিল়াহা ৰা. চক্খুদ্ৰারস্মিঞ্হি ইট্ঠারম্মণং আপাথগতং কামস্সাদৰসেন অস্সাদযতো অভিনন্দতো কামাসৰো উপ্পজ্জতি, ‘‘ঈদিসং অঞ্ঞস্মিম্পি সুগতিভৰে লভিস্সামী’’তি ভৰপত্থনায অস্সাদযতো ভৰাসৰো উপ্পজ্জতি, সত্তোতি ৰা সত্তস্সাতি ৰা গণ্হতো দিট্ঠাসৰো উপ্পজ্জতি, সব্বেহেৰ সহজাতং অঞ্ঞাণং অৰিজ্জাসৰোতি চত্তারো আসৰা উপ্পজ্জন্তি. এতেহি সম্পযুত্তা অপরে কিলেসা ৰিঘাতপরিল়াহা আযতিং ৰা তেসং ৰিপাকা তেহিপি অসংৰুতস্সেৰ ৰিহরতো উপ্পজ্জেয্যুন্তি ৰুচ্চন্তি. এৰংস তেতি এৰং অস্স তে, এতেনুপাযেন ন হোন্তি, নো অঞ্ঞথাতি ৰুত্তং হোতি. পটিসঙ্খা যোনিসো সোতিন্দ্রিযসংৰরসংৰুতোতিআদীসুপি এসেৰ নযো. ইমে ৰুচ্চন্তি আসৰা সংৰরা পহাতব্বাতি ইমেসু ছসু দ্ৰারেসু চত্তারো চত্তারো কত্ৰা চতুৰীসতি আসৰা সংৰরেন পহাতব্বাতি ৰুচ্চন্তি.
পটিসঙ্খা যোনিসো চীৰরন্তিআদীসু যং ৰত্তব্বং, তং সব্বং ৰিসুদ্ধিমগ্গে (ৰিসুদ্ধি. ১.১৮) সীলকথায ৰুত্তমেৰ. যং হিস্সাতি যঞ্হি চীৰরং পিণ্ডপাতাদীসু ৰা অঞ্ঞতরং অস্স. অপ্পটিসেৰতোতি এৰং যোনিসো অপ্পটিসেৰন্তস্স. ইমস্মিং ৰারে অলদ্ধং চীৰরাদিং পত্থযতো লদ্ধং ৰা অস্সাদযতো কামাসৰস্স উপ্পত্তি ৰেদিতব্বা, ঈদিসং অঞ্ঞস্মিম্পি সুগতিভৰে লভিস্সামীতি ভৰপত্থনায অস্সাদযতো ভৰাসৰস্স, অহং লভামি ন লভামীতি ৰা ময্হং ৰা ইদন্তি অত্তসঞ্ঞং অধিট্ঠহতো দিট্ঠাসৰস্স, সব্বেহেৰ পন সহজাতো অৰিজ্জাসৰোতি এৰং চতুন্নং আসৰানং উপ্পত্তি ৰিঘাতপরিল়াহাৰ নৰৰেদনুপ্পাদনতোপি ৰেদিতব্বা. ইমে ৰুচ্চন্তি, ভিক্খৰে, আসৰা পটিসেৰনা পহাতব্বাতি ইমে একমেকস্মিং পচ্চযে চত্তারো চত্তারো কত্ৰা সোল়স আসৰা ইমিনা ঞাণসংৰরসঙ্খাতেন পচ্চৰেক্খণপটিসেৰনেন পহাতব্বাতি ৰুচ্চন্তি.
পটিসঙ্খা যোনিসো খমো হোতি সীতস্সাতি উপাযেন পথেন পচ্চৰেক্খিত্ৰা খন্তা হোতি সীতস্স, সীতং খমতি সহতি, ন অৰীরপুরিসো ৰিয অপ্পমত্তকেনপি সীতেন চলতি কম্পতি কম্মট্ঠানং ৰিজহতি. উণ্হাদীসুপি এসেৰ নযো. এত্থ চ ৰচনমেৰ ৰচনপথোতি ৰেদিতব্বো. দুক্খানন্তিআদীসু দুক্খমনট্ঠেন দুক্খা, বহলট্ঠেন তিব্বা, ফরুসট্ঠেন খরা, তিখিণট্ঠেন কটুকা, অস্সাদৰিরহতো অসাতা, মনং অৰড্ঢনতো অমনাপা, পাণহরণসমত্থতায পাণহরাতি ৰেদিতব্বা. যং হিস্সাতি সীতাদীসু যংকিঞ্চি একধম্মম্পি অস্স. অনধিৰাসতোতি অনধিৰাসেন্তস্স অক্খমন্তস্স. আসৰুপ্পত্তি পনেত্থ এৰং ৰেদিতব্বা – সীতেন ফুট্ঠস্স উণ্হং পত্থযতো কামাসৰো উপ্পজ্জতি, এৰং সব্বত্থ. ‘‘নত্থি সুগতিভৰে সীতং ৰা উণ্হং ৰা’’তি ভৰং পত্থেন্তস্স ভৰাসৰো, ময্হং সীতং উণ্হন্তি গাহো দিট্ঠাসৰো, সব্বেহেৰ সম্পযুত্তো অৰিজ্জাসৰোতি. ইমে ৰুচ্চন্তীতি ইমে সীতাদীসু একমেকস্স ৰসেন চত্তারো চত্তারো কত্ৰা অনেকে আসৰা ইমায খন্তিসংৰরসঙ্খাতায অধিৰাসনায পহাতব্বাতি ৰুচ্চন্তীতি অত্থো.
পটিসঙ্খা যোনিসো চণ্ডং হত্থিং পরিৰজ্জেতীতি অহং সমণোতি ন চণ্ডস্স হত্থিস্স আসন্নে ঠাতব্বং. ততোনিদানঞ্হি মরণম্পি মরণমত্তম্পি দুক্খং ভৰেয্যাতি এৰং উপাযেন পথেন পচ্চৰেক্খিত্ৰা চণ্ডং হত্থিং পরিৰজ্জেতি পটিক্কমতি. এস নযো সব্বত্থ. চণ্ডন্তি দুট্ঠং ৰাল়ং. খাণুন্তি খদিরখাণুকাদিং. কণ্টকট্ঠানন্তি যত্থ কণ্টকা ৰিজ্ঝন্তি, তং ওকাসং. সোব্ভন্তি সব্বতো ছিন্নতটং. পপাতন্তি একতো ছিন্নতটং. চন্দনিকন্তি উচ্ছিট্ঠোদকগব্ভমলাদীনং ছড্ডনট্ঠানং. ওল়িগল্লন্তি তেসংযেৰ কদ্দমাদীনং সন্দনোকাসং. তং জণ্ণুমত্তম্পি অসুচিভরিতং হোতি. দ্ৰেপি চেতানি ঠানানি অমনুস্সুস্সদট্ঠানানি হোন্তি, তস্মা ৰজ্জেতব্বানি. অনাসনেতি এত্থ অযুত্তং আসনং অনাসনং, তং অত্থতো অনিযতৰত্থুভূতং রহোপটিচ্ছন্নাসনন্তি ৰেদিতব্বং. অগোচরেতি এত্থপি অযুত্তো গোচরো অগোচরো. সো ৰেসিযাদিভেদতো পঞ্চৰিধো. পাপকে মিত্তেতি লামকে দুস্সীলে মিত্তপতিরূপকে অমিত্তে. পাপকেসূতি লামকেসু. ওকপ্পেয্যুন্তি সদ্দহেয্যুং অধিমুচ্চেয্যুং ‘‘অদ্ধা অযমাযস্মা অকাসি ৰা করিস্সতি ৰা’’তি. যং হিস্সাতি হত্থিআদীসু যংকিঞ্চি একম্পি অস্স. আসৰুপ্পত্তি পনেত্থ এৰং ৰেদিতব্বা – হত্থিআদিনিদানেন দুক্খেন ফুট্ঠস্স সুখং পত্থযতো কামাসৰো উপ্পজ্জতি, ‘‘নত্থি সুগতিভৰে ঈদিসং দুক্খ’’ন্তি ভৰং পত্থেন্তস্স ভৰাসৰো, মং হত্থী মদ্দতি মং অস্সোতি গাহো দিট্ঠাসৰো, সব্বেহেৰ সম্পযুত্তো অৰিজ্জাসৰোতি. ইমে ৰুচ্চন্তীতি ইমে হত্থিআদীসু একেকস্স ৰসেন চত্তারো চত্তারো কত্ৰা অনেকে আসৰা ইমিনা সীলসংৰরসঙ্খাতেন পরিৰজ্জনেন পহাতব্বাতি ৰুচ্চন্তি.
পটিসঙ্খা যোনিসো উপ্পন্নং কামৰিতক্কং নাধিৰাসেতীতি ‘‘ইতিপাযং ৰিতক্কো অকুসলো, ইতিপি সাৰজ্জো, ইতিপি দুক্খৰিপাকো, সো চ খো অত্তব্যাবাধায সংৰত্ততী’’তিআদিনা (ম. নি. ১.২০৭-২০৮) নযেন যোনিসো কামৰিতক্কে আদীনৰং পচ্চৰেক্খিত্ৰা তস্মিং তস্মিং আরম্মণে উপ্পন্নং কামৰিতক্কং নাধিৰাসেতি, চিত্তং আরোপেত্ৰা ন ৰাসেতি, অব্ভন্তরে ৰা ন ৰাসেতীতি অত্থো. অনধিৰাসেন্তো কিং করোতীতি? পজহতি. কিং কচৰরং ৰিয পিটকেনাতি? ন হি, অপি চ খো নং ৰিনোদেতি তুদতি ৰিজ্ঝতি নীহরতি. কিং বলিবদ্দং ৰিয পতোদেনাতি? ন হি, অথ খো নং ব্যন্তীকরোতি ৰিগতন্তং করোতি, যথাস্স অন্তোপি নাৰসিস্সতি অন্তমসো ভঙ্গমত্তম্পি, তথা নং করোতি. কথং পন নং তথা করোতীতি? অনভাৰং গমেতি অনু অনু অভাৰং গমেতি, ৰিক্খম্ভনপ্পহানেন যথা সুৰিক্খম্ভিতো হোতি, তথা করোতি. সেসৰিতক্কদ্ৰযেপি এসেৰ নযো. উপ্পন্নুপ্পন্নেতি উপ্পন্নে উপ্পন্নে, উপ্পন্নমত্তেযেৰাতি ৰুত্তং হোতি. সকিং ৰা উপ্পন্নে ৰিনোদেত্ৰা দুতিযে ৰারে অজ্ঝুপেক্খিতা ন হোতি, সতক্খত্তুম্পি উপ্পন্নে উপ্পন্নে ৰিনোদেতিযেৰ. পাপকে অকুসলে ধম্মেতি তেযেৰ কামৰিতক্কাদযো, সব্বেপি ৰা নৰ মহাৰিতক্কে. তত্থ তযো ৰুত্তা, অৰসেসা ‘‘ঞাতিৰিতক্কো, জনপদৰিতক্কো, অমরাৰিতক্কো, পরানুদ্দযতাপটিসংযুত্তো ৰিতক্কো, লাভসক্কারসিলোকপ্পটিসংযুত্তো ৰিতক্কো, অনৰঞ্ঞত্তিপ্পটিসংযুত্তো ৰিতক্কো’’তি (মহানি. ২০৭) ইমে ছ. যং হিস্সাতি এতেসু ৰিতক্কেসু যংকিঞ্চি অস্স. কামৰিতক্কো পনেত্থ কামাসৰো এৰ, তব্বিসেসো ভৰাসৰো, তংসম্পযুত্তো দিট্ঠাসৰো, সব্বৰিতক্কেসু অৰিজ্জা অৰিজ্জাসৰোতি এৰং আসৰুপ্পত্তি ৰেদিতব্বা. ইমে ৰুচ্চন্তীতি ইমে কামৰিতক্কাদিৰসেন ৰুত্তপ্পকারা আসৰা ইমিনা তস্মিং তস্মিং ৰিতক্কে আদীনৰপচ্চৰেক্খণসহিতেন ৰীরিযসংৰরসঙ্খাতেন ৰিনোদনেন পহাতব্বাতি ৰুচ্চন্তি.
পটিসঙ্খা যোনিসো সতিসম্বোজ্ঝঙ্গং ভাৰেতীতি অভাৰনায আদীনৰং ভাৰনায চ আনিসংসং উপাযেন পথেন পচ্চৰেক্খিত্ৰা সতিসম্বোজ্ঝঙ্গং ভাৰেতি. এসেৰ নযো সব্বত্থ. বোজ্ঝঙ্গানং ভাৰনা হেট্ঠা ৰিত্থারিতাৰ. যং হিস্সাতি এতেসু বোজ্ঝঙ্গেসু যংকিঞ্চি অস্স. আসৰুপ্পত্তিযং পনেত্থ ইমেসং অরিযমগ্গসম্পযুত্তানং বোজ্ঝঙ্গানং অভাৰিতত্তা যে উপ্পজ্জেয্যুং কামাসৰাদযো আসৰা, ভাৰযতো এৰংস তে ন হোন্তীতি অযং নযো ৰেদিতব্বো. ইমে ৰুচ্চন্তীতি ইমে কামাসৰাদযো আসৰা ইমায লোকুত্তরায বোজ্ঝঙ্গভাৰনায পহাতব্বাতি ৰুচ্চন্তি. ইমেহি ছহাকারেহি পহীনাসৰং ভিক্খুং থোমেন্তো যতো খো, ভিক্খৰেতিআদিমাহ. তত্থ যতোতি সামিৰচনে তো-কারো, যস্সাতি ৰুত্তং হোতি. পোরাণা পন যম্হি কালেতি ৰণ্ণযন্তি. যে আসৰা সংৰরা পহাতব্বা, তে সংৰরা পহীনা হোন্তীতি যে আসৰা সংৰরেন পহাতব্বা, তে সংৰরেনেৰ পহীনা হোন্তি, ন অপ্পহীনেসুযেৰ পহীনসঞ্ঞী হোতীতি.