.নমো তস্স ভগৰতো অরহতো সম্মাসম্বুদ্ধস্স.

অঙ্গুত্তরনিকাযে

ছক্কনিপাত-অট্ঠকথা

১. পঠমপণ্ণাসকং

১. আহুনেয্যৰগ্গো

১. পঠমআহুনেয্যসুত্তৰণ্ণনা

১. ছক্কনিপাতস্স পঠমে ইধ, ভিক্খৰে, ভিক্খূতি, ভিক্খৰে, ইমস্মিং সাসনে ভিক্খু. নেৰ সুমনো হোতি ন দুম্মনোতি ইট্ঠারম্মণে রাগসহগতেন সোমনস্সেন সুমনো ৰা অনিট্ঠারম্মণে দোসসহগতেন দোমনস্সেন দুম্মনো ৰা ন হোতি. উপেক্খকো ৰিহরতি সতো সম্পজানোতি মজ্ঝত্তারম্মণে অসমপেক্খনেন অঞ্ঞাণুপেক্খায উপেক্খকভাৰং অনাপজ্জিত্ৰা সতো সম্পজানো হুত্ৰা আরম্মণে মজ্ঝত্তো ৰিহরতি. ইমস্মিং সুত্তে খীণাসৰস্স সততৰিহারো কথিতো.

২. দুতিযআহুনেয্যসুত্তৰণ্ণনা

২-৪. দুতিযে অনেকৰিহিতং ইদ্ধিৰিধন্তিআদীনি ৰিসুদ্ধিমগ্গে ৰুত্তানেৰ. আসৰানং খযা অনাসৰন্তি আসৰানং খযেন অনাসৰং, ন চক্খুৰিঞ্ঞাণাদীনং ৰিয অভাৰেনাতি. ইমস্মিং সুত্তে খীণাসৰস্স অভিঞ্ঞা পটিপাটিযা কথিতা. ততিযচতুত্থেসু খীণাসৰো কথিতো.

৫-৭. আজানীযসুত্তত্তযৰণ্ণনা

৫-৭. পঞ্চমে অঙ্গেহীতি গুণঙ্গেহি. খমোতি অধিৰাসকো. রূপানন্তি রূপারম্মণানং. ৰণ্ণসম্পন্নোতি সরীরৰণ্ণেন সম্পন্নো. ছট্ঠে বলসম্পন্নোতি কাযবলেন সম্পন্নো. সত্তমে জৰসম্পন্নোতি পদজৰেন সম্পন্নো.

৮-৯. অনুত্তরিযসুত্তাদিৰণ্ণনা

৮-৯. অট্ঠমে অনুত্তরিযানীতি অঞ্ঞেন উত্তরিতরেন রহিতানি নিরুত্তরানি. দস্সনানুত্তরিযন্তি রূপদস্সনেসু অনুত্তরং. এস নযো সব্বপদেসু. হত্থিরতনাদীনঞ্হি দস্সনং ন দস্সনানুত্তরিযং, নিৰিট্ঠসদ্ধস্স পন নিৰিট্ঠপেমৰসেন দসবলস্স ৰা ভিক্খুসঙ্ঘস্স ৰা কসিণঅসুভনিমিত্তাদীনং ৰা অঞ্ঞতরস্স দস্সনং দস্সনানুত্তরিযং নাম. খত্তিযাদীনং গুণকথাসৰনং ন সৰনানুত্তরিযং, নিৰিট্ঠসদ্ধস্স পন নিৰিট্ঠপেমৰসেন তিণ্ণং ৰা রতনানং গুণকথাসৰনং তেপিটকবুদ্ধৰচনসৰনং ৰা সৰনানুত্তরিযং নাম. মণিরতনাদীনং লাভো ন লাভানুত্তরিযং, সত্তৰিধঅরিযধনলাভো পন লাভানুত্তরিযং নাম. হত্থিসিপ্পাদিসিক্খনং ন সিক্খানুত্তরিযং, সিক্খাত্তযস্স পূরণং পন সিক্খানুত্তরিযং নাম. খত্তিযাদীনং পারিচরিযা ন পারিচরিযানুত্তরিযং, তিণ্ণং পন রতনানং পারিচরিযা পারিচরিযানুত্তরিযং নাম. খত্তিযাদীনং গুণানুস্সরণং ন অনুস্সতানুত্তরিযং, তিণ্ণং পন রতনানং গুণানুস্সরণং অনুস্সতানুত্তরিযং নাম. ইতি ইমানি ছ অনুত্তরিযানি লোকিযলোকুত্তরানি কথিতানি. নৰমে বুদ্ধানুস্সতীতি বুদ্ধগুণারম্মণা সতি. সেসপদেসুপি এসেৰ নযো.

১০. মহানামসুত্তৰণ্ণনা

১০. দসমে মহানামোতি দসবলস্স চূল়পিতু পুত্তো একো সক্যরাজা. যেন ভগৰা তেনুপসঙ্কমীতি ভুত্তপাতরাসো হুত্ৰা দাসপরিজনপরিৰুতো গন্ধমালাদীনি গাহাপেত্ৰা যত্থ সত্থা, তত্থ অগমাসি. অরিযফলং অস্স আগতন্তি আগতফলো. সিক্খাত্তযসাসনং এতেন ৰিঞ্ঞাতন্তি ৰিঞ্ঞাতসাসনো. ইতি অযং রাজা ‘‘সোতাপন্নস্স নিস্সযৰিহারং পুচ্ছামী’’তি পুচ্ছন্তো এৰমাহ.

নেৰস্স রাগপরিযুট্ঠিতন্তি ন উপ্পজ্জমানেন রাগেন উট্ঠহিত্ৰা গহিতং. উজুগতন্তি বুদ্ধানুস্সতিকম্মট্ঠানে উজুকমেৰ গতং. তথাগতং আরব্ভাতি তথাগতগুণে আরব্ভ. অত্থৰেদন্তি অট্ঠকথং নিস্সায উপ্পন্নং পীতিপামোজ্জং. ধম্মৰেদন্তি পাল়িং নিস্সায উপ্পন্নং পীতিপামোজ্জং. ধম্মূপসঞ্হিতন্তি পাল়িঞ্চ অট্ঠকথঞ্চ নিস্সায উপ্পন্নং. পমুদিতস্সাতি দুৰিধেন পামোজ্জেন পমুদিতস্স. পীতি জাযতীতি পঞ্চৰিধা পীতি নিব্বত্ততি. কাযো পস্সম্ভতীতি নামকাযো চ করজকাযো চ দরথপটিপ্পস্সদ্ধিযা পটিপ্পস্সম্ভতি. সুখন্তি কাযিকচেতসিকসুখং. সমাধিযতীতি আরম্মণে সম্মা ঠপিতং হোতি. ৰিসমগতায পজাযাতি রাগদোসমোহৰিসমগতেসু সত্তেসু. সমপ্পত্তোতি সমং উপসমং পত্তো হুত্ৰা. সব্যাপজ্ঝাযাতি সদুক্খায. ধম্মসোতং সমাপন্নোতি ৰিপস্সনাসঙ্খাতং ধম্মসোতং সমাপন্নো. বুদ্ধানুস্সতিং ভাৰেতীতি বুদ্ধানুস্সতিকম্মট্ঠানং ব্রূহেতি ৰড্ঢেতি. ইমিনা নযেন সব্বত্থ অত্থো ৰেদিতব্বো. ইতি মহানামো সোতাপন্নস্স নিস্সযৰিহারং পুচ্ছি. সত্থাপিস্স তমেৰ কথেসি. এৰং ইমস্মিং সুত্তে সোতাপন্নোৰ কথিতোতি.

আহুনেয্যৰগ্গো পঠমো.

২. সারণীযৰগ্গো

১. পঠমসারণীযসুত্তৰণ্ণনা

১১. দুতিযস্স পঠমে সারণীযাতি সরিতব্বযুত্তকা. মেত্তং কাযকম্মন্তি মেত্তেন চিত্তেন কাতব্বং কাযকম্মং. ৰচীকম্মমনোকম্মেসুপি এসেৰ নযো. ইমানি চ পন ভিক্খূনং ৰসেন আগতানি, গিহীসুপি লব্ভন্তি. ভিক্খূনঞ্হি মেত্তেন চিত্তেন আভিসমাচারিকধম্মপূরণং মেত্তং কাযকম্মং নাম. গিহীনং চেতিযৰন্দনত্থায বোধিৰন্দনত্থায সঙ্ঘনিমন্তনত্থায গমনং, গামং পিণ্ডায পৰিট্ঠে ভিক্খূ দিস্ৰা পচ্চুগ্গমনং, পত্তপটিগ্গহণং, আসনপঞ্ঞাপনং, অনুগমনন্তি এৰমাদিকং মেত্তং কাযকম্মং নাম.

ভিক্খূনং মেত্তেন চিত্তেন আচারপণ্ণত্তিসিক্খাপনং, কম্মট্ঠানকথনং, ধম্মদেসনা, তেপিটকম্পি বুদ্ধৰচনং মেত্তং ৰচীকম্মং নাম. গিহীনং ‘‘চেতিযৰন্দনায গচ্ছাম, বোধিৰন্দনায গচ্ছাম, ধম্মস্সৰনং করিস্সাম, দীপমালাপুপ্ফপূজং করিস্সাম, তীণি সুচরিতানি সমাদায ৰত্তিস্সাম, সলাকভত্তাদীনি দস্সাম, ৰস্সাৰাসিকং দস্সাম, অজ্জ সঙ্ঘস্স চত্তারো পচ্চযে দস্সাম, সঙ্ঘং নিমন্তেত্ৰা খাদনীযাদীনি সংৰিদহথ, আসনানি পঞ্ঞাপেথ, পানীযং উপট্ঠাপেথ, সঙ্ঘং পচ্চুগ্গন্ত্ৰা আনেথ, পঞ্ঞত্তাসনে নিসীদাপেত্ৰা উস্সাহজাতা ৰেয্যাৰচ্চং করোথা’’তিআদিৰচনকালে মেত্তং ৰচীকম্মং নাম.

ভিক্খূনং পাতোৰ উট্ঠায সরীরপটিজগ্গনং চেতিযঙ্গণৰত্তাদীনি চ কত্ৰা ৰিৰিত্তাসনে নিসীদিত্ৰা ‘‘ইমস্মিং ৰিহারে ভিক্খূ সুখী হোন্তু অৰেরা অব্যাপজ্ঝা’’তি চিন্তনং মেত্তং মনোকম্মং নাম. গিহীনং ‘‘অয্যা সুখী হোন্তু অৰেরা অব্যাপজ্ঝা’’তি চিন্তনং মেত্তং মনোকম্মং নাম.

আৰি চেৰ রহো চাতি সম্মুখা চ পরম্মুখা চ. তত্থ নৰকানং চীৰরকম্মাদীসু সহাযভাৰগমনং সম্মুখা মেত্তং কাযকম্মং নাম, থেরানং পন পাদধোৰনদানাদিভেদং সব্বম্পি সামীচিকম্মং সম্মুখা মেত্তং কাযকম্মং নাম. উভযেহিপি দুন্নিক্খিত্তানং দারুভণ্ডাদীনং তেসু অৰঞ্ঞং অকত্ৰা অত্তনা দুন্নিক্খিত্তানং ৰিয পটিসামনং পরম্মুখা মেত্তং কাযকম্মং নাম. ‘‘দেৰত্থেরো তিস্সত্থেরো’’তি এৰং পগ্গয্হ ৰচনং সম্মুখা মেত্তং ৰচীকম্মং নাম. ৰিহারে অসন্তং পন পটিপুচ্ছন্তস্স ‘‘কহং অম্হাকং দেৰত্থেরো, কহং অম্হাকং তিস্সত্থেরো, কদা নু খো আগমিস্সতী’’তি এৰং মমাযনৰচনং পরম্মুখা মেত্তং ৰচীকম্মং নাম. মেত্তাসিনেহসিনিদ্ধানি পন নযনানি উম্মীলেত্ৰা পসন্নেন মুখেন ওলোকনং সম্মুখা মেত্তং মনোকম্মং নাম. ‘‘দেৰত্থেরো তিস্সত্থেরো অরোগো হোতু অপ্পাবাধো’’তি সমন্নাহরণং পরম্মুখা মেত্তং মনোকম্মং নাম.

লাভাতি চীৰরাদযো লদ্ধপচ্চযা. ধম্মিকাতি কুহনাদিভেদং মিচ্ছাজীৰং ৰজ্জেত্ৰা ধম্মেন সমেন ভিক্খাচরিযৰত্তেন উপ্পন্না. অন্তমসো পত্তপরিযাপন্নমত্তম্পীতি পচ্ছিমকোটিযা পত্তপরিযাপন্নং পত্তস্স অন্তোগতং দ্ৰত্তিকটচ্ছুভিক্খামত্তম্পি. অপ্পটিৰিভত্তভোগীতি এত্থ দ্ৰে পটিৰিভত্তানি নাম আমিসপটিৰিভত্তং পন পুগ্গলপটিৰিভত্তঞ্চ. তত্থ ‘‘এত্তকং দস্সামি, এত্তকং ন দস্সামী’’তি এৰং চিত্তেন পটিৰিভজনং আমিসপটিৰিভত্তং নাম. ‘‘অসুকস্স দস্সামি, অসুকস্স ন দস্সামী’’তি এৰং চিত্তেন ৰিভজনং পন পুগ্গলপটিৰিভত্তং নাম. তদুভযম্পি অকত্ৰা যো অপ্পটিৰিভত্তং ভুঞ্জতি, অযং অপ্পটিৰিভত্তভোগী নাম. সীলৰন্তেহি সব্রহ্মচারীহি সাধারণভোগীতি এত্থ সাধারণভোগিনো ইদং লক্খণং – যং যং পণীতং লভতি, তং তং নেৰ লাভেনলাভং-নিজিগীসনতামুখেন গিহীনং দেতি, ন অত্তনা পরিভুঞ্জতি, পটিগ্গণ্হন্তো চ ‘‘সঙ্ঘেন সাধারণং হোতূ’’তি গহেত্ৰা ঘণ্টিং পহরিত্ৰা পরিভুঞ্জিতব্বং সঙ্ঘসন্তকং ৰিয পস্সতি.

ইমং পন সারণীযধম্মং কো পূরেতি, কো ন পূরেতি? দুস্সীলো তাৰ ন পূরেতি. ন হি তস্স সন্তকং সীলৰন্তা গণ্হন্তি. পরিসুদ্ধসীলো পন ৰত্তং অখণ্ডেন্তো পূরেতি. তত্রিদং ৰত্তং – যো হি ওদিস্সকং কত্ৰা মাতু ৰা পিতু ৰা আচরিযুপজ্ঝাযাদীনং ৰা দেতি, সো দাতব্বং দেতি. সারণীযধম্মো পনস্স ন হোতি, পলিবোধজগ্গনং নাম হোতি. সারণীযধম্মো হি মুত্তপলিবোধস্স ৰট্টতি. তেন পন ওদিস্সকং দেন্তেন গিলানগিলানুপট্ঠাকআগন্তুকগমিকানঞ্চেৰ নৰপব্বজিতস্স চ সঙ্ঘাটিপত্তগ্গহণং অজানন্তস্স দাতব্বং. এতেসং দত্ৰা অৰসেসং থেরাসনতো পট্ঠায থোকং থোকং অদত্ৰা যো যত্তকং গণ্হাতি, তস্স তত্তকং দাতব্বং. অৰসিট্ঠে অসতি পুন পিণ্ডায চরিত্ৰা থেরাসনতো পট্ঠায যং যং পণীতং, তং তং দত্ৰা সেসং ভুঞ্জিতব্বং. ‘‘সীলৰন্তেহী’’তি ৰচনতো দুস্সীলস্স অদাতুম্পি ৰট্টতি.

অযং পন সারণীযধম্মো সুসিক্খিতায পরিসায সুপূরো হোতি, সুসিক্খিতায হি পরিসায যো অঞ্ঞতো লভতি, সো ন গণ্হাতি. অঞ্ঞতো অলভন্তোপি পমাণযুত্তমেৰ গণ্হতি, ন অতিরেকং. অযং পন সারণীযধম্মো এৰং পুনপ্পুনং পিণ্ডায চরিত্ৰা লদ্ধং লদ্ধং দেন্তস্সাপি দ্ৰাদসহি ৰস্সেহি পূরেতি, ন ততো ওরং. সচে হি দ্ৰাদসমে ৰস্সে সারণীযধম্মপূরকো পিণ্ডপাতপূরং পত্তং আসনসালাযং ঠপেত্ৰা ন্হাযিতুং গচ্ছতি, সঙ্ঘত্থেরো চ ‘‘কস্সেসো পত্তো’’তি ৰত্ৰা ‘‘সারণীযধম্মপূরকস্সা’’তি ৰুত্তে ‘‘আহরথ ন’’ন্তি সব্বং পিণ্ডপাতং ৰিচারেত্ৰাৰ ভুঞ্জিত্ৰা রিত্তপত্তং ঠপেতি. অথ খো সো ভিক্খু রিত্তপত্তং দিস্ৰা ‘‘ময্হং অসেসেত্ৰাৰ পরিভুঞ্জিংসূ’’তি দোমনস্সং উপ্পাদেতি, সারণীযধম্মো ভিজ্জতি, পুন দ্ৰাদস ৰস্সানি পূরেতব্বো হোতি. তিত্থিযপরিৰাসসদিসো হেস, সকিং খণ্ডে জাতে পুন পূরেতব্বোৰ. যো পন ‘‘লাভা ৰত মে, সুলদ্ধং ৰত মে, যস্স মে পত্তগতং অনাপুচ্ছাৰ সব্রহ্মচারী পরিভুঞ্জন্তী’’তি সোমনস্সং জনেতি, তস্স পুণ্ণো নাম হোতি.

এৰং পূরিতসারণীযধম্মস্স পন নেৰ ইস্সা ন মচ্ছরিযং হোতি, মনুস্সানং পিযো হোতি, অমনুস্সানং পিযো হোতি, সুলভপচ্চযো. পত্তগতমস্স দিয্যমানম্পি ন খীযতি, ভাজনীযভণ্ডট্ঠানে অগ্গভণ্ডং লভতি, ভযে ৰা ছাতকে ৰা পত্তে দেৰতা উস্সুক্কং আপজ্জন্তি.

তত্রিমানি ৰত্থূনি – সেনগিরিৰাসী তিস্সত্থেরো কির মহাগিরিগামং উপনিস্সায ৰসতি, পঞ্ঞাস মহাথেরা নাগদীপং চেতিযৰন্দনত্থায গচ্ছন্তা গিরিগামে পিণ্ডায চরিত্ৰা কিঞ্চি অলদ্ধা নিক্খমিংসু. থেরো পৰিসন্তো তে দিস্ৰা পুচ্ছি – ‘‘লদ্ধং, ভন্তে’’তি? ৰিচরিম্হা, আৰুসোতি. সো অলদ্ধভাৰং ঞত্ৰা আহ – ‘‘ভন্তে, যাৰাহং আগচ্ছামি, তাৰ ইধেৰ হোথা’’তি. মযং, আৰুসো, পঞ্ঞাস জনা পত্ততেমনমত্তম্পি ন লভিম্হাতি. ভন্তে, নেৰাসিকা নাম পটিবলা হোন্তি, অলভন্তাপি ভিক্খাচারমগ্গসভাগং জানন্তীতি. থেরা আগমেসুং. থেরো গামং পাৰিসি. ধুরগেহেযেৰ মহাউপাসিকা খীরভত্তং সজ্জেত্ৰা থেরং ওলোকযমানা ঠিতা থেরস্স দ্ৰারং সম্পত্তস্সেৰ পত্তং পূরেত্ৰা অদাসি. সো তং আদায থেরানং সন্তিকং গন্ত্ৰা ‘‘গণ্হথ, ভন্তে’’তি সঙ্ঘত্থেরং আহ. থেরো ‘‘অম্হেহি এত্তকেহি কিঞ্চি ন লদ্ধং, অযং সীঘমেৰ গহেত্ৰা আগতো, কিং নু খো’’তি সেসানং মুখং ওলোকেসি. থেরো ওলোকনাকারেনেৰ ঞত্ৰা, ‘‘ভন্তে, ধম্মেন সমেন লদ্ধো, নিক্কুক্কুচ্চা গণ্হথা’’তি আদিতো পট্ঠায সব্বেসং যাৰদত্থং দত্ৰা অত্তনাপি যাৰদত্থং ভুঞ্জি.

অথ নং ভত্তকিচ্চাৰসানে থেরা পুচ্ছিংসু – ‘‘কদা, আৰুসো, লোকুত্তরধম্মং পটিৰিজ্ঝী’’তি? নত্থি মে, ভন্তে, লোকুত্তরধম্মোতি. ঝানলাভীসি, আৰুসোতি. এতম্পি, ভন্তে, নত্থীতি? ননু, আৰুসো, পাটিহারিযন্তি. সারণীযধম্মো মে, ভন্তে, পূরিতো, তস্স মে পূরিতকালতো পট্ঠায সচেপি ভিক্খুসতসহস্সং হোতি, পত্তগতং ন খীযতীতি. সাধু সাধু, সপ্পুরিস, অনুচ্ছৰিকমিদং তুয্হন্তি. ইদং তাৰ পত্তগতং ন খীযতীতি এত্থ ৰত্থু.

অযমেৰ পন থেরো চেতিযপব্বতে গিরিভণ্ডমহাপূজায দানট্ঠানং গন্ত্ৰা ‘‘ইমস্মিং দানে কিং ৰরভণ্ড’’ন্তি পুচ্ছি. দ্ৰে সাটকা, ভন্তেতি. এতে ময্হং পাপুণিস্সন্তীতি? তং সুত্ৰা অমচ্চো রঞ্ঞো আরোচেসি – ‘‘একো দহরো এৰং ৰদতী’’তি. ‘‘দহরস্স এৰং চিত্তং, মহাথেরানং পন সুখুমসাটকা ৰট্টন্তী’’তি ৰত্ৰা ‘‘মহাথেরানং দস্সামী’’তি ঠপেসি. তস্স ভিক্খুসঙ্ঘে পটিপাটিযা ঠিতে দেন্তস্স মত্থকে ঠপিতাপি তে সাটকা হত্থং নারোহন্তি, অঞ্ঞেৰ আরোহন্তি. দহরস্স দানকালে পন হত্থং আরুল়্হা. সো তস্স হত্থে ঠপেত্ৰা অমচ্চস্স মুখং ওলোকেত্ৰা দহরং নিসীদাপেত্ৰা দানং দত্ৰা সঙ্ঘং ৰিস্সজ্জেত্ৰা দহরস্স সন্তিকে নিসীদিত্ৰা ‘‘কদা, ভন্তে, ইমং ধম্মং পটিৰিজ্ঝিত্থা’’তি আহ. সো পরিযাযেনপি অসন্তং অৰদন্তো ‘‘নত্থি ময্হং, মহারাজ, লোকুত্তরধম্মো’’তি আহ. ননু, ভন্তে, পুব্বেৰ অৰচুত্থাতি. আম, মহারাজ, সারণীযধম্মপূরকো অহং, তস্স মে ধম্মস্স পূরিতকালতো পট্ঠায ভাজনীযভণ্ডট্ঠানে অগ্গভণ্ডং পাপুণাতীতি. ‘‘সাধু সাধু, ভন্তে, অনুচ্ছৰিকমিদং তুম্হাক’’ন্তি ৰত্ৰা পক্কামি. ইদং ভাজনীযভণ্ডট্ঠানে অগ্গভণ্ডং পাপুণাতীতি এত্থ ৰত্থু.

ব্রাহ্মণতিস্সভযে পন ভাতরগামৰাসিনো নাগত্থেরিযা অনারোচেত্ৰাৰ পলাযিংসু. থেরী পচ্চূসসমযে ‘‘অতিৰিয অপ্পনিগ্ঘোসো গামো, উপধারেথ তাৰা’’তি দহরভিক্খুনিযো আহ. তা গন্ত্ৰা সব্বেসং গতভাৰং ঞত্ৰা আগম্ম থেরিযা আরোচেসুং. সা সুত্ৰা ‘‘মা তুম্হে তেসং গতভাৰং চিন্তযিত্থ, অত্তনো উদ্দেসপরিপুচ্ছাযোনিসোমনসিকারেসুযেৰ যোগং করোথা’’তি ৰত্ৰা ভিক্খাচারৰেলাযং পারুপিত্ৰা অত্তদ্ৰাদসমা গামদ্ৰারে নিগ্রোধরুক্খমূলে অট্ঠাসি. রুক্খে অধিৰত্থা দেৰতা দ্ৰাদসন্নম্পি ভিক্খুনীনং পিণ্ডপাতং দত্ৰা, ‘‘অয্যে, অঞ্ঞত্থ মা গচ্ছথ, নিচ্চং ইধেৰ আগচ্ছেয্যাথা’’তি আহ. থেরিযা পন কনিট্ঠভাতা নাগত্থেরো নাম অত্থি. সো ‘‘মহন্তং ভযং, ন সক্কা যাপেতুং, পরতীরং গমিস্সামী’’তি অত্তদ্ৰাদসমোৰ অত্তনো ৰসনট্ঠানা নিক্খন্তো ‘‘থেরিং দিস্ৰা গমিস্সামী’’তি ভাতরগামং আগতো. থেরী ‘‘থেরা আগতা’’তি সুত্ৰা তেসং সন্তিকং গন্ত্ৰা ‘‘কিং অয্যা’’তি পুচ্ছি. সো তং পৰত্তিং আরোচেসি. সা ‘‘অজ্জ একদিৰসং ৰিহারেৰ ৰসিত্ৰা স্ৰে গমিস্সথা’’তি আহ. থেরা ৰিহারং অগমিংসু.

থেরী পুনদিৰসে রুক্খমূলে পিণ্ডায চরিত্ৰা থেরং উপসঙ্কমিত্ৰা ‘‘ইমং পিণ্ডপাতং পরিভুঞ্জথা’’তি আহ. থেরো ‘‘ৰট্টিস্সতি থেরী’’তি ৰত্ৰা তুণ্হী অট্ঠাসি. ধম্মিকো, তাত, পিণ্ডপাতো, কুক্কুচ্চং অকত্ৰা পরিভুঞ্জথাতি. ৰট্টিস্সতি থেরীতি? সা পত্তং গহেত্ৰা আকাসে খিপি, পত্তো আকাসে অট্ঠাসি. থেরো ‘‘সত্ততালমত্তে ঠিতম্পি ভিক্খুনীভত্তমেৰ থেরী’’তি ৰত্ৰা ‘‘ভযং নাম সব্বকালং ন হোতি, ভযে ৰূপসন্তে অরিযৰংসং কথযমানো, ‘ভো পিণ্ডপাতিক, ভিক্খুনীভত্তং ভুঞ্জিত্ৰা ৰীতিনামযিত্থা’তি চিত্তেন অনুৰদিযমানো সন্থম্ভিতুং ন সক্খিস্সামি, অপ্পমত্তা হোথ থেরিযো’’তি মগ্গং পটিপজ্জি.

রুক্খদেৰতাপি ‘‘সচে থেরো থেরিযা হত্থতো পিণ্ডপাতং পরিভুঞ্জিস্সতি, ন তং নিৰত্তেস্সামি. সচে ন পরিভুঞ্জিস্সতি, নিৰত্তেস্সামী’’তি চিন্তযমানা ঠত্ৰা থেরস্স গমনং দিস্ৰা রুক্খা ওরুয্হ ‘‘পত্তং, ভন্তে, দেথা’’তি ৰত্ৰা পত্তং গহেত্ৰা থেরং রুক্খমূলংযেৰ আনেত্ৰা আসনং পঞ্ঞাপেত্ৰা পিণ্ডপাতং দত্ৰা কতভত্তকিচ্চং পটিঞ্ঞং কারেত্ৰা দ্ৰাদস ভিক্খুনিযো দ্ৰাদস চ ভিক্খূ সত্ত ৰস্সানি উপট্ঠহি. ইদং দেৰতা উস্সুক্কং আপজ্জন্তীতি এত্থ ৰত্থু. তত্র হি থেরী সারণীযধম্মপূরিকা অহোসি.

অখণ্ডানীতিআদীসু যস্স সত্তসু আপত্তিক্খন্ধেসু আদিম্হি ৰা অন্তে ৰা সিক্খাপদং ভিন্নং হোতি, তস্স সীলং পরিযন্তে ছিন্নসাটকো ৰিয খণ্ডং নাম. যস্স পন ৰেমজ্ঝে ভিন্নং, তস্স ছিদ্দসাটকো ৰিয ছিদ্দং নাম হোতি. যস্স পটিপাটিযা দ্ৰে তীণি ভিন্নানি, তস্স পিট্ঠিযং ৰা কুচ্ছিযং ৰা উট্ঠিতেন ৰিসভাগৰণ্ণেন কাল়রত্তাদীনং অঞ্ঞতরৰণ্ণা গাৰী ৰিয সবলং নাম হোতি. যস্স অন্তরন্তরা ভিন্নানি, তস্স অন্তরন্তরা ৰিসভাগবিন্দুৰিচিত্রা গাৰী ৰিয কম্মাসং নাম হোতি. যস্স পন সব্বেন সব্বং অভিন্নানি, তস্স তানি সীলানি অখণ্ডানি অচ্ছিদ্দানি অসবলানি অকম্মাসানি নাম হোন্তি. তানি পনেতানি তণ্হাদাসব্যতো মোচেত্ৰা ভুজিস্সভাৰকরণতো ভুজিস্সানি, বুদ্ধাদীহি ৰিঞ্ঞূহি পসত্থত্তা ৰিঞ্ঞুপ্পসত্থানি, তণ্হাদিট্ঠীহি অপরামট্ঠত্তা ‘‘ইদং নাম ত্ৰং আপন্নপুব্বো’’তি কেনচি পরামট্ঠুং অসক্কুণেয্যত্তা চ অপরামট্ঠানি, উপচারসমাধিং অপ্পনাসমাধিং ৰা সংৰত্তযন্তীতি সমাধিসংৰত্তনিকানীতি ৰুচ্চন্তি.

সীলসামঞ্ঞগতো ৰিহরতীতি তেসু তেসু দিসাভাগেসু ৰিহরন্তেহি ভিক্খূহি সদ্ধিং সমানভাৰূপগতসীলো ৰিহরতি. সোতাপন্নাদীনঞ্হি সীলং সমুদ্দন্তরেপি দেৰলোকেপি ৰসন্তানং অঞ্ঞেসং সোতাপন্নাদীনং সীলেন সমানমেৰ হোতি, নত্থি মগ্গসীলে নানত্তং. তং সন্ধাযেতং ৰুত্তং.

যাযং দিট্ঠীতি মগ্গসম্পযুত্তা সম্মাদিট্ঠি. অরিযাতি নিদ্দোসা. নিয্যাতীতি নিয্যানিকা. তক্করস্সাতি যো তথাকারী হোতি. দুক্খক্খযাযাতি সব্বদুক্খক্খযত্থং. দিট্ঠিসামঞ্ঞগতোতি সমানদিট্ঠিভাৰং উপগতো হুত্ৰা ৰিহরতীতি.

২. দুতিযসারণীযসুত্তৰণ্ণনা

১২. দুতিযে যো তে ধম্মে পূরেতি, তং সব্রহ্মচারীনং পিযং করোন্তীতি পিযকরণা. গরুং করোন্তীতি গরুকরণা. সঙ্গহাযাতি সঙ্গণ্হনত্থায. অৰিৰাদাযাতি অৰিৰদনত্থায. সামগ্গিযাতি সমগ্গভাৰত্থায. একীভাৰাযাতি একভাৰত্থায নিন্নানাকরণায. সংৰত্তন্তীতি ৰত্তন্তি পৰত্তন্তি.

৩. নিস্সারণীযসুত্তৰণ্ণনা

১৩. ততিযে নিস্সারণীযা ধাতুযোতি নিস্সরণধাতুযোৰ. মেত্তা হি খো মে চেতোৰিমুত্তীতি এত্থ পচ্চনীকধম্মেহি ৰিমুত্তত্তা তিকচতুক্কজ্ঝানিকা মেত্তাৰ মেত্তাচেতোৰিমুত্তি নাম. ভাৰিতাতি ৰড্ঢিতা. বহুলীকতাতি পুনপ্পুনং কতা. যানীকতাতি যুত্তযানসদিসা কতা. ৰত্থুকতাতি পতিট্ঠা কতা. অনুট্ঠিতাতি অধিট্ঠিতা. পরিচিতাতি সমন্ততো চিতা আচিতা উপচিতা. সুসমারদ্ধাতি সুপ্পগুণকরণেন সুট্ঠু সমারদ্ধা. পরিযাদায তিট্ঠতীতি পরিযাদিযিত্ৰা গহেত্ৰা তিট্ঠতি. মা হেৰন্তিস্স ৰচনীযোতি যস্মা অভূতব্যাকরণং ব্যাকরোতি, তস্মা ‘‘মা এৰং ভণী’’তি ৰত্তব্বো. যদিদং মেত্তাচেতোৰিমুত্তীতি যা অযং মেত্তাচেতোৰিমুত্তি, ইদং নিস্সরণং ব্যাপাদস্স, ব্যাপাদতো নিস্সটাতি অত্থো. যো পন মেত্তায তিকচতুক্কজ্ঝানতো ৰুট্ঠিতো সঙ্খারে সম্মসিত্ৰা ততিযমগ্গং পত্ৰা ‘‘পুন ব্যাপাদো নত্থী’’তি ততিযফলেন নিব্বানং পস্সতি, তস্স চিত্তং অচ্চন্তনিস্সরণং ব্যাপাদস্স. এতেনুপাযেন সব্বত্থ অত্থো ৰেদিতব্বো.

অনিমিত্তাচেতোৰিমুত্তীতি বলৰৰিপস্সনা. দীঘভাণকা পন অরহত্তফলসমাপত্তীতি ৰদন্তি. সা হি রাগনিমিত্তাদীনঞ্চেৰ রূপনিমিত্তাদীনঞ্চ নিচ্চনিমিত্তাদীনঞ্চ অভাৰা অনিমিত্তাতি ৰুত্তা. নিমিত্তানুসারীতি ৰুত্তপ্পভেদং নিমিত্তং অনুসরণসভাৰং.

অস্মীতি অস্মিমানো. অযমহমস্মীতি পঞ্চসু খন্ধেসু অযং নাম অহং অস্মীতি. এত্তাৰতা অরহত্তং ব্যাকতং হোতি. ৰিচিকিচ্ছাকথংকথাসল্লন্তি ৰিচিকিচ্ছাভূতং কথংকথাসল্লং. মা হেৰন্তিস্স ৰচনীযোতি সচে তে পঠমমগ্গৰজ্ঝা ৰিচিকিচ্ছা উপ্পজ্জতি, অরহত্তব্যাকরণং মিচ্ছা হোতি, তস্মা ‘‘মা অভূতং গণ্হী’’তি ৰারেতব্বো. অস্মীতি মানসমুগ্ঘাতোতি অরহত্তমগ্গো. অরহত্তমগ্গফলৰসেন হি নিব্বানে দিট্ঠে পুন অস্মিমানো নত্থীতি অরহত্তমগ্গো ‘‘অস্মীতি মানসমুগ্ঘাতো’’তি ৰুত্তো. ইতি ইমস্মিং সুত্তে অভূতব্যাকরণং নাম কথিতং.

৪. ভদ্দকসুত্তৰণ্ণনা

১৪. চতুত্থে ন ভদ্দকন্তি ন লদ্ধকং. তত্থ যো হি ভীতভীতো মরতি, তস্স ন ভদ্দকং মরণং হোতি. যো অপাযে পটিসন্ধিং গণ্হাতি, তস্স ন ভদ্দিকা কালকিরিযা হোতি. কম্মারামোতিআদীসু আরমণং আরামো, অভিরতীতি অত্থো. ৰিহারকরণাদিম্হি নৰকম্মে আরামো অস্সাতি কম্মারামো. তস্মিংযেৰ কম্মে রতোতি কম্মরতো. তদেৰ কম্মারামতং পুনপ্পুনং যুত্তোতি অনুযুত্তো. এস নযো সব্বত্থ. এত্থ চ ভস্সন্তি আলাপসল্লাপো. নিদ্দাতি সোপ্পং. সঙ্গণিকাতি গণসঙ্গণিকা. সা ‘‘একস্স দুতিযো হোতি, দ্ৰিন্নং হোতি ততিযকো’’তিআদিনা নযেন ৰেদিতব্বা. সংসগ্গোতি দস্সনসৰনসমুল্লাপসম্ভোগকাযসংসগ্গৰসেন পৰত্তো সংসট্ঠভাৰো. পপঞ্চোতি তণ্হাদিট্ঠিমানৰসেন পৰত্তো মদনাকারসণ্ঠিতো কিলেসপপঞ্চো. সক্কাযন্তি তেভূমকৰট্টং. সম্মা দুক্খস্স অন্তকিরিযাযাতি হেতুনা নযেন সকলৰট্টদুক্খস্স পরিৰটুমপরিচ্ছেদকরণত্থং. মগোতি মগসদিসো. নিপ্পপঞ্চপদেতি নিব্বানপদে. আরাধযীতি পরিপূরযি তং সম্পাদেসীতি.

৫. অনুতপ্পিযসুত্তৰণ্ণনা

১৫. পঞ্চমে অনুতপ্পাতি অনুসোচিতব্বা অনুতাপকারী. ইমেসু দ্ৰীসুপি সুত্তেসু গাথাসু চ ৰট্টৰিৰট্টং কথিতং.

৬. নকুলপিতুসুত্তৰণ্ণনা

১৬. ছট্ঠে বাল়্হগিলানোতি অধিমত্তগিলানো. এতদৰোচাতি সামিকস্স ভেসজ্জং কত্ৰা ব্যাধিং ৰূপসমেতুং অসক্কোন্তী ইদানি সীহনাদং নদিত্ৰা সচ্চকিরিযায ব্যাধিং ৰূপসমেতুং সন্তিকে নিসীদিত্ৰা এতং ‘‘মা খো ত্ৰ’’ন্তিআদিৰচনং অৰোচ. সাপেক্খোতি সতণ্হো. ন নকুলমাতাতি এত্থ ন-কারো ন সক্খতীতি এৰং পরপদেন যোজেতব্বো. সন্থরিতুন্তি নিচ্ছিদ্দং কাতুং, সণ্ঠপেতুন্তি অত্থো. ৰেণিং ওলিখিতুন্তি এল়কলোমানি কপ্পেত্ৰা ৰিজটেত্ৰা ৰেণিং কাতুং.

অঞ্ঞং ঘরং গমিস্সতীতি অঞ্ঞং সামিকং গণ্হিস্সতি. সোল়স ৰস্সানি গহট্ঠকং ব্রহ্মচরিযং সমাচিণ্ণন্তি ইতো সোল়সৰস্সমত্থকে গহট্ঠব্রহ্মচরিযৰাসো সমাচিণ্ণো. দস্সনকামতরাতি অতিরেকেন দস্সনকামা. ইমেহি তীহি অঙ্গেহি সীহনাদং নদিত্ৰা ‘‘ইমিনা সচ্চেন তৰ সরীরে ব্যাধি ফাসু হোতূ’’তি সচ্চকিরিযং অকাসি.

ইদানি ভগৰন্তং সক্খিং কত্ৰা অত্তনো সীলাদিগুণেহিপি সচ্চকিরিযং কাতুং সিযা খো পন তেতিআদিমাহ. তত্থ পরিপূরকারিনীতি সমত্তকারিনী. চেতোসমথস্সাতি সমাধিকম্মট্ঠানস্স. ওগাধপ্পত্তাতি ওগাধং অনুপ্পৰেসং পত্তা. পতিগাধপ্পত্তাতি পতিগাধং পতিট্ঠং পত্তা. অস্সাসপ্পত্তাতি অস্সাসং অৰস্সযং পত্তা. ৰেসারজ্জপ্পত্তাতি সোমনস্সঞাণং পত্তা. অপরপ্পচ্চযাতি পরপ্পচ্চযো ৰুচ্চতি পরসদ্ধা পরপত্তিযাযনা, তায ৰিরহিতাতি অত্থো. ইমেহি তীহি অঙ্গেহি অত্তনো গুণে আরব্ভ সচ্চকিরিযং অকাসি. গিলানা ৰুট্ঠিতোতি গিলানো হুত্ৰা ৰুট্ঠিতো. যাৰতাতি যত্তিকাযো. তাসং অঞ্ঞতরাতি তাসং অন্তরে একা. অনুকম্পিকাতি হিতানুকম্পিকা. ওৰাদিকাতি ওৰাদদাযিকা. অনুসাসিকাতি অনুসিট্ঠিদাযিকা.

৭. সোপ্পসুত্তৰণ্ণনা

১৭. সত্তমে পটিসল্লানা ৰুট্ঠিতোতি একীভাৰায ধম্মনিজ্ঝানক্খন্তিতো ফলসমাপত্তিৰিহারতো ৰুট্ঠিতো. যথাৰিহারন্তি অত্তনো অত্তনো ৰসনৰিহারং. নৰাতি পব্বজ্জায নৰকা. তে পঞ্চসতমত্তা অহেসুং. কাকচ্ছমানাতি কাকসদ্দং করোন্তা দন্তে খাদন্তা. থেরাতি থিরভাৰং পত্তা. তেন নোতি তেন নু. সেয্যসুখাদীনি হেট্ঠা ৰুত্তত্থানেৰ. রট্ঠিকোতি যো রট্ঠং ভুঞ্জতি. পেত্তণিকোতি যো পিতরা ভুত্তানুভুত্তং ভুঞ্জতি. সেনাপতিকোতি সেনায জেট্ঠকো. গামগামণিকোতি গামভোজকো. পূগগামণিকোতি গণজেট্ঠকো. অৰিপস্সকো কুসলানং ধম্মানন্তি কুসলানং ধম্মানং অনেসকো অগৰেসকো হুত্ৰা. বোধিপক্খিযানং ধম্মানন্তি সত্ততিংসায বোধিপক্খিযধম্মানং.

৮. মচ্ছবন্ধসুত্তৰণ্ণনা

১৮. অট্ঠমে মচ্ছিকন্তি মচ্ছঘাতকং. হত্থিনা যাতীতি হত্থিযাযী. পরতোপি এসেৰ নযো. ৰজ্ঝেতি ৰধিতব্বে. ৰধাযনীতেতি ৰধায উপনীতে. পাপকেন মনসাতি লামকেন ৰধকচিত্তেন. পাল়িযং পন ৰধাযুপনীতেতি লিখন্তি. মাগৰিকোতি মিগঘাতকো. কো পন ৰাদো মনুস্সভূতন্তি যো মনুস্সভূতং পাপকেন মনসা অনুপেক্খতি, তস্স সম্পত্তিযা অভাৰে কিমেৰ ৰত্তব্বং. ইদং পাপকস্স কম্মুনো অনিট্ঠফলভাৰং দস্সেতুং ৰুত্তং. যেসং পন তাদিসং কম্মং করোন্তানম্পি যসপটিলাভো হোতি, তেসং তং অকুসলং নিস্সায কুসলং ৰিপচ্চতীতি ৰেদিতব্বং. তেন পনস্স অকুসলকম্মেন উপহতত্তা ৰিপাকো ন চিরট্ঠিতিকো হোতি. ইমস্মিং সুত্তে অকুসলপক্খোৰ কথিতো.

৯. পঠমমরণস্সতিসুত্তৰণ্ণনা

১৯. নৰমে নাতিকেতি এৰংনামকে গামে. গিঞ্জকাৰসথেতি ইট্ঠকামযে পাসাদে. অমতোগধাতি নিব্বানোগধা, নিব্বানপতিট্ঠাতি অত্থো. ভাৰেথ নোতি ভাৰেথ নু. মরণস্সতিন্তি মরণস্সতিকম্মট্ঠানং. অহো ৰতাতি পত্থনত্থে নিপাতো. বহুং ৰত মে কতং অস্সাতি তুম্হাকং সাসনে মম কিচ্চং বহু কতং অস্স. তদন্তরন্তি তং অন্তরং খণং ওকাসং. অস্সসিত্ৰা ৰা পস্সসামীতি এত্থ অস্সাসো ৰুচ্চতি অন্তো পৰিসনৰাতো, পস্সাসো বহি নিক্খমনৰাতো. ইতি অযং ভিক্খু যাৰ অন্তো পৰিট্ঠৰাতো বহি নিক্খমতি, বহি নিক্খন্তো ৰাতো অন্তো পৰিসতি, তাৰ জীৰিতং পত্থেন্তো এৰমাহ. দন্ধন্তি মন্দং গরুকং অসীঘপ্পৰত্তং. আসৰানং খযাযাতি অরহত্তফলত্থায. ইমস্মিং সুত্তে মরণস্সতি অরহত্তং পাপেত্ৰা কথিতাতি.

১০. দুতিযমরণস্সতিসুত্তৰণ্ণনা

২০. দসমে পতিগতাযাতি পটিপন্নায. ইতি পটিসঞ্চিক্খতীতি এৰং পচ্চৰেক্খতি. সো মমস্স অন্তরাযোতি এত্থ তিৰিধো অন্তরাযো জীৰিতন্তরাযো, সমণধম্মন্তরাযো, পুথুজ্জনকালকিরিযং করোন্তস্স সগ্গন্তরাযো চেৰ মগ্গন্তরাযো চাতি. তং সব্বম্পি সন্ধাযেৰমাহ. ব্যাপজ্জেয্যাতি অজিণ্ণকাদিৰসেন ৰিপজ্জেয্য. অধিমত্তোতি বলৰা. ছন্দোতি কত্তুকম্যতাছন্দো. ৰাযামোতি পযোগৰীরিযং. উস্সাহোতি উস্সাপনৰীরিযং. উস্সোল়্হীতি সম্পাদনৰীরিযং. অপ্পটিৰানীতি অনুক্কণ্ঠনা অপ্পটিসঙ্ঘরণা. সেসং সব্বত্থ উত্তানত্থমেৰাতি.

সারণীযৰগ্গো দুতিযো.

৩. অনুত্তরিযৰগ্গো

১-২. সামকসুত্তাদিৰণ্ণনা

২১-২২. ততিযস্স পঠমে সামগামকেতি সামকানং উস্সন্নত্তা এৰংলদ্ধনামে গামকে. পোক্খরণিযাযন্তি পোক্খরণিযানামকে ৰিহারে. অভিক্কন্তায রত্তিযাতি রত্তিযা পঠমযামং অতিক্কম্ম মজ্ঝিমযামে সম্পত্তে. অভিক্কন্তৰণ্ণাতি অভিক্কন্তঅতিমনাপৰণ্ণা. কেৰলকপ্পন্তি সকলকপ্পং. পোক্খরণিযং ওভাসেত্ৰাতি পোক্খরণিযানামকং মহাৰিহারং অত্তনো ওভাসেন ফরিত্ৰা. সমনুঞ্ঞোতি সমানঅনুঞ্ঞো সমানচিত্তো. দোৰচস্সতাতি দুব্বচভাৰো. পাপমিত্ততাতি লামকমিত্ততা. ইমস্মিং সুত্তে পরিহানিযধম্মাৰ কথিতা. দুতিযে অপরিহানিযধম্মা লোকুত্তরমিস্সকা কথিতা.

৩. ভযসুত্তৰণ্ণনা

২৩. ততিযে কামরাগরত্তাযন্তি কামরাগরত্তো অযং. ছন্দরাগৰিনিবদ্ধোতি ছন্দরাগেন ৰিনিবদ্ধো. ভযাতি চিত্তুত্রাসভযা. পঙ্কাতি কিলেসপঙ্কতো. সঙ্গো পঙ্কো চ উভযন্তি সঙ্গো চ পঙ্কো চ ইদম্পি উভযং. এতে কামা পৰুচ্চন্তি, যত্থ সত্তো পুথুজ্জনোতি যস্মিং সঙ্গে চ পঙ্কে চ পুথুজ্জনো সত্তো লগ্গো লগ্গিতো পলিবুদ্ধো. উপাদানেতি চতুব্বিধে উপাদানে. জাতিমরণসম্ভৰেতি জাতিযা চ মরণস্স চ সম্ভৰে পচ্চযভূতে. অনুপাদা ৰিমুচ্চন্তীতি অনুপাদিযিত্ৰা ৰিমুচ্চন্তি. জাতিমরণসঙ্খযেতি জাতিমরণানং সঙ্খযসঙ্খাতে নিব্বানে, নিব্বানারম্মণায ৰিমুত্তিযা ৰিমুচ্চন্তীতি অত্থো. ইমস্মিং ঠানে ৰিৰট্টেত্ৰা অরহত্তমেৰ পত্তো এস ভিক্খু. ইদানি তং খীণাসৰং থোমেন্তো তে খেমপ্পত্তাতিআদিমাহ. তত্থ খেমপ্পত্তাতি খেমভাৰং পত্তা. সুখিনোতি লোকুত্তরসুখেন সুখিতা. দিট্ঠধম্মাভিনিব্বুতাতি অব্ভন্তরে কিলেসাভাৰেন দিট্ঠধম্মেযেৰ অভিনিব্বুতা. ইমস্মিং সুত্তে ৰট্টমেৰ কথেত্ৰা গাথাসু ৰট্টৰিৰটং কথিতং.

৪. হিমৰন্তসুত্তৰণ্ণনা

২৪. চতুত্থে পদালেয্যাতি ভিন্দেয্য. ছৰাযাতি লামিকায. সমাধিস্স সমাপত্তিকুসলো হোতীতি আহারসপ্পাযউতুসপ্পাযানি পরিগ্গহেত্ৰা সমাধিং সমাপজ্জিতুং কুসলো হোতি ছেকো সমত্থো পটিবলো. সমাধিস্স ঠিতিকুসলোতি সমাধিস্স ঠিতিযং কুসলো, সমাধিং ঠপেতুং সক্কোতীতি অত্থো. সমাধিস্স ৰুট্ঠানকুসলোতি সমাধিস্স ৰুট্ঠানে কুসলো, যথাপরিচ্ছেদেন ৰুট্ঠাতুং সক্কোতীতি অত্থো. সমাধিস্স কল্লিতকুসলোতি সমাধিস্স কল্লতায কুসলো, সমাধিচিত্তং হাসেতুং কল্লং কাতুং সক্কোতীতি অত্থো. সমাধিস্স গোচরকুসলোতি সমাধিস্স অসপ্পাযে অনুপকারকে ধম্মে ৰজ্জেত্ৰা সপ্পাযে উপকারকে সেৰন্তোপি, ‘‘অযং সমাধিনিমিত্তারম্মণো অযং লক্খণারম্মণো’’তি জানন্তোপি সমাধিস্স গোচরকুসলো নাম হোতি. সমাধিস্স অভিনীহারকুসলোতি উপরিউপরিসমাপত্তিসমাপজ্জনত্থায পঠমজ্ঝানাদিসমাধিং অভিনীহরিতুং সক্কোন্তো সমাধিস্স অভিনীহারকুসলো নাম হোতি. সো পঠমজ্ঝানা ৰুট্ঠায দুতিযং সমাপজ্জতি, দুতিযজ্ঝানা…পে… ততিযজ্ঝানা ৰুট্ঠায চতুত্থং সমাপজ্জতীতি.

৫. অনুস্সতিট্ঠানসুত্তৰণ্ণনা

২৫. পঞ্চমে অনুস্সতিট্ঠানানীতি অনুস্সতিকারণানি. ইতিপি সো ভগৰাতিআদীনি ৰিসুদ্ধিমগ্গে (ৰিসুদ্ধি. ১.১২৩ আদযো) ৰিত্থারিতানেৰ. ইদম্পি খো, ভিক্খৰে, আরম্মণং করিত্ৰাতি ইদং বুদ্ধানুস্সতিকম্মট্ঠানং আরম্মণং করিত্ৰা. ৰিসুজ্ঝন্তীতি পরমৰিসুদ্ধিং নিব্বানং পাপুণন্তি. সেসং সব্বত্থ উত্তানত্থমেৰ. ইমস্মিং পন সুত্তে ছ অনুস্সতিট্ঠানানি মিস্সকানি কথিতানীতি ৰেদিতব্বানি.

৬. মহাকচ্চানসুত্তৰণ্ণনা

২৬. ছট্ঠে সম্বাধেতি পঞ্চকামগুণসম্বাধে. ওকাসাধিগমোতি এত্থ ওকাসা ৰুচ্চন্তি ছ অনুস্সতিট্ঠানানি, তেসং অধিগমো. ৰিসুদ্ধিযাতি ৰিসুজ্ঝনত্থায. সোকপরিদেৰানং সমতিক্কমাযাতি সোকানঞ্চ পরিদেৰানঞ্চ সমতিক্কমত্থায. অত্থঙ্গমাযাতি অত্থং গমনত্থায. ঞাযস্স অধিগমাযাতি সহৰিপস্সনকস্স মগ্গস্স অধিগমনত্থায. নিব্বানস্স সচ্ছিকিরিযাযাতি অপচ্চযপরিনিব্বানস্স পচ্চক্খকিরিযত্থায.

সব্বসোতি সব্বাকারেন. আকাসসমেনাতি অলগ্গনট্ঠেন চেৰ অপলিবুদ্ধট্ঠেন চ আকাসসদিসেন. ৰিপুলেনাতি ন পরিত্তকেন. মহগ্গতেনাতি মহন্তভাৰং গতেন, মহন্তেহি ৰা অরিযসাৰকেহি গতেন, পটিপন্নেনাতি অত্থো. অপ্পমাণেনাতি ফরণঅপ্পমাণতায অপ্পমাণেন. অৰেরেনাতি অকুসলৰেরপুগ্গলৰেররহিতেন. অব্যাপজ্ঝেনাতি কোধদুক্খৰজ্জিতেন. সব্বমেতং বুদ্ধানুস্সতিচিত্তমেৰ সন্ধায ৰুত্তং. পরতোপি এসেৰ নযো. ৰিসুদ্ধিধম্মাতি ৰিসুজ্ঝনসভাৰা. ইমস্মিম্পি সুত্তে ছ অনুস্সতিট্ঠানানি মিস্সকানেৰ কথিতানীতি.

৭. পঠমসমযসুত্তৰণ্ণনা

২৭. সত্তমে মনোভাৰনীযস্সাতি এত্থ মনং ভাৰেতি ৰড্ঢেতীতি মনোভাৰনীযো. দস্সনাযাতি দস্সনত্থং. নিস্সরণন্তি নিগ্গমনং ৰূপসমনং. ধম্মং দেসেতীতি কামরাগপ্পজহনত্থায অসুভকম্মট্ঠানং কথেতি. দুতিযৰারাদীসু ব্যাপাদপ্পহানায মেত্তাকম্মট্ঠানং, থিনমিদ্ধপ্পহানায থিনমিদ্ধৰিনোদনকম্মট্ঠানং, আলোকসঞ্ঞং ৰা ৰীরিযারম্ভৰত্থুআদীনং ৰা অঞ্ঞতরং, উদ্ধচ্চকুক্কুচ্চপ্পহানায সমথকম্মট্ঠানং, ৰিচিকিচ্ছাপহানায তিণ্ণং রতনানং গুণকথং কথেন্তো ধম্মং দেসেতীতি ৰেদিতব্বো. আগম্মাতি আরব্ভ. মনসিকরোতোতি আরম্মণৰসেন চিত্তে করোন্তস্স. অনন্তরা আসৰানং খযো হোতীতি অনন্তরাযেন আসৰানং খযো হোতি.

৮. দুতিযসমযসুত্তৰণ্ণনা

২৮. অট্ঠমে মণ্ডলমাল়েতি ভোজনসালায. চারিত্তকিলমথোতি পিণ্ডপাতচরিযায উপ্পন্নকিলমথো. ভত্তকিলমথোতি ভত্তদরথো. ৰিহারপচ্ছাযাযন্তি ৰিহারপচ্চন্তে ছাযায. যদেৰস্স দিৰা সমাধিনিমিত্তং মনসিকতং হোতীতি যং এৰ তস্স ততো পুরিমদিৰসভাগে সমথনিমিত্তং চিত্তে কতং হোতি. তদেৰস্স তস্মিং সমযে সমুদাচরতীতি তংযেৰ এতস্স তস্মিং সমযে দিৰাৰিহারে নিসিন্নস্স মনোদ্ৰারে সঞ্চরতি. ওজট্ঠাযীতি ওজায ঠিতো পতিট্ঠিতো. ফাসুকস্স হোতীতি ফাসুকং অস্স হোতি. সম্মুখাতি কথেন্তস্স সম্মুখট্ঠানে. সুতন্তি সোতেন সুতং. পটিগ্গহিতন্তি চিত্তেন পটিগ্গহিতং.

৯. উদাযীসুত্তৰণ্ণনা

২৯. নৰমে উদাযিন্তি লাল়ুদাযিত্থেরং. সুণোমহং, আৰুসোতি, আৰুসো, নাহং বধিরো, সুণামি ভগৰতো ৰচনং, পঞ্হং পন উপপরিক্খামীতি. অধিচিত্তন্তি সমাধিৰিপস্সনাচিত্তং. ইদং, ভন্তে, অনুস্সতিট্ঠানন্তি ইদং ঝানত্তযসঙ্খাতং অনুস্সতিকারণং. দিট্ঠধম্মসুখৰিহারায সংৰত্ততীতি ইমস্মিংযেৰ অত্তভাৰে সুখৰিহারত্থায পৰত্ততি. আলোকসঞ্ঞন্তি আলোকনিমিত্তে উপ্পন্নসঞ্ঞং. দিৰা সঞ্ঞং অধিট্ঠাতীতি দিৰাতি সঞ্ঞং ঠপেতি. যথা দিৰা তথা রত্তিন্তি যথানেন দিৰা আলোকসঞ্ঞা মনসিকতা, রত্তিম্পি তথেৰ তং মনসি করোতি. যথা রত্তিং তথা দিৰাতি যথা ৰানেন রত্তিং আলোকসঞ্ঞা মনসিকতা, দিৰাপি তং তথেৰ মনসি করোতি. ৰিৰটেনাতি পাকটেন. অপরিযোনদ্ধেনাতি নীৰরণেহি অনোনদ্ধেন. সপ্পভাসং চিত্তং ভাৰেতীতি দিব্বচক্খুঞাণত্থায সহোভাসকং চিত্তং ব্রূহেতি ৰড্ঢেতি. যং পন ‘‘আলোকসঞ্ঞং মনসি করোতী’’তি ৰুত্তং, তং থিনমিদ্ধৰিনোদনালোকসঞ্ঞং সন্ধায ৰুত্তং, ন দিব্বচক্খুঞাণালোকন্তি ৰেদিতব্বং. ঞাণদস্সনপ্পটিলাভাযাতি দিব্বচক্খুসঙ্খাতস্স ঞাণদস্সনস্স পটিলাভায.

ইমমেৰ কাযন্তিআদীসু যং ৰত্তব্বং সিযা, তং সব্বং সব্বাকারেন ৰিত্থারতো ৰিসুদ্ধিমগ্গে কাযগতাসতিকম্মট্ঠানে ৰুত্তং. কামরাগপ্পহানাযাতি পঞ্চকামগুণিকস্স রাগস্স পহানত্থায. সেয্যথাপি পস্সেয্যাতি যথা পস্সেয্য. সরীরন্তি মতসরীরং. সিৰথিকায ছড্ডিতন্তি সুসানে অপৰিদ্ধং. একাহং মতস্স অস্সাতি একাহমতং. দ্ৰীহং মতস্স অস্সাতি দ্ৰীহমতং. তীহং মতস্স অস্সাতি তীহমতং. ভস্তা ৰিয ৰাযুনা উদ্ধং জীৰিতপরিযাদানা যথানুক্কমং সমুগ্গতেন সূনভাৰেন ধুমাতত্তা উদ্ধুমাতং, উদ্ধুমাতমেৰ উদ্ধুমাতকং. পটিকূলত্তা ৰা কুচ্ছিতং উদ্ধুমাতন্তি উদ্ধুমাতকং. ৰিনীলং ৰুচ্চতি ৰিপরিভিন্নৰণ্ণং, ৰিনীলমেৰ ৰিনীলকং. পটিকূলত্তা ৰা কুচ্ছিতং ৰিনীলন্তি ৰিনীলকং. মংসুস্সদট্ঠানেসু রত্তৰণ্ণস্স পুব্বসন্নিচযট্ঠানেসু সেতৰণ্ণস্স যেভুয্যেন চ নীলৰণ্ণস্স নীলট্ঠানে নীলসাটকপারুতস্সেৰ ছৰসরীরস্সেতং অধিৰচনং. পরিভিন্নট্ঠানেহি নৰহি ৰা ৰণমুখেহি ৰিস্সন্দমানং পুব্বং ৰিপুব্বং, ৰিপুব্বমেৰ ৰিপুব্বকং. পটিকূলত্তা ৰা কুচ্ছিতং ৰিপুব্বন্তি ৰিপুব্বকং. ৰিপুব্বকং জাতং তথাভাৰং গতন্তি ৰিপুব্বকজাতং.

সো ইমমেৰ কাযন্তি সো ভিক্খু ইমং অত্তনো কাযং তেন কাযেন সদ্ধিং ঞাণেন উপসংহরতি উপনেতি. কথং? অযম্পি খো কাযো এৰংধম্মো এৰংভাৰী এৰংঅনতীতোতি. ইদং ৰুত্তং হোতি – আযু উস্মা ৰিঞ্ঞাণন্তি ইমেসং তিণ্ণং ধম্মানং অত্থিতায অযং কাযো ঠানগমনাদিখমো হোতি, ইমেসং পন ৰিগমা অযম্পি এৰংধম্মো এৰংপূতিকসভাৰোযেৰাতি. এৰংভাৰীতি এৰমেৰং উদ্ধুমাতাদিভেদো ভৰিস্সতি. এৰং অনতীতোতি এৰং উদ্ধুমাতাদিভাৰং অনতিক্কন্তো.

খজ্জমানন্তি উদরাদীসু নিসীদিত্ৰা উদরমংসওট্ঠমংসঅক্খিকমংসাদীনি লুঞ্চিত্ৰা লুঞ্চিত্ৰা খাদিযমানং. সমংসলোহিতন্তি সেসাৰসেসমংসলোহিতযুত্তং. নিম্মংসলোহিতমক্খিতন্তি মংসে খীণেপি লোহিতং ন সুস্সতি, তং সন্ধায ৰুত্তং – ‘‘নিম্মংসলোহিতমক্খিত’’ন্তি. অঞ্ঞেনাতি অঞ্ঞেন দিসাভাগেন. হত্থট্ঠিকন্তি চতুসট্ঠিভেদম্পি হত্থট্ঠিকং পাটিযেক্কং পাটিযেক্কং ৰিপ্পকিণ্ণং. পাদট্ঠিকাদীসুপি এসেৰ নযো. তেরোৰস্সিকানীতি অতিক্কন্তসংৰচ্ছরানি. পূতীনীতি অব্ভোকাসে ঠিতানি ৰাতাতপৰুট্ঠিসম্ফস্সেন তেরোৰস্সিকানেৰ পূতীনি হোন্তি, অন্তোভূমিগতানি পন চিরতরং তিট্ঠন্তি. চুণ্ণকজাতানীতি চুণ্ণৰিচুণ্ণং হুত্ৰা ৰিপ্পকিণ্ণানি. সব্বত্থ সো ইমমেৰাতি ৰুত্তনযেন খজ্জমানাদীনং ৰসেন যোজনা কাতব্বা. অস্মিমানসমুগ্ঘাতাযাতি অস্মীতি পৰত্তস্স নৰৰিধস্স মানস্স সমুগ্ঘাতত্থায. অনেকধাতুপটিৰেধাযাতি অনেকধাতূনং পটিৰিজ্ঝনত্থায. সতোৰ অভিক্কমতীতি গচ্ছন্তো সতিপঞ্ঞাহি সমন্নাগতোৰ গচ্ছতি. সতোৰ পটিক্কমতীতি পটিনিৰত্তন্তোপি সতিপঞ্ঞাহি সমন্নাগতোৰ নিৰত্ততি. সেসপদেসুপি এসেৰ নযো. সতিসম্পজঞ্ঞাযাতি সতিযা চ ঞাণস্স চ অত্থায. ইতি ইমস্মিং সুত্তে সতিঞাণানি মিস্সকানি কথিতানীতি.

১০. অনুত্তরিযসুত্তৰণ্ণনা

৩০. দসমে উচ্চাৰচন্তি যং কিঞ্চি মহন্তখুদ্দকং, উচ্চনীচং ৰা. হীনন্তি নিহীনং. গম্মন্তি গামৰাসিকানং দস্সনং. পোথুজ্জনিকন্তি পুথুজ্জনানং সন্তকং. অনরিযন্তি ন অরিযং ন উত্তমং ন পরিসুদ্ধং. অনত্থসংহিতন্তি ন অত্থসন্নিস্সিতং. ন নিব্বিদাযাতি ন ৰট্টে নিব্বিন্দনত্থায. ন ৰিরাগাযাতি ন রাগাদীনং ৰিরজ্জনত্থায. ন নিরোধাযাতি ন রাগাদীনং অপ্পৰত্তিনিরোধায. ন উপসমাযাতি ন রাগাদীনং ৰূপসমনত্থায. ন অভিঞ্ঞাযাতি ন অভিজাননত্থায. ন সম্বোধাযাতি ন সম্বোধিসঙ্খাতস্স চতুমগ্গঞাণস্স পটিৰিজ্ঝনত্থায. ন নিব্বানাযাতি ন নিব্বানস্স সচ্ছিকিরিযায.

নিৰিট্ঠসদ্ধোতি পতিট্ঠিতসদ্ধো. নিৰিট্ঠপেমোতি পতিট্ঠিতপেমো. একন্তগতোতি একন্তং গতো, অচলপ্পত্তোতি অত্থো. অভিপ্পসন্নোতি অতিৰিয পসন্নো. এতদানুত্তরিযন্তি এতং অনুত্তরং. হত্থিস্মিম্পি সিক্খতীতি হত্থিনিমিত্তং সিক্খিতব্বং হত্থিসিপ্পং সিক্খতি. সেসপদেসুপি এসেৰ নযো. উচ্চাৰচন্তি মহন্তখুদ্দকং সিপ্পং সিক্খতি.

উপট্ঠিতা পারিচরিযেতি পারিচরিযায পচ্চুপট্ঠিতা. ভাৰযন্তি অনুস্সতিন্তি অনুত্তরং অনুস্সতিং ভাৰেন্তি. ৰিৰেকপ্পটিসংযুত্তন্তি নিব্বাননিস্সিতং কত্ৰা. খেমন্তি নিরুপদ্দৰং. অমতগামিনন্তি নিব্বানগামিনং, অরিযমগ্গং ভাৰেন্তীতি অত্থো. অপ্পমাদে পমোদিতাতি সতিযা অৰিপ্পৰাসসঙ্খাতে অপ্পমাদে আমোদিতা পমোদিতা. নিপকাতি নেপক্কেন সমন্নাগতা. সীলসংৰুতাতি সীলেন সংৰুতা পিহিতা. তে ৰে কালেন পচ্চেন্তীতি তে ৰে যুত্তপ্পযুত্তকালে জানন্তি. যত্থ দুক্খং নিরুজ্ঝতীতি যস্মিং ঠানে সকলং ৰট্টদুক্খং নিরুজ্ঝতি, তং অমতং মহানিব্বানং তে ভিক্খূ জানন্তীতি. ইমস্মিং সুত্তে ছ অনুত্তরিযানি মিস্সকানি কথিতানীতি.

অনুত্তরিযৰগ্গো ততিযো.

৪. দেৰতাৰগ্গো

১. সেখসুত্তৰণ্ণনা

৩১. চতুত্থস্স পঠমে সেখস্সাতি সত্তৰিধস্স সেখস্স. পুথুজ্জনে পন ৰত্তব্বমেৰ নত্থি. পরিহানাযাতি উপরূপরিগুণপরিহানায.

২-৩. অপরিহানসুত্তদ্ৰযৰণ্ণনা

৩২-৩৩. দুতিযে সত্থুগারৰতাতি সত্থরি গরুভাৰো. ধম্মগারৰতাতি নৰৰিধে লোকুত্তরধম্মে গরুভাৰো. সঙ্ঘগারৰতাতি সঙ্ঘে গরুভাৰো. সিক্খাগারৰতাতি তীসু সিক্খাসু গরুভাৰো. অপ্পমাদগারৰতাতি অপ্পমাদে গরুভাৰো. পটিসন্থারগারৰতাতি ধম্মামিসৰসেন দুৰিধে পটিসন্থারে গরুভাৰো. সত্থা গরু অস্সাতি সত্থুগরু. ধম্মো গরু অস্সাতি ধম্মগরু. তিব্বগারৰোতি বহলগারৰো. পটিসন্থারে গারৰো অস্সাতি পটিসন্থারগারৰো. ততিযে সপ্পতিস্সোতি সজেট্ঠকো সগারৰো. হিরোত্তপ্পং পনেত্থ মিস্সকং কথিতং.

৪. মহামোগ্গল্লানসুত্তৰণ্ণনা

৩৪. চতুত্থে তিস্সো নাম ভিক্খূতি থেরস্সেৰ সদ্ধিৰিহারিকো. মহিদ্ধিকো মহানুভাৰোতি ইজ্ঝনট্ঠেন মহতী ইদ্ধি অস্সাতি মহিদ্ধিকো. অনুফরণট্ঠেন মহা আনুভাৰো অস্সাতি মহানুভাৰো. চিরস্সং খো, মারিস মোগ্গল্লান, ইমং পরিযাযমকাসীতি এৰরূপং লোকে পকতিযা পিযসমুদাহারৰচনং হোতি. লোকিযা হি চিরস্সং আগতম্পি অনাগতপুব্বম্পি মনাপজাতিযং আগতং দিস্ৰা ‘‘কুতো ভৰং আগতো, চিরস্সং ভৰং আগতো, কথং তে ইধাগমনমগ্গো ঞাতো, কিং মগ্গমূল়্হোসী’’তিআদীনি ৰদন্তি. অযং পন আগতপুব্বত্তাযেৰ এৰমাহ. থেরো হি কালেন কালং ব্রহ্মলোকং গচ্ছতিযেৰ. তত্থ পরিযাযমকাসীতি ৰারং অকাসি. যদিদং ইধাগমনাযাতি যো অযং ইধাগমনায ৰারো, তং চিরস্সং অকাসীতি ৰুত্তং হোতি. ইদমাসনং পঞ্ঞত্তন্তি মহারহং ব্রহ্মপল্লঙ্কং পঞ্ঞাপেত্ৰা এৰমাহ. অৰেচ্চপ্পসাদেনাতি অধিগতেন অচলেন মগ্গপ্পসাদেন. ইমস্মিং সুত্তে সোতাপত্তিমগ্গঞাণং কথিতং.

৫. ৰিজ্জাভাগিযসুত্তৰণ্ণনা

৩৫. পঞ্চমে ৰিজ্জাভাগিযাতি ৰিজ্জাকোট্ঠাসিকা. অনিচ্চসঞ্ঞাতি অনিচ্চানুপস্সনাঞাণে উপ্পন্নসঞ্ঞা. অনিচ্চে দুক্খসঞ্ঞাতি দুক্খানুপস্সনাঞাণে উপ্পন্নসঞ্ঞা. দুক্খে অনত্তসঞ্ঞাতি অনত্তানুপস্সনাঞাণে উপ্পন্নসঞ্ঞা. পহানসঞ্ঞাতি পহানানুপস্সনাঞাণে উপ্পন্নসঞ্ঞা. ৰিরাগসঞ্ঞাতি ৰিরাগানুপস্সনাঞাণে উপ্পন্নসঞ্ঞা. নিরোধসঞ্ঞাতি নিরোধানুপস্সনাঞাণে উপ্পন্নসঞ্ঞা.

৬. ৰিৰাদমূলসুত্তৰণ্ণনা

৩৬. ছট্ঠে ৰিৰাদমূলানীতি ৰিৰাদস্স মূলানি. কোধনোতি কুজ্ঝনলক্খণেন কোধেন সমন্নাগতো. উপনাহীতি ৰেরঅপ্পটিনিস্সগ্গলক্খণেন উপনাহেন সমন্নাগতো. অহিতায দুক্খায দেৰমনুস্সানন্তি দ্ৰিন্নং ভিক্খূনং ৰিৰাদো কথং দেৰমনুস্সানং অহিতায দুক্খায সংৰত্ততি? কোসম্বকক্খন্ধকে ৰিয দ্ৰীসু ভিক্খূসু ৰিৰাদং আপন্নেসু তস্মিং ৰিহারে তেসং অন্তেৰাসিকা ৰিৰদন্তি, তেসং ওৰাদং গণ্হন্তো ভিক্খুনিসঙ্ঘো ৰিৰদতি. ততো তেসং উপট্ঠাকা ৰিৰদন্তি, অথ মনুস্সানং আরক্খদেৰতা দ্ৰে কোট্ঠাসা হোন্তি. তথা ধম্মৰাদীনং আরক্খদেৰতা ধম্মৰাদিনিযো হোন্তি, অধম্মৰাদীনং অধম্মৰাদিনিযো. ততো আরক্খদেৰতানং মিত্তা ভুম্মদেৰতা ভিজ্জন্তি. এৰং পরম্পরায যাৰ ব্রহ্মলোকা ঠপেত্ৰা অরিযসাৰকে সব্বে দেৰমনুস্সা দ্ৰে কোট্ঠাসা হোন্তি. ধম্মৰাদীহি পন অধম্মৰাদিনোৰ বহুতরা হোন্তি. ততো যং বহুকেহি গহিতং, তং গচ্ছন্তি. ধম্মং ৰিস্সজ্জেত্ৰা বহুতরাৰ অধম্মং গণ্হন্তি. তে অধম্মং পুরক্খত্ৰা ৰিহরন্তা অপাযে নিব্বত্তন্তি. এৰং দ্ৰিন্নং ভিক্খূনং ৰিৰাদো দেৰমনুস্সানং অহিতায দুক্খায হোতি. অজ্ঝত্তং ৰাতি তুম্হাকং অব্ভন্তরপরিসায. বহিদ্ধাতি পরেসং পরিসায.

মক্খীতি পরেসং গুণমক্খনলক্খণেন মক্খেন সমন্নাগতো. পল়াসীতি যুগগ্গাহলক্খণেন পল়াসেন সমন্নাগতো. ইস্সুকীতি পরস্স সক্কারাদীনি ইস্সাযনলক্খণায ইস্সায সমন্নাগতো. মচ্ছরীতি আৰাসমচ্ছরিযাদীহি সমন্নাগতো. সঠোতি কেরাটিকো. মাযাৰীতি কতপটিচ্ছাদকো. পাপিচ্ছোতি অসন্তসম্ভাৰনিচ্ছকো দুস্সীলো. মিচ্ছাদিট্ঠীতি নত্থিকৰাদী, অহেতুৰাদী, অকিরিযৰাদী. সন্দিট্ঠিপরামাসীতি সযং দিট্ঠমেৰ পরামসতি. আধানগ্গাহীতি দল়্হগ্গাহী. দুপ্পটিনিস্সগ্গীতি ন সক্কা হোতি গহিতং ৰিস্সজ্জাপেতুং. ইমস্মিং সুত্তে ৰট্টমেৰ কথিতং.

৭. দানসুত্তৰণ্ণনা

৩৭. সত্তমে ৰেল়ুকণ্ডকীতি ৰেল়ুকণ্ডকনগরৰাসিনী. ছল়ঙ্গসমন্নাগতন্তি ছহি গুণঙ্গেহি সমন্নাগতং. দক্খিণং পতিট্ঠাপেতীতি দানং দেতি. পুব্বেৰ দানা সুমনোতি দানং দস্সামীতি মাসড্ঢমাসতো পট্ঠায সোমনস্সপ্পত্তো হোতি. এত্থ হি পুব্বেচেতনা দস্সামীতি চিত্তুপ্পাদকালতো পট্ঠায ‘‘ইতো উট্ঠিতেন দানং দস্সামী’’তি খেত্তগ্গহণং আদিং কত্ৰা চিন্তেন্তস্স লব্ভতি. দদং চিত্তং পসাদেতীতি এৰং ৰুত্তা মুঞ্চচেতনা পন দানকালেযেৰ লব্ভতি. দত্ৰা অত্তমনো হোতীতি অযং পন অপরচেতনা অপরাপরং অনুস্সরন্তস্স লব্ভতি. ৰীতরাগাতি ৰিগতরাগা খীণাসৰা. রাগৰিনযায ৰা পটিপন্নাতি রাগৰিনযপটিপদং পটিপন্না. উক্কট্ঠদেসনা চেসা, ন কেৰলং পন খীণাসৰানং, অনাগামি-সকদাগামি-সোতাপন্নানম্পি অন্তমসো তদহুপব্বজিতস্স ভণ্ডগাহকসামণেরস্সাপি দিন্না দক্খিণা ছল়ঙ্গসমন্নাগতাৰ হোতি. সোপি হি সোতাপত্তিমগ্গত্থমেৰ পব্বজিতো.

যঞ্ঞস্স সম্পদাতি দানস্স পরিপুণ্ণতা. সঞ্ঞতাতি সীলসঞ্ঞমেন সঞ্ঞতা. সযং আচমযিত্ৰানাতি অত্তনাৰ হত্থপাদে ধোৰিত্ৰা মুখং ৰিক্খালেত্ৰা. সকেহি পাণিভীতি অত্তনো হত্থেহি. সযেহীতিপি পাঠো. সদ্ধোতি রতনত্তযগুণে সদ্দহন্তো. মুত্তেন চেতসাতি লাভমচ্ছরিযাদীহি ৰিমুত্তেন চিত্তেন. অব্যাপজ্ঝং সুখং লোকন্তি নিদ্দুক্খং উল়ারসুখসোমনস্সং দেৰলোকং.

৮. অত্তকারীসুত্তৰণ্ণনা

৩৮. অট্ঠমে অদ্দসং ৰা অস্সোসিং ৰাতি অক্খীনি উম্মীলেত্ৰা মা অদ্দসং, অসুকস্মিং নাম ঠানে ৰসতীতি মা অস্সোসিং, কথেন্তস্স ৰা ৰচনং মা অস্সোসিং. কথঞ্হি নামাতি কেন নাম কারণেন. আরম্ভধাতূতি আরভনৰসেন পৰত্তৰীরিযং. নিক্কমধাতূতি কোসজ্জতো নিক্খমনসভাৰং ৰীরিযং. পরক্কমধাতূতি পরক্কমসভাৰো. থামধাতূতি থামসভাৰো. ঠিতিধাতূতি ঠিতিসভাৰো. উপক্কমধাতূতি উপক্কমসভাৰো. সব্বং চেতং তেন তেনাকারেন পৰত্তস্স ৰীরিযস্সেৰ নামং.

৯-১০. নিদানসুত্তাদিৰণ্ণনা

৩৯-৪০. নৰমে কম্মানন্তি ৰট্টগামিকম্মানং. সমুদযাযাতি পিণ্ডকরণত্থায. নিদানন্তি পচ্চযো. লোভজেনাতি লোভতো জাতেন. ন পঞ্ঞাযন্তীতি ‘‘এৰরূপেন কম্মেন নিব্বত্তা’’তি ন দিস্সন্তি. সুক্কপক্খে কম্মানন্তি ৰিৰট্টগামিকম্মানং. ইতি ইমস্মিং সুত্তে ৰট্টৰিৰট্টং কথিতং. দসমে নিচুলৰনেতি মহামুচলিন্দৰনে. সদ্ধম্মোতি সাসনসদ্ধম্মো.

১১. দারুক্খন্ধসুত্তৰণ্ণনা

৪১. একাদসমে চেতোৰসিপ্পত্তোতি চিত্তৰসিভাৰং পত্তো. পথৰীত্ৰেৰ অধিমুচ্চেয্যাতি থদ্ধাকারং পথৰীধাতূতি সল্লক্খেয্য. যং নিস্সাযাতি যং ৰিজ্জমানং থদ্ধাকারং পথৰীধাতুং নিস্সায অমুং দারুক্খন্ধং পথৰীত্ৰেৰ অধিমুচ্চেয্য, সা এত্থ পথৰীধাতু অত্থীতি. ইমিনা নযেন সেসপদানিপি ৰেদিতব্বানি. যথেৰ হি তস্মিং থদ্ধাকারা পথৰীধাতু অত্থি, এৰং যূসাকারা আপোধাতু, উণ্হাকারা তেজোধাতু, ৰিত্থম্ভনাকারা ৰাযোধাতু, রত্তৰণ্ণম্হি সারে পদুমপুপ্ফৰণ্ণা সুভধাতু, পূতিভূতে চুণ্ণে চেৰ ফেগ্গুপপটিকাসু চ অমনুঞ্ঞৰণ্ণা অসুভধাতু, তং নিস্সায অমুং দারুক্খন্ধং অসুভন্ত্ৰেৰ অধিমুচ্চেয্য সল্লক্খেয্যাতি. ইমস্মিং সুত্তে মিস্সকৰিহারো নাম কথিতো.

১২. নাগিতসুত্তৰণ্ণনা

৪২. দ্ৰাদসমে গামন্তৰিহারিন্তি গামন্তসেনাসনৰাসিং. সমাহিতং নিসিন্নন্তি তস্মিং গামন্তসেনাসনে সমাধিং অপ্পেত্ৰা নিসিন্নং. ইদানিমন্তি ইদানি ইমং. সমাধিম্হা চাৰেস্সতীতি সমাধিতো উট্ঠাপেস্সতি. ন অত্তমনো হোমীতি ন সকমনো হোমি. পচলাযমানন্তি নিদ্দাযমানং. একত্তন্তি একসভাৰং, একগ্গতাভূতং অরঞ্ঞসঞ্ঞংযেৰ চিত্তে করিস্সতীতি অত্থো. অনুরক্খিস্সতীতি অনুগ্গণ্হিস্সতি. অৰিমুত্তং ৰা চিত্তং ৰিমোচেস্সতীতি অঞ্ঞস্মিং কালে অৰিমুত্তং চিত্তং ইদানি পঞ্চহি ৰিমুত্তীহি ৰিমোচযিস্সতি. রিঞ্চতীতি ৰজ্জেতি ৰিস্সজ্জেতি. পটিপণামেত্ৰাতি পনুদিত্ৰা ৰিস্সজ্জেত্ৰা. উচ্চারপস্সাৰকম্মাযাতি উচ্চারপস্সাৰকরণত্থায. ইমিনা এত্তকেন ঠানেন সত্থারা অরঞ্ঞসেনাসনস্স ৰণ্ণো কথিতো. সুত্তস্স পন পঠমকোট্ঠাসে যং ৰত্তব্বং, তং হেট্ঠা ৰুত্তমেৰাতি.

দেৰতাৰগ্গো চতুত্থো.

৫. ধম্মিকৰগ্গো

১. নাগসুত্তৰণ্ণনা

৪৩. পঞ্চমস্স পঠমে আযস্মতা আনন্দেন সদ্ধিন্তি ইদং ‘‘আযামানন্দা’’তি থেরং আমন্তেত্ৰা গতত্তা ৰুত্তং, সত্থা পন অনূনেহি পঞ্চহি ভিক্খুসতেহি পরিৰুতো তত্থ অগমাসীতি ৰেদিতব্বো. তেনুপসঙ্কমীতি তেহেৰ পঞ্চহি ভিক্খুসতেহি পরিৰুতো উপসঙ্কমি. পরিসিঞ্চিত্ৰাতি ৰোহারৰচনমেতং, ন্হাযিত্ৰাতি অত্থো. পুব্বাপযমানোতি রত্তদুপট্টং নিৰাসেত্ৰা উত্তরাসঙ্গচীৰরং দ্ৰীহি হত্থেহি গহেত্ৰা পচ্ছিমলোকধাতুং পিট্ঠিতো কত্ৰা পুরত্থিমলোকধাতুং অভিমুখো ৰোদকভাৰেন গত্তানি পুব্বসদিসানি কুরুমানো অট্ঠাসীতি অত্থো. ভিক্খুসঙ্ঘোপি তেন তেন ঠানেন ওতরিত্ৰা ন্হত্ৰা পচ্চুত্তরিত্ৰা সত্থারংযেৰ পরিৰারেত্ৰা অট্ঠাসি. ইতি তস্মিং সমযে আকাসতো পতমানং রত্তসুৰণ্ণকুণ্ডলং ৰিয সূরিযো পচ্ছিমলোকধাতুং পটিপজ্জি, পরিসুদ্ধরজতমণ্ডলো ৰিয পাচীনলোকধাতুতো চন্দো অব্ভুগ্গঞ্ছি, মজ্ঝট্ঠানেপি পঞ্চভিক্খুসতপরিৰারো সম্মাসম্বুদ্ধো ছব্বণ্ণবুদ্ধরস্মিযো ৰিস্সজ্জেত্ৰা পুব্বকোট্ঠকনদীতীরে লোকং অলঙ্কুরুমানো অট্ঠাসি.

তেন খো পন সমযেন…পে… সেতো নাম নাগোতি সেতৰণ্ণতায এৰং লদ্ধনামো হত্থিনাগো. মহাতূরিযতাল়িতৰাদিতেনাতি মহন্তেন তূরিযতাল়িতৰাদিতেন. তত্থ পঠমং সঙ্ঘট্টনং তাল়িতং নাম হোতি, ততো পরং ৰাদিতং. জনোতি হত্থিদস্সনত্থং সন্নিপতিতমহাজনো. দিস্ৰা এৰমাহাতি অঙ্গপচ্চঙ্গানি ঘংসিত্ৰা ন্হাপেত্ৰা উত্তারেত্ৰা বহিতীরে ঠপেত্ৰা গত্তানি ৰোদকানি কত্ৰা হত্থালঙ্কারেন অলঙ্কতং তং মহানাগং দিস্ৰা ইদং ‘‘অভিরূপো ৰত, ভো’’তি পসংসাৰচনমাহ. কাযুপপন্নোতি সরীরসম্পত্তিযা উপপন্নো, পরিপুণ্ণঙ্গপচ্চঙ্গোতি অত্থো. আযস্মা উদাযীতি পটিসম্ভিদাপ্পত্তো কাল়ুদাযিত্থেরো. এতদৰোচাতি তং মহাজনং হত্থিস্স ৰণ্ণং ভণন্তং দিস্ৰা ‘‘অযং জনো অহেতুকপটিসন্ধিযং নিব্বত্তহত্থিনো ৰণ্ণং কথেতি, ন বুদ্ধহত্থিস্স. অহং দানি ইমিনা হত্থিনাগেন উপমং কত্ৰা বুদ্ধনাগস্স ৰণ্ণং কথেস্সামী’’তি চিন্তেত্ৰা এতং ‘‘হত্থিমেৰ নু খো, ভন্তে’’তিআদিৰচনং অৰোচ. তত্থ মহন্তন্তি আরোহসম্পন্নং. ব্রহন্তন্তি পরিণাহসম্পন্নং. এৰমাহাতি এৰং ৰদতি. অথ ভগৰা যস্মা অযং নাগসদ্দো হত্থিম্হিচেৰ অস্সগোণউরগরুক্খমনুস্সেসু চাপি পৰত্ততি, তস্মা হত্থিম্পি খোতিআদিমাহ.

আগুন্তি পাপকং লামকং অকুসলধম্মং. তমহং নাগোতি ব্রূমীতি তং অহং ইমেহি তীহি দ্ৰারেহি দসন্নং অকুসলকম্মপথানং দ্ৰাদসন্নঞ্চ অকুসলচিত্তানং অকরণতো নাগোতি ৰদামি. অযঞ্হি ন আগুং করোতীতি ইমিনা অত্থেন নাগো. ইমাহি গাথাহি অনুমোদামীতি ইমাহি চতুসট্ঠিপদাহি সোল়সহি গাথাহি অনুমোদামি অভিনন্দামি.

মনুস্সভূতন্তি দেৰাদিভাৰং অনুপগন্ত্ৰা মনুস্সমেৰ ভূতং. অত্তদন্তন্তি অত্তনাযেৰ দন্তং, ন অঞ্ঞেহি দমথং উপনীতং. ভগৰা হি অত্তনা উপ্পাদিতেনেৰ মগ্গদমথেন চক্খুতোপি দন্তো, সোততোপি, ঘানতোপি, জিৰ্হাতোপি, কাযতোপি, মনতোপীতি ইমেসু ছসু ঠানেসু দন্তো সন্তো নিব্বুতো পরিনিব্বুতো. তেনাহ – ‘‘অত্তদন্ত’’ন্তি. সমাহিতন্তি দুৰিধেনাপি সমাধিনা সমাহিতং. ইরিযমানন্তি ৰিহরমানং. ব্রহ্মপথেতি সেট্ঠপথে, অমতপথে, নিব্বানপথে. চিত্তস্সূপসমে রতন্তি পঠমজ্ঝানেন পঞ্চ নীৰরণানি ৰূপসমেত্ৰা, দুতিযজ্ঝানেন ৰিতক্কৰিচারে, ততিযজ্ঝানেন পীতিং, চতুত্থজ্ঝানেন সুখদুক্খং ৰূপসমেত্ৰা তস্মিং চিত্তস্সূপসমে রতং অভিরতং.

নমস্সন্তীতি কাযেন নমস্সন্তি, ৰাচায নমস্সন্তি, মনসা নমস্সন্তি, ধম্মানুধম্মপটিপত্তিযা নমস্সন্তি, সক্করোন্তি গরুং করোন্তি. সব্বধম্মানপারগুন্তি সব্বেসং খন্ধাযতনধাতুধম্মানং অভিঞ্ঞাপারগূ, পরিঞ্ঞাপারগূ, পহানপারগূ, ভাৰনাপারগূ, সচ্ছিকিরিযাপারগূ, সমাপত্তিপারগূতি ছব্বিধেন পারগমনেন পারগতং পারপ্পত্তং মত্থকপ্পত্তং. দেৰাপি তং নমস্সন্তীতি দুক্খপ্পত্তা সুব্রহ্মদেৰপুত্তাদযো সুখপ্পত্তা চ সব্বেৰ দসসহস্সচক্কৰাল়ৰাসিনো দেৰাপি তুম্হে নমস্সন্তি. ইতি মে অরহতো সুতন্তি ইতি মযা চতূহি কারণেহি অরহাতি লদ্ধৰোহারানং তুম্হাকংযেৰ সন্তিকে সুতন্তি দীপেতি.

সব্বসংযোজনাতীতন্তি সব্বানি দসৰিধসংযোজনানি অতিক্কন্তং. ৰনা নিব্বনমাগতন্তি কিলেসৰনতো নিব্বনং কিলেসৰনরহিতং নিব্বানং আগতং সম্পত্তং. কামেহি নেক্খম্মরতন্তি দুৰিধেহি কামেহি নিক্খন্তত্তা পব্বজ্জা অট্ঠ সমাপত্তিযো চত্তারো চ অরিযমগ্গা কামেহি নেক্খম্মং নাম, তত্থ রতং অভিরতং. মুত্তং সেলাৰ কঞ্চনন্তি সেলধাতুতো মুত্তং কঞ্চনসদিসং.

সব্বে অচ্চরুচীতি সব্বসত্তে অতিক্কমিত্ৰা পৰত্তরুচি. অট্ঠমকঞ্হি অতিক্কমিত্ৰা পৰত্তরুচিতায সোতাপন্নো অচ্চরুচি নাম, সোতাপন্নং অতিক্কমিত্ৰা পৰত্তরুচিতায সকদাগামী…পে… খীণাসৰং অতিক্কমিত্ৰা পৰত্তরুচিতায পচ্চেকসম্বুদ্ধো, পচ্চেকসম্বুদ্ধং অতিক্কমিত্ৰা পৰত্তরুচিতায সম্মাসম্বুদ্ধো অচ্চরুচি নাম. হিমৰাৰঞ্ঞে সিলুচ্চযেতি যথা হিমৰা পব্বতরাজা অঞ্ঞে পব্বতে অতিরোচতি, এৰং অতিরোচতীতি অত্থো. সচ্চনামোতি তচ্ছনামো ভূতনামো আগুং অকরণেনেৰ নাগোতি এৰং অৰিতথনামো.

সোরচ্চন্তি সুচিসীলং. অৰিহিংসাতি করুণা চ করুণাপুব্বভাগো চ. পাদা নাগস্স তে দুৰেতি তে বুদ্ধনাগস্স দুৰে পুরিমপাদা.

তপোতি ধুতসমাদানং. ব্রহ্মচরিযন্তি অরিযমগ্গসীলং. চরণা নাগস্স ত্যাপরেতি তে বুদ্ধনাগস্স অপরে দ্ৰে পচ্ছিমপাদা. সদ্ধাহত্থোতি সদ্ধামযায সোণ্ডায সমন্নাগতো. উপেক্খাসেতদন্তৰাতি ছল়ঙ্গুপেক্খামযেহি সেতদন্তেহি সমন্নাগতো.

সতি গীৰাতি যথা নাগস্স অঙ্গপচ্চঙ্গস্মিং সিরাজালানং গীৰা পতিট্ঠা, এৰং বুদ্ধনাগস্স সোরচ্চাদীনং ধম্মানং সতি. তেন ৰুত্তং – ‘‘সতি গীৰা’’তি. সিরো পঞ্ঞাতি যথা হত্থিনাগস্স সিরো উত্তমঙ্গো, এৰং বুদ্ধনাগস্স সব্বঞ্ঞুতঞাণং. তেন হি সো সব্বধম্মে জানাতি. তেন ৰুত্তং – ‘‘সিরো পঞ্ঞা’’তি. ৰীমংসা ধম্মচিন্তনাতি যথা হত্থিনাগস্স অগ্গসোণ্ডো ৰীমংসা নাম হোতি. সো তায থদ্ধমুদুকং খাদিতব্বাখাদিতব্বঞ্চ ৰীমংসতি, ততো পহাতব্বং পজহতি, আদাতব্বং আদিযতি, এৰমেৰ বুদ্ধনাগস্স ধম্মকোট্ঠাসপরিচ্ছেদকঞাণসঙ্খাতা ধম্মচিন্তনা ৰীমংসা. তেন হি ঞাণেন সো ভব্বাভব্বে জানাতি. তেন ৰুত্তং – ‘‘ৰীমংসা ধম্মচিন্তনা’’তি. ধম্মকুচ্ছিসমাতপোতি ধম্মো ৰুচ্চতি চতুত্থজ্ঝানসমাধি, কুচ্ছিযেৰ সমাতপো কুচ্ছিসমাতপো. সমাতপো নাম সমাতপনট্ঠানং. ধম্মো কুচ্ছিসমাতপো অস্সাতি ধম্মকুচ্ছিসমাতপো. চতুত্থজ্ঝানসমাধিস্মিং ঠিতস্স হি তে তে ইদ্ধিৰিধাদিধম্মা ইজ্ঝন্তি, তস্মা সো কুচ্ছিসমাতপোতি ৰুত্তো. ৰিৰেকোতি কাযচিত্তউপধিৰিৰেকো. যথা নাগস্স ৰালধি মক্খিকা ৰারেতি, এৰং তথাগতস্স ৰিৰেকো গহট্ঠপব্বজিতে ৰারেতি. তস্মা সো ৰালধীতি ৰুত্তো.

ঝাযীতি দুৰিধেন ঝানেন ঝাযী. অস্সাসরতোতি নাগস্স হি অস্সাসপস্সাসা ৰিয বুদ্ধনাগস্স ফলসমাপত্তি, তত্থ রতো, অস্সাসপস্সাসেহি ৰিয তায ৰিনা ন ৰত্ততীতি অত্থো. সব্বত্থ সংৰুতোতি সব্বদ্ৰারেসু সংৰুতো. অনৰজ্জানীতি সম্মাআজীৰেন উপ্পন্নভোজনানি. সাৰজ্জানীতি পঞ্চৰিধমিচ্ছাজীৰৰসেন উপ্পন্নভোজনানি.

অণুংথূলন্তি খুদ্দকঞ্চ মহন্তঞ্চ. সব্বং ছেত্ৰান বন্ধনন্তি সব্বং দসৰিধম্পি সংযোজনং ছিন্দিত্ৰান. নুপলিপ্পতি লোকেনাতি লোকেন সদ্ধিং তণ্হামানদিট্ঠিলেপেহি ন লিপ্পতি. মহাগিনীতি মহাঅগ্গি. ৰিঞ্ঞূহি দেসিতাতি ইধ পটিসম্ভিদাপ্পত্তো কাল়ুদাযিত্থেরোৰ ৰিঞ্ঞূ পণ্ডিতো, তেন দেসিতাতি অত্থো. ৰিঞ্ঞস্সন্তি মহানাগা, নাগং নাগেন দেসিতন্তি উদাযিত্থেরনাগেন দেসিতং বুদ্ধনাগং ইতরে খীণাসৰা নাগা ৰিজানিস্সন্তি.

সরীরং ৰিজহং নাগো, পরিনিব্বিস্সতীতি বোধিপল্লঙ্কে কিলেসপরিনিব্বানেন পরিনিব্বুতো, যমকসালন্তরে অনুপাদিসেসায নিব্বানধাতুযা পরিনিব্বাযিস্সতি. এৰং পটিসম্ভিদাপ্পত্তো উদাযিত্থেরো সোল়সহি গাথাহি চতুসট্ঠিযা পদেহি দসবলস্স ৰণ্ণং কথেন্তো দেসনং নিট্ঠাপেসি. ভগৰা অনুমোদি. দেসনাৰসানে চতুরাসীতিপাণসহস্সানি অমতপানং পিৰিংসূতি.

২. মিগসালাসুত্তৰণ্ণনা

৪৪. দুতিযে কথং কথং নামাতি কেন কেন কারণেন. অঞ্ঞেয্যোতি আজানিতব্বো. যত্র হি নামাতি যস্মিং নাম ধম্মে. সমসমগতিকাতি সমভাৰেনেৰ সমগতিকা. ভৰিস্সন্তীতি জাতা. সকদাগামিপত্তো তুসিতং কাযং উপপন্নোতি সকদাগামিপুগ্গলো হুত্ৰা তুসিতভৰনেযেৰ নিব্বত্তো. কথং কথং নামাতি কেন কেন নু খো কারণেন, কিং নু খো জানিত্ৰা দেসিতো, উদাহু অজানিত্ৰাতি. থেরো কারণং অজানন্তো এৰং খো পনেতং ভগিনি ভগৰতা ব্যাকতন্তি আহ.

অম্মকা অম্মকপঞ্ঞাতি ইত্থী হুত্ৰা ইত্থিসঞ্ঞায এৰ সমন্নাগতা. কে চ পুরিসপুগ্গলপরোপরিযঞাণেতি এত্থ পুরিসপুগ্গলপরোপরিযঞাণং ৰুচ্চতি পুরিসপুগ্গলানং তিক্খমুদুৰসেন ইন্দ্রিযপরোপরিযঞাণং. তস্মা কা চ বালা মিগসালা, কে চ পুরিসপুগ্গলানং ইন্দ্রিযপরোপরিযঞাণে অপ্পটিহতৰিসযা সম্মাসম্বুদ্ধা, উভযমেতং দূরে সুৰিদূরেতি অযমেত্থ সঙ্খেপো.

ইদানি মিগসালায অত্তনো দূরভাৰং দস্সেন্তো ছযিমে, আনন্দাতিআদিমাহ. সোরতো হোতীতি পাপতো সুট্ঠু ওরতো ৰিরতো হোতি. সুরতোতিপি পাঠো. অভিনন্দন্তি সব্রহ্মচারী একত্তৰাসেনাতি তেন সদ্ধিং একতোৰাসেন সব্রহ্মচারী অভিনন্দন্তি তুস্সন্তি. একন্তৰাসেনাতিপি পাঠো, সততৰাসেনাতি অত্থো. সৰনেনপি অকতং হোতীতি সোতব্বযুত্তকং অসুতং হোতি. বাহুসচ্চেনপি অকতং হোতীতি এত্থ বাহুসচ্চং ৰুচ্চতি ৰীরিযং, ৰীরিযেন কত্তব্বযুত্তকং অকতং হোতীতি অত্থো. দিট্ঠিযাপি অপ্পটিৰিদ্ধং হোতীতি দিট্ঠিযা পটিৰিজ্ঝিতব্বং অপ্পটিৰিদ্ধং হোতি. সামাযিকম্পি ৰিমুত্তিং ন লভতীতি কালানুকালং ধম্মস্সৰনং নিস্সায পীতিপামোজ্জং ন লভতি. হানগামীযেৰ হোতীতি পরিহানিমেৰ গচ্ছতি.

পমাণিকাতি পুগ্গলেসু পমাণগ্গাহকা. পমিনন্তীতি পমেতুং তুলেতুং আরভন্তি. একো হীনোতি একো গুণেহি হীনো. একো পণীতোতি একো গুণেহি পণীতো. তং হীতি তং পমাণকরণং.

অভিক্কন্ততরোতি সুন্দরতরো. পণীততরোতি উত্তমতরো. ধম্মসোতো নিব্বহতীতি সূরং হুত্ৰা পৰত্তমানৰিপস্সনাঞাণং নিব্বহতি, অরিযভূমিং সম্পাপেতি. তদন্তরং কো জানেয্যাতি তং অন্তরং তং কারণং অঞ্ঞত্র তথাগতেন কো জানেয্যাতি অত্থো.

কোধমানোতি কোধো চ মানো চ. লোভধম্মাতি লোভোযেৰ. ৰচীসঙ্খারাতি আলাপসল্লাপৰসেন ৰচনানেৰ. যো ৰা পনস্স মাদিসোতি যো ৰা পন অঞ্ঞোপি মযা সদিসো সম্মাসম্বুদ্ধোযেৰ অস্স, সো পুগ্গলেসু পমাণং গণ্হেয্যাতি অত্থো. খঞ্ঞতীতি গুণখণনং পাপুণাতি. ইমে খো, আনন্দ, ছ পুগ্গলাতি দ্ৰে সোরতা, দ্ৰে অধিগতকোধমানলোভধম্মা, দ্ৰে অধিগতকোধমানৰচীসঙ্খারাতি ইমে ছ পুগ্গলা. গতিন্তি ঞাণগতিং. একঙ্গহীনাতি একেকেন গুণঙ্গেন হীনা. পূরণো সীলেন ৰিসেসী অহোসি, ইসিদত্তো পঞ্ঞায. পূরণস্স সীলং ইসিদত্তস্স পঞ্ঞাঠানে ঠিতং, ইসিদত্তস্স পঞ্ঞা পূরণস্স সীলট্ঠানে ঠিতাতি.

৩. ইণসুত্তৰণ্ণনা

৪৫. ততিযে দালিদ্দিযন্তি দলিদ্দভাৰো. কামভোগিনোতি কামে ভুঞ্জনকসত্তস্স. অস্সকোতি অত্তনো সন্তকেন রহিতো. অনাল়্হিকোতি ন অড্ঢো. ইণং আদিযতীতি জীৰিতুং অসক্কোন্তো ইণং আদিযতি. ৰড্ঢিং পটিস্সুণাতীতি দাতুং অসক্কোন্তো ৰড্ঢিং দস্সামীতি পটিজানাতি. অনুচরন্তিপি নন্তি পরিসমজ্ঝগণমজ্ঝাদীসু আতপঠপনপংসুওকিরণাদীহি ৰিপ্পকারং পাপেন্তো পচ্ছতো পচ্ছতো অনুবন্ধন্তি. সদ্ধা নত্থীতি ওকপ্পনকসদ্ধামত্তকম্পি নত্থি. হিরী নত্থীতি হিরীযনাকারমত্তকম্পি নত্থি. ওত্তপ্পং নত্থীতি ভাযনাকারমত্তকম্পি নত্থি. ৰীরিযং নত্থীতি কাযিকৰীরিযমত্তকম্পি নত্থি. পঞ্ঞা নত্থীতি কম্মস্সকতপঞ্ঞামত্তকম্পি নত্থি. ইণাদানস্মিং ৰদামীতি ইণগ্গহণং ৰদামি. মা মং জঞ্ঞূতি মা মং জানাতু.

দালিদ্দিযং দুক্খন্তি ধনদলিদ্দভাৰো দুক্খং. কামলাভাভিজপ্পিনন্তি কামলাভং পত্থেন্তানং. পাপকম্মৰিনিব্বযোতি পাপকম্মৰড্ঢকো. সংসপ্পতীতি পরিপ্ফন্দতি. জানন্তি জানন্তো. যস্স ৰিপ্পটিসারজাতি যে অস্স ৰিপ্পটিসারতো জাতা. যোনিমঞ্ঞতরন্তি একং তিরচ্ছানযোনিং. দদং চিত্তং পসাদযন্তি চিত্তং পসাদেন্তো দদমানো.

কটগ্গাহোতি জযগ্গাহো, অনপরাধগ্গাহো হোতি. ঘরমেসিনোতি ঘরাৰাসং পরিযেসন্তস্স ৰসমানস্স ৰা. চাগো পুঞ্ঞং পৰড্ঢতীতি চাগোতি সঙ্খং গতং পুঞ্ঞং ৰড্ঢতি. চাগা পুঞ্ঞন্তি ৰা পাঠো. পতিট্ঠিতাতি পতিট্ঠিতসদ্ধা নাম সোতাপন্নস্স সদ্ধা. হিরিমনোতি হিরিসম্পযুত্তচিত্তো. নিরামিসং সুখন্তি তীণি ঝানানি নিস্সায উপ্পজ্জনকসুখং. উপেক্খন্তি চতুত্থজ্ঝানুপেক্খং. আরদ্ধৰীরিযোতি পরিপুণ্ণপগ্গহিতৰীরিযো. ঝানানি উপসম্পজ্জাতি চত্তারি ঝানানি পত্ৰা. একোদি নিপকো সতোতি একগ্গচিত্তো কম্মস্সকতঞাণসতীহি চ সমন্নাগতো.

এৰং ঞত্ৰা যথাভূতন্তি এৰং এত্তকং কারণং যথাসভাৰং জানিত্ৰা. সব্বসংযোজনক্খযেতি নিব্বানে. সব্বসোতি সব্বাকারেন. অনুপাদাযাতি অগ্গহেত্ৰা. সম্মা চিত্তং ৰিমুচ্চতীতি ইদং ৰুত্তং হোতি – সব্বসংযোজনক্খযসঙ্খাতে নিব্বানে সব্বসো অনুপাদিযিত্ৰা সম্মা হেতুনা নযেন মগ্গচিত্তং ৰিমুচ্চতি. ‘‘এতং ঞত্ৰা যথাভূতং, সব্বসংযোজনক্খয’’ন্তিপি পাল়িযং লিখিতং, তস্স এতং সব্বসংযোজনক্খযসঙ্খাতং নিব্বানং যথাভূতং ঞত্ৰাতি অত্থো. পুরিমপচ্ছিমেহি পন সদ্ধিং ন ঘটীযতি.

তস্স সম্মা ৰিমুত্তস্সাতি তস্স সম্মা ৰিমুত্তস্স খীণাসৰস্স. ঞাণং হোতীতি পচ্চৰেক্খণঞাণং হোতি. তাদিনোতি তংসণ্ঠিতস্স. অকুপ্পাতি অকুপ্পারম্মণত্তা কুপ্পকারণানং কিলেসানঞ্চ অভাৰেন অকুপ্পা. ৰিমুত্তীতি মগ্গৰিমুত্তিপি ফলৰিমুত্তিপি. ভৰসংযোজনক্খযেতি ভৰসংযোজনক্খযসঙ্খাতে নিব্বানে ভৰসংযোজনানঞ্চ খযন্তে উপ্পন্না. এতং খো পরমং ঞাণন্তি এতং মগ্গফলঞাণং পরমঞাণং নাম. সুখমনুত্তরন্তি এতদেৰ মগ্গফলসুখং অনুত্তরং সুখং নাম. আণণ্যমুত্তমন্তি সব্বেসং অণণানং খীণাসৰো উত্তমঅণণো, তস্মা অরহত্তফলং আণণ্যমুত্তমন্তি অরহত্তফলেন দেসনায কূটং গণ্হি. ইমস্মিঞ্চ সুত্তে ৰট্টমেৰ কথেত্ৰা গাথাসু ৰট্টৰিৰট্টং কথিতন্তি.

৪. মহাচুন্দসুত্তৰণ্ণনা

৪৬. চতুত্থে চেতীসূতি চেতিরট্ঠে. সযংজাতিযন্তি এৰংনামকে নিগমে. মহাচুন্দোতি ধম্মসেনাপতিস্স কনিট্ঠভাতিকো. ধম্মে যোগো অনুযোগো এতেসন্তি ধম্মযোগা. ধম্মকথিকানং এতং নামং. ঝাযন্তীতি ঝাযী. অপসাদেন্তীতি ঘট্টেন্তি হিংসন্তি. ঝাযন্তীতি চিন্তেন্তি. পজ্ঝাযন্তীতিআদীনি উপসগ্গৰসেন ৰড্ঢিতানি. কিমিমে ঝাযন্তীতি কিং নাম ইমে ঝাযন্তি. কিন্তিমে ঝাযন্তীতি কিমত্থং ইমে ঝাযন্তি. কথং ইমে ঝাযন্তীতি কেন কারণেন ইমে ঝাযন্তি. অমতং ধাতুং কাযেন ফুসিত্ৰা ৰিহরন্তীতি মরণৰিরহিতং নিব্বানধাতুং সন্ধায কম্মট্ঠানং গহেত্ৰা ৰিহরন্তা অনুক্কমেন তং নামকাযেন ফুসিত্ৰা ৰিহরন্তি. গম্ভীরং অত্থপদন্তি গুল়্হং পটিচ্ছন্নং খন্ধধাতুআযতনাদিঅত্থং. পঞ্ঞায অতিৰিজ্ঝ পস্সন্তীতি সহৰিপস্সনায মগ্গপঞ্ঞায পটিৰিজ্ঝিত্ৰা পস্সন্তি. ইমস্মিং পনত্থে সম্মসনপটিৰেধপঞ্ঞাপি উগ্গহপরিপুচ্ছাপঞ্ঞাপি ৰট্টতিযেৰাতি.

৫-৬. সন্দিট্ঠিকসুত্তদ্ৰযৰণ্ণনা

৪৭-৪৮. পঞ্চমে সন্তং ৰা অজ্ঝত্তন্তি নিযকজ্ঝত্তে ৰিজ্জমানং. লোভোতিআদীহি তীণি অকুসলমূলানি দস্সিতানি. লোভধম্মাতিআদীহি তংসম্পযুত্তকা ধম্মা. ছট্ঠে কাযসন্দোসন্তি কাযদ্ৰারস্স দুস্সনাকারং. সেসদ্ৰযেপি এসেৰ নযো. ইমেসু দ্ৰীসু সুত্তেসু পচ্চৰেক্খণাৰ কথিতা.

৭. খেমসুত্তৰণ্ণনা

৪৯. সত্তমে ৰুসিতৰাতি ৰুত্থব্রহ্মচরিযৰাসো. কতকরণীযোতি চতূহি মগ্গেহি কত্তব্বং কত্ৰা ঠিতো. ওহিতভারোতি খন্ধভারং কিলেসভারং অভিসঙ্খারভারঞ্চ ওতারেত্ৰা ঠিতো. অনুপ্পত্তসদত্থোতি সদত্থো ৰুচ্চতি অরহত্তং, তং পত্তোতি অত্থো. পরিক্খীণভৰসংযোজনোতি খীণভৰবন্ধনো. সম্মদঞ্ঞা ৰিমুত্তোতি সম্মা হেতুনা কারণেন জানিত্ৰা ৰিমুত্তো. তস্স ন এৰং হোতি অত্থি মে সেয্যোতি ৰাতিআদীহি সেয্যস্স সেয্যোহমস্মীতি মানাদযো তযো মানা পটিক্খিত্তা. ন হি খীণাসৰস্স ‘‘অত্থি ময্হং সেয্যো, অত্থি সদিসো, অত্থি হীনো’’তি মানো হোতি. নত্থি মে সেয্যোতিআদীহিপি তেযেৰ পটিক্খিত্তা. ন হি খীণাসৰস্স ‘‘অহমেৰ সেয্যো, অহং সদিসো, অহং হীনো, অঞ্ঞে সেয্যাদযো নত্থী’’তি এৰং মানো হোতি.

অচিরপক্কন্তেসূতি অরহত্তং ব্যাকরিত্ৰা অচিরংযেৰ পক্কন্তেসু. অঞ্ঞং ব্যাকরোন্তীতি অরহত্তং কথেন্তি. হসমানকা মঞ্ঞে অঞ্ঞং ব্যাকরোন্তীতি হসমানা ৰিয কথেন্তি. ৰিঘাতং আপজ্জন্তীতি দুক্খং আপজ্জন্তি.

ন উস্সেসু ন ওমেসু, সমত্তে নোপনীযরেতি এত্থ উস্সাতি উস্সিততা সেয্যপুগ্গলা. ওমাতি হীনা. সমত্তোতি সদিসো. ইতি ইমেসু তীসুপি সেয্যহীনসদিসেসু খীণাসৰা মানেন ন উপনীযরে, ন উপনেন্তি, ন উপগচ্ছন্তীতি অত্থো. খীণা জাতীতি খীণা তেসং জাতি. ৰুসিতং ব্রহ্মচরিযন্তি ৰুত্থং মগ্গব্রহ্মচরিযং. চরন্তি সংযোজনৰিপ্পমুত্তাতি সব্বসংযোজনেহি ৰিমুত্তা হুত্ৰা চরন্তি. সুত্তেপি গাথাযম্পি খীণাসৰো কথিতো.

৮. ইন্দ্রিযসংৰরসুত্তৰণ্ণনা

৫০. অট্ঠমে হতূপনিসং হোতীতি হতূপনিস্সযং হোতি. সীলৰিপন্নস্সাতি ৰিপন্নসীলস্স. যথাভূতঞাণদস্সনন্তি তরুণৰিপস্সনাঞাণং. নিব্বিদাৰিরাগোতি এত্থ নিব্বিদা বলৰৰিপস্সনা, ৰিরাগো অরিযমগ্গো. ৰিমুত্তিঞাণদস্সনন্তি এত্থ ৰিমুত্তীতি অরহত্তফলং, ঞাণদস্সনন্তি পচ্চৰেক্খণঞাণং. উপনিস্সযসম্পন্নং হোতীতি সম্পন্নউপনিস্সযং হোতি. ইমস্মিং সুত্তে সীলানুরক্খণইন্দ্রিযসংৰরো কথিতো.

৯. আনন্দসুত্তৰণ্ণনা

৫১. নৰমে কিত্তাৰতাতি কিত্তকেন. অস্সুতঞ্চেৰাতি অঞ্ঞস্মিং কালে অস্সুতপুব্বং. ন সম্মোসং গচ্ছন্তীতি ৰিনাসং ন গচ্ছন্তি. চেতসো সম্ফুট্ঠপুব্বাতি চিত্তেন ফুসিতপুব্বা. সমুদাচরন্তীতি মনোদ্ৰারে চরন্তি. অৰিঞ্ঞাতঞ্চ ৰিজানাতীতি অঞ্ঞস্মিং কালে অৰিঞ্ঞাতকারণং জানাতি. পরিযাপুণাতীতি ৰল়ঞ্জেতি কথেতি. দেসেতীতি পকাসেতি. পরং ৰাচেতীতি পরং উগ্গণ্হাপেতি.

আগতাগমাতি দীঘাদীসু যো কোচি আগমো আগতো এতেসন্তি আগতাগমা. ধম্মধরাতি সুত্তন্তপিটকধরা. ৰিনযধরাতি ৰিনযপিটকধরা. মাতিকাধরাতি দ্ৰেপাতিমোক্খধরা. পরিপুচ্ছতীতি অনুসন্ধিপুব্বাপরং পুচ্ছতি. পরিপঞ্হতীতি ইদঞ্চিদঞ্চ পুচ্ছিস্সামীতি পরিতুলতি পরিচ্ছিন্দতি. ইদং, ভন্তে, কথন্তি, ভন্তে, ইদং অনুসন্ধিপুব্বাপরং কথং হোতীতি পুচ্ছতি. ইমস্স ক্ৰত্থোতি ইমস্স ভাসিতস্স কো অত্থোতি পুচ্ছতি. অৰিৰটন্তি অৰিৰরিতং. ৰিৰরন্তীতি পাকটং করোন্তি. কঙ্খাঠানিযেসূতি কঙ্খায কারণভূতেসু. তত্থ যস্মিং ধম্মে কঙ্খা উপ্পজ্জতি, স্ৰেৰ কঙ্খাঠানিযো নামাতি ৰেদিতব্বো.