১. নাগসুত্তৰণ্ণনা

৪৩. পঞ্চমস্স পঠমে আযস্মতা আনন্দেন সদ্ধিন্তি ইদং ‘‘আযামানন্দা’’তি থেরং আমন্তেত্ৰা গতত্তা ৰুত্তং, সত্থা পন অনূনেহি পঞ্চহি ভিক্খুসতেহি পরিৰুতো তত্থ অগমাসীতি ৰেদিতব্বো. তেনুপসঙ্কমীতি তেহেৰ পঞ্চহি ভিক্খুসতেহি পরিৰুতো উপসঙ্কমি. পরিসিঞ্চিত্ৰাতি ৰোহারৰচনমেতং, ন্হাযিত্ৰাতি অত্থো. পুব্বাপযমানোতি রত্তদুপট্টং নিৰাসেত্ৰা উত্তরাসঙ্গচীৰরং দ্ৰীহি হত্থেহি গহেত্ৰা পচ্ছিমলোকধাতুং পিট্ঠিতো কত্ৰা পুরত্থিমলোকধাতুং অভিমুখো ৰোদকভাৰেন গত্তানি পুব্বসদিসানি কুরুমানো অট্ঠাসীতি অত্থো. ভিক্খুসঙ্ঘোপি তেন তেন ঠানেন ওতরিত্ৰা ন্হত্ৰা পচ্চুত্তরিত্ৰা সত্থারংযেৰ পরিৰারেত্ৰা অট্ঠাসি. ইতি তস্মিং সমযে আকাসতো পতমানং রত্তসুৰণ্ণকুণ্ডলং ৰিয সূরিযো পচ্ছিমলোকধাতুং পটিপজ্জি, পরিসুদ্ধরজতমণ্ডলো ৰিয পাচীনলোকধাতুতো চন্দো অব্ভুগ্গঞ্ছি, মজ্ঝট্ঠানেপি পঞ্চভিক্খুসতপরিৰারো সম্মাসম্বুদ্ধো ছব্বণ্ণবুদ্ধরস্মিযো ৰিস্সজ্জেত্ৰা পুব্বকোট্ঠকনদীতীরে লোকং অলঙ্কুরুমানো অট্ঠাসি.

তেন খো পন সমযেন…পে… সেতো নাম নাগোতি সেতৰণ্ণতায এৰং লদ্ধনামো হত্থিনাগো. মহাতূরিযতাল়িতৰাদিতেনাতি মহন্তেন তূরিযতাল়িতৰাদিতেন. তত্থ পঠমং সঙ্ঘট্টনং তাল়িতং নাম হোতি, ততো পরং ৰাদিতং. জনোতি হত্থিদস্সনত্থং সন্নিপতিতমহাজনো. দিস্ৰা এৰমাহাতি অঙ্গপচ্চঙ্গানি ঘংসিত্ৰা ন্হাপেত্ৰা উত্তারেত্ৰা বহিতীরে ঠপেত্ৰা গত্তানি ৰোদকানি কত্ৰা হত্থালঙ্কারেন অলঙ্কতং তং মহানাগং দিস্ৰা ইদং ‘‘অভিরূপো ৰত, ভো’’তি পসংসাৰচনমাহ. কাযুপপন্নোতি সরীরসম্পত্তিযা উপপন্নো, পরিপুণ্ণঙ্গপচ্চঙ্গোতি অত্থো. আযস্মা উদাযীতি পটিসম্ভিদাপ্পত্তো কাল়ুদাযিত্থেরো. এতদৰোচাতি তং মহাজনং হত্থিস্স ৰণ্ণং ভণন্তং দিস্ৰা ‘‘অযং জনো অহেতুকপটিসন্ধিযং নিব্বত্তহত্থিনো ৰণ্ণং কথেতি, ন বুদ্ধহত্থিস্স. অহং দানি ইমিনা হত্থিনাগেন উপমং কত্ৰা বুদ্ধনাগস্স ৰণ্ণং কথেস্সামী’’তি চিন্তেত্ৰা এতং ‘‘হত্থিমেৰ নু খো, ভন্তে’’তিআদিৰচনং অৰোচ. তত্থ মহন্তন্তি আরোহসম্পন্নং. ব্রহন্তন্তি পরিণাহসম্পন্নং. এৰমাহাতি এৰং ৰদতি. অথ ভগৰা যস্মা অযং নাগসদ্দো হত্থিম্হিচেৰ অস্সগোণউরগরুক্খমনুস্সেসু চাপি পৰত্ততি, তস্মা হত্থিম্পি খোতিআদিমাহ.

আগুন্তি পাপকং লামকং অকুসলধম্মং. তমহং নাগোতি ব্রূমীতি তং অহং ইমেহি তীহি দ্ৰারেহি দসন্নং অকুসলকম্মপথানং দ্ৰাদসন্নঞ্চ অকুসলচিত্তানং অকরণতো নাগোতি ৰদামি. অযঞ্হি ন আগুং করোতীতি ইমিনা অত্থেন নাগো. ইমাহি গাথাহি অনুমোদামীতি ইমাহি চতুসট্ঠিপদাহি সোল়সহি গাথাহি অনুমোদামি অভিনন্দামি.

মনুস্সভূতন্তি দেৰাদিভাৰং অনুপগন্ত্ৰা মনুস্সমেৰ ভূতং. অত্তদন্তন্তি অত্তনাযেৰ দন্তং, ন অঞ্ঞেহি দমথং উপনীতং. ভগৰা হি অত্তনা উপ্পাদিতেনেৰ মগ্গদমথেন চক্খুতোপি দন্তো, সোততোপি, ঘানতোপি, জিৰ্হাতোপি, কাযতোপি, মনতোপীতি ইমেসু ছসু ঠানেসু দন্তো সন্তো নিব্বুতো পরিনিব্বুতো. তেনাহ – ‘‘অত্তদন্ত’’ন্তি. সমাহিতন্তি দুৰিধেনাপি সমাধিনা সমাহিতং. ইরিযমানন্তি ৰিহরমানং. ব্রহ্মপথেতি সেট্ঠপথে, অমতপথে, নিব্বানপথে. চিত্তস্সূপসমে রতন্তি পঠমজ্ঝানেন পঞ্চ নীৰরণানি ৰূপসমেত্ৰা, দুতিযজ্ঝানেন ৰিতক্কৰিচারে, ততিযজ্ঝানেন পীতিং, চতুত্থজ্ঝানেন সুখদুক্খং ৰূপসমেত্ৰা তস্মিং চিত্তস্সূপসমে রতং অভিরতং.

নমস্সন্তীতি কাযেন নমস্সন্তি, ৰাচায নমস্সন্তি, মনসা নমস্সন্তি, ধম্মানুধম্মপটিপত্তিযা নমস্সন্তি, সক্করোন্তি গরুং করোন্তি. সব্বধম্মানপারগুন্তি সব্বেসং খন্ধাযতনধাতুধম্মানং অভিঞ্ঞাপারগূ, পরিঞ্ঞাপারগূ, পহানপারগূ, ভাৰনাপারগূ, সচ্ছিকিরিযাপারগূ, সমাপত্তিপারগূতি ছব্বিধেন পারগমনেন পারগতং পারপ্পত্তং মত্থকপ্পত্তং. দেৰাপি তং নমস্সন্তীতি দুক্খপ্পত্তা সুব্রহ্মদেৰপুত্তাদযো সুখপ্পত্তা চ সব্বেৰ দসসহস্সচক্কৰাল়ৰাসিনো দেৰাপি তুম্হে নমস্সন্তি. ইতি মে অরহতো সুতন্তি ইতি মযা চতূহি কারণেহি অরহাতি লদ্ধৰোহারানং তুম্হাকংযেৰ সন্তিকে সুতন্তি দীপেতি.

সব্বসংযোজনাতীতন্তি সব্বানি দসৰিধসংযোজনানি অতিক্কন্তং. ৰনা নিব্বনমাগতন্তি কিলেসৰনতো নিব্বনং কিলেসৰনরহিতং নিব্বানং আগতং সম্পত্তং. কামেহি নেক্খম্মরতন্তি দুৰিধেহি কামেহি নিক্খন্তত্তা পব্বজ্জা অট্ঠ সমাপত্তিযো চত্তারো চ অরিযমগ্গা কামেহি নেক্খম্মং নাম, তত্থ রতং অভিরতং. মুত্তং সেলাৰ কঞ্চনন্তি সেলধাতুতো মুত্তং কঞ্চনসদিসং.

সব্বে অচ্চরুচীতি সব্বসত্তে অতিক্কমিত্ৰা পৰত্তরুচি. অট্ঠমকঞ্হি অতিক্কমিত্ৰা পৰত্তরুচিতায সোতাপন্নো অচ্চরুচি নাম, সোতাপন্নং অতিক্কমিত্ৰা পৰত্তরুচিতায সকদাগামী…পে… খীণাসৰং অতিক্কমিত্ৰা পৰত্তরুচিতায পচ্চেকসম্বুদ্ধো, পচ্চেকসম্বুদ্ধং অতিক্কমিত্ৰা পৰত্তরুচিতায সম্মাসম্বুদ্ধো অচ্চরুচি নাম. হিমৰাৰঞ্ঞে সিলুচ্চযেতি যথা হিমৰা পব্বতরাজা অঞ্ঞে পব্বতে অতিরোচতি, এৰং অতিরোচতীতি অত্থো. সচ্চনামোতি তচ্ছনামো ভূতনামো আগুং অকরণেনেৰ নাগোতি এৰং অৰিতথনামো.

সোরচ্চন্তি সুচিসীলং. অৰিহিংসাতি করুণা চ করুণাপুব্বভাগো চ. পাদা নাগস্স তে দুৰেতি তে বুদ্ধনাগস্স দুৰে পুরিমপাদা.

তপোতি ধুতসমাদানং. ব্রহ্মচরিযন্তি অরিযমগ্গসীলং. চরণা নাগস্স ত্যাপরেতি তে বুদ্ধনাগস্স অপরে দ্ৰে পচ্ছিমপাদা. সদ্ধাহত্থোতি সদ্ধামযায সোণ্ডায সমন্নাগতো. উপেক্খাসেতদন্তৰাতি ছল়ঙ্গুপেক্খামযেহি সেতদন্তেহি সমন্নাগতো.

সতি গীৰাতি যথা নাগস্স অঙ্গপচ্চঙ্গস্মিং সিরাজালানং গীৰা পতিট্ঠা, এৰং বুদ্ধনাগস্স সোরচ্চাদীনং ধম্মানং সতি. তেন ৰুত্তং – ‘‘সতি গীৰা’’তি. সিরো পঞ্ঞাতি যথা হত্থিনাগস্স সিরো উত্তমঙ্গো, এৰং বুদ্ধনাগস্স সব্বঞ্ঞুতঞাণং. তেন হি সো সব্বধম্মে জানাতি. তেন ৰুত্তং – ‘‘সিরো পঞ্ঞা’’তি. ৰীমংসা ধম্মচিন্তনাতি যথা হত্থিনাগস্স অগ্গসোণ্ডো ৰীমংসা নাম হোতি. সো তায থদ্ধমুদুকং খাদিতব্বাখাদিতব্বঞ্চ ৰীমংসতি, ততো পহাতব্বং পজহতি, আদাতব্বং আদিযতি, এৰমেৰ বুদ্ধনাগস্স ধম্মকোট্ঠাসপরিচ্ছেদকঞাণসঙ্খাতা ধম্মচিন্তনা ৰীমংসা. তেন হি ঞাণেন সো ভব্বাভব্বে জানাতি. তেন ৰুত্তং – ‘‘ৰীমংসা ধম্মচিন্তনা’’তি. ধম্মকুচ্ছিসমাতপোতি ধম্মো ৰুচ্চতি চতুত্থজ্ঝানসমাধি, কুচ্ছিযেৰ সমাতপো কুচ্ছিসমাতপো. সমাতপো নাম সমাতপনট্ঠানং. ধম্মো কুচ্ছিসমাতপো অস্সাতি ধম্মকুচ্ছিসমাতপো. চতুত্থজ্ঝানসমাধিস্মিং ঠিতস্স হি তে তে ইদ্ধিৰিধাদিধম্মা ইজ্ঝন্তি, তস্মা সো কুচ্ছিসমাতপোতি ৰুত্তো. ৰিৰেকোতি কাযচিত্তউপধিৰিৰেকো. যথা নাগস্স ৰালধি মক্খিকা ৰারেতি, এৰং তথাগতস্স ৰিৰেকো গহট্ঠপব্বজিতে ৰারেতি. তস্মা সো ৰালধীতি ৰুত্তো.

ঝাযীতি দুৰিধেন ঝানেন ঝাযী. অস্সাসরতোতি নাগস্স হি অস্সাসপস্সাসা ৰিয বুদ্ধনাগস্স ফলসমাপত্তি, তত্থ রতো, অস্সাসপস্সাসেহি ৰিয তায ৰিনা ন ৰত্ততীতি অত্থো. সব্বত্থ সংৰুতোতি সব্বদ্ৰারেসু সংৰুতো. অনৰজ্জানীতি সম্মাআজীৰেন উপ্পন্নভোজনানি. সাৰজ্জানীতি পঞ্চৰিধমিচ্ছাজীৰৰসেন উপ্পন্নভোজনানি.

অণুংথূলন্তি খুদ্দকঞ্চ মহন্তঞ্চ. সব্বং ছেত্ৰান বন্ধনন্তি সব্বং দসৰিধম্পি সংযোজনং ছিন্দিত্ৰান. নুপলিপ্পতি লোকেনাতি লোকেন সদ্ধিং তণ্হামানদিট্ঠিলেপেহি ন লিপ্পতি. মহাগিনীতি মহাঅগ্গি. ৰিঞ্ঞূহি দেসিতাতি ইধ পটিসম্ভিদাপ্পত্তো কাল়ুদাযিত্থেরোৰ ৰিঞ্ঞূ পণ্ডিতো, তেন দেসিতাতি অত্থো. ৰিঞ্ঞস্সন্তি মহানাগা, নাগং নাগেন দেসিতন্তি উদাযিত্থেরনাগেন দেসিতং বুদ্ধনাগং ইতরে খীণাসৰা নাগা ৰিজানিস্সন্তি.

সরীরং ৰিজহং নাগো, পরিনিব্বিস্সতীতি বোধিপল্লঙ্কে কিলেসপরিনিব্বানেন পরিনিব্বুতো, যমকসালন্তরে অনুপাদিসেসায নিব্বানধাতুযা পরিনিব্বাযিস্সতি. এৰং পটিসম্ভিদাপ্পত্তো উদাযিত্থেরো সোল়সহি গাথাহি চতুসট্ঠিযা পদেহি দসবলস্স ৰণ্ণং কথেন্তো দেসনং নিট্ঠাপেসি. ভগৰা অনুমোদি. দেসনাৰসানে চতুরাসীতিপাণসহস্সানি অমতপানং পিৰিংসূতি.