৫. ধম্মিকৰগ্গো

১. নাগসুত্তৰণ্ণনা

৪৩. পঞ্চমস্স পঠমে আযস্মতা আনন্দেন সদ্ধিন্তি ইদং ‘‘আযামানন্দা’’তি থেরং আমন্তেত্ৰা গতত্তা ৰুত্তং, সত্থা পন অনূনেহি পঞ্চহি ভিক্খুসতেহি পরিৰুতো তত্থ অগমাসীতি ৰেদিতব্বো. তেনুপসঙ্কমীতি তেহেৰ পঞ্চহি ভিক্খুসতেহি পরিৰুতো উপসঙ্কমি. পরিসিঞ্চিত্ৰাতি ৰোহারৰচনমেতং, ন্হাযিত্ৰাতি অত্থো. পুব্বাপযমানোতি রত্তদুপট্টং নিৰাসেত্ৰা উত্তরাসঙ্গচীৰরং দ্ৰীহি হত্থেহি গহেত্ৰা পচ্ছিমলোকধাতুং পিট্ঠিতো কত্ৰা পুরত্থিমলোকধাতুং অভিমুখো ৰোদকভাৰেন গত্তানি পুব্বসদিসানি কুরুমানো অট্ঠাসীতি অত্থো. ভিক্খুসঙ্ঘোপি তেন তেন ঠানেন ওতরিত্ৰা ন্হত্ৰা পচ্চুত্তরিত্ৰা সত্থারংযেৰ পরিৰারেত্ৰা অট্ঠাসি. ইতি তস্মিং সমযে আকাসতো পতমানং রত্তসুৰণ্ণকুণ্ডলং ৰিয সূরিযো পচ্ছিমলোকধাতুং পটিপজ্জি, পরিসুদ্ধরজতমণ্ডলো ৰিয পাচীনলোকধাতুতো চন্দো অব্ভুগ্গঞ্ছি, মজ্ঝট্ঠানেপি পঞ্চভিক্খুসতপরিৰারো সম্মাসম্বুদ্ধো ছব্বণ্ণবুদ্ধরস্মিযো ৰিস্সজ্জেত্ৰা পুব্বকোট্ঠকনদীতীরে লোকং অলঙ্কুরুমানো অট্ঠাসি.

তেন খো পন সমযেন…পে… সেতো নাম নাগোতি সেতৰণ্ণতায এৰং লদ্ধনামো হত্থিনাগো. মহাতূরিযতাল়িতৰাদিতেনাতি মহন্তেন তূরিযতাল়িতৰাদিতেন. তত্থ পঠমং সঙ্ঘট্টনং তাল়িতং নাম হোতি, ততো পরং ৰাদিতং. জনোতি হত্থিদস্সনত্থং সন্নিপতিতমহাজনো. দিস্ৰা এৰমাহাতি অঙ্গপচ্চঙ্গানি ঘংসিত্ৰা ন্হাপেত্ৰা উত্তারেত্ৰা বহিতীরে ঠপেত্ৰা গত্তানি ৰোদকানি কত্ৰা হত্থালঙ্কারেন অলঙ্কতং তং মহানাগং দিস্ৰা ইদং ‘‘অভিরূপো ৰত, ভো’’তি পসংসাৰচনমাহ. কাযুপপন্নোতি সরীরসম্পত্তিযা উপপন্নো, পরিপুণ্ণঙ্গপচ্চঙ্গোতি অত্থো. আযস্মা উদাযীতি পটিসম্ভিদাপ্পত্তো কাল়ুদাযিত্থেরো. এতদৰোচাতি তং মহাজনং হত্থিস্স ৰণ্ণং ভণন্তং দিস্ৰা ‘‘অযং জনো অহেতুকপটিসন্ধিযং নিব্বত্তহত্থিনো ৰণ্ণং কথেতি, ন বুদ্ধহত্থিস্স. অহং দানি ইমিনা হত্থিনাগেন উপমং কত্ৰা বুদ্ধনাগস্স ৰণ্ণং কথেস্সামী’’তি চিন্তেত্ৰা এতং ‘‘হত্থিমেৰ নু খো, ভন্তে’’তিআদিৰচনং অৰোচ. তত্থ মহন্তন্তি আরোহসম্পন্নং. ব্রহন্তন্তি পরিণাহসম্পন্নং. এৰমাহাতি এৰং ৰদতি. অথ ভগৰা যস্মা অযং নাগসদ্দো হত্থিম্হিচেৰ অস্সগোণউরগরুক্খমনুস্সেসু চাপি পৰত্ততি, তস্মা হত্থিম্পি খোতিআদিমাহ.

আগুন্তি পাপকং লামকং অকুসলধম্মং. তমহং নাগোতি ব্রূমীতি তং অহং ইমেহি তীহি দ্ৰারেহি দসন্নং অকুসলকম্মপথানং দ্ৰাদসন্নঞ্চ অকুসলচিত্তানং অকরণতো নাগোতি ৰদামি. অযঞ্হি ন আগুং করোতীতি ইমিনা অত্থেন নাগো. ইমাহি গাথাহি অনুমোদামীতি ইমাহি চতুসট্ঠিপদাহি সোল়সহি গাথাহি অনুমোদামি অভিনন্দামি.

মনুস্সভূতন্তি দেৰাদিভাৰং অনুপগন্ত্ৰা মনুস্সমেৰ ভূতং. অত্তদন্তন্তি অত্তনাযেৰ দন্তং, ন অঞ্ঞেহি দমথং উপনীতং. ভগৰা হি অত্তনা উপ্পাদিতেনেৰ মগ্গদমথেন চক্খুতোপি দন্তো, সোততোপি, ঘানতোপি, জিৰ্হাতোপি, কাযতোপি, মনতোপীতি ইমেসু ছসু ঠানেসু দন্তো সন্তো নিব্বুতো পরিনিব্বুতো. তেনাহ – ‘‘অত্তদন্ত’’ন্তি. সমাহিতন্তি দুৰিধেনাপি সমাধিনা সমাহিতং. ইরিযমানন্তি ৰিহরমানং. ব্রহ্মপথেতি সেট্ঠপথে, অমতপথে, নিব্বানপথে. চিত্তস্সূপসমে রতন্তি পঠমজ্ঝানেন পঞ্চ নীৰরণানি ৰূপসমেত্ৰা, দুতিযজ্ঝানেন ৰিতক্কৰিচারে, ততিযজ্ঝানেন পীতিং, চতুত্থজ্ঝানেন সুখদুক্খং ৰূপসমেত্ৰা তস্মিং চিত্তস্সূপসমে রতং অভিরতং.

নমস্সন্তীতি কাযেন নমস্সন্তি, ৰাচায নমস্সন্তি, মনসা নমস্সন্তি, ধম্মানুধম্মপটিপত্তিযা নমস্সন্তি, সক্করোন্তি গরুং করোন্তি. সব্বধম্মানপারগুন্তি সব্বেসং খন্ধাযতনধাতুধম্মানং অভিঞ্ঞাপারগূ, পরিঞ্ঞাপারগূ, পহানপারগূ, ভাৰনাপারগূ, সচ্ছিকিরিযাপারগূ, সমাপত্তিপারগূতি ছব্বিধেন পারগমনেন পারগতং পারপ্পত্তং মত্থকপ্পত্তং. দেৰাপি তং নমস্সন্তীতি দুক্খপ্পত্তা সুব্রহ্মদেৰপুত্তাদযো সুখপ্পত্তা চ সব্বেৰ দসসহস্সচক্কৰাল়ৰাসিনো দেৰাপি তুম্হে নমস্সন্তি. ইতি মে অরহতো সুতন্তি ইতি মযা চতূহি কারণেহি অরহাতি লদ্ধৰোহারানং তুম্হাকংযেৰ সন্তিকে সুতন্তি দীপেতি.

সব্বসংযোজনাতীতন্তি সব্বানি দসৰিধসংযোজনানি অতিক্কন্তং. ৰনা নিব্বনমাগতন্তি কিলেসৰনতো নিব্বনং কিলেসৰনরহিতং নিব্বানং আগতং সম্পত্তং. কামেহি নেক্খম্মরতন্তি দুৰিধেহি কামেহি নিক্খন্তত্তা পব্বজ্জা অট্ঠ সমাপত্তিযো চত্তারো চ অরিযমগ্গা কামেহি নেক্খম্মং নাম, তত্থ রতং অভিরতং. মুত্তং সেলাৰ কঞ্চনন্তি সেলধাতুতো মুত্তং কঞ্চনসদিসং.

সব্বে অচ্চরুচীতি সব্বসত্তে অতিক্কমিত্ৰা পৰত্তরুচি. অট্ঠমকঞ্হি অতিক্কমিত্ৰা পৰত্তরুচিতায সোতাপন্নো অচ্চরুচি নাম, সোতাপন্নং অতিক্কমিত্ৰা পৰত্তরুচিতায সকদাগামী…পে… খীণাসৰং অতিক্কমিত্ৰা পৰত্তরুচিতায পচ্চেকসম্বুদ্ধো, পচ্চেকসম্বুদ্ধং অতিক্কমিত্ৰা পৰত্তরুচিতায সম্মাসম্বুদ্ধো অচ্চরুচি নাম. হিমৰাৰঞ্ঞে সিলুচ্চযেতি যথা হিমৰা পব্বতরাজা অঞ্ঞে পব্বতে অতিরোচতি, এৰং অতিরোচতীতি অত্থো. সচ্চনামোতি তচ্ছনামো ভূতনামো আগুং অকরণেনেৰ নাগোতি এৰং অৰিতথনামো.

সোরচ্চন্তি সুচিসীলং. অৰিহিংসাতি করুণা চ করুণাপুব্বভাগো চ. পাদা নাগস্স তে দুৰেতি তে বুদ্ধনাগস্স দুৰে পুরিমপাদা.

তপোতি ধুতসমাদানং. ব্রহ্মচরিযন্তি অরিযমগ্গসীলং. চরণা নাগস্স ত্যাপরেতি তে বুদ্ধনাগস্স অপরে দ্ৰে পচ্ছিমপাদা. সদ্ধাহত্থোতি সদ্ধামযায সোণ্ডায সমন্নাগতো. উপেক্খাসেতদন্তৰাতি ছল়ঙ্গুপেক্খামযেহি সেতদন্তেহি সমন্নাগতো.

সতি গীৰাতি যথা নাগস্স অঙ্গপচ্চঙ্গস্মিং সিরাজালানং গীৰা পতিট্ঠা, এৰং বুদ্ধনাগস্স সোরচ্চাদীনং ধম্মানং সতি. তেন ৰুত্তং – ‘‘সতি গীৰা’’তি. সিরো পঞ্ঞাতি যথা হত্থিনাগস্স সিরো উত্তমঙ্গো, এৰং বুদ্ধনাগস্স সব্বঞ্ঞুতঞাণং. তেন হি সো সব্বধম্মে জানাতি. তেন ৰুত্তং – ‘‘সিরো পঞ্ঞা’’তি. ৰীমংসা ধম্মচিন্তনাতি যথা হত্থিনাগস্স অগ্গসোণ্ডো ৰীমংসা নাম হোতি. সো তায থদ্ধমুদুকং খাদিতব্বাখাদিতব্বঞ্চ ৰীমংসতি, ততো পহাতব্বং পজহতি, আদাতব্বং আদিযতি, এৰমেৰ বুদ্ধনাগস্স ধম্মকোট্ঠাসপরিচ্ছেদকঞাণসঙ্খাতা ধম্মচিন্তনা ৰীমংসা. তেন হি ঞাণেন সো ভব্বাভব্বে জানাতি. তেন ৰুত্তং – ‘‘ৰীমংসা ধম্মচিন্তনা’’তি. ধম্মকুচ্ছিসমাতপোতি ধম্মো ৰুচ্চতি চতুত্থজ্ঝানসমাধি, কুচ্ছিযেৰ সমাতপো কুচ্ছিসমাতপো. সমাতপো নাম সমাতপনট্ঠানং. ধম্মো কুচ্ছিসমাতপো অস্সাতি ধম্মকুচ্ছিসমাতপো. চতুত্থজ্ঝানসমাধিস্মিং ঠিতস্স হি তে তে ইদ্ধিৰিধাদিধম্মা ইজ্ঝন্তি, তস্মা সো কুচ্ছিসমাতপোতি ৰুত্তো. ৰিৰেকোতি কাযচিত্তউপধিৰিৰেকো. যথা নাগস্স ৰালধি মক্খিকা ৰারেতি, এৰং তথাগতস্স ৰিৰেকো গহট্ঠপব্বজিতে ৰারেতি. তস্মা সো ৰালধীতি ৰুত্তো.

ঝাযীতি দুৰিধেন ঝানেন ঝাযী. অস্সাসরতোতি নাগস্স হি অস্সাসপস্সাসা ৰিয বুদ্ধনাগস্স ফলসমাপত্তি, তত্থ রতো, অস্সাসপস্সাসেহি ৰিয তায ৰিনা ন ৰত্ততীতি অত্থো. সব্বত্থ সংৰুতোতি সব্বদ্ৰারেসু সংৰুতো. অনৰজ্জানীতি সম্মাআজীৰেন উপ্পন্নভোজনানি. সাৰজ্জানীতি পঞ্চৰিধমিচ্ছাজীৰৰসেন উপ্পন্নভোজনানি.

অণুংথূলন্তি খুদ্দকঞ্চ মহন্তঞ্চ. সব্বং ছেত্ৰান বন্ধনন্তি সব্বং দসৰিধম্পি সংযোজনং ছিন্দিত্ৰান. নুপলিপ্পতি লোকেনাতি লোকেন সদ্ধিং তণ্হামানদিট্ঠিলেপেহি ন লিপ্পতি. মহাগিনীতি মহাঅগ্গি. ৰিঞ্ঞূহি দেসিতাতি ইধ পটিসম্ভিদাপ্পত্তো কাল়ুদাযিত্থেরোৰ ৰিঞ্ঞূ পণ্ডিতো, তেন দেসিতাতি অত্থো. ৰিঞ্ঞস্সন্তি মহানাগা, নাগং নাগেন দেসিতন্তি উদাযিত্থেরনাগেন দেসিতং বুদ্ধনাগং ইতরে খীণাসৰা নাগা ৰিজানিস্সন্তি.

সরীরং ৰিজহং নাগো, পরিনিব্বিস্সতীতি বোধিপল্লঙ্কে কিলেসপরিনিব্বানেন পরিনিব্বুতো, যমকসালন্তরে অনুপাদিসেসায নিব্বানধাতুযা পরিনিব্বাযিস্সতি. এৰং পটিসম্ভিদাপ্পত্তো উদাযিত্থেরো সোল়সহি গাথাহি চতুসট্ঠিযা পদেহি দসবলস্স ৰণ্ণং কথেন্তো দেসনং নিট্ঠাপেসি. ভগৰা অনুমোদি. দেসনাৰসানে চতুরাসীতিপাণসহস্সানি অমতপানং পিৰিংসূতি.

২. মিগসালাসুত্তৰণ্ণনা

৪৪. দুতিযে কথং কথং নামাতি কেন কেন কারণেন. অঞ্ঞেয্যোতি আজানিতব্বো. যত্র হি নামাতি যস্মিং নাম ধম্মে. সমসমগতিকাতি সমভাৰেনেৰ সমগতিকা. ভৰিস্সন্তীতি জাতা. সকদাগামিপত্তো তুসিতং কাযং উপপন্নোতি সকদাগামিপুগ্গলো হুত্ৰা তুসিতভৰনেযেৰ নিব্বত্তো. কথং কথং নামাতি কেন কেন নু খো কারণেন, কিং নু খো জানিত্ৰা দেসিতো, উদাহু অজানিত্ৰাতি. থেরো কারণং অজানন্তো এৰং খো পনেতং ভগিনি ভগৰতা ব্যাকতন্তি আহ.

অম্মকা অম্মকপঞ্ঞাতি ইত্থী হুত্ৰা ইত্থিসঞ্ঞায এৰ সমন্নাগতা. কে চ পুরিসপুগ্গলপরোপরিযঞাণেতি এত্থ পুরিসপুগ্গলপরোপরিযঞাণং ৰুচ্চতি পুরিসপুগ্গলানং তিক্খমুদুৰসেন ইন্দ্রিযপরোপরিযঞাণং. তস্মা কা চ বালা মিগসালা, কে চ পুরিসপুগ্গলানং ইন্দ্রিযপরোপরিযঞাণে অপ্পটিহতৰিসযা সম্মাসম্বুদ্ধা, উভযমেতং দূরে সুৰিদূরেতি অযমেত্থ সঙ্খেপো.

ইদানি মিগসালায অত্তনো দূরভাৰং দস্সেন্তো ছযিমে, আনন্দাতিআদিমাহ. সোরতো হোতীতি পাপতো সুট্ঠু ওরতো ৰিরতো হোতি. সুরতোতিপি পাঠো. অভিনন্দন্তি সব্রহ্মচারী একত্তৰাসেনাতি তেন সদ্ধিং একতোৰাসেন সব্রহ্মচারী অভিনন্দন্তি তুস্সন্তি. একন্তৰাসেনাতিপি পাঠো, সততৰাসেনাতি অত্থো. সৰনেনপি অকতং হোতীতি সোতব্বযুত্তকং অসুতং হোতি. বাহুসচ্চেনপি অকতং হোতীতি এত্থ বাহুসচ্চং ৰুচ্চতি ৰীরিযং, ৰীরিযেন কত্তব্বযুত্তকং অকতং হোতীতি অত্থো. দিট্ঠিযাপি অপ্পটিৰিদ্ধং হোতীতি দিট্ঠিযা পটিৰিজ্ঝিতব্বং অপ্পটিৰিদ্ধং হোতি. সামাযিকম্পি ৰিমুত্তিং ন লভতীতি কালানুকালং ধম্মস্সৰনং নিস্সায পীতিপামোজ্জং ন লভতি. হানগামীযেৰ হোতীতি পরিহানিমেৰ গচ্ছতি.

পমাণিকাতি পুগ্গলেসু পমাণগ্গাহকা. পমিনন্তীতি পমেতুং তুলেতুং আরভন্তি. একো হীনোতি একো গুণেহি হীনো. একো পণীতোতি একো গুণেহি পণীতো. তং হীতি তং পমাণকরণং.

অভিক্কন্ততরোতি সুন্দরতরো. পণীততরোতি উত্তমতরো. ধম্মসোতো নিব্বহতীতি সূরং হুত্ৰা পৰত্তমানৰিপস্সনাঞাণং নিব্বহতি, অরিযভূমিং সম্পাপেতি. তদন্তরং কো জানেয্যাতি তং অন্তরং তং কারণং অঞ্ঞত্র তথাগতেন কো জানেয্যাতি অত্থো.

কোধমানোতি কোধো চ মানো চ. লোভধম্মাতি লোভোযেৰ. ৰচীসঙ্খারাতি আলাপসল্লাপৰসেন ৰচনানেৰ. যো ৰা পনস্স মাদিসোতি যো ৰা পন অঞ্ঞোপি মযা সদিসো সম্মাসম্বুদ্ধোযেৰ অস্স, সো পুগ্গলেসু পমাণং গণ্হেয্যাতি অত্থো. খঞ্ঞতীতি গুণখণনং পাপুণাতি. ইমে খো, আনন্দ, ছ পুগ্গলাতি দ্ৰে সোরতা, দ্ৰে অধিগতকোধমানলোভধম্মা, দ্ৰে অধিগতকোধমানৰচীসঙ্খারাতি ইমে ছ পুগ্গলা. গতিন্তি ঞাণগতিং. একঙ্গহীনাতি একেকেন গুণঙ্গেন হীনা. পূরণো সীলেন ৰিসেসী অহোসি, ইসিদত্তো পঞ্ঞায. পূরণস্স সীলং ইসিদত্তস্স পঞ্ঞাঠানে ঠিতং, ইসিদত্তস্স পঞ্ঞা পূরণস্স সীলট্ঠানে ঠিতাতি.

৩. ইণসুত্তৰণ্ণনা

৪৫. ততিযে দালিদ্দিযন্তি দলিদ্দভাৰো. কামভোগিনোতি কামে ভুঞ্জনকসত্তস্স. অস্সকোতি অত্তনো সন্তকেন রহিতো. অনাল়্হিকোতি ন অড্ঢো. ইণং আদিযতীতি জীৰিতুং অসক্কোন্তো ইণং আদিযতি. ৰড্ঢিং পটিস্সুণাতীতি দাতুং অসক্কোন্তো ৰড্ঢিং দস্সামীতি পটিজানাতি. অনুচরন্তিপি নন্তি পরিসমজ্ঝগণমজ্ঝাদীসু আতপঠপনপংসুওকিরণাদীহি ৰিপ্পকারং পাপেন্তো পচ্ছতো পচ্ছতো অনুবন্ধন্তি. সদ্ধা নত্থীতি ওকপ্পনকসদ্ধামত্তকম্পি নত্থি. হিরী নত্থীতি হিরীযনাকারমত্তকম্পি নত্থি. ওত্তপ্পং নত্থীতি ভাযনাকারমত্তকম্পি নত্থি. ৰীরিযং নত্থীতি কাযিকৰীরিযমত্তকম্পি নত্থি. পঞ্ঞা নত্থীতি কম্মস্সকতপঞ্ঞামত্তকম্পি নত্থি. ইণাদানস্মিং ৰদামীতি ইণগ্গহণং ৰদামি. মা মং জঞ্ঞূতি মা মং জানাতু.

দালিদ্দিযং দুক্খন্তি ধনদলিদ্দভাৰো দুক্খং. কামলাভাভিজপ্পিনন্তি কামলাভং পত্থেন্তানং. পাপকম্মৰিনিব্বযোতি পাপকম্মৰড্ঢকো. সংসপ্পতীতি পরিপ্ফন্দতি. জানন্তি জানন্তো. যস্স ৰিপ্পটিসারজাতি যে অস্স ৰিপ্পটিসারতো জাতা. যোনিমঞ্ঞতরন্তি একং তিরচ্ছানযোনিং. দদং চিত্তং পসাদযন্তি চিত্তং পসাদেন্তো দদমানো.

কটগ্গাহোতি জযগ্গাহো, অনপরাধগ্গাহো হোতি. ঘরমেসিনোতি ঘরাৰাসং পরিযেসন্তস্স ৰসমানস্স ৰা. চাগো পুঞ্ঞং পৰড্ঢতীতি চাগোতি সঙ্খং গতং পুঞ্ঞং ৰড্ঢতি. চাগা পুঞ্ঞন্তি ৰা পাঠো. পতিট্ঠিতাতি পতিট্ঠিতসদ্ধা নাম সোতাপন্নস্স সদ্ধা. হিরিমনোতি হিরিসম্পযুত্তচিত্তো. নিরামিসং সুখন্তি তীণি ঝানানি নিস্সায উপ্পজ্জনকসুখং. উপেক্খন্তি চতুত্থজ্ঝানুপেক্খং. আরদ্ধৰীরিযোতি পরিপুণ্ণপগ্গহিতৰীরিযো. ঝানানি উপসম্পজ্জাতি চত্তারি ঝানানি পত্ৰা. একোদি নিপকো সতোতি একগ্গচিত্তো কম্মস্সকতঞাণসতীহি চ সমন্নাগতো.

এৰং ঞত্ৰা যথাভূতন্তি এৰং এত্তকং কারণং যথাসভাৰং জানিত্ৰা. সব্বসংযোজনক্খযেতি নিব্বানে. সব্বসোতি সব্বাকারেন. অনুপাদাযাতি অগ্গহেত্ৰা. সম্মা চিত্তং ৰিমুচ্চতীতি ইদং ৰুত্তং হোতি – সব্বসংযোজনক্খযসঙ্খাতে নিব্বানে সব্বসো অনুপাদিযিত্ৰা সম্মা হেতুনা নযেন মগ্গচিত্তং ৰিমুচ্চতি. ‘‘এতং ঞত্ৰা যথাভূতং, সব্বসংযোজনক্খয’’ন্তিপি পাল়িযং লিখিতং, তস্স এতং সব্বসংযোজনক্খযসঙ্খাতং নিব্বানং যথাভূতং ঞত্ৰাতি অত্থো. পুরিমপচ্ছিমেহি পন সদ্ধিং ন ঘটীযতি.

তস্স সম্মা ৰিমুত্তস্সাতি তস্স সম্মা ৰিমুত্তস্স খীণাসৰস্স. ঞাণং হোতীতি পচ্চৰেক্খণঞাণং হোতি. তাদিনোতি তংসণ্ঠিতস্স. অকুপ্পাতি অকুপ্পারম্মণত্তা কুপ্পকারণানং কিলেসানঞ্চ অভাৰেন অকুপ্পা. ৰিমুত্তীতি মগ্গৰিমুত্তিপি ফলৰিমুত্তিপি. ভৰসংযোজনক্খযেতি ভৰসংযোজনক্খযসঙ্খাতে নিব্বানে ভৰসংযোজনানঞ্চ খযন্তে উপ্পন্না. এতং খো পরমং ঞাণন্তি এতং মগ্গফলঞাণং পরমঞাণং নাম. সুখমনুত্তরন্তি এতদেৰ মগ্গফলসুখং অনুত্তরং সুখং নাম. আণণ্যমুত্তমন্তি সব্বেসং অণণানং খীণাসৰো উত্তমঅণণো, তস্মা অরহত্তফলং আণণ্যমুত্তমন্তি অরহত্তফলেন দেসনায কূটং গণ্হি. ইমস্মিঞ্চ সুত্তে ৰট্টমেৰ কথেত্ৰা গাথাসু ৰট্টৰিৰট্টং কথিতন্তি.

৪. মহাচুন্দসুত্তৰণ্ণনা

৪৬. চতুত্থে চেতীসূতি চেতিরট্ঠে. সযংজাতিযন্তি এৰংনামকে নিগমে. মহাচুন্দোতি ধম্মসেনাপতিস্স কনিট্ঠভাতিকো. ধম্মে যোগো অনুযোগো এতেসন্তি ধম্মযোগা. ধম্মকথিকানং এতং নামং. ঝাযন্তীতি ঝাযী. অপসাদেন্তীতি ঘট্টেন্তি হিংসন্তি. ঝাযন্তীতি চিন্তেন্তি. পজ্ঝাযন্তীতিআদীনি উপসগ্গৰসেন ৰড্ঢিতানি. কিমিমে ঝাযন্তীতি কিং নাম ইমে ঝাযন্তি. কিন্তিমে ঝাযন্তীতি কিমত্থং ইমে ঝাযন্তি. কথং ইমে ঝাযন্তীতি কেন কারণেন ইমে ঝাযন্তি. অমতং ধাতুং কাযেন ফুসিত্ৰা ৰিহরন্তীতি মরণৰিরহিতং নিব্বানধাতুং সন্ধায কম্মট্ঠানং গহেত্ৰা ৰিহরন্তা অনুক্কমেন তং নামকাযেন ফুসিত্ৰা ৰিহরন্তি. গম্ভীরং অত্থপদন্তি গুল়্হং পটিচ্ছন্নং খন্ধধাতুআযতনাদিঅত্থং. পঞ্ঞায অতিৰিজ্ঝ পস্সন্তীতি সহৰিপস্সনায মগ্গপঞ্ঞায পটিৰিজ্ঝিত্ৰা পস্সন্তি. ইমস্মিং পনত্থে সম্মসনপটিৰেধপঞ্ঞাপি উগ্গহপরিপুচ্ছাপঞ্ঞাপি ৰট্টতিযেৰাতি.

৫-৬. সন্দিট্ঠিকসুত্তদ্ৰযৰণ্ণনা

৪৭-৪৮. পঞ্চমে সন্তং ৰা অজ্ঝত্তন্তি নিযকজ্ঝত্তে ৰিজ্জমানং. লোভোতিআদীহি তীণি অকুসলমূলানি দস্সিতানি. লোভধম্মাতিআদীহি তংসম্পযুত্তকা ধম্মা. ছট্ঠে কাযসন্দোসন্তি কাযদ্ৰারস্স দুস্সনাকারং. সেসদ্ৰযেপি এসেৰ নযো. ইমেসু দ্ৰীসু সুত্তেসু পচ্চৰেক্খণাৰ কথিতা.

৭. খেমসুত্তৰণ্ণনা

৪৯. সত্তমে ৰুসিতৰাতি ৰুত্থব্রহ্মচরিযৰাসো. কতকরণীযোতি চতূহি মগ্গেহি কত্তব্বং কত্ৰা ঠিতো. ওহিতভারোতি খন্ধভারং কিলেসভারং অভিসঙ্খারভারঞ্চ ওতারেত্ৰা ঠিতো. অনুপ্পত্তসদত্থোতি সদত্থো ৰুচ্চতি অরহত্তং, তং পত্তোতি অত্থো. পরিক্খীণভৰসংযোজনোতি খীণভৰবন্ধনো. সম্মদঞ্ঞা ৰিমুত্তোতি সম্মা হেতুনা কারণেন জানিত্ৰা ৰিমুত্তো. তস্স ন এৰং হোতি অত্থি মে সেয্যোতি ৰাতিআদীহি সেয্যস্স সেয্যোহমস্মীতি মানাদযো তযো মানা পটিক্খিত্তা. ন হি খীণাসৰস্স ‘‘অত্থি ময্হং সেয্যো, অত্থি সদিসো, অত্থি হীনো’’তি মানো হোতি. নত্থি মে সেয্যোতিআদীহিপি তেযেৰ পটিক্খিত্তা. ন হি খীণাসৰস্স ‘‘অহমেৰ সেয্যো, অহং সদিসো, অহং হীনো, অঞ্ঞে সেয্যাদযো নত্থী’’তি এৰং মানো হোতি.

অচিরপক্কন্তেসূতি অরহত্তং ব্যাকরিত্ৰা অচিরংযেৰ পক্কন্তেসু. অঞ্ঞং ব্যাকরোন্তীতি অরহত্তং কথেন্তি. হসমানকা মঞ্ঞে অঞ্ঞং ব্যাকরোন্তীতি হসমানা ৰিয কথেন্তি. ৰিঘাতং আপজ্জন্তীতি দুক্খং আপজ্জন্তি.

ন উস্সেসু ন ওমেসু, সমত্তে নোপনীযরেতি এত্থ উস্সাতি উস্সিততা সেয্যপুগ্গলা. ওমাতি হীনা. সমত্তোতি সদিসো. ইতি ইমেসু তীসুপি সেয্যহীনসদিসেসু খীণাসৰা মানেন ন উপনীযরে, ন উপনেন্তি, ন উপগচ্ছন্তীতি অত্থো. খীণা জাতীতি খীণা তেসং জাতি. ৰুসিতং ব্রহ্মচরিযন্তি ৰুত্থং মগ্গব্রহ্মচরিযং. চরন্তি সংযোজনৰিপ্পমুত্তাতি সব্বসংযোজনেহি ৰিমুত্তা হুত্ৰা চরন্তি. সুত্তেপি গাথাযম্পি খীণাসৰো কথিতো.

৮. ইন্দ্রিযসংৰরসুত্তৰণ্ণনা

৫০. অট্ঠমে হতূপনিসং হোতীতি হতূপনিস্সযং হোতি. সীলৰিপন্নস্সাতি ৰিপন্নসীলস্স. যথাভূতঞাণদস্সনন্তি তরুণৰিপস্সনাঞাণং. নিব্বিদাৰিরাগোতি এত্থ নিব্বিদা বলৰৰিপস্সনা, ৰিরাগো অরিযমগ্গো. ৰিমুত্তিঞাণদস্সনন্তি এত্থ ৰিমুত্তীতি অরহত্তফলং, ঞাণদস্সনন্তি পচ্চৰেক্খণঞাণং. উপনিস্সযসম্পন্নং হোতীতি সম্পন্নউপনিস্সযং হোতি. ইমস্মিং সুত্তে সীলানুরক্খণইন্দ্রিযসংৰরো কথিতো.

৯. আনন্দসুত্তৰণ্ণনা

৫১. নৰমে কিত্তাৰতাতি কিত্তকেন. অস্সুতঞ্চেৰাতি অঞ্ঞস্মিং কালে অস্সুতপুব্বং. ন সম্মোসং গচ্ছন্তীতি ৰিনাসং ন গচ্ছন্তি. চেতসো সম্ফুট্ঠপুব্বাতি চিত্তেন ফুসিতপুব্বা. সমুদাচরন্তীতি মনোদ্ৰারে চরন্তি. অৰিঞ্ঞাতঞ্চ ৰিজানাতীতি অঞ্ঞস্মিং কালে অৰিঞ্ঞাতকারণং জানাতি. পরিযাপুণাতীতি ৰল়ঞ্জেতি কথেতি. দেসেতীতি পকাসেতি. পরং ৰাচেতীতি পরং উগ্গণ্হাপেতি.

আগতাগমাতি দীঘাদীসু যো কোচি আগমো আগতো এতেসন্তি আগতাগমা. ধম্মধরাতি সুত্তন্তপিটকধরা. ৰিনযধরাতি ৰিনযপিটকধরা. মাতিকাধরাতি দ্ৰেপাতিমোক্খধরা. পরিপুচ্ছতীতি অনুসন্ধিপুব্বাপরং পুচ্ছতি. পরিপঞ্হতীতি ইদঞ্চিদঞ্চ পুচ্ছিস্সামীতি পরিতুলতি পরিচ্ছিন্দতি. ইদং, ভন্তে, কথন্তি, ভন্তে, ইদং অনুসন্ধিপুব্বাপরং কথং হোতীতি পুচ্ছতি. ইমস্স ক্ৰত্থোতি ইমস্স ভাসিতস্স কো অত্থোতি পুচ্ছতি. অৰিৰটন্তি অৰিৰরিতং. ৰিৰরন্তীতি পাকটং করোন্তি. কঙ্খাঠানিযেসূতি কঙ্খায কারণভূতেসু. তত্থ যস্মিং ধম্মে কঙ্খা উপ্পজ্জতি, স্ৰেৰ কঙ্খাঠানিযো নামাতি ৰেদিতব্বো.

১০. খত্তিযসুত্তৰণ্ণনা

৫২. দসমে ভোগাধিপ্পাযাতি ভোগসংহরণত্থং ঠপিতাধিপ্পাযা পৰত্তঅজ্ঝাসযা. পঞ্ঞূপৰিচারাতি পঞ্ঞৰন্তো ভৰেয্যামাতি এৰং পঞ্ঞত্থায পৰত্তূপৰিচারা. অযমেৰ নেসং ৰিচারো চিত্তে উপৰিচরতি. বলাধিট্ঠানাতি বলকাযাধিট্ঠানা. বলকাযঞ্হি লদ্ধা তে লদ্ধপতিট্ঠা নাম হোন্তি. পথৰিভিনিৰেসাতি পথৰিসামিনো ভৰিস্সামাতি এৰং পথৰিঅত্থায কতচিত্তাভিনিৰেসা. ইস্সরিযপরিযোসানাতি রজ্জাভিসেকপরিযোসানা. অভিসেকঞ্হি পত্ৰা তে পরিযোসানপ্পত্তা নাম হোন্তি. ইমিনা নযেন সব্বত্থ অত্থো ৰেদিতব্বো.

সেসপদেসু পনেত্থ অযমধিপ্পাযো – ব্রাহ্মণা তাৰ মন্তে লভিত্ৰা লদ্ধপতিট্ঠা নাম হোন্তি, গহপতিকা যংকিঞ্চি সিপ্পং, ইত্থী কুলদাযজ্জসামিকং পুত্তং, চোরা যংকিঞ্চি আৰুধসত্থং, সমণা সীলপরিপুণ্ণা লদ্ধপতিট্ঠা নাম হোন্তি. তস্মা মন্তাধিট্ঠানাতিআদীনি ৰুত্তানি.

ব্রাহ্মণানঞ্চ ‘‘যঞ্ঞং যজিস্সামা’’তি চিত্তং অভিনিৰিসতি, ব্রহ্মলোকে পত্তে পরিযোসানপ্পত্তা নাম হোন্তি. তস্মা তে যঞ্ঞাভিনিৰেসা ব্রহ্মলোকপরিযোসানাতি ৰুত্তা. কম্মন্তকরণত্থায মনো এতেসং অভিনিৰিসতীতি কম্মন্তাভিনিৰেসা. কম্মে নিট্ঠিতে পরিযোসানপ্পত্তা নাম হোন্তীতি নিট্ঠিতকম্মন্তপরিযোসানা.

পুরিসাধিপ্পাযাতি পুরিসেসু পৰত্তঅজ্ঝাসযা. অলঙ্কারত্থায মনো উপৰিচরতি এতিস্সাতি অলঙ্কারূপৰিচারা. অসপত্তী হুত্ৰা একিকাৰ ঘরে ৰসেয্যন্তি এৰমস্সা চিত্তং অভিনিৰিসতীতি অসপত্তীভিনিৰেসা. ঘরাৰাসিস্সরিযে লদ্ধে পরিযোসানপ্পত্তা নাম হোন্তীতি ইস্সরিযপরিযোসানা.

পরভণ্ডস্স আদানে অধিপ্পাযো এতেসন্তি আদানাধিপ্পাযা. গহনে নিলীযনট্ঠানে এতেসং মনো উপৰিচরতীতি গহনূপৰিচারা. অন্ধকারত্থায এতেসং চিত্তং অভিনিৰিসতীতি অন্ধকারাভিনিৰেসা. অদস্সনপ্পত্তা পরিযোসানপ্পত্তা হোন্তীতি অদস্সনপরিযোসানা.

অধিৰাসনক্খন্তিযঞ্চ সুচিভাৰসীলে চ অধিপ্পাযো এতেসন্তি খন্তিসোরচ্চাধিপ্পাযা. অকিঞ্চনভাৰে নিগ্গহণভাৰে চিত্তং এতেসং অভিনিৰিসতীতি আকিঞ্চঞ্ঞাভিনিৰেসা. নিব্বানপ্পত্তা পরিযোসানপ্পত্তা হোন্তীতি নিব্বানপরিযোসানা.

১১. অপ্পমাদসুত্তৰণ্ণনা

৫৩. একাদসমে সমধিগ্গয্হাতি সুট্ঠু গণ্হিত্ৰা. জঙ্গলানং পাণানন্তি পথৰীতলচারীনং সপাদকপাণানং. পদজাতানীতি পদানি. সমোধানং গচ্ছন্তীতি ওধানং উপনিক্খেপং গচ্ছন্তি. অগ্গমক্খাযতীতি সেট্ঠং অক্খাযতি. পব্বজলাযকোতি পব্বজতিণচ্ছেদকো. ওধুনাতীতি হেট্ঠা মুখং ধুনাতি. নিধুনাতীতি উভোহি পস্সেহি ধুনাতি. নিচ্ছাদেতীতি বাহায ৰা পহরতি, রুক্খে ৰা পহরতি. অম্বপিণ্ডিযাতি অম্বফলপিণ্ডিযা. ৰণ্টূপনিবন্ধনানীতি ৰণ্টে উপনিবন্ধনানি, ৰণ্টে ৰা পতিট্ঠিতানি. তদন্ৰযানি ভৰন্তীতি ৰণ্টানুৰত্তকানি ভৰন্তি, অম্বপিণ্ডিদণ্ডকানুৰত্তকানি ভৰন্তীতিপি অত্থো. খুদ্দরাজানোতি খুদ্দকরাজানো, পকতিরাজানো ৰা.

১২. ধম্মিকসুত্তৰণ্ণনা

৫৪. দ্ৰাদসমে সব্বসোতি সব্বেসু. সত্তসু ৰিহারেসূতি সত্তসু পরিৰেণেসু. পরিভাসতীতি পরিভৰতি ভযং উপদংসেতি. ৰিহিংসতীতি ৰিহেঠেতি. ৰিতুদতীতি ৰিজ্ঝতি. রোসেতি ৰাচাযাতি ৰাচায ঘট্টেতি. পক্কমন্তীতি দিসা পক্কমন্তি. ন সণ্ঠহন্তীতি নপ্পতিট্ঠহন্তি. রিঞ্চন্তীতি ছড্ডেন্তি ৰিস্সজ্জেন্তি. পব্বাজেয্যামাতি নীহরেয্যাম. হন্দাতি ৰৰস্সগ্গত্থে নিপাতো. অলন্তি যুত্তমেতং, যং তং পব্বাজেয্যুন্তি অত্থো. কিং তে ইমিনাতি কিং তৰ ইমিনা জাতিভূমিযং ৰাসেন. তীরদস্সিং সকুণন্তি দিসাকাকং. মুঞ্চন্তীতি দিসাদস্সনত্থং ৰিস্সজ্জেন্তি. সামন্তাতি অৰিদূরে. সমন্তাতিপি পাঠো, সমন্ততোতি অত্থো. অভিনিৰেসোতি পত্থরিত্ৰা ঠিতসাখানং নিৰেসো. মূলসন্তানকানন্তি মূলানং নিৰেসো.

আল়্হকথালিকাতি তণ্ডুলাল়্হকস্স ভত্তপচনথালিকা. খুদ্দং মধুন্তি খুদ্দমক্খিকাহি কতং দণ্ডকমধুং. অনেলকন্তি নিদ্দোসং. ন চ সুদং অঞ্ঞমঞ্ঞস্স ফলানি হিংসন্তীতি অঞ্ঞমঞ্ঞস্স কোট্ঠাসে ফলানি ন হিংসন্তি. অত্তনো কোট্ঠাসেহি মূলং ৰা তচং ৰা পত্তং ৰা ছিন্দন্তো নাম নত্থি, অত্তনো অত্তনো সাখায হেট্ঠা পতিতানেৰ পরিভুঞ্জন্তি. অঞ্ঞস্স কোট্ঠাসতো অঞ্ঞস কোট্ঠাসং পরিৰত্তিত্ৰা গতম্পি ‘‘ন অম্হাকং সাখায ফল’’ন্তি ঞত্ৰা নো খাদন্তি. যাৰদত্থং ভক্খিত্ৰাতি কণ্ঠপ্পমাণেন খাদিত্ৰা. সাখং ভঞ্জিত্ৰাতি ছত্তপ্পমাণমত্তং ছিন্দিত্ৰা ছাযং কত্ৰা পক্কামি. যত্র হি নামাতি যো হি নাম. পক্কমিস্সতীতি পক্কন্তো. নাদাসীতি দেৰতায আনুভাৰেন ফলমেৰ ন গণ্হি. এৰঞ্হি সা অধিট্ঠাসি.

তেনুপসঙ্কমীতি জনপদৰাসীহি গন্ত্ৰা, ‘‘মহারাজ, রুক্খো ফলং ন গণ্হি, অম্হাকং নু খো দোসো তুম্হাক’’ন্তি ৰুত্তে ‘‘নেৰ ময্হং দোসো অত্থি, ন জানপদানং, অম্হাকং ৰিজিতে অধম্মো নাম ন ৰত্ততি, কেন নু খো কারণেন রুক্খো ন ফলিতো, সক্কং উপসঙ্কমিত্ৰা পুচ্ছিস্সামী’’তি চিন্তেত্ৰা যেন সক্কো দেৰানমিন্দো তেনুপসঙ্কমি. পৰত্তেসীতি পরিৰত্তেসি. উম্মূলমকাসীতি উদ্ধংমূলং অকাসি. অপি নু ত্ৰন্তি অপি নু তৰ. অট্ঠিতাযেৰাতি অট্ঠিতায এৰ. সচ্ছৰীনীতি সমানচ্ছৰীনি পকতিট্ঠানে ঠিতানি. ন পচ্চক্কোসতীতি নপ্পটিক্কোসতি. রোসন্তন্তি ঘট্টেন্তং. ভণ্ডন্তন্তি পহরন্তং.

সুনেত্তোতি নেত্তা ৰুচ্চন্তি অক্খীনি, তেসং সুন্দরতায সুনেত্তো. তিত্থকরোতি সুগতিওগাহনতিত্থস্স কারকো. ৰীতরাগোতি ৰিক্খম্ভনৰসেন ৰিগতরাগো. পসৰতীতি পটিলভতি. দিট্ঠিসম্পন্নন্তি দস্সনসম্পন্নং, সোতাপন্নন্তি অত্থো. খন্তিন্তি অত্তনো গুণখণনং. যথামং সব্রহ্মচারীসূতি যথা ইমং সব্রহ্মচারীসু অক্কোসনপরিভাসনং, অঞ্ঞং এৰরূপং গুণখন্তিং ন ৰদামীতি অত্থো. ন নো সমসব্রহ্মচারীসূতি এত্থ সমজনো নাম সকজনো ৰুচ্চতি. তস্মা ন নো সকেসু সমানব্রহ্মচারীসু চিত্তানি পদুট্ঠানি ভৰিস্সন্তীতি অযমেত্থ অত্থো.

জোতিপালো চ গোৰিন্দোতি নামেন জোতিপালো ঠানেন মহাগোৰিন্দো. সত্তপুরোহিতোতি রেণুআদীনং সত্তন্নং রাজূনং পুরোহিতো. অহিংসকা অতীতংসেতি এতে ছ সত্থারো অতীতংসে অহিংসকা অহেসুং. নিরামগন্ধাতি কোধামগন্ধেন নিরামগন্ধা. করুণেৰিমুত্তাতি করুণজ্ঝানে অধিমুত্তা, করুণায চ করুণাপুব্বভাগে চ ঠিতা. যেতেতি এতে, অযমেৰ ৰা পাঠো. ন সাধুরূপং আসীদেতি সাধুসভাৰং ন ঘট্টেয্য. দিট্ঠিট্ঠানপ্পহাযিনন্তি দ্ৰাসট্ঠিদিট্ঠিগতপ্পহাযিনং. সত্তমোতি অরহত্ততো পট্ঠায সত্তমো. অৰীতরাগোতি অৰিগতরাগো. এতেন অনাগামিভাৰং পটিক্খিপতি. পঞ্চিন্দ্রিযা মুদূতি পঞ্চ ৰিপস্সনিন্দ্রিযানি মুদূনি. তস্স হি তানি সকদাগামিং উপাদায মুদূনি নাম হোন্তি. ৰিপস্সনাতি সঙ্খারপরিগ্গহঞাণং. পুব্বেৰ উপহঞ্ঞতীতি পঠমতরঞ্ঞেৰ উপহঞ্ঞতি. অক্খতোতি গুণখণনেন অক্খতো অনুপহতো হুত্ৰা. সেসং সব্বত্থ উত্তানমেৰাতি.

ধম্মিকৰগ্গো পঞ্চমো.