৪. দেৰতাৰগ্গো
১. সেখসুত্তৰণ্ণনা
৩১. চতুত্থস্স পঠমে সেখস্সাতি সত্তৰিধস্স সেখস্স. পুথুজ্জনে পন ৰত্তব্বমেৰ নত্থি. পরিহানাযাতি উপরূপরিগুণপরিহানায.
২-৩. অপরিহানসুত্তদ্ৰযৰণ্ণনা
৩২-৩৩. দুতিযে সত্থুগারৰতাতি সত্থরি গরুভাৰো. ধম্মগারৰতাতি নৰৰিধে লোকুত্তরধম্মে গরুভাৰো. সঙ্ঘগারৰতাতি সঙ্ঘে গরুভাৰো. সিক্খাগারৰতাতি তীসু সিক্খাসু গরুভাৰো. অপ্পমাদগারৰতাতি অপ্পমাদে গরুভাৰো. পটিসন্থারগারৰতাতি ধম্মামিসৰসেন দুৰিধে পটিসন্থারে গরুভাৰো. সত্থা গরু অস্সাতি সত্থুগরু. ধম্মো গরু অস্সাতি ধম্মগরু. তিব্বগারৰোতি বহলগারৰো. পটিসন্থারে গারৰো অস্সাতি পটিসন্থারগারৰো. ততিযে সপ্পতিস্সোতি সজেট্ঠকো সগারৰো. হিরোত্তপ্পং পনেত্থ মিস্সকং কথিতং.
৪. মহামোগ্গল্লানসুত্তৰণ্ণনা
৩৪. চতুত্থে তিস্সো নাম ভিক্খূতি থেরস্সেৰ সদ্ধিৰিহারিকো. মহিদ্ধিকো মহানুভাৰোতি ইজ্ঝনট্ঠেন মহতী ইদ্ধি অস্সাতি মহিদ্ধিকো. অনুফরণট্ঠেন মহা আনুভাৰো অস্সাতি মহানুভাৰো. চিরস্সং খো, মারিস মোগ্গল্লান, ইমং পরিযাযমকাসীতি এৰরূপং লোকে পকতিযা পিযসমুদাহারৰচনং হোতি. লোকিযা হি চিরস্সং আগতম্পি অনাগতপুব্বম্পি মনাপজাতিযং আগতং দিস্ৰা ‘‘কুতো ভৰং আগতো, চিরস্সং ভৰং আগতো, কথং তে ইধাগমনমগ্গো ঞাতো, কিং মগ্গমূল়্হোসী’’তিআদীনি ৰদন্তি. অযং পন আগতপুব্বত্তাযেৰ এৰমাহ. থেরো হি কালেন কালং ব্রহ্মলোকং গচ্ছতিযেৰ. তত্থ পরিযাযমকাসীতি ৰারং অকাসি. যদিদং ইধাগমনাযাতি যো অযং ইধাগমনায ৰারো, তং চিরস্সং অকাসীতি ৰুত্তং হোতি. ইদমাসনং পঞ্ঞত্তন্তি মহারহং ব্রহ্মপল্লঙ্কং পঞ্ঞাপেত্ৰা এৰমাহ. অৰেচ্চপ্পসাদেনাতি অধিগতেন অচলেন মগ্গপ্পসাদেন. ইমস্মিং সুত্তে সোতাপত্তিমগ্গঞাণং কথিতং.
৫. ৰিজ্জাভাগিযসুত্তৰণ্ণনা
৩৫. পঞ্চমে ৰিজ্জাভাগিযাতি ৰিজ্জাকোট্ঠাসিকা. অনিচ্চসঞ্ঞাতি অনিচ্চানুপস্সনাঞাণে উপ্পন্নসঞ্ঞা. অনিচ্চে দুক্খসঞ্ঞাতি দুক্খানুপস্সনাঞাণে উপ্পন্নসঞ্ঞা. দুক্খে অনত্তসঞ্ঞাতি অনত্তানুপস্সনাঞাণে উপ্পন্নসঞ্ঞা. পহানসঞ্ঞাতি পহানানুপস্সনাঞাণে উপ্পন্নসঞ্ঞা. ৰিরাগসঞ্ঞাতি ৰিরাগানুপস্সনাঞাণে উপ্পন্নসঞ্ঞা. নিরোধসঞ্ঞাতি নিরোধানুপস্সনাঞাণে উপ্পন্নসঞ্ঞা.
৬. ৰিৰাদমূলসুত্তৰণ্ণনা
৩৬. ছট্ঠে ৰিৰাদমূলানীতি ৰিৰাদস্স মূলানি. কোধনোতি কুজ্ঝনলক্খণেন কোধেন সমন্নাগতো. উপনাহীতি ৰেরঅপ্পটিনিস্সগ্গলক্খণেন উপনাহেন সমন্নাগতো. অহিতায দুক্খায দেৰমনুস্সানন্তি দ্ৰিন্নং ভিক্খূনং ৰিৰাদো কথং দেৰমনুস্সানং অহিতায দুক্খায সংৰত্ততি? কোসম্বকক্খন্ধকে ৰিয দ্ৰীসু ভিক্খূসু ৰিৰাদং আপন্নেসু তস্মিং ৰিহারে তেসং অন্তেৰাসিকা ৰিৰদন্তি, তেসং ওৰাদং গণ্হন্তো ভিক্খুনিসঙ্ঘো ৰিৰদতি. ততো তেসং উপট্ঠাকা ৰিৰদন্তি, অথ মনুস্সানং আরক্খদেৰতা দ্ৰে কোট্ঠাসা হোন্তি. তথা ধম্মৰাদীনং আরক্খদেৰতা ধম্মৰাদিনিযো হোন্তি, অধম্মৰাদীনং অধম্মৰাদিনিযো. ততো আরক্খদেৰতানং মিত্তা ভুম্মদেৰতা ভিজ্জন্তি. এৰং পরম্পরায যাৰ ব্রহ্মলোকা ঠপেত্ৰা অরিযসাৰকে সব্বে দেৰমনুস্সা দ্ৰে কোট্ঠাসা হোন্তি. ধম্মৰাদীহি পন অধম্মৰাদিনোৰ বহুতরা হোন্তি. ততো যং বহুকেহি গহিতং, তং গচ্ছন্তি. ধম্মং ৰিস্সজ্জেত্ৰা বহুতরাৰ অধম্মং গণ্হন্তি. তে অধম্মং পুরক্খত্ৰা ৰিহরন্তা অপাযে নিব্বত্তন্তি. এৰং দ্ৰিন্নং ভিক্খূনং ৰিৰাদো দেৰমনুস্সানং অহিতায দুক্খায হোতি. অজ্ঝত্তং ৰাতি তুম্হাকং অব্ভন্তরপরিসায. বহিদ্ধাতি পরেসং পরিসায.
মক্খীতি পরেসং গুণমক্খনলক্খণেন মক্খেন সমন্নাগতো. পল়াসীতি যুগগ্গাহলক্খণেন পল়াসেন সমন্নাগতো. ইস্সুকীতি পরস্স সক্কারাদীনি ইস্সাযনলক্খণায ইস্সায সমন্নাগতো. মচ্ছরীতি আৰাসমচ্ছরিযাদীহি সমন্নাগতো. সঠোতি কেরাটিকো. মাযাৰীতি কতপটিচ্ছাদকো. পাপিচ্ছোতি অসন্তসম্ভাৰনিচ্ছকো দুস্সীলো. মিচ্ছাদিট্ঠীতি নত্থিকৰাদী, অহেতুৰাদী, অকিরিযৰাদী. সন্দিট্ঠিপরামাসীতি সযং দিট্ঠমেৰ পরামসতি. আধানগ্গাহীতি দল়্হগ্গাহী. দুপ্পটিনিস্সগ্গীতি ন সক্কা হোতি গহিতং ৰিস্সজ্জাপেতুং. ইমস্মিং সুত্তে ৰট্টমেৰ কথিতং.
৭. দানসুত্তৰণ্ণনা
৩৭. সত্তমে ৰেল়ুকণ্ডকীতি ৰেল়ুকণ্ডকনগরৰাসিনী. ছল়ঙ্গসমন্নাগতন্তি ছহি গুণঙ্গেহি সমন্নাগতং. দক্খিণং পতিট্ঠাপেতীতি দানং দেতি. পুব্বেৰ দানা সুমনোতি দানং দস্সামীতি মাসড্ঢমাসতো পট্ঠায সোমনস্সপ্পত্তো হোতি. এত্থ হি পুব্বেচেতনা দস্সামীতি চিত্তুপ্পাদকালতো পট্ঠায ‘‘ইতো উট্ঠিতেন দানং দস্সামী’’তি খেত্তগ্গহণং আদিং কত্ৰা চিন্তেন্তস্স লব্ভতি. দদং চিত্তং পসাদেতীতি এৰং ৰুত্তা মুঞ্চচেতনা পন দানকালেযেৰ লব্ভতি. দত্ৰা অত্তমনো হোতীতি অযং পন অপরচেতনা অপরাপরং অনুস্সরন্তস্স লব্ভতি. ৰীতরাগাতি ৰিগতরাগা খীণাসৰা. রাগৰিনযায ৰা পটিপন্নাতি রাগৰিনযপটিপদং পটিপন্না. উক্কট্ঠদেসনা চেসা, ন কেৰলং পন খীণাসৰানং, অনাগামি-সকদাগামি-সোতাপন্নানম্পি অন্তমসো তদহুপব্বজিতস্স ভণ্ডগাহকসামণেরস্সাপি দিন্না দক্খিণা ছল়ঙ্গসমন্নাগতাৰ হোতি. সোপি হি সোতাপত্তিমগ্গত্থমেৰ পব্বজিতো.
যঞ্ঞস্স সম্পদাতি দানস্স পরিপুণ্ণতা. সঞ্ঞতাতি সীলসঞ্ঞমেন সঞ্ঞতা. সযং আচমযিত্ৰানাতি অত্তনাৰ হত্থপাদে ধোৰিত্ৰা মুখং ৰিক্খালেত্ৰা. সকেহি পাণিভীতি অত্তনো হত্থেহি. সযেহীতিপি পাঠো. সদ্ধোতি রতনত্তযগুণে সদ্দহন্তো. মুত্তেন চেতসাতি লাভমচ্ছরিযাদীহি ৰিমুত্তেন চিত্তেন. অব্যাপজ্ঝং সুখং লোকন্তি নিদ্দুক্খং উল়ারসুখসোমনস্সং দেৰলোকং.
৮. অত্তকারীসুত্তৰণ্ণনা
৩৮. অট্ঠমে অদ্দসং ৰা অস্সোসিং ৰাতি অক্খীনি উম্মীলেত্ৰা মা অদ্দসং, অসুকস্মিং নাম ঠানে ৰসতীতি মা অস্সোসিং, কথেন্তস্স ৰা ৰচনং মা অস্সোসিং. কথঞ্হি নামাতি কেন নাম কারণেন. আরম্ভধাতূতি আরভনৰসেন পৰত্তৰীরিযং. নিক্কমধাতূতি কোসজ্জতো নিক্খমনসভাৰং ৰীরিযং. পরক্কমধাতূতি পরক্কমসভাৰো. থামধাতূতি থামসভাৰো. ঠিতিধাতূতি ঠিতিসভাৰো. উপক্কমধাতূতি উপক্কমসভাৰো. সব্বং চেতং তেন তেনাকারেন পৰত্তস্স ৰীরিযস্সেৰ নামং.
৯-১০. নিদানসুত্তাদিৰণ্ণনা
৩৯-৪০. নৰমে কম্মানন্তি ৰট্টগামিকম্মানং. সমুদযাযাতি পিণ্ডকরণত্থায. নিদানন্তি পচ্চযো. লোভজেনাতি লোভতো জাতেন. ন পঞ্ঞাযন্তীতি ‘‘এৰরূপেন কম্মেন নিব্বত্তা’’তি ন দিস্সন্তি. সুক্কপক্খে কম্মানন্তি ৰিৰট্টগামিকম্মানং. ইতি ইমস্মিং সুত্তে ৰট্টৰিৰট্টং কথিতং. দসমে নিচুলৰনেতি মহামুচলিন্দৰনে. সদ্ধম্মোতি সাসনসদ্ধম্মো.
১১. দারুক্খন্ধসুত্তৰণ্ণনা
৪১. একাদসমে চেতোৰসিপ্পত্তোতি চিত্তৰসিভাৰং পত্তো. পথৰীত্ৰেৰ অধিমুচ্চেয্যাতি থদ্ধাকারং পথৰীধাতূতি সল্লক্খেয্য. যং নিস্সাযাতি যং ৰিজ্জমানং থদ্ধাকারং পথৰীধাতুং নিস্সায অমুং দারুক্খন্ধং পথৰীত্ৰেৰ অধিমুচ্চেয্য, সা এত্থ পথৰীধাতু অত্থীতি. ইমিনা নযেন সেসপদানিপি ৰেদিতব্বানি. যথেৰ হি তস্মিং থদ্ধাকারা পথৰীধাতু অত্থি, এৰং যূসাকারা আপোধাতু, উণ্হাকারা তেজোধাতু, ৰিত্থম্ভনাকারা ৰাযোধাতু, রত্তৰণ্ণম্হি সারে পদুমপুপ্ফৰণ্ণা সুভধাতু, পূতিভূতে চুণ্ণে চেৰ ফেগ্গুপপটিকাসু চ অমনুঞ্ঞৰণ্ণা অসুভধাতু, তং নিস্সায অমুং দারুক্খন্ধং অসুভন্ত্ৰেৰ অধিমুচ্চেয্য সল্লক্খেয্যাতি. ইমস্মিং সুত্তে মিস্সকৰিহারো নাম কথিতো.
১২. নাগিতসুত্তৰণ্ণনা
৪২. দ্ৰাদসমে গামন্তৰিহারিন্তি গামন্তসেনাসনৰাসিং. সমাহিতং নিসিন্নন্তি তস্মিং গামন্তসেনাসনে সমাধিং অপ্পেত্ৰা নিসিন্নং. ইদানিমন্তি ইদানি ইমং. সমাধিম্হা চাৰেস্সতীতি সমাধিতো উট্ঠাপেস্সতি. ন অত্তমনো হোমীতি ন সকমনো হোমি. পচলাযমানন্তি নিদ্দাযমানং. একত্তন্তি একসভাৰং, একগ্গতাভূতং অরঞ্ঞসঞ্ঞংযেৰ চিত্তে করিস্সতীতি অত্থো. অনুরক্খিস্সতীতি অনুগ্গণ্হিস্সতি. অৰিমুত্তং ৰা চিত্তং ৰিমোচেস্সতীতি অঞ্ঞস্মিং কালে অৰিমুত্তং চিত্তং ইদানি পঞ্চহি ৰিমুত্তীহি ৰিমোচযিস্সতি. রিঞ্চতীতি ৰজ্জেতি ৰিস্সজ্জেতি. পটিপণামেত্ৰাতি পনুদিত্ৰা ৰিস্সজ্জেত্ৰা. উচ্চারপস্সাৰকম্মাযাতি উচ্চারপস্সাৰকরণত্থায. ইমিনা এত্তকেন ঠানেন সত্থারা অরঞ্ঞসেনাসনস্স ৰণ্ণো কথিতো. সুত্তস্স পন পঠমকোট্ঠাসে যং ৰত্তব্বং, তং হেট্ঠা ৰুত্তমেৰাতি.
দেৰতাৰগ্গো চতুত্থো.