৩. অনুত্তরিযৰগ্গো

১-২. সামকসুত্তাদিৰণ্ণনা

২১-২২. ততিযস্স পঠমে সামগামকেতি সামকানং উস্সন্নত্তা এৰংলদ্ধনামে গামকে. পোক্খরণিযাযন্তি পোক্খরণিযানামকে ৰিহারে. অভিক্কন্তায রত্তিযাতি রত্তিযা পঠমযামং অতিক্কম্ম মজ্ঝিমযামে সম্পত্তে. অভিক্কন্তৰণ্ণাতি অভিক্কন্তঅতিমনাপৰণ্ণা. কেৰলকপ্পন্তি সকলকপ্পং. পোক্খরণিযং ওভাসেত্ৰাতি পোক্খরণিযানামকং মহাৰিহারং অত্তনো ওভাসেন ফরিত্ৰা. সমনুঞ্ঞোতি সমানঅনুঞ্ঞো সমানচিত্তো. দোৰচস্সতাতি দুব্বচভাৰো. পাপমিত্ততাতি লামকমিত্ততা. ইমস্মিং সুত্তে পরিহানিযধম্মাৰ কথিতা. দুতিযে অপরিহানিযধম্মা লোকুত্তরমিস্সকা কথিতা.

৩. ভযসুত্তৰণ্ণনা

২৩. ততিযে কামরাগরত্তাযন্তি কামরাগরত্তো অযং. ছন্দরাগৰিনিবদ্ধোতি ছন্দরাগেন ৰিনিবদ্ধো. ভযাতি চিত্তুত্রাসভযা. পঙ্কাতি কিলেসপঙ্কতো. সঙ্গো পঙ্কো চ উভযন্তি সঙ্গো চ পঙ্কো চ ইদম্পি উভযং. এতে কামা পৰুচ্চন্তি, যত্থ সত্তো পুথুজ্জনোতি যস্মিং সঙ্গে চ পঙ্কে চ পুথুজ্জনো সত্তো লগ্গো লগ্গিতো পলিবুদ্ধো. উপাদানেতি চতুব্বিধে উপাদানে. জাতিমরণসম্ভৰেতি জাতিযা চ মরণস্স চ সম্ভৰে পচ্চযভূতে. অনুপাদা ৰিমুচ্চন্তীতি অনুপাদিযিত্ৰা ৰিমুচ্চন্তি. জাতিমরণসঙ্খযেতি জাতিমরণানং সঙ্খযসঙ্খাতে নিব্বানে, নিব্বানারম্মণায ৰিমুত্তিযা ৰিমুচ্চন্তীতি অত্থো. ইমস্মিং ঠানে ৰিৰট্টেত্ৰা অরহত্তমেৰ পত্তো এস ভিক্খু. ইদানি তং খীণাসৰং থোমেন্তো তে খেমপ্পত্তাতিআদিমাহ. তত্থ খেমপ্পত্তাতি খেমভাৰং পত্তা. সুখিনোতি লোকুত্তরসুখেন সুখিতা. দিট্ঠধম্মাভিনিব্বুতাতি অব্ভন্তরে কিলেসাভাৰেন দিট্ঠধম্মেযেৰ অভিনিব্বুতা. ইমস্মিং সুত্তে ৰট্টমেৰ কথেত্ৰা গাথাসু ৰট্টৰিৰটং কথিতং.

৪. হিমৰন্তসুত্তৰণ্ণনা

২৪. চতুত্থে পদালেয্যাতি ভিন্দেয্য. ছৰাযাতি লামিকায. সমাধিস্স সমাপত্তিকুসলো হোতীতি আহারসপ্পাযউতুসপ্পাযানি পরিগ্গহেত্ৰা সমাধিং সমাপজ্জিতুং কুসলো হোতি ছেকো সমত্থো পটিবলো. সমাধিস্স ঠিতিকুসলোতি সমাধিস্স ঠিতিযং কুসলো, সমাধিং ঠপেতুং সক্কোতীতি অত্থো. সমাধিস্স ৰুট্ঠানকুসলোতি সমাধিস্স ৰুট্ঠানে কুসলো, যথাপরিচ্ছেদেন ৰুট্ঠাতুং সক্কোতীতি অত্থো. সমাধিস্স কল্লিতকুসলোতি সমাধিস্স কল্লতায কুসলো, সমাধিচিত্তং হাসেতুং কল্লং কাতুং সক্কোতীতি অত্থো. সমাধিস্স গোচরকুসলোতি সমাধিস্স অসপ্পাযে অনুপকারকে ধম্মে ৰজ্জেত্ৰা সপ্পাযে উপকারকে সেৰন্তোপি, ‘‘অযং সমাধিনিমিত্তারম্মণো অযং লক্খণারম্মণো’’তি জানন্তোপি সমাধিস্স গোচরকুসলো নাম হোতি. সমাধিস্স অভিনীহারকুসলোতি উপরিউপরিসমাপত্তিসমাপজ্জনত্থায পঠমজ্ঝানাদিসমাধিং অভিনীহরিতুং সক্কোন্তো সমাধিস্স অভিনীহারকুসলো নাম হোতি. সো পঠমজ্ঝানা ৰুট্ঠায দুতিযং সমাপজ্জতি, দুতিযজ্ঝানা…পে… ততিযজ্ঝানা ৰুট্ঠায চতুত্থং সমাপজ্জতীতি.

৫. অনুস্সতিট্ঠানসুত্তৰণ্ণনা

২৫. পঞ্চমে অনুস্সতিট্ঠানানীতি অনুস্সতিকারণানি. ইতিপি সো ভগৰাতিআদীনি ৰিসুদ্ধিমগ্গে (ৰিসুদ্ধি. ১.১২৩ আদযো) ৰিত্থারিতানেৰ. ইদম্পি খো, ভিক্খৰে, আরম্মণং করিত্ৰাতি ইদং বুদ্ধানুস্সতিকম্মট্ঠানং আরম্মণং করিত্ৰা. ৰিসুজ্ঝন্তীতি পরমৰিসুদ্ধিং নিব্বানং পাপুণন্তি. সেসং সব্বত্থ উত্তানত্থমেৰ. ইমস্মিং পন সুত্তে ছ অনুস্সতিট্ঠানানি মিস্সকানি কথিতানীতি ৰেদিতব্বানি.

৬. মহাকচ্চানসুত্তৰণ্ণনা

২৬. ছট্ঠে সম্বাধেতি পঞ্চকামগুণসম্বাধে. ওকাসাধিগমোতি এত্থ ওকাসা ৰুচ্চন্তি ছ অনুস্সতিট্ঠানানি, তেসং অধিগমো. ৰিসুদ্ধিযাতি ৰিসুজ্ঝনত্থায. সোকপরিদেৰানং সমতিক্কমাযাতি সোকানঞ্চ পরিদেৰানঞ্চ সমতিক্কমত্থায. অত্থঙ্গমাযাতি অত্থং গমনত্থায. ঞাযস্স অধিগমাযাতি সহৰিপস্সনকস্স মগ্গস্স অধিগমনত্থায. নিব্বানস্স সচ্ছিকিরিযাযাতি অপচ্চযপরিনিব্বানস্স পচ্চক্খকিরিযত্থায.

সব্বসোতি সব্বাকারেন. আকাসসমেনাতি অলগ্গনট্ঠেন চেৰ অপলিবুদ্ধট্ঠেন চ আকাসসদিসেন. ৰিপুলেনাতি ন পরিত্তকেন. মহগ্গতেনাতি মহন্তভাৰং গতেন, মহন্তেহি ৰা অরিযসাৰকেহি গতেন, পটিপন্নেনাতি অত্থো. অপ্পমাণেনাতি ফরণঅপ্পমাণতায অপ্পমাণেন. অৰেরেনাতি অকুসলৰেরপুগ্গলৰেররহিতেন. অব্যাপজ্ঝেনাতি কোধদুক্খৰজ্জিতেন. সব্বমেতং বুদ্ধানুস্সতিচিত্তমেৰ সন্ধায ৰুত্তং. পরতোপি এসেৰ নযো. ৰিসুদ্ধিধম্মাতি ৰিসুজ্ঝনসভাৰা. ইমস্মিম্পি সুত্তে ছ অনুস্সতিট্ঠানানি মিস্সকানেৰ কথিতানীতি.

৭. পঠমসমযসুত্তৰণ্ণনা

২৭. সত্তমে মনোভাৰনীযস্সাতি এত্থ মনং ভাৰেতি ৰড্ঢেতীতি মনোভাৰনীযো. দস্সনাযাতি দস্সনত্থং. নিস্সরণন্তি নিগ্গমনং ৰূপসমনং. ধম্মং দেসেতীতি কামরাগপ্পজহনত্থায অসুভকম্মট্ঠানং কথেতি. দুতিযৰারাদীসু ব্যাপাদপ্পহানায মেত্তাকম্মট্ঠানং, থিনমিদ্ধপ্পহানায থিনমিদ্ধৰিনোদনকম্মট্ঠানং, আলোকসঞ্ঞং ৰা ৰীরিযারম্ভৰত্থুআদীনং ৰা অঞ্ঞতরং, উদ্ধচ্চকুক্কুচ্চপ্পহানায সমথকম্মট্ঠানং, ৰিচিকিচ্ছাপহানায তিণ্ণং রতনানং গুণকথং কথেন্তো ধম্মং দেসেতীতি ৰেদিতব্বো. আগম্মাতি আরব্ভ. মনসিকরোতোতি আরম্মণৰসেন চিত্তে করোন্তস্স. অনন্তরা আসৰানং খযো হোতীতি অনন্তরাযেন আসৰানং খযো হোতি.

৮. দুতিযসমযসুত্তৰণ্ণনা

২৮. অট্ঠমে মণ্ডলমাল়েতি ভোজনসালায. চারিত্তকিলমথোতি পিণ্ডপাতচরিযায উপ্পন্নকিলমথো. ভত্তকিলমথোতি ভত্তদরথো. ৰিহারপচ্ছাযাযন্তি ৰিহারপচ্চন্তে ছাযায. যদেৰস্স দিৰা সমাধিনিমিত্তং মনসিকতং হোতীতি যং এৰ তস্স ততো পুরিমদিৰসভাগে সমথনিমিত্তং চিত্তে কতং হোতি. তদেৰস্স তস্মিং সমযে সমুদাচরতীতি তংযেৰ এতস্স তস্মিং সমযে দিৰাৰিহারে নিসিন্নস্স মনোদ্ৰারে সঞ্চরতি. ওজট্ঠাযীতি ওজায ঠিতো পতিট্ঠিতো. ফাসুকস্স হোতীতি ফাসুকং অস্স হোতি. সম্মুখাতি কথেন্তস্স সম্মুখট্ঠানে. সুতন্তি সোতেন সুতং. পটিগ্গহিতন্তি চিত্তেন পটিগ্গহিতং.

৯. উদাযীসুত্তৰণ্ণনা

২৯. নৰমে উদাযিন্তি লাল়ুদাযিত্থেরং. সুণোমহং, আৰুসোতি, আৰুসো, নাহং বধিরো, সুণামি ভগৰতো ৰচনং, পঞ্হং পন উপপরিক্খামীতি. অধিচিত্তন্তি সমাধিৰিপস্সনাচিত্তং. ইদং, ভন্তে, অনুস্সতিট্ঠানন্তি ইদং ঝানত্তযসঙ্খাতং অনুস্সতিকারণং. দিট্ঠধম্মসুখৰিহারায সংৰত্ততীতি ইমস্মিংযেৰ অত্তভাৰে সুখৰিহারত্থায পৰত্ততি. আলোকসঞ্ঞন্তি আলোকনিমিত্তে উপ্পন্নসঞ্ঞং. দিৰা সঞ্ঞং অধিট্ঠাতীতি দিৰাতি সঞ্ঞং ঠপেতি. যথা দিৰা তথা রত্তিন্তি যথানেন দিৰা আলোকসঞ্ঞা মনসিকতা, রত্তিম্পি তথেৰ তং মনসি করোতি. যথা রত্তিং তথা দিৰাতি যথা ৰানেন রত্তিং আলোকসঞ্ঞা মনসিকতা, দিৰাপি তং তথেৰ মনসি করোতি. ৰিৰটেনাতি পাকটেন. অপরিযোনদ্ধেনাতি নীৰরণেহি অনোনদ্ধেন. সপ্পভাসং চিত্তং ভাৰেতীতি দিব্বচক্খুঞাণত্থায সহোভাসকং চিত্তং ব্রূহেতি ৰড্ঢেতি. যং পন ‘‘আলোকসঞ্ঞং মনসি করোতী’’তি ৰুত্তং, তং থিনমিদ্ধৰিনোদনালোকসঞ্ঞং সন্ধায ৰুত্তং, ন দিব্বচক্খুঞাণালোকন্তি ৰেদিতব্বং. ঞাণদস্সনপ্পটিলাভাযাতি দিব্বচক্খুসঙ্খাতস্স ঞাণদস্সনস্স পটিলাভায.

ইমমেৰ কাযন্তিআদীসু যং ৰত্তব্বং সিযা, তং সব্বং সব্বাকারেন ৰিত্থারতো ৰিসুদ্ধিমগ্গে কাযগতাসতিকম্মট্ঠানে ৰুত্তং. কামরাগপ্পহানাযাতি পঞ্চকামগুণিকস্স রাগস্স পহানত্থায. সেয্যথাপি পস্সেয্যাতি যথা পস্সেয্য. সরীরন্তি মতসরীরং. সিৰথিকায ছড্ডিতন্তি সুসানে অপৰিদ্ধং. একাহং মতস্স অস্সাতি একাহমতং. দ্ৰীহং মতস্স অস্সাতি দ্ৰীহমতং. তীহং মতস্স অস্সাতি তীহমতং. ভস্তা ৰিয ৰাযুনা উদ্ধং জীৰিতপরিযাদানা যথানুক্কমং সমুগ্গতেন সূনভাৰেন ধুমাতত্তা উদ্ধুমাতং, উদ্ধুমাতমেৰ উদ্ধুমাতকং. পটিকূলত্তা ৰা কুচ্ছিতং উদ্ধুমাতন্তি উদ্ধুমাতকং. ৰিনীলং ৰুচ্চতি ৰিপরিভিন্নৰণ্ণং, ৰিনীলমেৰ ৰিনীলকং. পটিকূলত্তা ৰা কুচ্ছিতং ৰিনীলন্তি ৰিনীলকং. মংসুস্সদট্ঠানেসু রত্তৰণ্ণস্স পুব্বসন্নিচযট্ঠানেসু সেতৰণ্ণস্স যেভুয্যেন চ নীলৰণ্ণস্স নীলট্ঠানে নীলসাটকপারুতস্সেৰ ছৰসরীরস্সেতং অধিৰচনং. পরিভিন্নট্ঠানেহি নৰহি ৰা ৰণমুখেহি ৰিস্সন্দমানং পুব্বং ৰিপুব্বং, ৰিপুব্বমেৰ ৰিপুব্বকং. পটিকূলত্তা ৰা কুচ্ছিতং ৰিপুব্বন্তি ৰিপুব্বকং. ৰিপুব্বকং জাতং তথাভাৰং গতন্তি ৰিপুব্বকজাতং.

সো ইমমেৰ কাযন্তি সো ভিক্খু ইমং অত্তনো কাযং তেন কাযেন সদ্ধিং ঞাণেন উপসংহরতি উপনেতি. কথং? অযম্পি খো কাযো এৰংধম্মো এৰংভাৰী এৰংঅনতীতোতি. ইদং ৰুত্তং হোতি – আযু উস্মা ৰিঞ্ঞাণন্তি ইমেসং তিণ্ণং ধম্মানং অত্থিতায অযং কাযো ঠানগমনাদিখমো হোতি, ইমেসং পন ৰিগমা অযম্পি এৰংধম্মো এৰংপূতিকসভাৰোযেৰাতি. এৰংভাৰীতি এৰমেৰং উদ্ধুমাতাদিভেদো ভৰিস্সতি. এৰং অনতীতোতি এৰং উদ্ধুমাতাদিভাৰং অনতিক্কন্তো.

খজ্জমানন্তি উদরাদীসু নিসীদিত্ৰা উদরমংসওট্ঠমংসঅক্খিকমংসাদীনি লুঞ্চিত্ৰা লুঞ্চিত্ৰা খাদিযমানং. সমংসলোহিতন্তি সেসাৰসেসমংসলোহিতযুত্তং. নিম্মংসলোহিতমক্খিতন্তি মংসে খীণেপি লোহিতং ন সুস্সতি, তং সন্ধায ৰুত্তং – ‘‘নিম্মংসলোহিতমক্খিত’’ন্তি. অঞ্ঞেনাতি অঞ্ঞেন দিসাভাগেন. হত্থট্ঠিকন্তি চতুসট্ঠিভেদম্পি হত্থট্ঠিকং পাটিযেক্কং পাটিযেক্কং ৰিপ্পকিণ্ণং. পাদট্ঠিকাদীসুপি এসেৰ নযো. তেরোৰস্সিকানীতি অতিক্কন্তসংৰচ্ছরানি. পূতীনীতি অব্ভোকাসে ঠিতানি ৰাতাতপৰুট্ঠিসম্ফস্সেন তেরোৰস্সিকানেৰ পূতীনি হোন্তি, অন্তোভূমিগতানি পন চিরতরং তিট্ঠন্তি. চুণ্ণকজাতানীতি চুণ্ণৰিচুণ্ণং হুত্ৰা ৰিপ্পকিণ্ণানি. সব্বত্থ সো ইমমেৰাতি ৰুত্তনযেন খজ্জমানাদীনং ৰসেন যোজনা কাতব্বা. অস্মিমানসমুগ্ঘাতাযাতি অস্মীতি পৰত্তস্স নৰৰিধস্স মানস্স সমুগ্ঘাতত্থায. অনেকধাতুপটিৰেধাযাতি অনেকধাতূনং পটিৰিজ্ঝনত্থায. সতোৰ অভিক্কমতীতি গচ্ছন্তো সতিপঞ্ঞাহি সমন্নাগতোৰ গচ্ছতি. সতোৰ পটিক্কমতীতি পটিনিৰত্তন্তোপি সতিপঞ্ঞাহি সমন্নাগতোৰ নিৰত্ততি. সেসপদেসুপি এসেৰ নযো. সতিসম্পজঞ্ঞাযাতি সতিযা চ ঞাণস্স চ অত্থায. ইতি ইমস্মিং সুত্তে সতিঞাণানি মিস্সকানি কথিতানীতি.

১০. অনুত্তরিযসুত্তৰণ্ণনা

৩০. দসমে উচ্চাৰচন্তি যং কিঞ্চি মহন্তখুদ্দকং, উচ্চনীচং ৰা. হীনন্তি নিহীনং. গম্মন্তি গামৰাসিকানং দস্সনং. পোথুজ্জনিকন্তি পুথুজ্জনানং সন্তকং. অনরিযন্তি ন অরিযং ন উত্তমং ন পরিসুদ্ধং. অনত্থসংহিতন্তি ন অত্থসন্নিস্সিতং. ন নিব্বিদাযাতি ন ৰট্টে নিব্বিন্দনত্থায. ন ৰিরাগাযাতি ন রাগাদীনং ৰিরজ্জনত্থায. ন নিরোধাযাতি ন রাগাদীনং অপ্পৰত্তিনিরোধায. ন উপসমাযাতি ন রাগাদীনং ৰূপসমনত্থায. ন অভিঞ্ঞাযাতি ন অভিজাননত্থায. ন সম্বোধাযাতি ন সম্বোধিসঙ্খাতস্স চতুমগ্গঞাণস্স পটিৰিজ্ঝনত্থায. ন নিব্বানাযাতি ন নিব্বানস্স সচ্ছিকিরিযায.

নিৰিট্ঠসদ্ধোতি পতিট্ঠিতসদ্ধো. নিৰিট্ঠপেমোতি পতিট্ঠিতপেমো. একন্তগতোতি একন্তং গতো, অচলপ্পত্তোতি অত্থো. অভিপ্পসন্নোতি অতিৰিয পসন্নো. এতদানুত্তরিযন্তি এতং অনুত্তরং. হত্থিস্মিম্পি সিক্খতীতি হত্থিনিমিত্তং সিক্খিতব্বং হত্থিসিপ্পং সিক্খতি. সেসপদেসুপি এসেৰ নযো. উচ্চাৰচন্তি মহন্তখুদ্দকং সিপ্পং সিক্খতি.

উপট্ঠিতা পারিচরিযেতি পারিচরিযায পচ্চুপট্ঠিতা. ভাৰযন্তি অনুস্সতিন্তি অনুত্তরং অনুস্সতিং ভাৰেন্তি. ৰিৰেকপ্পটিসংযুত্তন্তি নিব্বাননিস্সিতং কত্ৰা. খেমন্তি নিরুপদ্দৰং. অমতগামিনন্তি নিব্বানগামিনং, অরিযমগ্গং ভাৰেন্তীতি অত্থো. অপ্পমাদে পমোদিতাতি সতিযা অৰিপ্পৰাসসঙ্খাতে অপ্পমাদে আমোদিতা পমোদিতা. নিপকাতি নেপক্কেন সমন্নাগতা. সীলসংৰুতাতি সীলেন সংৰুতা পিহিতা. তে ৰে কালেন পচ্চেন্তীতি তে ৰে যুত্তপ্পযুত্তকালে জানন্তি. যত্থ দুক্খং নিরুজ্ঝতীতি যস্মিং ঠানে সকলং ৰট্টদুক্খং নিরুজ্ঝতি, তং অমতং মহানিব্বানং তে ভিক্খূ জানন্তীতি. ইমস্মিং সুত্তে ছ অনুত্তরিযানি মিস্সকানি কথিতানীতি.

অনুত্তরিযৰগ্গো ততিযো.