৪. চতুত্থপণ্ণাসকং
(১৬) ১. সদ্ধম্মৰগ্গো
১. পঠমসম্মত্তনিযামসুত্তৰণ্ণনা
১৫১. চতুত্থস্স পঠমে অভব্বো নিযামং ওক্কমিতুং কুসলেসু ধম্মেসু সম্মত্তন্তি কুসলেসু ধম্মেসু সম্মত্তভূতং মগ্গনিযামং ওক্কমিতুং অভব্বো অভাজনং. কথং পরিভোতীতিআদীসু ‘‘কিং কথা নাম এসা’’তি ৰদন্তো কথং পরিভোতি নাম. ‘‘কিং নামেস কথেতি, কিং অযং জানাতী’’তি ৰদন্তো কথিকং পরিভোতি নাম. ‘‘মযং কিং জানাম, কুতো অম্হাকং এতং সোতুং বল’’ন্তি ৰদন্তো অত্তানং পরিভোতি নাম. ৰিপরিযাযেন সুক্কপক্খো ৰেদিতব্বো.
২. দুতিযসম্মত্তনিযামসুত্তৰণ্ণনা
১৫২. দুতিযে অনঞ্ঞাতে অঞ্ঞাতমানীতি অৰিঞ্ঞাতস্মিংযেৰ ‘‘ৰিঞ্ঞাতমিদং মযা’’তি এৰংমানী.
৩. ততিযসম্মত্তনিযামসুত্তৰণ্ণনা
১৫৩. ততিযে মক্খী ধম্মং সুণাতীতি মক্খী হুত্ৰা গুণমক্খনচিত্তেন ধম্মং সুণাতি. উপারম্ভচিত্তোতি নিগ্গহারোপনচিত্তো. রন্ধগৰেসীতি গুণরন্ধং গুণচ্ছিদ্দং গৰেসন্তো.
৪. পঠমসদ্ধম্মসম্মোসসুত্তৰণ্ণনা
১৫৪. চতুত্থে ন সক্কচ্চং ধম্মং সুণন্তীতি ওহিতসোতা সুকতকারিনো হুত্ৰা ন সুণন্তি. ন পরিযাপুণন্তীতি যথাসুতং ধম্মং ৰল়ঞ্জন্তাপি সক্কচ্চং ন ৰল়ঞ্জেন্তি. পঞ্চমং উত্তানমেৰ.
৬. ততিযসদ্ধম্মসম্মোসসুত্তৰণ্ণনা
১৫৬. ছট্ঠে অপ্পটিসরণোতি অপ্পতিট্ঠো. আচরিযা হি সুত্তন্তস্স পটিসরণং নাম, তেসং অভাৰা অপ্পটিসরণো হোতি. সেসমেত্থ হেট্ঠা ৰুত্তনযমেৰ.
৭. দুক্কথাসুত্তৰণ্ণনা
১৫৭. সত্তমে পুগ্গলং উপনিধাযাতি তং তং পুগ্গলং উপনিক্খিপিত্ৰা, সক্খিং কত্ৰাতি অত্থো. কচ্ছমানাযাতি কথিযমানায. সেসমেত্থ অট্ঠমঞ্চ উত্তানত্থমেৰাতি.
৯. উদাযীসুত্তৰণ্ণনা
১৫৯. নৰমে অনুপুব্বিং কথং কথেস্সামীতি দানানন্তরং সীলং, সীলানন্তরং সগ্গন্তি এৰং দেসনানুপুব্বিং কথং ৰা, যং যং সুত্তপদং ৰা গাথাপদং ৰা নিক্খিত্তং হোতি, তস্স তস্স অনুরূপকথং কথেস্সামীতি চিত্তং উপট্ঠপেত্ৰা পরেসং ধম্মো দেসেতব্বো. পরিযাযদস্সাৰীতি তস্স তস্স অত্থস্স তং তং কারণং দস্সেন্তো. কারণঞ্হি ইধ পরিযাযোতি ৰুত্তং. অনুদ্দযতং পটিচ্চাতি ‘‘মহাসম্বাধপ্পত্তে সত্তে সম্বাধতো মোচেস্সামী’’তি অনুকম্পং আগম্ম. ন আমিসন্তরোতি ন আমিসহেতুকো, অত্তনো চতুপচ্চযলাভং অনাসীসন্তোতি অত্থো. অত্তানঞ্চ পরঞ্চ অনুপহচ্চাতি অত্তুক্কংসনপরৰম্ভনাদিৰসেন অত্তানঞ্চ পরঞ্চ গুণুপঘাতেন অনুপহন্ত্ৰা.
১০. দুপ্পটিৰিনোদযসুত্তৰণ্ণনা
১৬০. দসমে দুপ্পটিৰিনোদযাতি যানি হস্সাদীনি কিচ্চানি নিপ্ফাদেতুং ঠানানি উপ্পন্নানি হোন্তি, তেসু মত্থকং অসম্পত্তেসু অন্তরাযেৰ দুন্নীহারা দুৰিক্খম্ভযা হোন্তি. পটিভানন্তি কথেতুকামতা ৰুচ্চতি. ইমানি পঞ্চ দুপ্পটিৰিনোদযানি, ন সুপ্পটিৰিনোদযানি. উপাযেন পন কারণেন অনুরূপাহি পচ্চৰেক্খণঅনুসাসনাদীহি সক্কা পটিৰিনোদেতুন্তি.
সদ্ধম্মৰগ্গো পঠমো.
(১৭) ২. আঘাতৰগ্গো
১. পঠমআঘাতপটিৰিনযসুত্তৰণ্ণনা
১৬১. দুতিযস্স পঠমে আঘাতং পটিৰিনেন্তি ৰূপসমেন্তীতি আঘাতপটিৰিনযা. যত্থ ভিক্খুনো উপ্পন্নো আঘাতো সব্বসো পটিৰিনেতব্বোতি যত্থ আরম্মণে ভিক্খুনো আঘাতো উপ্পন্নো হোতি, তত্থ সো সব্বো ইমেহি পঞ্চহি পটিৰিনোদেতব্বোতি অত্থো. মেত্তা তস্মিং পুগ্গলে ভাৰেতব্বাতি তিকচতুক্কজ্ঝানৰসেন মেত্তা ভাৰেতব্বা. করুণাযপি এসেৰ নযো. উপেক্খা পন চতুক্কপঞ্চকজ্ঝানৰসেন ভাৰেতব্বা. যস্মা পন যং পুগ্গলং পস্সতো চিত্তং ন নিব্বাতি, তস্মিং মুদিতা ন সণ্ঠহতি, তস্মা সা ন ৰুত্তা. অসতিঅমনসিকারোতি যথা সো পুগ্গলো ন উপট্ঠাতি, কুট্টাদীহি অন্তরিতো ৰিয হোতি, এৰং তস্মিং অসতিঅমনসিকারো আপজ্জিতব্বো. সেসং হেট্ঠা ৰুত্তনযত্তা উত্তানমেৰ.
২. দুতিযআঘাতপটিৰিনযসুত্তৰণ্ণনা
১৬২. দুতিযে আঘাতো এতেসু পটিৰিনেতব্বোতি আঘাতপটিৰিনযা. আঘাতো এতেহি পটিৰিনেতব্বোতিপি আঘাতপটিৰিনযা. পটিৰিনযোতি হি পটিৰিনযৰত্থূনম্পি পটিৰিনযকারণানম্পি এতং অধিৰচনং, তদুভযম্পি ইধ ৰট্টতি. পঞ্চ হি পুগ্গলা পটিৰিনযৰত্থূ হোন্তি পঞ্চহি উপমাহি পঞ্চ পটিপত্তিযো পটিৰিনযকারণানি. লভতি চ কালেন কালং চেতসো ৰিৰরং চেতসো পসাদন্তি কালে কালে সমথৰিপস্সনাচিত্তস্স উপ্পন্নোকাসসঙ্খাতং ৰিৰরঞ্চেৰ সদ্ধাসম্পন্নভাৰসঙ্খাতং পসাদঞ্চ লভতি.
রথিযাযাতি অন্তরৰীথিযং. নন্তকন্তি পিলোতিকখণ্ডং. নিগ্গহেত্ৰাতি অক্কমিত্ৰা. যো তত্থ সারোতি যং তত্থ থিরট্ঠানং. তং পরিপাতেত্ৰাতি তং লুঞ্চিত্ৰা. এৰমেৰ খোতি এত্থ পংসুকূলিকো ৰিয মেত্তাৰিহারী দট্ঠব্বো, রথিযায নন্তকং ৰিয ৰেরিপুগ্গলো, দুব্বলট্ঠানং ৰিয অপরিসুদ্ধকাযসমাচারতা, থিরট্ঠানং ৰিয পরিসুদ্ধৰচীসমাচারতা, দুব্বলট্ঠানং ছড্ডেত্ৰা থিরট্ঠানং আদায গন্ত্ৰা সিব্বিত্ৰা রজিত্ৰা পারুপিত্ৰা ৰিচরণকালো ৰিয অপরিসুদ্ধকাযসমাচারতং অমনসিকত্ৰা পরিসুদ্ধৰচীসমাচারতং মনসিকত্ৰা ৰেরিম্হি চিত্তুপ্পাদং নিব্বাপেত্ৰা ফাসুৰিহারকালো দট্ঠব্বো.
সেৰালপণকপরিযোনদ্ধাতি সেৰালেন চ উদকপপ্পটকেন চ পটিচ্ছন্না. ঘম্মপরেতোতি ঘম্মেন অনুগতো. কিলন্তোতি মগ্গকিলন্তো. তসিতোতি তণ্হাভিভূতো. পিপাসিতোতি পানীযং পাতুকামো. অপৰিযূহিত্ৰাতি অপনেত্ৰা. পিৰিত্ৰাতি পসন্নউদকং পিৰিত্ৰা. এৰমেৰ খোতি এত্থ ঘম্মাভিতত্তো পুরিসো ৰিয মেত্তাৰিহারী দট্ঠব্বো, সেৰালপণকং ৰিয অপরিসুদ্ধৰচীসমাচারতা, পসন্নউদকং ৰিয পরিসুদ্ধকাযসমাচারতা, সেৰালপণকং অপব্যূহিত্ৰা পসন্নোদকং পিৰিত্ৰা গমনং ৰিয অপরিসুদ্ধৰচীসমাচারতং অমনসিকত্ৰা পরিসুদ্ধকাযসমাচারতং মনসিকত্ৰা ৰেরিম্হি চিত্তুপ্পাদং নিব্বাপেত্ৰা ফাসুৰিহারকালো দট্ঠব্বো.
খোভেস্সামীতি চালেস্সামি. লোল়েস্সামীতি আকুলং করিস্সামি. অপেয্যম্পি তং করিস্সামীতি পিৰিতুং অসক্কুণেয্যং করিস্সামি. চতুক্কুণ্ডিকোতি জাণূহি চ হত্থেহি চ ভূমিযং পতিট্ঠানেন চতুক্কুণ্ডিকো হুত্ৰা. গোপীতকং পিৰিত্ৰাতি গাৰিযো ৰিয মুখেন আকড্ঢেন্তো পিৰিত্ৰা. এৰমেৰ খোতি এত্থ ঘম্মাভিতত্তো পুরিসো ৰিয মেত্তাৰিহারী দট্ঠব্বো, গোপদং ৰিয ৰেরিপুগ্গলো, গোপদে পরিত্তউদকং ৰিয তস্সব্ভন্তরে পরিত্তগুণো, চতুক্কুণ্ডিকস্স গোপীতকং পিৰিত্ৰা পক্কমনং ৰিয তস্স অপরিসুদ্ধকাযৰচীসমাচারতং অমনসিকত্ৰা যং সো কালেন কালং ধম্মস্সৰনং নিস্সায চেতসো ৰিৰরপ্পসাদসঙ্খাতং পীতিপামোজ্জং লভতি, তং মনসিকত্ৰা চিত্তুপ্পাদনিব্বাপনং ৰেদিতব্বং.
আবাধিকোতি ইরিযাপথভঞ্জনকেন ৰিসভাগাবাধেন আবাধিকো. পুরতোপিস্সাতি পুরতোপি ভৰেয্য. অনযব্যসনন্তি অৰড্ঢিৰিনাসং. এৰমেৰ খোতি এত্থ সো অনাথগিলানো ৰিয সব্বকণ্হধম্মসমন্নাগতো পুগ্গলো, অদ্ধানমগ্গো ৰিয অনমতগ্গসংসারো, পুরতো চ পচ্ছতো চ গামানং দূরভাৰো ৰিয নিব্বানস্স দূরভাৰো, সপ্পাযভোজনানং অলাভো ৰিয সামঞ্ঞফলভোজনানং অলাভো, সপ্পাযভেসজ্জানং অলাভো ৰিয সমথৰিপস্সনানং অভাৰো, পতিরূপউপট্ঠাকানং অলাভো ৰিয ওৰাদানুসাসনীহি কিলেসতিকিচ্ছকানং অভাৰো, গামন্তনাযকস্স অলাভো ৰিয নিব্বানসম্পাপকস্স তথাগতস্স ৰা তথাগতসাৰকস্স ৰা অলদ্ধভাৰো, অঞ্ঞতরস্স পুরিসস্স দিস্ৰা কারুঞ্ঞুপট্ঠানং ৰিয তস্মিং পুগ্গলে মেত্তাৰিহারিকস্স কারুঞ্ঞং উপ্পাদেত্ৰা চিত্তনিব্বাপনং ৰেদিতব্বং.
অচ্ছোদকাতি পসন্নোদকা. সাতোদকাতি মধুরোদকা. সীতোদকাতি তনুসীতসলিলা. সেতকাতি ঊমিভিজ্জনট্ঠানেসু সেতৰণ্ণা. সুপতিত্থাতি সমতিত্থা. এৰমেৰ খোতি এত্থ ঘম্মাভিতত্তো পুরিসো ৰিয মেত্তাৰিহারী দট্ঠব্বো, সা পোক্খরণী ৰিয পরিসুদ্ধসব্বদ্ৰারো পুরিসো, ন্হত্ৰা পিৰিত্ৰা পচ্চুত্তরিত্ৰা রুক্খচ্ছাযায নিপজ্জিত্ৰা যথাকামং গমনং ৰিয তেসু দ্ৰারেসু যং ইচ্ছতি, তং আরম্মণং কত্ৰা চিত্তনিব্বাপনং ৰেদিতব্বং. ততিযচতুত্থানি হেট্ঠা ৰুত্তনযানেৰ.
৫. পঞ্হপুচ্ছাসুত্তৰণ্ণনা
১৬৫. পঞ্চমে পরিভৰন্তি পরিভৰন্তো, এৰং পরিভৰিস্সামীতি পরিভৰনত্থায পুচ্ছতীতি অত্থো. অঞ্ঞাতুকামোতি জানিতুকামো হুত্ৰা.
৬. নিরোধসুত্তৰণ্ণনা
১৬৬. ছট্ঠে অত্থেতং ঠানন্তি অত্থি এতং কারণং. নো চে দিট্ঠেৰ ধম্মে অঞ্ঞং আরাধেয্যাতি নো চে ইমস্মিংযেৰ অত্তভাৰে অরহত্তং পাপুণেয্য. কবল়ীকারাহারভক্খানং দেৰানন্তি কামাৰচরদেৰানং. অঞ্ঞতরং মনোমযং কাযন্তি ঝানমনেন নিব্বত্তং অঞ্ঞতরং সুদ্ধাৰাসব্রহ্মকাযং. উদাযীতি লাল়ুদাযী. সো হি ‘‘মনোময’’ন্তি সুত্ৰা ‘‘আরুপ্পে ন ভৰিতব্ব’’ন্তি পটিবাহি. থেরো ‘‘সারিপুত্তো কিং জানাতি, যস্স সম্মুখা এৰং ভিক্খূ ৰচনং পটিক্কোসন্তী’’তি এৰং বালানং লদ্ধিউপ্পত্তিপটিবাহনত্থং তং ৰচনং অনধিৰাসেত্ৰা যেন ভগৰা তেনুপসঙ্কমি.
অত্থি নামাতি অমরিসনত্থে নিপাতো. তেনেৰ চেত্থ ‘‘অজ্ঝুপেক্খিস্সথা’’তি অনাগতৰচনং কতং. অযঞ্হেত্থত্থো – আনন্দ, তুম্হে থেরং ভিক্খুং ৰিহেঠিযমানং অজ্ঝুপেক্খথ, ন ৰো এতং মরিসযামি ন সহামি নাধিৰাসেমীতি. কস্মা পন ভগৰা আনন্দথেরংযেৰ এৰমাহাতি? ধম্মভণ্ডাগারিকত্তা. ধম্মভণ্ডাগারিকস্স হি এৰং ৰদন্তো পটিবাহিতুং ভারো. অপিচেস সারিপুত্তত্থেরস্স পিযসহাযো, তেনাপিস্স এস ভারো. তত্থ কিঞ্চাপি ভগৰা আনন্দত্থেরং গরহন্তো এৰমাহ, ন পনেসা তস্সেৰ গরহা, সম্মুখীভূতানং সব্বেসংযেৰ গরহাতি ৰেদিতব্বা. ৰিহারন্তি গন্ধকুটিং.
অনচ্ছরিযন্তি ন অচ্ছরিযং. যথাতি কারণৰচনং. আযস্মন্তংযেৰেত্থ উপৰানং পটিভাসেয্যাতি এত্থ ভগৰতা চ এৰং এতদেৰ কারণং আরব্ভ উদাহটে আযস্মতোযেৰ উপৰানস্স পটিৰচনং পটিভাতু উপট্ঠাতূতি দীপেতি. সারজ্জং ওক্কন্তন্তি দোমনস্সং অনুপৰিট্ঠং. সীলৰাতিআদীহি খীণাসৰসীলাদীনিযেৰ কথিতানি. খণ্ডিচ্চেনাতিআদীনি সক্কারাদীনং কারণপুচ্ছাৰসেন ৰুত্তানি. কিং খণ্ডিচ্চাদীহি কারণেহি তং তং সব্রহ্মচারিং সক্করেয্যুন্তি অযঞ্হেত্থ অধিপ্পাযো.
৭. চোদনাসুত্তৰণ্ণনা
১৬৭. সত্তমে চোদকেনাতি ৰত্থুসন্দস্সনা আপত্তিসন্দস্সনা সংৰাসপ্পটিক্খেপো সামীচিপ্পটিক্খেপোতি চতূহি চোদনাৰত্থূহি চোদযমানেন. কালেন ৰক্খামি নো অকালেনাতি এত্থ চুদিতকস্স কালো কথিতো, ন চোদকস্স. পরং চোদেন্তেন হি পরিসমজ্ঝে ৰা উপোসথপৰারণগ্গে ৰা আসনসালাভোজনসালাদীসু ৰা ন চোদেতব্বো, দিৰাট্ঠানে নিসিন্নকালে ‘‘করোতাযস্মা ওকাসং, অহং আযস্মন্তং ৰত্তুকামো’’তি এৰং ওকাসং কারেত্ৰা চোদেতব্বো. পুগ্গলং পন উপপরিক্খিত্ৰা যো লোলপুগ্গলো অভূতং ৰত্ৰা ভিক্খূনং অযসং আরোপেতি, সো ওকাসকম্মং ৰিনাপি চোদেতব্বো. ভূতেনাতি তচ্ছেন সভাৰেন. সণ্হেনাতি মট্ঠেন মুদুকেন. অত্থসংহিতেনাতি অত্থকামতায হিতকামতায উপেতেন. অৰিপ্পটিসারো উপদহাতব্বোতি অমঙ্কুভাৰো উপনেতব্বো. অলং তে অৰিপ্পটিসারাযাতি যুত্তং তে অমঙ্কুভাৰায. সেসমেত্থ উত্তানমেৰাতি. অট্ঠমং হেট্ঠা ৰুত্তনযত্তা পাকটমেৰ.
৯. খিপ্পনিসন্তিসুত্তৰণ্ণনা
১৬৯. নৰমে খিপ্পং নিসামযতি উপধারেতীতি খিপ্পনিসন্তি. সুগ্গহিতং কত্ৰা গণ্হাতীতি সুগ্গহিতগ্গাহী. অত্থকুসলোতি অট্ঠকথায ছেকো. ধম্মকুসলোতি পাল়িযং ছেকো. নিরুত্তিকুসলোতি নিরুত্তিৰচনেসু ছেকো. ব্যঞ্জনকুসলোতি অক্খরপ্পভেদে ছেকো. পুব্বাপরকুসলোতি অত্থপুব্বাপরং, ধম্মপুব্বাপরং, অক্খরপুব্বাপরং, ব্যঞ্জনপুব্বাপরং, অনুসন্ধিপুব্বাপরন্তি ইমস্মিং পঞ্চৰিধে পুব্বাপরে ছেকো. তত্থ অত্থপুব্বাপরকুসলোতি হেট্ঠা অত্থেন উপরি অত্থং জানাতি, উপরি অত্থেন হেট্ঠা অত্থং জানাতি. কথং? সো হি হেট্ঠা অত্থং ঠপেত্ৰা উপরি অত্থে ৰুত্তে ‘‘হেট্ঠা অত্থো অত্থী’’তি জানাতি. উপরি অত্থং ঠপেত্ৰা হেট্ঠা অত্থে ৰুত্তেপি ‘‘উপরি অত্থো অত্থী’’তি জানাতি. উভতো ঠপেত্ৰা মজ্ঝে অত্থে ৰুত্তে ‘‘উভতো অত্থো অত্থী’’তি জানাতি. মজ্ঝে অত্থং ঠপেত্ৰা উভতোভাগেসু অত্থে ৰুত্তে ‘‘মজ্ঝে অত্থো অত্থী’’তি জানাতি. ধম্মপুব্বাপরাদীসুপি এসেৰ নযো. অনুসন্ধিপুব্বাপরে পন সীলং আদিং কত্ৰা আরদ্ধে সুত্তন্তে মত্থকে ছসু অভিঞ্ঞাসু আগতাসু ‘‘যথানুসন্ধিং যথানুপরিচ্ছেদং সুত্তন্তো গতো’’তি জানাতি. দিট্ঠিৰসেন আরদ্ধে উপরি সচ্চেসু আগতেসুপি ‘‘যথানুসন্ধিনা গতো’’তি জানাতি. কলহভণ্ডনৰসেন আরদ্ধে উপরি সারণীযধম্মেসু আগতেসুপি, দ্ৰত্তিংসতিরচ্ছানকথাৰসেন আরদ্ধে উপরি দসকথাৰত্থূসু (অ. নি. ১০.৬৯; উদা.৩১) আগতেসুপি ‘‘যথানুসন্ধিনা গতো’’তি জানাতীতি.
১০. ভদ্দজিসুত্তৰণ্ণনা
১৭০. দসমে অভিভূতি অভিভৰিত্ৰা ঠিতো জেট্ঠকো. অনভিভূতোতি অঞ্ঞেহি অনভিভূতো. অঞ্ঞদত্থূতি একংসৰচনে নিপাতো. দস্সনৰসেন দসো, সব্বং পস্সতীতি অধিপ্পাযো. ৰসৰত্তীতি সব্বং জনং ৰসে ৰত্তেতি. যথা পস্সতোতি ইট্ঠারম্মণং ৰা হোতু অনিট্ঠারম্মণং ৰা, যেনাকারেন তং পস্সন্তস্স. অনন্তরা আসৰানং খযো হোতীতি অনন্তরাযেৰ অরহত্তং উপ্পজ্জতি. যথা সুণতোতি এত্থাপি এসেৰ নযো. অথ ৰা যং চক্খুনা রূপং দিস্ৰা নিরন্তরমেৰ ৰিপস্সনং পট্ঠপেত্ৰা অরহত্তং পাপুণাতি, তং তস্স অরহত্তং চক্খুৰিঞ্ঞাণানন্তরং নাম হোতি. তং সন্ধায ৰুত্তং – ইদং দস্সনানং অগ্গন্তি. দুতিযপদেপি এসেৰ নযো.
যথা সুখিতস্সাতি যেন মগ্গসুখেন সুখিতস্স. অনন্তরা আসৰানং খযো হোতীতি সমনন্তরমেৰ অরহত্তং উপ্পজ্জতি. ইদং সুখানং অগ্গন্তি ইদং মগ্গসুখং সুখানং উত্তমং. যথা সঞ্ঞিস্সাতি ইধাপি মগ্গসঞ্ঞাৰ অধিপ্পেতা. যথা ভূতস্সাতি যস্মিং ভৰে যস্মিং অত্তভাৰে ঠিতস্স. অনন্তরাতি অনন্তরাযেন অরহত্তং উপ্পজ্জতি. ইদং ভৰানং অগ্গন্তি অযং পচ্ছিমো অত্তভাৰো ভৰানং অগ্গং নাম. অথ ৰা যথা ভূতস্সাতি যেহি খন্ধেহি মগ্গক্খণে ভূতস্স ৰিজ্জমানস্স. অনন্তরা আসৰানং খযো হোতীতি মগ্গানন্তরমেৰ ফলং উপ্পজ্জতি. ইদং ভৰানং অগ্গন্তি ইদং মগ্গক্খণে খন্ধপঞ্চকং ভৰানং অগ্গং নামাতি.
আঘাতৰগ্গো দুতিযো.
(১৮) ৩. উপাসকৰগ্গো
১-৩. সারজ্জসুত্তাদিৰণ্ণনা
১৭১-১৭৩. ততিযস্স পঠমদুতিযততিযেসু অগারিযপ্পটিপত্তি কথিতা. সোতাপন্নসকদাগামিনোপি হোন্তু, ৰট্টন্তিযেৰ.
৪. ৰেরসুত্তৰণ্ণনা
১৭৪. চতুত্থে ভযানীতি চিত্তুত্রাসভযানি. ৰেরানীতি অকুসলৰেরানিপি পুগ্গলৰেরানিপি. চেতসিকন্তি চিত্তনিস্সিতং. দুক্খন্তি কাযপসাদৰত্থুকং দুক্খং. দোমনস্সন্তি দোমনস্সৰেদনং. ইমস্মিং সুত্তে ৰিরতিপহানং কথিতং.
৫. চণ্ডালসুত্তৰণ্ণনা
১৭৫. পঞ্চমে উপাসকপতিকুট্ঠোতি উপাসকপচ্ছিমকো. কোতূহলমঙ্গলিকোতি ‘‘ইমিনা ইদং ভৰিস্সতী’’তি এৰং পৰত্তত্তা কোতূহলসঙ্খাতেন দিট্ঠসুতমুতমঙ্গলেন সমন্নাগতো. মঙ্গলং পচ্চেতি নো কম্মন্তি মঙ্গলং ওলোকেতি, কম্মং ন ওলোকেতি. ইতো চ বহিদ্ধাতি ইমম্হা সাসনা বহিদ্ধা. পুব্বকারং করোতীতি দানাদিকং কুসলকিচ্চং পঠমতরং করোতি.
৬. পীতিসুত্তৰণ্ণনা
১৭৬. ছট্ঠে কিন্তি মযন্তি কেন নাম উপাযেন মযং. পৰিৰেকং পীতিন্তি পঠমদুতিযজ্ঝানানি নিস্সায উপ্পজ্জনকপীতিং. কামূপসংহিতন্তি কামনিস্সিতং দুৰিধে কামে আরব্ভ উপ্পজ্জনকং. অকুসলূপসংহিতন্তি ‘‘মিগসূকরাদযো ৰিজ্ঝিস্সামী’’তি সরং খিপিত্ৰা তস্মিং ৰিরদ্ধে ‘‘ৰিরদ্ধং মযা’’তি এৰং অকুসলে নিস্সায উপ্পজ্জনকং. তাদিসেসু পন ঠানেসু অৰিরজ্ঝন্তস্স ‘‘সুট্ঠু মে ৰিদ্ধং, সুট্ঠু মে পহট’’ন্তি উপ্পজ্জনকং অকুসলূপসংহিতং সুখং সোমনস্সং নাম. দানাদিউপকরণানং অসম্পত্তিযা উপ্পজ্জমানং পন কুসলূপসংহিতং দুক্খং দোমনস্সন্তি ৰেদিতব্বং.
৭. ৰণিজ্জাসুত্তৰণ্ণনা
১৭৭. সত্তমে ৰণিজ্জাতি ৰাণিজকম্মানি. উপাসকেনাতি তিসরণগতেন. সত্থৰণিজ্জাতি আৰুধভণ্ডং কারেত্ৰা তস্স ৰিক্কযো. সত্তৰণিজ্জাতি মনুস্সৰিক্কযো. মংসৰণিজ্জাতি সূকরমিগাদযো পোসেত্ৰা তেসং ৰিক্কযো. মজ্জৰণিজ্জাতি যংকিঞ্চি মজ্জং কারেত্ৰা তস্স ৰিক্কযো. ৰিসৰণিজ্জাতি ৰিসং কারেত্ৰা তস্স ৰিক্কযো. ইতি সব্বম্পি ইমং ৰণিজ্জং নেৰ অত্তনা কাতুং, ন পরে সমাদপেত্ৰা কারেতুং ৰট্টতি.
৮. রাজসুত্তৰণ্ণনা
১৭৮. অট্ঠমে পব্বাজেন্তীতি রট্ঠম্হা পব্বাজেন্তি. যথাপচ্চযং ৰা করোন্তীতি যথাধিপ্পাযং যথাজ্ঝাসযং করোন্তি. তথেৰ পাপকম্মং পৰেদেন্তীতি যথা তেন কতং, তং তথেৰ অঞ্ঞেসং আরোচেন্তি কথেন্তি.
৯. গিহিসুত্তৰণ্ণনা
১৭৯. নৰমে সংৰুতকম্মন্তন্তি পিহিতকম্মন্তং. আভিচেতসিকানন্তি উত্তমচিত্তনিস্সিতানং. দিট্ঠধম্মসুখৰিহারানন্তি পচ্চক্খেযেৰ ধম্মে পৰত্তিক্খণে সুখৰিহারানং. অরিযকন্তেহীতি অরিযানং কন্তেহি মগ্গফলসীলেহি.
অরিযধম্মং সমাদাযাতি এত্থ অরিযধম্মোতি পঞ্চ সীলানি কথিতানি. মেরযং ৰারুণিন্তি চতুব্বিধং মেরযং পঞ্চৰিধঞ্চ সুরং. ধম্মঞ্চানুৰিতক্কযেতি নৰৰিধং লোকুত্তরধম্মং অনুস্সতিৰসেনেৰ ৰিতক্কেয্য. অব্যাপজ্ঝং হিতং চিত্তন্তি নিদ্দুক্খং মেত্তাদিব্রহ্মৰিহারচিত্তং. দেৰলোকায ভাৰযেতি ব্রহ্মলোকত্থায ভাৰেয্য. পুঞ্ঞত্থস্স জিগীসতোতি পুঞ্ঞেন অত্থিকস্স পুঞ্ঞং গৰেসন্তস্স. সন্তেসূতি বুদ্ধপচ্চেকবুদ্ধতথাগতসাৰকেসু. ৰিপুলা হোতি দক্খিণাতি এৰং দিন্নদানং মহপ্ফলং হোতি. অনুপুব্বেনাতি সীলপূরণাদিনা অনুক্কমেন. সেসং তিকনিপাতে ৰুত্তত্থমেৰ.
১০. গৰেসীসুত্তৰণ্ণনা
১৮০. দসমে সিতং পাত্ৰাকাসীতি মহামগ্গেনেৰ গচ্ছন্তো তং সালৰনং ওলোকেত্ৰা ‘‘অত্থি নু খো ইমস্মিং ঠানে কিঞ্চি সুকারণং উপ্পন্নপুব্ব’’ন্তি অদ্দস কস্সপবুদ্ধকালে গৰেসিনা উপাসকেন কতং সুকারণং. অথস্স এতদহোসি – ‘‘ইদং সুকারণং ভিক্খুসঙ্ঘস্স অপাকটং পটিচ্ছন্নং, হন্দ নং ভিক্খুসঙ্ঘস্স পাকটং করোমী’’তি মগ্গা ওক্কম্ম অঞ্ঞতরস্মিং পদেসে ঠিতোৰ সিতপাতুকম্মং অকাসি, অগ্গগ্গদন্তে দস্সেত্ৰা মন্দহসিতং হসি. যথা হি লোকিযমনুস্সা উদরং পহরন্তা ‘‘কহং কহ’’ন্তি হসন্তি, ন এৰং বুদ্ধা. বুদ্ধানং পন হসিতং হট্ঠপহট্ঠাকারমত্তমেৰ হোতি.
হসিতঞ্চ নামেতং তেরসহি সোমনস্সসহগতচিত্তেহি হোতি. তত্থ লোকিযমহাজনো অকুসলতো চতূহি, কামাৰচরকুসলতো চতূহীতি অট্ঠহি চিত্তেহি হসতি, সেখা অকুসলতো দিট্ঠিগতসম্পযুত্তানি দ্ৰে অপনেত্ৰা ছহি চিত্তেহি হসন্তি, খীণাসৰা চতূহি সহেতুককিরিযচিত্তেহি, একেন অহেতুককিরিযচিত্তেনাতি পঞ্চহি চিত্তেহি হসন্তি. তেসুপি বলৰারম্মণে আপাথমাগতে দ্ৰীহি ঞাণসম্পযুত্তচিত্তেহি হসন্তি, দুব্বলারম্মণে দুহেতুকচিত্তদ্ৰযেন চ অহেতুকচিত্তেন চাতি তীহি চিত্তেহি হসন্তি. ইমস্মিং পন ঠানে কিরিযাহেতুকমনোৰিঞ্ঞাণধাতুসোমনস্সসহগতচিত্তং ভগৰতো পহট্ঠাকারমত্তহসিতং উপ্পাদেতি.
তং পনেতং হসিতং এৰং অপ্পমত্তকম্পি থেরস্স পাকটং অহোসি. কথং? তথারূপে হি কালে তথাগতস্স চতূহি দাঠাহি চাতুদ্দীপিকমহামেঘমুখতো সমোসরিতা ৰিজ্জুলতা ৰিয ৰিরোচমানা মহাতালক্খন্ধপ্পমাণা রস্মিৰট্টিযো উট্ঠহিত্ৰা তিক্খত্তুং সিরৰরং পদক্খিণং কত্ৰা দাঠগ্গেসুযেৰ অন্তরধাযন্তি. তেন সঞ্ঞাণেন আযস্মা আনন্দো ভগৰতো পচ্ছতো গচ্ছমানোপি সিতপাতুভাৰং জানাতি.
ইদ্ধন্তি সমিদ্ধং. ফীতন্তি অতিসমিদ্ধং সব্বপালিফুল্লং ৰিয. আকিণ্ণমনুস্সন্তি জনসমাকুলং. সীলেসু অপরিপূরকারীতি পঞ্চসু সীলেসু অসমত্তকারী. পটিদেসিতানীতি উপাসকভাৰং পটিদেসিতানি. সমাদপিতানীতি সরণেসু পতিট্ঠাপিতানীতি অত্থো. ইচ্চেতং সমসমন্তি ইতি এতং কারণং সব্বাকারতো সমভাৰেনেৰ সমং, ন একদেসেন. নত্থি কিঞ্চি অতিরেকন্তি ময্হং ইমেহি কিঞ্চি অতিরেকং নত্থি. হন্দাতি ৰৰস্সগ্গত্থে নিপাতো. অতিরেকাযাতি ৰিসেসকারণত্থায পটিপজ্জামীতি অত্থো. সীলেসু পরিপূরকারিং ধারেথাতি পঞ্চসু সীলেসু সমত্তকারীতি জানাথ. এত্তাৰতা তেন পঞ্চ সীলানি সমাদিন্নানি নাম হোন্তি. কিমঙ্গ পন ন মযন্তি মযং পন কেনেৰ কারণেন পরিপূরকারিনো ন ভৰিস্সাম. সেসমেত্থ উত্তানমেৰাতি.
উপাসকৰগ্গো ততিযো.
(১৯) ৪. অরঞ্ঞৰগ্গো
১. আরঞ্ঞিকসুত্তৰণ্ণনা
১৮১. চতুত্থস্স পঠমে মন্দত্তা মোমূহত্তাতি নেৰ সমাদানং জানাতি, ন আনিসংসং. অত্তনো পন মন্দত্তা মোমূহত্তা অঞ্ঞাণেনেৰ আরঞ্ঞকো হোতি. পাপিচ্ছো ইচ্ছাপকতোতি ‘‘অরঞ্ঞে মে ৰিহরন্তস্স ‘অযং আরঞ্ঞকো’তি চতুপচ্চযসক্কারং করিস্সন্তি, ‘অযং ভিক্খু লজ্জী পৰিৰিত্তো’তিআদীহি চ গুণেহি সম্ভাৰেস্সন্তী’’তি এৰং পাপিকায ইচ্ছায ঠত্ৰা তায এৰ ইচ্ছায অভিভূতো হুত্ৰা আরঞ্ঞকো হোতি. উম্মাদৰসেন অরঞ্ঞং পৰিসিত্ৰা ৰিহরন্তো পন উম্মাদা চিত্তক্খেপা আরঞ্ঞকো নাম হোতি. ৰণ্ণিতন্তি ইদং আরঞ্ঞকঙ্গং নাম বুদ্ধেহি চ বুদ্ধসাৰকেহি চ ৰণ্ণিতং পসত্থন্তি আরঞ্ঞকো হোতি. ইদমত্থিতন্তি ইমায কল্যাণায পটিপত্তিযা অত্থো এতস্সাতি ইদমত্থী, ইদমত্থিনো ভাৰো ইদমত্থিতা. তং ইদমত্থিতংযেৰ নিস্সায, ন অঞ্ঞং কিঞ্চি লোকামিসন্তি অত্থো. সেসমেত্থ ইতো পরেসু চ উত্তানত্থমেৰ.
অরঞ্ঞৰগ্গো চতুত্থো.
(২০) ৫. ব্রাহ্মণৰগ্গো
১. সোণসুত্তৰণ্ণনা
১৯১. পঞ্চমস্স পঠমে ব্রাহ্মণধম্মাতি ব্রাহ্মণসভাৰা. সুনখেসূতি কুক্কুরেসু. নেৰ কিণন্তি ন ৰিক্কিণন্তীতি ন গণ্হন্তা কিণন্তি, ন দদন্তা ৰিক্কিণন্তি. সম্পিযেনেৰ সংৰাসং সংবন্ধায সম্পৰত্তেন্তীতি পিযো পিযং উপসঙ্কমিত্ৰা পৰেণিযা বন্ধনত্থং সংৰাসং পৰত্তযন্তি. উদরাৰদেহকন্তি উদরং অৰদিহিত্ৰা উপচিনিত্ৰা পূরেত্ৰা. অৰসেসং আদায পক্কমন্তীতি যং ভুঞ্জিতুং ন সক্কোন্তি, তং ভণ্ডিকং কত্ৰা গহেত্ৰা গচ্ছন্তি. ইমস্মিং সুত্তে ৰট্টমেৰ কথিতং.
২. দোণব্রাহ্মণসুত্তৰণ্ণনা
১৯২. দুতিযে ত্ৰম্পি নোতি ত্ৰম্পি নু. পৰত্তারোতি পৰত্তযিতারো. যেসন্তি যেসং সন্তকং. মন্তপদন্তি ৰেদসঙ্খাতং মন্তমেৰ. গীতন্তি অট্ঠকাদীহি দসহি পোরাণকব্রাহ্মণেহি সরসম্পত্তিৰসেন সজ্ঝাযিতং. পৰুত্তন্তি অঞ্ঞেসং ৰুত্তং, ৰাচিতন্তি অত্থো. সমীহিতন্তি সমুপব্যূল়্হং রাসিকতং, পিণ্ডং কত্ৰা ঠপিতন্তি অত্থো. তদনুগাযন্তীতি এতরহি ব্রাহ্মণা তং তেহি পুব্বেহি গীতং অনুগাযন্তি অনুসজ্ঝাযন্তি. তদনুভাসন্তীতি তং অনুভাসন্তি. ইদং পুরিমস্সেৰ ৰেৰচনং. ভাসিতমনুভাসন্তীতি তেহি ভাসিতং অনুভাসন্তি. সজ্ঝাযিতমনুসজ্ঝাযন্তীতি তেহি সজ্ঝাযিতং অনুসজ্ঝাযন্তি. ৰাচিতমনুৰাচেন্তীতি তেহি অঞ্ঞেসং ৰাচিতং অনুৰাচেন্তি. সেয্যথিদন্তি তে কতমেতি অত্থো. অট্ঠকোতিআদীনি তেসং নামানি. তে কির দিব্বেন চক্খুনা ওলোকেত্ৰা পরূপঘাতং অকত্ৰা কস্সপসম্মাসম্বুদ্ধস্স ভগৰতো পাৰচনেন সহ সংসন্দেত্ৰা মন্তে গন্থেসুং. অপরাপরে পন ব্রাহ্মণা পাণাতিপাতাদীনি পক্খিপিত্ৰা তযো ৰেদে ভিন্দিত্ৰা বুদ্ধৰচনেন সদ্ধিং ৰিরুদ্ধে অকংসু. ত্যাস্সু’মেতি এত্থ অস্সূতি নিপাতমত্তং, তে ব্রাহ্মণা ইমে পঞ্চ ব্রাহ্মণে পঞ্ঞাপেন্তীতি অত্থো.
মন্তে অধীযমানোতি ৰেদে সজ্ঝাযন্তো গণ্হন্তো. আচরিযধনন্তি আচরিযদক্খিণং আচরিযভাগং. ন ইস্সত্থেনাতি ন যোধাজীৰকম্মেন উপ্পাদেতি. ন রাজপোরিসেনাতি ন রাজুপট্ঠাকভাৰেন. কেৰলং ভিক্খাচরিযাযাতি সুদ্ধায ভিক্খাচরিযায এৰ. কপালং অনতিমঞ্ঞমানোতি তং ভিক্খাভাজনং অনতিমঞ্ঞমানো. সো হি পুণ্ণপত্তং আদায সীসং ন্হাতো কুলদ্ৰারেসু ঠত্ৰা ‘‘অহং অট্ঠচত্তালীস ৰস্সানি কোমারব্রহ্মচরিযং চরিং, মন্তাপি মে গহিতা, আচরিযস্স আচরিযধনং দস্সামি, ধনং মে দেথা’’তি যাচতি. তং সুত্ৰা মনুস্সা যথাসত্তি যথাবলং অট্ঠপি সোল়সপি সতম্পি সহস্সম্পি দেন্তি. এৰং সকলগামং চরিত্ৰা লদ্ধধনং আচরিযস্স নিয্যাদেতি. তং সন্ধাযেতং ৰুত্তং. এৰং খো দোণ ব্রাহ্মণো ব্রহ্মসমো হোতীতি এৰং ব্রহ্মৰিহারেহি সমন্নাগতত্তা ব্রাহ্মণো ব্রহ্মসমো নাম হোতি.
নেৰ কযেন ন ৰিক্কযেনাতি নেৰ অত্তনা কযং কত্ৰা গণ্হাতি, ন পরেন ৰিক্কযং কত্ৰা দিন্নং. উদকূপস্সট্ঠন্তি উদকেন উপস্সট্ঠং পরিচ্চত্তং. সো হি যস্মিং কুলে ৰযপ্পত্তা দারিকা অত্থি, গন্ত্ৰা তস্স দ্ৰারে তিট্ঠতি. ‘‘কস্মা ঠিতোসী’’তি ৰুত্তে ‘‘অহং অট্ঠচত্তালীস ৰস্সানি কোমারব্রহ্মচরিযং চরিং, তং সব্বং তুম্হাকং দেমি, তুম্হে ময্হং দারিকং দেথা’’তি ৰদতি. তে দারিকং আনেত্ৰা তস্স হত্থে উদকং পাতেত্ৰা দেন্তি. সো তং উদকূপস্সট্ঠং ভরিযং গণ্হিত্ৰা গচ্ছতি. অতিমীল়্হজোতি অতিমীল়্হে মহাগূথরাসিম্হি জাতো. তস্স সাতি তস্স এসা. ন দৰত্থাতি ন কীল়নত্থা. ন রতত্থাতি ন কামরতিঅত্থা. মেথুনং উপ্পাদেত্ৰাতি ধীতরং ৰা পুত্তং ৰা উপ্পাদেত্ৰা ‘‘ইদানি পৰেণি ঘটীযিস্সতী’’তি নিক্খমিত্ৰা পব্বজতি. সুগতিং সগ্গং লোকন্তি ব্রহ্মলোকমেৰ সন্ধাযেতং ৰুত্তং. দেৰসমো হোতীতি দিব্বৰিহারেহি সমন্নাগতত্তা দেৰসমো নাম হোতি.
তমেৰ পুত্তস্সাদং নিকামযমানোতি য্ৰাস্স ধীতরং ৰা পুত্তং ৰা জাতং দিস্ৰা পুত্তপেমং পুত্তস্সাদো উপ্পজ্জতি, তং পত্থযমানো ইচ্ছমানো. কুটুম্বং অজ্ঝাৰসতীতি কুটুম্বং সণ্ঠপেত্ৰা কুটুম্বমজ্ঝে ৰসতি. সেসমেত্থ উত্তানমেৰাতি.
৩. সঙ্গারৰসুত্তৰণ্ণনা
১৯৩. ততিযে পগেৰাতি পঠমঞ্ঞেৰ. কামরাগপরিযুট্ঠিতেনাতি কামরাগগ্গহিতেন. কামরাগপরেতেনাতি কামরাগানুগতেন. নিস্সরণন্তি তিৰিধং কামরাগস্স নিস্সরণং ৰিক্খম্ভননিস্সরণং, তদঙ্গনিস্সরণং, সমুচ্ছেদনিস্সরণন্তি. তত্থ অসুভে পঠমজ্ঝানং ৰিক্খম্ভননিস্সরণং নাম, ৰিপস্সনা তদঙ্গনিস্সরণং নাম, অরহত্তমগ্গো সমুচ্ছেদনিস্সরণং নাম. তং তিৰিধম্পি নপ্পজানাতীতি অত্থো. অত্তত্থম্পীতিআদীসু অরহত্তসঙ্খাতো অত্তনো অত্থো অত্তত্থো নাম, পচ্চযদাযকানং অত্থো পরত্থো নাম, স্ৰেৰ দুৰিধো উভযত্থো নাম. ইমিনা নযেন সব্বৰারেসু অত্থো ৰেদিতব্বো.
অযং পন ৰিসেসো – ব্যাপাদস্স নিস্সরণন্তিআদীসু হি দ্ৰেৰ নিস্সরণানি ৰিক্খম্ভননিস্সরণঞ্চ সমুচ্ছেদনিস্সরণঞ্চ. তত্থ ব্যাপাদস্স তাৰ মেত্তায পঠমজ্ঝানং ৰিক্খম্ভননিস্সরণং নাম, অনাগামিমগ্গো সমুচ্ছেদনিস্সরণং, থিনমিদ্ধস্স আলোকসঞ্ঞা ৰিক্খম্ভননিস্সরণং, অরহত্তমগ্গো সমুচ্ছেদনিস্সরণং. উদ্ধচ্চকুক্কুচ্চস্স যো কোচি সমথো ৰিক্খম্ভননিস্সরণং, উদ্ধচ্চস্স পনেত্থ অরহত্তমগ্গো, কুক্কুচ্চস্স অনাগামিমগ্গো সমুচ্ছেদনিস্সরণং. ৰিচিকিচ্ছায ধম্মৰৰত্থানং ৰিক্খম্ভননিস্সরণং, পঠমমগ্গো সমুচ্ছেদনিস্সরণং.
যা পনেত্থ সেয্যথাপি, ব্রাহ্মণ, উদপত্তো সংসট্ঠো লাখায ৰাতিআদিকা উপমা ৰুত্তা, তাসু উদপত্তোতি উদকভরিতা পাতি. সংসট্ঠোতি ৰণ্ণভেদকরণৰসেন সংসট্ঠো. উক্কুধিতোতি কুধিতো. উস্সদকজাতোতি উসুমকজাতো. সেৰালপণকপরিযোনদ্ধোতি তিলবীজকাদিভেদেন সেৰালেন ৰা নীলমণ্ডূকপিট্ঠিৰণ্ণেন ৰা উদকপিট্ঠিং ছাদেত্ৰা নিব্বত্তেন পণকেন পরিযোনদ্ধো. ৰাতেরিতোতি ৰাতেন এরিতো কম্পিতো. আৰিলোতি অপ্পসন্নো. লুল়িতোতি অসন্নিসিন্নো. কললীভূতোতি কদ্দমীভূতো. অন্ধকারে নিক্খিত্তোতি কোট্ঠকন্তরাদিভেদে অনালোকট্ঠানে ঠপিতো. ইমস্মিং সুত্তে ভগৰা তীহি ভৰেহি দেসনং নিৰট্টেত্ৰা অরহত্তনিকূটেন নিট্ঠপেসি, ব্রাহ্মণো পন সরণমত্তে পতিট্ঠিতোতি.
৪. কারণপালীসুত্তৰণ্ণনা
১৯৪. চতুত্থে কারণপালীতি পালোতি তস্স নামং, রাজকুলানং পন কম্মন্তে কারেতীতি কারণপালী নাম জাতো. কম্মন্তং কারেতীতি পাতোৰ উট্ঠায দ্ৰারট্টালকপাকারে অকতে কারেতি, জিণ্ণে পটিজগ্গাপেতি. পিঙ্গিযানিং ব্রাহ্মণন্তি এৰংনামকং অনাগামিফলে পতিট্ঠিতং অরিযসাৰকং ব্রাহ্মণং. সো কির পাতোৰ উট্ঠায গন্ধমালাদীনি গাহাপেত্ৰা সত্থু সন্তিকং গন্ত্ৰা ৰন্দিত্ৰা গন্ধমালাদীহি পূজেত্ৰা নগরং আগচ্ছতি, ইদং ব্রাহ্মণস্স দেৰসিকং ৰত্তন্তি. তং সো এৰং ৰত্তং কত্ৰা আগচ্ছন্তং অদ্দস. এতদৰোচাতি ‘‘অযং ব্রাহ্মণো পঞ্ঞৰা ঞাণুত্তরো, কহং নু খো পাতোৰ গন্ত্ৰা আগচ্ছতী’’তি চিন্তেত্ৰা অনুক্কমেন সন্তিকং আগতং সঞ্জানিত্ৰা ‘‘হন্দ কুতো নূ’’তিআদিৰচনং অৰোচ.
তত্থ দিৰা দিৰস্সাতি দিৰসস্সাপি দিৰা, মজ্ঝন্হিককালেতি অত্থো. পণ্ডিতো মঞ্ঞেতি ভৰং পিঙ্গিযানী সমণং গোতমং পণ্ডিতোতি মঞ্ঞতি, উদাহু নোতি অযমেত্থ অত্থো. কো চাহং, ভোতি, ভো, সমণস্স গোতমস্স পঞ্ঞাৰেয্যত্তিযজাননে অহং কো নাম? কো চ সমণস্স গোতমস্স পঞ্ঞাৰেয্যত্তিযং জানিস্সামীতি কুতো চাহং সমণস্স গোতমস্স পঞ্ঞাৰেয্যত্তিযং জানিস্সামি, কেন নাম কারণেন জানিস্সামীতি এৰং সব্বথাপি অত্তনো অজাননভাৰং দীপেতি. সোপি নূনস্স তাদিসোৰাতি যো সমণস্স গোতমস্স পঞ্ঞাৰেয্যত্তিযং জানেয্য, সোপি নূন দস পারমিযো পূরেত্ৰা সব্বঞ্ঞুতং পত্তো তাদিসো বুদ্ধোযেৰ ভৰেয্য. সিনেরুং ৰা হি পথৰিং ৰা আকাসং ৰা পমেতুকামেন তপ্পমাণো দণ্ডো ৰা রজ্জু ৰা লদ্ধুং ৰট্টতি, সমণস্স গোতমস্স পঞ্ঞং জানন্তেনপি তস্স ঞাণসদিসমেৰ সব্বঞ্ঞুতঞ্ঞাণং লদ্ধুং ৰট্টতীতি দীপেতি. আদরৰসেন পনেত্থ আমেডিতং কতং. উল়ারাযাতি উত্তমায সেট্ঠায. কো চাহং, ভোতি, ভো, অহং সমণস্স গোতমস্স পসংসনে কো নাম. কো চ সমণং গোতমং পসংসিস্সামীতি কেন কারণেন পসংসিস্সামি.
পসত্থপ্পসত্থোতি সব্বগুণানং উপরি চরেহি সব্বলোকপসত্থেহি অত্তনো গুণেহেৰ পসত্থো, ন তস্স অঞ্ঞেহি পসংসনকিচ্চং অত্থি. যথা হি চম্পকপুপ্ফং ৰা নীলুপ্পলং ৰা পদুমং ৰা লোহিতচন্দনং ৰা অত্তনো ৰণ্ণগন্ধসিরিযাৰ পাসাদিকঞ্চেৰ সুগন্ধঞ্চ, ন তস্স আগন্তুকেহি ৰণ্ণগন্ধেহি থোমনকিচ্চং অত্থি. যথা চ মণিরতনং ৰা চন্দমণ্ডলং ৰা অত্তনো আলোকেনেৰ ওভাসতি, ন তস্স অঞ্ঞেন ওভাসনকিচ্চং অত্থি, এৰং সমণো গোতমো সব্বলোকপসত্থেহি অত্তনো গুণেহেৰ পসত্থো থোমিতো, সব্বলোকস্স সেট্ঠতং পাপিতো. ন তস্স অঞ্ঞেন পসংসনকিচ্চং অত্থি.
পসত্থেহি ৰা পসত্থোতিপি পসত্থপ্পসত্থো. কে পন পসত্থা নাম? রাজা পসেনদি কোসলো কাসিকোসলৰাসিকেহি পসত্থো, বিম্বিসারো অঙ্গমগধৰাসীহি, ৰেসালিকা লিচ্ছৰী ৰজ্জিতট্ঠৰাসীহি পসত্থা, পাৰেয্যকা মল্লা কোসিনারকা মল্লা অঞ্ঞেপি তে তে খত্তিযা তেহি তেহি জানপদেহি পসত্থা, চঙ্কিআদযো ব্রাহ্মণা ব্রাহ্মণগণেহি, অনাথপিণ্ডিকাদযো উপাসকা উপাসকগণেহি, ৰিসাখাআদিকা উপাসিকা অনেকসতাহি উপাসিকাহি, সকুলুদাযিআদযো পরিব্বাজকা অনেকেহি পরিব্বাজকসতেহি, উপ্পলৰণ্ণত্থেরিআদিকা মহাসাৰিকা অনেকেহি ভিক্খুনিসতেহি, সারিপুত্তত্থেরাদযো মহাথেরা অনেকসতেহি ভিক্খূহি, সক্কাদযো দেৰা অনেকসহস্সেহি দেৰেহি, মহাব্রহ্মাদযো ব্রহ্মানো অনেকসহস্সেহি ব্রহ্মেহি পসত্থা. তে সব্বেপি দসবলং থোমেন্তি ৰণ্ণেন্তি পসংসন্তীতি ভগৰা ‘‘পসত্থপ্পসত্থো’’তি ৰুচ্চতি. অত্থৰসন্তি অত্থানিসংসং.
অথস্স সো অত্তনো পসাদকারণং আচিক্খন্তো সেয্যথাপি, ভো, পুরিসোতিআদিমাহ. তত্থ অগ্গরসপরিতিত্তোতি ভোজনরসেসু পাযাসো স্নেহরসেসু গোসপ্পি, কসাৰরসেসু খুদ্দকমধু অনেল়কং, মধুররসেসু সক্করাতি এৰমাদযো অগ্গরসা নাম. তেসু যেন কেনচি পরিতিত্তো আকণ্ঠপ্পমাণং ভুঞ্জিত্ৰা ঠিতো. অঞ্ঞেসং হীনানন্তি অগ্গরসেহি অঞ্ঞেসং হীনরসানং. সুত্তসোতি সুত্ততো, সুত্তভাৰেনাতি অত্থো. সেসুপি এসেৰ নযো. ততো ততোতি সুত্তাদীসু ততো ততো. অঞ্ঞেসং পুথুসমণব্রাহ্মণাপ্পৰাদানন্তি যে অঞ্ঞেসং পুথূনং সমণব্রাহ্মণানং লদ্ধিসঙ্খাতপ্পৰাদা, তেসং. ন পিহেতীতি ন পত্থেতি, তে কথিযমানে সোতুম্পি ন ইচ্ছতি. জিঘচ্ছাদুব্বল্যপরেতোতি জিঘচ্ছায চেৰ দুব্বলভাৰেন চ অনুগতো. মধুপিণ্ডিকন্তি সালিপিট্ঠং ভজ্জিত্ৰা চতুমধুরেন যোজেত্ৰা কতং বদ্ধসত্তুপিণ্ডিকং, মধুরপূৰমেৰ ৰা. অধিগচ্ছেয্যাতি লভেয্য. অসেচনকন্তি মধুরভাৰকরণত্থায অঞ্ঞেন রসেন অনাসিত্তকং ওজৰন্তং পণীতরসং.
হরিচন্দনস্সাতি সুৰণ্ণৰণ্ণচন্দনস্স. লোহিতচন্দনস্সাতি রত্তৰণ্ণচন্দনস্স. সুরভিগন্ধন্তি সুগন্ধং. দরথাদযো ৰট্টদরথা, ৰট্টকিলমথা, ৰট্টপরিল়াহা এৰ. উদানং উদানেসীতি উদাহারং উদাহরি. যথা হি যং তেলং মানং গহেতুং ন সক্কোতি, ৰিস্সন্দিত্ৰা গচ্ছতি, তং অৰসেকোতি ৰুচ্চতি. যঞ্চ জলং তল়াকং গহেতুং ন সক্কোতি, অজ্ঝোত্থরিত্ৰা গচ্ছতি, তং ওঘোতি ৰুচ্চতি. এৰমেৰং যং পীতিৰচনং হদযং গহেতুং ন সক্কোতি, অধিকং হুত্ৰা অন্তো অসণ্ঠহিত্ৰা বহি নিক্খমতি, তং উদানন্তি ৰুচ্চতি. এৰরূপং পীতিমযৰচনং নিচ্ছারেসীতি অত্থো.
৫. পিঙ্গিযানীসুত্তৰণ্ণনা
১৯৫. পঞ্চমে নীলাতি ইদং সব্বসঙ্গাহিকং. নীলৰণ্ণাতিআদি তস্সেৰ ৰিভাগদস্সনং. তত্থ ন তেসং পকতিৰণ্ণো নীলো, নীলৰিলেপনৰিলিত্তত্তা পনেতং ৰুত্তং. নীলৰত্থাতি পটদুকূলকোসেয্যাদীনিপি তেসং নীলানেৰ হোন্তি. নীলালঙ্কারাতি নীলমণীহি নীলপুপ্ফেহি অলঙ্কতা, তেসং হত্থালঙ্কার-অস্সালঙ্কার-রথালঙ্কার-সাণিৰিতানকঞ্চুকাপি সব্বে নীলাযেৰ হোন্তি. ইমিনা নযেন সব্বপদেসু অত্থো ৰেদিতব্বো.
পদুমং যথাতি যথা সতপত্তং রত্তপদুমং. কোকনদন্তি তস্সেৰ ৰেৰচনং. পাতোতি পগেৰ সুরিযুগ্গমনকালে. সিযাতি ভৰেয্য. অৰীতগন্ধন্তি অৰিগতগন্ধং. অঙ্গীরসন্তি ভগৰতো অঙ্গমঙ্গেহি রস্মিযো নিচ্ছরন্তি, তস্মা অঙ্গীরসোতি ৰুচ্চতি. তপন্তমাদিচ্চমিৰন্তলিক্খেতি দ্ৰিসহস্সদীপপরিৰারেসু চতূসু মহাদীপেসু আলোককরণৰসেন অন্তলিক্খে তপন্তং আদিচ্চং ৰিয ৰিরোচমানং. অঙ্গীরসং পস্সাতি অত্তানমেৰ ৰা মহাজনং ৰা সন্ধায এৰং ৰদতি.
৬. মহাসুপিনসুত্তৰণ্ণনা
১৯৬. ছট্ঠে মহাসুপিনাতি মহন্তেহি পুরিসেহি পস্সিতব্বতো মহন্তানঞ্চ অত্থানং নিমিত্তভাৰতো মহাসুপিনা. পাতুরহেসুন্তি পাকটা অহেসুং. তত্থ সুপিনং পস্সন্তো চতূহি কারণেহি পস্সতি ধাতুক্খোভতো ৰা অনুভূতপুব্বতো ৰা দেৰতোপসংহারতো ৰা পুব্বনিমিত্ততো ৰাতি.
তত্থ পিত্তাদীনং খোভকরণপচ্চযপ্পযোগেন খুভিতধাতুকো ধাতুক্খোভতো সুপিনং পস্সতি. পস্সন্তো চ নানাৰিধং সুপিনং পস্সতি পব্বতা পতন্তো ৰিয, আকাসেন গচ্ছন্তো ৰিয, ৰাল়মিগহত্থিচোরাদীহি অনুবদ্ধো ৰিয চ. অনুভূতপুব্বতো পস্সন্তো পুব্বে অনুভূতপুব্বং আরম্মণং পস্সতি. দেৰতোপসংহারতো পস্সন্তস্স দেৰতা অত্থকামতায ৰা অনত্থকামতায ৰা অত্থায ৰা অনত্থায ৰা নানাৰিধানি আরম্মণানি উপসংহরন্তি. সো তাসং দেৰতানং আনুভাৰেন তানি আরম্মণানি পস্সতি. পুব্বনিমিত্ততো পস্সন্তো পুঞ্ঞাপুঞ্ঞৰসেন উপ্পজ্জিতুকামস্স অত্থস্স ৰা অনত্থস্স ৰা পুব্বনিমিত্তভূতং সুপিনং পস্সতি বোধিসত্তমাতা ৰিয পুত্তপটিলাভনিমিত্তং, কোসলরাজা ৰিয সোল়স সুপিনে, অযমেৰ ভগৰা বোধিসত্তভূতো ইমে পঞ্চ মহাসুপিনে ৰিয চাতি.
তত্থ যং ধাতুক্খোভতো অনুভূতপুব্বতো চ সুপিনে পস্সতি, ন তং সচ্চং হোতি. যং দেৰতোপসংহারতো পস্সতি, তং সচ্চং ৰা হোতি অলিকং ৰা. কুদ্ধা হি দেৰতা উপাযেন ৰিনাসেতুকামা ৰিপরীতম্পি কত্ৰা দস্সেন্তি. যং পন পুব্বনিমিত্ততো পস্সতি, তং একন্তং সচ্চমেৰ হোতি. এতেসং চতুন্নং মূলকারণানং সংসগ্গভেদতোপি সুপিনভেদো হোতিযেৰ.
তং পনেতং চতুব্বিধম্পি সুপিনং সেখপুথুজ্জনাৰ পস্সন্তি অপ্পহীনৰিপল্লাসত্তা, অসেখা ন পস্সন্তি পহীনৰিপল্লাসত্তা. কিং পনেতং পস্সন্তো সুত্তো পস্সতি পটিবুদ্ধো, উদাহু নেৰ সুত্তো ন পটিবুদ্ধোতি? কিঞ্চেত্থ যদি তাৰ সুত্তো পস্সতি, অভিধম্মৰিরোধো আপজ্জতি. ভৰঙ্গচিত্তেন হি সুপতি, তং রূপনিমিত্তাদিআরম্মণং রাগাদিসম্পযুত্তং ৰা ন হোতি. সুপিনং পস্সন্তস্স চ ঈদিসানি চিত্তানি উপ্পজ্জন্তি. অথ পটিবুদ্ধো পস্সতি, ৰিনযৰিরোধো আপজ্জতি. যঞ্হি পটিবুদ্ধো পস্সতি, তং সব্বোহারিকচিত্তেন পস্সতি. সব্বোহারিকচিত্তেন চ কতে ৰীতিক্কমে অনাপত্তি নাম নত্থি. সুপিনং পস্সন্তেন পন কতেপি ৰীতিক্কমে একন্তং অনাপত্তি এৰ. অথ নেৰ সুত্তো ন পটিবুদ্ধো পস্সতি, ন নাম পস্সতি. এৰঞ্চ সতি সুপিনস্স অভাৰো চ আপজ্জতি? ন অভাৰো. কস্মা? যস্মা কপিমিদ্ধপরেতো পস্সতি. ৰুত্তঞ্হেতং – ‘‘কপিমিদ্ধপরেতো খো, মহারাজ, সুপিনং পস্সতী’’তি.
কপিমিদ্ধপরেতোতি মক্কটনিদ্দায যুত্তো. যথা হি মক্কটস্স নিদ্দা লহুপরিৰত্তা হোতি, এৰং যা নিদ্দা পুনপ্পুনং কুসলাদিচিত্তৰোকিণ্ণত্তা লহুপরিৰত্তা, যস্সা পৰত্তিযং পুনপ্পুনং ভৰঙ্গতো উত্তরণং হোতি, তায যুত্তো সুপিনং পস্সতি. তেনাযং সুপিনো কুসলোপি হোতি অকুসলোপি অব্যাকতোপি. তত্থ সুপিনন্তে চেতিযৰন্দনধম্মস্সৰনধম্মদেসনাদীনি করোন্তস্স কুসলো, পাণাতিপাতাদীনি করোন্তস্স অকুসলো, দ্ৰীহি অন্তেহি মুত্তো আৰজ্জনতদারম্মণক্খণে অব্যাকতোতি ৰেদিতব্বো. স্ৰাযং দুব্বলৰত্থুকত্তা চেতনায পটিসন্ধিং আকড্ঢিতুং অসমত্থো. পৰত্তে পন অঞ্ঞেহি কুসলাকুসলেহি উপত্থম্ভিতো ৰিপাকং দেতি. কিঞ্চাপি ৰিপাকং দেতি, অথ খো অৰিসযে উপ্পন্নত্তা অব্বোহারিকাৰ সুপিনন্তচেতনা. সো পনেস সুপিনো কালৰসেনপি দিৰা তাৰ দিট্ঠো ন সমেতি, তথা পঠমযামে মজ্ঝিমযামে পচ্ছিমযামে চ. বলৰপচ্চূসে পন অসিতপীতখাযিতে সম্মা পরিণামং গতে কাযস্মিং ওজায পতিট্ঠিতায অরুণে উগ্গচ্ছমানেৰ দিট্ঠো সুপিনো সমেতি. ইট্ঠনিমিত্তং সুপিনং পস্সন্তো ইট্ঠং পটিলভতি, অনিট্ঠনিমিত্তং পস্সন্তো অনিট্ঠং.
ইমে পন পঞ্চ মহাসুপিনে নেৰ লোকিযমহাজনো পস্সতি, ন মহারাজানো, ন চক্কৰত্তিরাজানো, ন অগ্গসাৰকা, ন পচ্চেকবুদ্ধা, ন সম্মাসম্বুদ্ধা, একো সব্বঞ্ঞুবোধিসত্তোযেৰ পস্সতি. অম্হাকং পন বোধিসত্তো কদা ইমে সুপিনে পস্সীতি? ‘‘স্ৰে বুদ্ধো ভৰিস্সামী’’তি চাতুদ্দসিযং পক্খস্স রত্তিৰিভাযনকালে পস্সি. তেরসিযন্তিপি ৰদন্তিযেৰ. সো ইমে সুপিনে দিস্ৰা উট্ঠায পল্লঙ্কং আভুঞ্জিত্ৰা নিসিন্নো চিন্তেসি – ‘‘সচে মযা কপিলৰত্থুনগরে ইমে সুপিনা দিট্ঠা অস্সু, পিতু মহারাজস্স কথেয্যং. সচে পন মে মাতা জীৰেয্য, তস্সা কথেয্যং. ইমস্মিং খো পন ঠানে ইমেসং পটিগ্গাহকো নাম নত্থি, অহমেৰ পটিগণ্হিস্সামী’’তি. ততো ‘‘ইদং ইমস্স পুব্বনিমিত্তং ইদং ইমস্সা’’তি সযমেৰ সুপিনে পটিগ্গণ্হিত্ৰা উরুৰেলগামে সুজাতায দিন্নং পাযাসং পরিভুঞ্জিত্ৰা বোধিমণ্ডং আরুয্হ বোধিং পত্ৰা অনুক্কমেন জেতৰনে ৰিহরন্তো অত্তনো মকুলবুদ্ধকালে দিট্ঠে পঞ্চ মহাসুপিনে ৰিত্থারেতুং ভিক্খূ আমন্তেত্ৰা ইমং দেসনং আরভি.
তত্থ মহাপথৰীতি চক্কৰাল়গব্ভং পূরেত্ৰা ঠিতা মহাপথৰী. মহাসযনং অহোসীতি সিরিসযনং অহোসি. ওহিতোতি ঠপিতো. সো পন ন উদকস্মিংযেৰ ঠপিতো অহোসি, অথ খো পাচীনসমুদ্দস্স উপরূপরিভাগেন গন্ত্ৰা পাচীনচক্কৰাল়মত্থকে ঠপিতো অহোসীতি ৰেদিতব্বো. পচ্ছিমে সমুদ্দে দক্খিণে সমুদ্দেতি এতেসুপি এসেৰ নযো. তিরিযা নাম তিণজাতীতি দব্বতিণং ৰুচ্চতি. নাভিযা উগ্গন্ত্ৰা নভং আহচ্চ ঠিতা অহোসীতি নঙ্গলমত্তেন রত্তদণ্ডেন নাভিতো উগ্গন্ত্ৰা পস্সন্তস্স পস্সন্তস্সেৰ ৰিদত্থিমত্তং রতনমত্তং ব্যামমত্তং যট্ঠিমত্তং গাৰুতমত্তং অড্ঢযোজনমত্তং যোজনমত্তন্তি এৰং উগ্গন্ত্ৰা উগ্গন্ত্ৰা অনেকযোজনসহস্সং নভং আহচ্চ ঠিতা অহোসি. পাদেহি উস্সক্কিত্ৰাতি অগ্গনখতো পট্ঠায পাদেহি অভিরুহিত্ৰা. নানাৰণ্ণাতি একো নীলৰণ্ণো, একো পীতৰণ্ণো, একো লোহিতৰণ্ণো, একো পণ্ডুপলাসৰণ্ণোতি এৰং নানাৰণ্ণা. সেতাতি পণ্ডরা পরিসুদ্ধা. মহতো মীল়্হপব্বতস্সাতি তিযোজনুব্বেধস্স গূথপব্বতস্স. উপরূপরি চঙ্কমতীতি মত্থকমত্থকে চঙ্কমতি. দীঘাযুকবুদ্ধা পন তিযোজনিকে মীল়্হপব্বতে অনুপৰিসিত্ৰা নিসিন্না ৰিয হোন্তি.
এৰং এত্তকেন ঠানেন পুব্বনিমিত্তানি দস্সেত্ৰা ইদানি সহ পুব্বনিমিত্তেহি পটিলাভং দস্সেতুং যম্পি, ভিক্খৰেতিআদিমাহ. তত্থ সব্বগুণদাযকত্তা বুদ্ধানং অরহত্তমগ্গো অনুত্তরা সম্মাসম্বোধি নাম. তস্মা যং সো চক্কৰাল়মহাপথৰিং সিরিসযনভূতং অদ্দস, তং বুদ্ধভাৰস্স পুব্বনিমিত্তং. যং হিমৰন্তপব্বতরাজানং বিম্বোহনং অদ্দস, তং সব্বঞ্ঞুতঞ্ঞাণবিম্বোহনস্স পুব্বনিমিত্তং. যং চত্তারো হত্থপাদে চক্কৰাল়মত্থকে ঠিতে অদ্দস, তং ধম্মচক্কস্স অপ্পটিৰত্তিযভাৰে পুব্বনিমিত্তং. যং অত্তানং উত্তানকং নিপন্নং অদ্দস, তং তীসু ভৰেসু অৰকুজ্জানং সত্তানং উত্তানমুখভাৰস্স পুব্বনিমিত্তং. যং অক্খীনি উম্মীলেত্ৰা পস্সন্তো ৰিয অহোসি, তং দিব্বচক্খুপটিলাভস্স পুব্বনিমিত্তং. যং যাৰ ভৰগ্গা একালোকং অহোসি, তং অনাৰরণঞাণস্স পুব্বনিমিত্তং. সেসং পাল়িৰসেনেৰ ৰেদিতব্বন্তি.
৭. ৰস্সসুত্তৰণ্ণনা
১৯৭. সত্তমে নেমিত্তাতি নিমিত্তপাঠকা. তেজোধাতু পকুপ্পতীতি মহাঅগ্গিক্খন্ধো উপ্পজ্জতি. পাণিনা উদকং সম্পটিচ্ছিত্ৰাতি উপ্পন্নং উতুসমুট্ঠানং উদকং তিযোজনসতেন হত্থেন পটিগ্গহেত্ৰা. পমত্তা হোন্তীতি অত্তনো কীল়ায পমত্তা হোন্তি ৰিপ্পৰুট্ঠসতিনো. তেসঞ্হি সকায রতিযা ‘‘রমামা’’তি চিত্তে উপ্পন্নে অকালেপি দেৰো ৰস্সতি, তদভাৰে ন ৰস্সতি. তং সন্ধাযেতং ৰুত্তং – ‘‘ন কালৰস্স’’ন্তি. অট্ঠমনৰমানি উত্তানত্থানেৰ.
১০. নিস্সারণীযসুত্তৰণ্ণনা
২০০. দসমে নিস্সারণীযাতি নিস্সটা ৰিসঞ্ঞুত্তা. ধাতুযোতি অত্তসুঞ্ঞসভাৰা. কামং মনসিকরোতোতি কামং মনসিকরোন্তস্স, অসুভজ্ঝানতো ৰুট্ঠায অগদং গহেত্ৰা ৰিসং ৰীমংসন্তো ৰিয ৰীমংসনত্থং কামাভিমুখং চিত্তং পেসেন্তস্সাতি অত্থো. ন পক্খন্দতীতি নপ্পৰিসতি. নপ্পসীদতীতি পসাদং নাপজ্জতি. ন সন্তিট্ঠতীতি নপ্পতিট্ঠহতি. ন ৰিমুচ্চতীতি ন অধিমুচ্চতি. যথা পন কুক্কুটপত্তং ৰা ন্হারুদদ্দুলং ৰা অগ্গিম্হি পক্খিত্তং পটিলীযতি পতিকুটতি পতিৰট্টতি ন সংপসারীযতি, এৰং পটিলীযতি ন সংপসারীযতি. নেক্খম্মং খো পনাতি ইধ নেক্খম্মং নাম অসুভেসু পঠমজ্ঝানং, তদস্স মনসিকরোতো চিত্তং পক্খন্দতি. তস্স তং চিত্তন্তি তস্স তং অসুভজ্ঝানচিত্তং. সুগতন্তি গোচরে গতত্তা সুট্ঠু গতং. সুভাৰিতন্তি অহানভাগিযত্তা সুট্ঠু ভাৰিতং. সুৰুট্ঠিতন্তি কামতো ৰুট্ঠিতং. সুৰিমুত্তন্তি কামেহি সুট্ঠু ৰিমুত্তং. কামপচ্চযা আসৰা নাম কামহেতুকা চত্তারো আসৰা. ৰিঘাতাতি দুক্খা. পরিল়াহাতি কামরাগপরিল়াহা. ন সো তং ৰেদনং ৰেদিযতীতি সো তং কামৰেদনং ৰিঘাতপরিল়াহৰেদনঞ্চ ন ৰেদিযতি. ইদমক্খাতং কামানং নিস্সরণন্তি ইদং অসুভজ্ঝানং কামেহি নিস্সটত্তা কামানং নিস্সরণন্তি অক্খাতং. যো পন তং ঝানং পাদকং কত্ৰা সঙ্খারে সম্মসন্তো ততিযমগ্গং পত্ৰা অনাগামিফলেন নিব্বানং দিস্ৰা ‘‘পুন কামা নাম নত্থী’’তি জানাতি. তস্স চিত্তং অচ্চন্তনিস্সরণমেৰ. সেসপদেসুপি এসেৰ নযো.
অযং পন ৰিসেসো – দুতিযৰারে মেত্তাঝানানি ব্যাপাদস্স নিস্সরণং নাম. ততিযৰারে করুণাঝানানি ৰিহিংসায নিস্সরণং নাম. চতুত্থৰারে অরূপজ্ঝানানি রূপানং নিস্সরণং নাম. অচ্চন্তনিস্সরণঞ্চেত্থ অরহত্তফলং যোজেতব্বং. পঞ্চমৰারে সক্কাযং মনসিকরোতোতি সুদ্ধসঙ্খারে পরিগ্গণ্হিত্ৰা অরহত্তং পত্তস্স সুক্খৰিপস্সকস্স ফলসমাপত্তিতো ৰুট্ঠায ৰীমংসনত্থং পঞ্চুপাদানক্খন্ধাভিমুখং চিত্তং পেসেন্তস্স. ইদমক্খাতং সক্কাযস্স নিস্সরণন্তি ইদং অরহত্তমগ্গেন চ ফলেন চ নিব্বানং দিস্ৰা ঠিতস্স ভিক্খুনো ‘‘পুন সক্কাযো নত্থী’’তি উপ্পন্নং অরহত্তফলসমাপত্তিচিত্তং সক্কাযস্স নিস্সরণন্তি অক্খাতং. ইদানি এৰং সক্কাযনিস্সরণং নিরোধং পত্ৰা ঠিতস্স খীণাসৰস্স ৰণ্ণং কথেন্তো তস্স কামনন্দীপি নানুসেতীতিআদিমাহ. তত্থ নানুসেতীতি ন নিব্বত্ততি. অননুসযাতি অনিব্বত্তিযা. সেসমেত্থ উত্তানত্থমেৰাতি.
ব্রাহ্মণৰগ্গো পঞ্চমো.
চতুত্থপণ্ণাসকং নিট্ঠিতং.