(১৭) ২. পটিপদাৰগ্গো
১. সংখিত্তসুত্তৰণ্ণনা
১৬১. দুতিযস্স পঠমে সুখপটিক্খেপেন দুক্খা পটিপজ্জিতব্বতো পটিপদা এতিস্সাতি দুক্খাপটিপদা. অসীঘপ্পৰত্তিতায গরুভাৰেন দন্ধা অভিঞ্ঞা এতিস্সাতি দন্ধাভিঞ্ঞা. ইমিনাৰ নযেন সব্বপদেসু অত্থো ৰেদিতব্বো.
২. ৰিত্থারসুত্তৰণ্ণনা
১৬২. দুতিযে অভিক্খণন্তি অভিণ্হং. আনন্তরিযন্তি অনন্তরৰিপাকদাযকং মগ্গসমাধিং. আসৰানং খযাযাতি অরহত্তফলত্থায. পঞ্চিন্দ্রিযানীতি ৰিপস্সনাপঞ্চমকানি পঞ্চিন্দ্রিযানি. পঞ্ঞিন্দ্রিযন্তি হি এত্থ ৰিপস্সনাপঞ্ঞাৰ পঞ্ঞিন্দ্রিযন্তি অধিপ্পেতং. সেসমেত্থ পাল়িৰসেন উত্তানমেৰ.
ইমাসং পন পটিপদানং অযং আৰিভাৰকথা – ইধ ভিক্খু পুব্বে অকতাভিনিৰেসো পুব্বভাগে রূপপরিগ্গহে কিলমতি, অরূপপরিগ্গহে কিলমতি, পচ্চযপরিগ্গহে কিলমতি, তীসু অদ্ধাসু কিলমতি, মগ্গামগ্গে কিলমতি. এৰং পঞ্চসু ঠানেসু কিলমন্তো ৰিপস্সনং পাপুণাতি. ৰিপস্সনং পত্ৰাপি উদযব্বযানুপস্সনে, ভঙ্গানুপস্সনে, ভযতুপট্ঠানে, আদীনৰানুপস্সনে, নিব্বিদানুপস্সনে, মুচ্চিতুকম্যতাঞাণে, সঙ্খারুপেক্খাঞাণে, অনুলোমঞাণে, গোত্রভুঞাণেতি ইমেসু নৰসু ৰিপস্সনাঞাণেসুপি কিলমিত্ৰাৰ লোকুত্তরমগ্গং পাপুণাতি. তস্স সো লোকুত্তরমগ্গো এৰং দুক্খেন গরুভাৰেন সচ্ছিকতত্তা দুক্খপটিপদো দন্ধাভিঞ্ঞো নাম জাতো. যো পন পুব্বভাগে পঞ্চসু ঞাণেসু কিলমন্তো অপরভাগে নৰসু ৰিপস্সনাঞাণেসু অকিলমিত্ৰাৰ মগ্গং সচ্ছিকরোতি, তস্স সো মগ্গো এৰং দুক্খেন অগরুভাৰেন সচ্ছিকতত্তা দুক্খপটিপদো খিপ্পাভিঞ্ঞো নাম জাতো. ইমিনা উপাযেন ইতরাপি দ্ৰে ৰেদিতব্বা.
গোণপরিযেসকউপমাহি চেতা ৰিভাৰেতব্বা – একস্স হি পুরিসস্স চত্তারো গোণা পলাযিত্ৰা অটৰিং পৰিট্ঠা. সো সকণ্টকে সগহনে ৰনে তে পরিযেসন্তো গহনমগ্গেনেৰ কিচ্ছেন কসিরেন গন্ত্ৰা গহনট্ঠানেযেৰ নিলীনে গোণেপি কিচ্ছেন কসিরেন অদ্দস. একো কিচ্ছেন গন্ত্ৰা অব্ভোকাসে ঠিতে খিপ্পমেৰ অদ্দস. অপরো অব্ভোকাসমগ্গেন সুখেন গন্ত্ৰা গহনট্ঠানে নিলীনে কিচ্ছেন কসিরেন অদ্দস. অপরো অব্ভোকাসমগ্গেনেৰ সুখেন গন্ত্ৰা অব্ভোকাসে ঠিতেযেৰ খিপ্পং অদ্দস. তত্থ চত্তারো গোণা ৰিয চত্তারো অরিযমগ্গা দট্ঠব্বা, গোণপরিযেসকো পুরিসো ৰিয যোগাৰচরো, গহনমগ্গেন কিচ্ছেন কসিরেন গমনং ৰিয পুব্বভাগে পঞ্চসু ঞাণেসু কিলমতো দুক্খাপটিপদা. গহনট্ঠানে নিলীনানং কিচ্ছেনেৰ দস্সনং ৰিয অপরভাগে নৰসু ঞাণেসু কিলমন্তস্স অরিযমগ্গানং দস্সনং. ইমিনা উপাযেন সেসউপমাপি যোজেতব্বা.
৩. অসুভসুত্তৰণ্ণনা
১৬৩. ততিযে অসুভানুপস্সী কাযে ৰিহরতীতি অত্তনো করজকাযে ‘‘যথা এতং, তথা ইদ’’ন্তি ইমিনা নযেন বহিদ্ধা দিট্ঠানং দসন্নং অসুভানং উপসংহরণৰসেন অসুভানুপস্সী ৰিহরতি, অত্তনো কাযং অসুভতো পটিকূলতো ঞাণেন পস্সতীতি অত্থো. আহারে পটিকূলসঞ্ঞীতি নৰন্নং পাটিকুল্যানং ৰসেন কবল়ীকারাহারে পটিকূলসঞ্ঞী. সব্বলোকে অনভিরতিসঞ্ঞীতি সব্বস্মিম্পি তেধাতুকে লোকসন্নিৰাসে অনভিরতায উক্কণ্ঠিতসঞ্ঞায সমন্নাগতো. সব্বসঙ্খারেসু অনিচ্চানুপস্সীতি সব্বেপি তেভূমকসঙ্খারে অনিচ্চতো অনুপস্সন্তো. মরণসঞ্ঞাতি মরণং আরব্ভ উপ্পন্নসঞ্ঞা. অজ্ঝত্তং সূপট্ঠিতা হোতীতি নিযকজ্ঝত্তে সুট্ঠু উপট্ঠিতা হোতি. এত্তাৰতা বলৰৰিপস্সনা কথিতা. সেখবলানীতি সিক্খনকানং বলানি. সেসমেত্থ পাল়িৰসেন উত্তানমেৰ. ‘‘অসুভানুপস্সী’’তিআদীনি পন দুক্খায পটিপদায দস্সনত্থং ৰুত্তানি, পঠমজ্ঝানাদীনি সুখায. অসুভাদীনি হি পটিকূলারম্মণানি, তেসু পন পকতিযাৰ সম্পিযাযমানং চিত্তং অল্লীযতি. তস্মা তানি ভাৰেন্তো দুক্খপটিপদং পটিপন্নো নাম হোতি. পঠমজ্ঝানাদীনি পণীতসুখানি, তস্মা তানি পটিপন্নো সুখপটিপদং পটিপন্নো নাম হোতি.
অযং পনেত্থ সব্বসাধারণা উপমা – সঙ্গামাৰচরপুরিসো হি ফলককোট্ঠকং কত্ৰা পঞ্চাৰুধানি সন্নয্হিত্ৰা সঙ্গামং পৰিসতি, সো অন্তরা ৰিস্সমিতুকামো ফলককোট্ঠকং পৰিসিত্ৰা ৰিস্সমতি চেৰ পানভোজনাদীনি চ পটিসেৰতি. ততো পুন সঙ্গামং পৰিসিত্ৰা কম্মং করোতি. তত্থ সঙ্গামো ৰিয কিলেসসঙ্গামো দট্ঠব্বো, ফলককোট্ঠকো ৰিয পঞ্চনিস্সযবলানি, সঙ্গামপৰিসনপুরিসো ৰিয যোগাৰচরো, পঞ্চাৰুধসন্নাহো ৰিয ৰিপস্সনাপঞ্চমানি ইন্দ্রিযানি, সঙ্গামং পৰিসনকালো ৰিয ৰিপস্সনায কম্মকরণকালো, ৰিস্সমিতুকামস্স ফলককোট্ঠকং পৰিসিত্ৰা ৰিস্সমনপানভোজনানি পটিসেৰনকালো ৰিয ৰিপস্সনায কম্মং করোন্তস্স চিত্তুপ্পাদস্স নিরস্সাদক্খণে পঞ্চ বলানি নিস্সায চিত্তং সম্পহংসনকালো, ৰিস্সমিত্ৰা খাদিত্ৰা পিৰিত্ৰা চ পুন সঙ্গামস্স পৰিসনকালো ৰিয পঞ্চহি বলেহি চিত্তং সম্পহংসেত্ৰা পুন ৰিপস্সনায কম্মং করোন্তস্স ৰিৰট্টেত্ৰা অরহত্তগ্গহণকালো ৰেদিতব্বো. ইমস্মিং পন সুত্তে বলানি চেৰ ইন্দ্রিযানি চ মিস্সকানেৰ কথিতানীতি.
৪. পঠমখমসুত্তৰণ্ণনা
১৬৪. চতুত্থে অক্খমাতি অনধিৰাসিকপটিপদা. খমাতি অধিৰাসিকপটিপদা. দমাতি ইন্দ্রিযদমনপটিপদা. সমাতি অকুসলৰিতক্কানং ৰূপসমনপটিপদা. রোসন্তং পটিরোসতীতি ঘট্টেন্তং পটিঘট্টেতি. ভণ্ডন্তং পটিভণ্ডতীতি পহরন্তং পটিপহরতি. পঞ্চমছট্ঠানি উত্তানত্থানেৰ.
৭. মহামোগ্গল্লানসুত্তৰণ্ণনা
১৬৭. সত্তমে মহামোগ্গল্লানত্থেরস্স হেট্ঠিমা তযো মগ্গা সুখপটিপদা দন্ধাভিঞ্ঞা অহেসুং, অরহত্তমগ্গো দুক্খপটিপদো খিপ্পাভিঞ্ঞো. তস্মা এৰমাহ – ‘‘যাযং পটিপদা দুক্খা খিপ্পাভিঞ্ঞা, ইমং মে পটিপদং আগম্ম অনুপাদায আসৰেহি চিত্তং ৰিমুত্ত’’ন্তি.
৮. সারিপুত্তসুত্তৰণ্ণনা
১৬৮. অট্ঠমে ধম্মসেনাপতিত্থেরস্স হেট্ঠিমা তযো মগ্গা সুখপটিপদা দন্ধাভিঞ্ঞা, অরহত্তমগ্গো সুখপটিপদো খিপ্পাভিঞ্ঞো. তস্মা ‘‘যাযং পটিপদা সুখা খিপ্পাভিঞ্ঞা’’তি আহ. ইমেসু পন দ্ৰীসুপি সুত্তেসু মিস্সিকাৰ পটিপদা কথিতাতি ৰেদিতব্বা.
৯. সসঙ্খারসুত্তৰণ্ণনা
১৬৯. নৰমে পঠমদুতিযপুগ্গলা সুক্খৰিপস্সকা সসঙ্খারেন সপ্পযোগেন সঙ্খারনিমিত্তং উপট্ঠপেন্তি. তেসু একো ৰিপস্সনিন্দ্রিযানং বলৰত্তা ইধেৰ কিলেসপরিনিব্বানেন পরিনিব্বাযতি, একো ইন্দ্রিযানং দুব্বলতায ইধ অসক্কোন্তো অনন্তরে অত্তভাৰে তদেৰ মূলকম্মট্ঠানং পটিলভিত্ৰা সসঙ্খারেন সপ্পযোগেন সঙ্খারনিমিত্তং উপট্ঠপেত্ৰা কিলেসপরিনিব্বানেন পরিনিব্বাযতি, ততিযচতুত্থা সমথযানিকা. তেসং একো অসঙ্খারেন অপ্পযোগেন ইন্দ্রিযানং বলৰত্তা ইধেৰ কিলেসে খেপেতি, একো ইন্দ্রিযানং দুব্বলত্তা ইধ অসক্কোন্তো অনন্তরে অত্তভাৰে তদেৰ মূলকম্মট্ঠানং পটিলভিত্ৰা অসঙ্খারেন অপ্পযোগেন কিলেসে খেপেতীতি ৰেদিতব্বো.
১০. যুগনদ্ধসুত্তৰণ্ণনা
১৭০. দসমে সমথপুব্বঙ্গমন্তি সমথং পুব্বঙ্গমং পুরেচারিকং কত্ৰা. মগ্গো সঞ্জাযতীতি পঠমো লোকুত্তরমগ্গো নিব্বত্ততি. সো তং মগ্গন্তি একচিত্তক্খণিকমগ্গস্স আসেৰনাদীনি নাম নত্থি, দুতিযমগ্গাদযো পন উপ্পাদেন্তো তমেৰ আসেৰতি ভাৰেতি বহুলীকরোতীতি ৰুচ্চতি. ৰিপস্সনাপুব্বঙ্গমন্তি ৰিপস্সনং পুব্বঙ্গমং পুরেচারিকং কত্ৰা সমথং ভাৰেতি, পকতিযা ৰিপস্সনালাভী ৰিপস্সনায ঠত্ৰা সমাধিং উপ্পাদেতীতি অত্থো.
যুগনদ্ধং ভাৰেতীতি যুগনদ্ধং কত্ৰা ভাৰেতি. তত্থ তেনেৰ চিত্তেন সমাপত্তিং সমাপজ্জিত্ৰা তেনেৰ সঙ্খারে সম্মসিতুং ন সক্কা. অযং পন যাৰতা সমাপত্তিযো সমাপজ্জতি, তাৰতা সঙ্খারে সম্মসতি. যাৰতা সঙ্খারে সম্মসতি, তাৰতা সমাপত্তিযো সমাপজ্জতি. কথং? পঠমজ্ঝানং সমাপজ্জতি, ততো ৰুট্ঠায সঙ্খারে সম্মসতি, সঙ্খারে সম্মসিত্ৰা দুতিযজ্ঝানং সমাপজ্জতি. ততো ৰুট্ঠায পুন সঙ্খারে সম্মসতি. সঙ্খারে সম্মসিত্ৰা ততিযজ্ঝানং…পে… নেৰসঞ্ঞানাসঞ্ঞাযতনসমাপত্তিং সমাপজ্জতি, ততো ৰুট্ঠায সঙ্খারে সম্মসতি. এৰমযং সমথৰিপস্সনং যুগনদ্ধং ভাৰেতি নাম.
ধম্মুদ্ধচ্চৰিগ্গহিতন্তি সমথৰিপস্সনাধম্মেসু দসৰিপস্সনুপক্কিলেসসঙ্খাতেন উদ্ধচ্চেন ৰিগ্গহিতং, সুগ্গহিতন্তি অত্থো. সো, আৰুসো, সমযোতি ইমিনা সত্তন্নং সপ্পাযানং পটিলাভকালো কথিতো. যং তং চিত্তন্তি যস্মিং সমযে তং ৰিপস্সনাৰীথিং ওক্কমিত্ৰা পৰত্তং চিত্তং. অজ্ঝত্তমেৰ সন্তিট্ঠতীতি ৰিপস্সনাৰীথিং পচ্চোত্থরিত্ৰা তস্মিংযেৰ গোচরজ্ঝত্তসঙ্খাতে আরম্মণে সন্তিট্ঠতি. সন্নিসীদতীতি আরম্মণৰসেন সম্মা নিসীদতি. একোদি হোতীতি একগ্গং হোতি. সমাধিযতীতি সম্মা আধিযতি সুট্ঠপিতং হোতি. সেসমেত্থ উত্তানত্থমেৰ.
পটিপদাৰগ্গো দুতিযো.